ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2638 1028263 958006 2026-04-29T08:29:53Z Usharyi 116533 /* ကယားနှင့် ကရင်နီ အခေါ်အဝေါ် */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1028263 wikitext text/x-wiki '''ကယားလူမျိုး'''တို့သည် လူနှင့်ငှက်အမျိုးအနွယ်ဖြစ်သော ကိန္နရီ ကိန္နရာ တို့မှဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာ သောလူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်အတိုင်း ကိန္နရီ၊ ကိန္နရာတို့ပျော်မြူးရာဒေသဖြစ်သည့် ငွေတောင်ပြည်သို့ ရောက်ရှိရန်ဆုတောင်းခဲ့ကြသည်။ ကယားလူမျိုးတို့သည် [[မြန်မာပြည်|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပါဝင်သော ကယားပြည်နယ်၌အများဆုံးနေထိုင် ကြသူများဖြစ်ပေသည်။ ကယားလူမျိုးတို့ကို ပြည်နယ်၏ အရှေ့ပိုင်း [[လွိုင်ကော်မြို့]] အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသ ကန္တာရဝတီနယ်သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်တို့၌ အများဆုံး တွေ့ရသည်။ ၁၉၃၁ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်အရ ကယားလူမျိုး (၃၁၅၀၀) ကျော်မျှရှိသည်ဟုသိရသည်။ ပြောဆိုသော စကားများ၏ နီးစပ်မှုကိုထောက်၍ ကယားလူမျိုးတို့မှာ တိဗက်မြန်မာစုဝင် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]စုခွဲ၌ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်ဟု ဘာသန္တရပါရဂူတို့ကဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ [[File: Burma23.jpg|thumb|ဦးဖိုးကျား ရေးသော ခေတ်မီ မြန်မာရာဇဝင်အကျဉ်းစာအုပ်မှ.....]] လူမျိုးစုအားဖြင့် ထိုင်းတရုတ်အနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး ကရင်လူမျိုးစုတွင်ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်ထက်မှစပြီး ကရင်နီဟုခေါ်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် အနောက်ကရင်နီနယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန်ကြိုးစားသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က ကန့်ကွက်သည်။ သို့ဖြင့် မင်းတုန်းမင်းနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖယ်ရာတို့၏ သဘောတူစာချုပ်အရ ကရင်နီနယ်ကို သီးခြားလွတ်လပ်သောနယ်မြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ကရင်နီနယ်သည် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်တွင် လွတ်လပ်သော ကြားနယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ကရင်နီနယ်တွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မြဲ စွက်ဖက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ကရင်မျိုးနွယ်စုများအား ဝတ်သည့် အင်္ကျီကိုကြည့်ပြီး ကရင်ဖြူ၊ ကရင်နီ၊ ကရင်နက်၊ ကရင်ကြားဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ [http://mmthinker.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113040041/http://mmthinker.net/ |date=13 January 2012 }} တောင်တန်း ပြည်မပေါင်းစည်းရေးကိစ္စ၌ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ပေါင်းစည်းရေးကို ကရင်နီပြည်နယ်ခေါင်းဆောင်များက လက်ခံခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကရင်နီပြည်နယ်ကို သက်သက်အဖြစ် ကယားပြည်နယ်ဟူ၍ မဲခွဲ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၈၀ (၁) (က) ပါ ကရင်နီပြည်နယ်ကို ပယ်ဖျက်ပြီး [[ကယားပြည်နယ်]] ဟု ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်းပေးရန် ၁၉၅၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ကျင်းပသည့် လွှတ်တော်၌ ကရင်ပြည်နယ်ကိုယ်စားလှယ် ဦးစိန်က အဆိုပြုချက်တင်သွင်းခဲ့သည်။ အထူးစုံးစမ်းရေးကော်မတီက စုံစမ်းပြီး ၁၉၅၁ အောက်တိုဘာတွင် ကရင်နီမှ ကယားဟူ၍ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ကရင်နီတို့ကမူ ထိုသို့ပြောင်းလဲမှုသည် မြန်မာအစိုးရက သမိုင်းကြောင်းအရ ကရင်နီပြည်နယ်၏ လွတ်လပ်မှုကို ပြည်ဖုံးကားချချင်၍ ကယားဆိုပြီး အမည်ပြောင်းဖြစ်တယ်ဟု သူတို့၏ သမိုင်းတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် ကယားဆိုသည်ကို မကြိုက်။ ကရင်နီဟု ခေါ်သည်ကိုသာ ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ [http://mmthinker.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113040041/http://mmthinker.net/ |date=13 January 2012 }} ==ကယားလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ကယားလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။<ref name="moi">{{cite web|url=http://www.moi.gov.mm/?q=news/7/02/2016/id-9556|title=ဒွေးမယ်နော်တို့ပျော်စံရာ ကယားမြေ|author=ခွန်းဆက်နေ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆|accessdate=၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}</ref> # [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] (ကရင်နီ) # [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်းပဒေါင်]] (ကယန်းကခေါင်း/ကယန်းလဟွီ) # [[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို]] (ကယန်းကဒေါ့) # [[ဇယိမ်းလူမျိုး]] (ကယန်းလထ) # [[ယင်းဘော်လူမျိုး]] (ကယန်းကငန်) # [[ပရဲလူမျိုး]] (ကယော) # [[မနူမနောလူမျိုး]] # [[ယင်းတလဲလူမျိုး]] # [[ဂေဘားလူမျိုး]] တို့ဖြစ်သည်။ [[File:Kayah State Cultural Museum 1.jpg|thumb|[[ကယားပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]အတွင်းမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ]] == ကယားနှင့် ကရင်နီ အခေါ်အဝေါ် == ဝတ်ဆင်သော အဝတ်အထည်တို့၏ နီသော အရောင်အသွေးကို လိုက်၍ မြန်မာတို့က ကယားလူမျိုးတို့ကို ရှေးအခါက ကရင်နီဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အသားရောင်နီမြန်းခြင်းကြောင့် ကရင်နီဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ ကယားလူမျိုးတို့ကမူ သူတို့ကိုယ်သူတို့ "ကယား" သို့မဟုတ် "ကယားလိ"ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကယားဟူသော အဓိပ္ပာယ်မှာ ကယားဘာသာစကားအရ "လူ"ဟု အဓိပါယ်ရ၍ ကယားလိဟူသော ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်မှာ "လူနီ"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၉၀၀၀၀ ခန့်ရှိမည်။ [[မြန်မာပြည်|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်]] ဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၁၉၄၇) နှစ်တွင် [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဖွဲ့စည်းသောအခါ၌ ကရင်နီနယ်ကိုပါ ထည့်သွင်းရန် ရည်မှန်းချက်ရှိခဲ့သည္။၁၉၅၁ခုနှစ် အတွင်းက အမည်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ကယားပြည်နယ် သီးသန့်တည်ရှိရေးတို့အတွက် ပါလီမန်မှ အက်ဥပဒေပြုလုပ်ကာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေတွင် လိုအပ်သော ပုဒ်မများကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ [[Image:Kayah1120.JPG|thumb| ရန်ကုန်တိုင်းရင်းသားကျေးရွာတွင် တွေ့ရသော ကယားလူမျိုးစု ရုပ်တုများ]] == ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ == <ref>[http://knkystudies.blogspot.com/2008/08/blog-post_20.html Karenni(Kayah) and Kayan Studies: ကကရင္နီ (ကယား) စုံတြဲ<!-- Bot generated title -->]</ref> ကယားလူမျိုးများသည် အရပ်အမောင်း (5)ပေကျော်ခန့်ရှိပြီး မျက်လုံးမျက်ခုံ ကောင်း၍ ရိုးမြင့်သည့်နှာတံ အနေတော်ဖြစ်ပြီး မေးရိုးဝိုင်းသည်အသားညိုသည် ဆံပင်နက်၍ အနည်းငယ်ကြမ်းပုံပေါ်သည် ယောက်ျားများက ဆံထုံးထုံးကြ၍ အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းသည်။ အနီရောင်ဘောင်းဘီ နှင့်အင်္ကျီ ရင်ကွဲကိုဝတ်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများက လည်း ဆံထုံးထုံး၍ အနီရောင်ပုဝါကိုပေါင်းသည်။ အနီ သို့မဟုတ် အနက်ရောင် လက်ပြတ်အင်္ကျီ များကိုဝတ်ဆင်၍အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခြုံထည်လွှမ်းခြုံထားလေ့ရှိသည်။ (5)ပေခန့်ရှည်သည့် အဖြူရောင်ခေါင်းခါးစည်း ကိုလည်း စဉ်းစားကြလေ့ရှိသည် အနက်ရောင် သင်တိုင်းကိုဝတ်၍ ခြေသလုံးတွင်သစ်ဆေးသုတ်သောကြိုးခွေများ ပတ်လေ့ရှိသည်။ ငွေနားဆွဲ၊ နားတောင်းများကို ဆွဲကြသည်။ ငွေလက်ကောက်အလုံးများကိုဝတ်ဆင်ကြသည်။ ငွေဆံထိုး များကိုထိုးပြီး ခြေကျင်းဝတ်တွင် ပုတီစေ့များကိုစီတန်း၍ ဆွဲလေ့ရှိသည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ကယားတို့သည် ရိုးရာနတ်နှင့်ဗုဒ္ဓဘာသာကိုကိုးကွယ်သည်။ တံခွန်တိုင်နတ်ကွန်းသည်အဓိကဖြစ်သည်။ ရာသီပွဲများနေဖြင့် ကောက်ညှင်းထုပ်ပွဲ၊ ကေထိုးဘိုး (ခေါ် ) တံခွန်တိုင်ပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာပွဲ နှင့် တောလိုက်ပွဲများရှိကြသည်။ ဗုံတို၊ ဗုံရှည်၊ မောင်း၊ လင်းကွင်း၊ ပုလွေ၊ ဖားစည် စသည့်တူရိယာများကိုသုံးပြီး တံခွန်တိုင်အက၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာအက၊ ဒီကူးအက၊ ဝါးညှပ်အက ဆွမ်းယင်အကနှင့် နိုင်ငံအကများ ကိုကလေ့ရှိကြသည်။ ကွယ်လွန်သူ၏ဦးခေါင်းကိုလည်း ငွေတောင်ပြည်ဘက်သို့ ဦးလှည့်၍ ထားတတ်ကြသည်။ ကယား ပြည်နယ်၏ထူးခြားသော အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းဖြစ်သည့် ဖားစည် (ခေါ်) ကြေးနက်စည်ကြီးကိုလည်း ငွေတောင်ပြည်၌သွန်းလုပ်ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။ ကယားတို့သည် ရှေးယခင်က မြန်မာများနှင့်အတူ စစ်ရေးစစ်ရာတွင်အတူလက်တွဲ၍တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးသည့် အထောက်အထားများကိုလည်းရှိပါသည်။ "ပျိုလေးတို့အိမ်မိုး ထိုးလာတဲ့ပေဖူးလွှာ၊ ဘာစာတဲ့ မေး။ မေးပါနဲ့အေ။ ယိုးဒယားငယ်နဲ့ ကုလားကို စစ်ချီတော့ ကရင်နီအောင်တပ်က ဆံဖြတ်မောင်စီလိုကရေ လွမ်းစာတဲ့လေ" ဟူသော ရှေးဟောင်းတွေ သားလေမှာစစ်သားဘဝ၏ချစ်ရေးချစ်ရာများကို လွမ်းစဖွယ်ကောင်းအောင် ဖော်ပြထားရုံမက ရှေးဟောင်းကာလကတည်းက ကယားလူမျိုးတို့သည် မြန်မာတို့နှင့် စစ်ရေးတွင်အတူလက်တွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြဖူးသည်ဆိုသော သာဓကကိုပါထင်ရှားစွာဖော်ပြထား ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>http://www.mwaf.org.mm/Developing%20Sector_mm/DevSector_mm/Details.asp?id=645{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစု]] c0rj4wubpw987b2qgtlgrlhe3j51cwu 10 2722 1028232 1026253 2026-04-29T07:47:16Z Salai Rungtoi 22844 updated information to latest news 1028232 wikitext text/x-wiki {{သတင်းများ/ပုံ | image = Aptenodytes_forsteri_-Snow_Hill_Island,_Antarctica_-adults_and_juvenile-8.jpg | width = 140px | caption = အမ်ပရာပင်ဂွင်းမိသားစု | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} *<!-- ဧပြီ ၁၇ --> '''[[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]]'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်နေ့မှ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးသို့ ၀င်ရောက်ဖွယ်ရာရှိပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ဒုတိယရက်သတ္တပတ်တွင် ပြန်လည် ဆုတ်ခွာသွားဖွယ်ရာရှိသည်။ *<!-- ဧပြီ ၁၇ --> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းဖြစ်စဉ်]]အတွင်း ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ '''[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]''' အား ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ *<!-- ဧပြီ ၉ --> [[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]]၏ ဆိုးကျိုးများကြောင့် '''[[အမ်ပရာပင်ဂွင်း]]''' (Emperor Penguin) '' (ဘေးပုံ)'' ကို [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့]] (ICUN) က မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်များစာရင်း (Endangered Species) ထဲသို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်လိုက်သည်။ *<!-- ဧပြီ ၃ --> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး '''[[မင်းအောင်လှိုင်]]''' သည် ၁၁ ဦးမြောက် '''[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]]''' ဖြစ်လာသည်။ '''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစစ်ပွဲ]]၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း]] '''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ [[မြင့်ထွေး|မြင့်ထွေး]]၊ [[သိန်းနိုင် (ဂုဏ်ထူး)]] <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 7nhbx8pcnbqpvnpz0lx46pwk0bagrv8 1028297 1028232 2026-04-29T10:06:46Z Ninjastrikers 22896 1028297 wikitext text/x-wiki {{သတင်းများ/ပုံ | image = Aptenodytes_forsteri_-Snow_Hill_Island,_Antarctica_-adults_and_juvenile-8.jpg | width = 140px | caption = အမ်ပရာပင်ဂွင်းမိသားစု | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} *<!-- ဧပြီ ၁၇ --> '''[[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]]'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်နေ့မှ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးသို့ ၀င်ရောက်ဖွယ်ရာရှိပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ဒုတိယရက်သတ္တပတ်တွင် ပြန်လည် ဆုတ်ခွာသွားဖွယ်ရာရှိသည်။ *<!-- ဧပြီ ၁၇ --> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းဖြစ်စဉ်]]အတွင်း ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ '''[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]''' အား ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ *<!-- ဧပြီ ၉ --> [[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]]၏ ဆိုးကျိုးများကြောင့် '''[[အမ်ပရာပင်ဂွင်း]]''' (Emperor Penguin) '' (ဘေးပုံ)'' ကို [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့]] (ICUN) က မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်များစာရင်း (Endangered Species) ထဲသို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်လိုက်သည်။ *<!-- ဧပြီ ၃ --> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး '''[[မင်းအောင်လှိုင်]]''' သည် ၁၁ ဦးမြောက် '''[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]]''' ဖြစ်လာသည်။ '''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]]၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း]] '''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ [[မြင့်ထွေး|မြင့်ထွေး]]၊ [[သိန်းနိုင် (ဂုဏ်ထူး)]] <noinclude> {{documentation}} </noinclude> m32bufkkp8l54xni05h20pndk3fhw0a 0 2975 1028091 1026395 2026-04-28T16:49:59Z Aung Minn Khannt77 92927 1028091 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| official_name = နေပြည်တော် <br><span style="display:inline-block; margin-top:0.4em; font-size:80%;">Nay Pyi Taw</span> | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = သမ္မတ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သောမြို့တော် | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = {{multiple image | total_width = 270px | perrow = 1/2/1 | border = infobox | image1 = NPT Water Fountain.jpg | caption1 = <div align="center">[[နေပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ်]] | image2 = | caption2 = [[ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားကစားကွင်း]] | image3 = | caption3 = [[နေပြည်တော် ဘူတာကြီး|နေပြည်တော်ဘူတာကြီး]] | image4 = | caption4 = <div align="center">[[ကျောက်မျက်ရတနာပြတိုက် (နေပြည်တော်)]] }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = နေပြည်တော် တည်နေရာပြ မြေပုံ <!-- Location ------------------>| coordinates_display = | coordinates_region = ဒေသ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = နယ်မြေ | subdivision_name1 = [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | subdivision_type2 = မြို့နယ်များ | subdivision_name2 = ၈ မြို့နယ် | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_type = | leader_title = မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ၊ [[နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | leader_name = ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] | leader_title1 = မြို့တော်ဝန် | leader_name1 = ဦး[[ကံမြင့်သန်း|ကံမြင့်သန်း]] | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = 7054.37 | population_as_of = | population_density_km2 = 131.1 | population_density_sq_mi = 339.5 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 924,608<ref name=Urbanization>Department of Population, Myanmar.</ref> | established_date = ၂၀၀၅ | established_date2 = ၂၀၀၈ | established_title = တည်ထောင် | established_title2 = Incorporated | government_footnotes = <ref name=Mayor>{{cite web |title=News Briefs |work=The Myanmar Times |publisher=Myanmar Consolidated Media |url=http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060627090843/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm |dead-url=yes |archive-date=27 June 2006 |date=20 March 2006 |accessdate=1 April 2006 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226114052/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm }}</ref> | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ဗမာ]]၊[[မွန်]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု | population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] | population_density_blank1_km2 = ၁၃၁.၁ | population_density_blank1_sq_mi = ၃၃၉.၆ <!-- General information --------------->| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +၆:၃၀ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|19|45|N|96|6|E|type:city_region:MM-18|display=it}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 115 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ၀၆၇ | website = [http://travelnaypyitaw.org/ travelnaypyitaw.org] | footnotes = +1 }} '''နေပြည်တော်''' ({{lang-en|Nay Pyi Taw}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမြို့တော်ဖြစ်ပြီး [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] ၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်ကို ရန်ကုန်မြို့မှ [[ပျဉ်းမနားမြို့]]၏ အနောက်ဘက် ၂ မိုင် (၃.၂ကီလိုမီတာ) ဝေးသော အစိမ်းရောင်ကွင်းပြင်နေရာသို့ တရားဝင်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]]၊ ပုဒ်မ ၄၄၀ အရ နေပြည်တော်သည် နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ယခင်[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း|မြို့တော်ဟောင်း]] [[ရန်ကုန်မြို့]]၏မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် မိုင် ၂၀၀ မျှကွာဝေးသည်။ <ref name=geomap>{{cite web|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=9355719&fid=713&c=burma#MAP |title=Naypyidaw: Burma |work=Geographical Names |accessdate=2011-12-06}}</ref> [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်၊]] [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊]] [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]တို့သည် နေပြည်တော်၌ တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်သည် ၂၄ နှင့် ၂၅ ကြိမ်မြောက် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]]ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ တတိယကြိမ်မြောက် ဘင်းမ်စတက်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ နဝမကြိမ်မြောက် အရှေ့အာရှထိပ်သီးအစည်းအဝေးနှင့် ၂၀၁၃ [[အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]များ ကျင်းပခဲ့သည်။ == ဝေါဟာရ ရင်းမြစ် == နေပြည်တော်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် “တော်ဝင်မြို့တော်”၊ “ဘုရင်နန်းစိုက်ရာ” သို့မဟုတ် “ဘုရင်နန်းစံရာ” ဖြစ်သည်။<ref name=pcgn>[http://www.pcgn.org.uk/Burma%200907.pdf "An Introduction to the Toponymy of Burma (October 2007) – Annex A"]p. 8, The Permanent Committee on Geographic Names (PCGN), United Kingdom {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031143028/http://www.pcgn.org.uk/Burma%200907.pdf |date=31 October 2008 }}</ref> ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မင်းနေပြည်များ၏ နောက်ဆက်စကားလုံးအဖြစ် သုံးစွဲသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မန္တလေးကို ရတနာပုံနေပြည်တော် (Yadanabon Naypyidaw) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ == သမိုင်း == === မြို့တော်ကို နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွေ့ခြင်း === နေပြည်တော်ဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း နေပြည်တော်၏သမိုင်းသည် တိုတောင်းလှသော်လည်း နေပြည်တော်မြို့တော်တည်ထားသော ယခု လက်ရှိမြေနေရာများသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]ခေါင်းဆောင်သည့် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]](BIA)၏ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိခဲ့သောနေရာများဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းမြေနေရာများ၏ သမိုင်းမှာ အလွန်ရှည်လျားလှသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ယိုးဒယားမှ ချီတက်လာပြီး ပျဉ်းမနား-လယ်ဝေးတွင် စစ်ဌာနချုပ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယခု နေပြည်တော်မြို့တော်သည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အစပြုခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ "အောင်မြေ" တွင် တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်ကို ပျဉ်းမနားမြို့၏အနောက်ဘက် ၂ မိုင် (၃.၂ ကီလိုမီတာ ) အကွာတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ၏မြောက်ဘက် ခန့်မှန်ခြေအားဖြင့် မိုင် ၂၀၀ (၃၂၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အေးရှားဝေါလ် နှင့် ထူးလီမိတက် အပါအဝင် အနည်းဆုံး ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီ ၂၅ ခုကို စစ်အစိုးရမှ ငှားရမ်းခဲ့ပြီး တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများအားလုံး ပြီးစီးမှုမရှိသေးသော်လည်း ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့များ နေပြည်တော်သို့ အဖွဲ့များခွဲ၍ စတင်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ငါးရက် ကြာပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် နံနက် ၁၁ နာရီ တွင် စစ်တပ်ကုန်တင်ယာဉ် ၁၁၀၀ ပါသည့် ဒုတိယယာဉ်တန်းသည် အစိုးရဝန်ကြီးဌာန ၁၁ ခု ကိုတင်ဆောင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့မှထွက်ခွါခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာနများအားလုံးကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကုန်တွင် နေရာချထားပြီးဖြစ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတိုက်ကရိုက် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းသည် ကျောင်းများနှင့် အခြားနေရာများ မပြည့်စုံခြင်းကိုဖြစ်စေပြီး၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများကို ၎င်းတို့၏မိသားစုများနှင့် အချိန်အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ ခွဲခွာခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အစိုးရသည် အစပိုင်းတွင် အစိုးရအလုပ်သမားများ၏ မိသားစုများအား နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းကို တားဆီးခဲ့သည်။<ref name=hla>Ntay, Hla Hla (23 February 2007). [http://www.burmanet.org/news/2007/02/23/agence-france-presse-myanmars-new-capital-offers-small-luxuries-in-total-isolation-hla-hla-htay/ Myanmar's new capital offers little in the way of luxuries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629221704/http://www.burmanet.org/news/2007/02/23/agence-france-presse-myanmars-new-capital-offers-small-luxuries-in-total-isolation-hla-hla-htay/ |date=29 June 2017 }}. Agence France-Presse.</ref> စစ်တပ်ဌာနချုပ်များသည် အစိုးရ ဝန်ကြီးဌာနများမှ ခွဲခြားသည့်နေရာတွင် ထားရှိသည်။ အရပ်သားများကို စစ်တပ်နှင့် အစိုးရ နေရာများသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။ အစိုးရရုံးများ အနီးရှိ စီးပွားရေးဇုန်အတွင်းသို့ ဈေးသည်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ အစိုးရအလုပ်များအတွက် အရာရှိများသည် အတိုကောက်အဖြစ် “နပတ” ဟုသုံးစွဲသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင်၊ စစ်သည် ၁၂,၀၀၀ ကျော်သည် မြို့တော်အသစ်တွင် ပထမဆုံး လူထုဆောင်ရွက်လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှုကို တော်လှန်ခဲ့သော နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်သည့် တပ်မတော်နေ့ကိုဂုဏ်ပြုရန် ကြီးမားသည့် စစ်ရေးပြ ချီတက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ကရစ် စစ်ရေးပြကွင်း အတွင်းသို့ ရုပ်ရှင်၊ ဗွီဒီယို၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားပြီး၊ ကွင်းထဲတွင် မြန်မာမင်းများဖြစ်ကြသည့် အနော်ရထာ၊ ဘုရင့်နောင်နှင့် အလောင်းဘုရား တို့၏ကြီးမားသည့် ရုပ်တုကြီးသုံးခု ရှိသည်။ ထိုမင်းသုံးပါးကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးအကြီးဆုံးသောဘုရင်များအဖြစ် မှတ်ယူထားသည်။ မြို့၏အမည်ကို ထိုစစ်ရေးပြပွဲကျင်းပနေစဉ်အတွင်း တရားဝင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name=bbc4848408>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4848408.stm|title=Burma's new capital stages parade|work=BBC News|publisher=BBC|date=27 March 2006|accessdate=6 April 2006}}</ref> မြို့တော်၏တရားဝင်အမည် ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက် မြန်မာ့တပ်မတော်နေ့တွင်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉၂၅,၀၀၀ရှိသည်။ မြို့၏နေရာအများအပြားသည် အစိုးရလူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်။ === ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံ ငလျင်ဒဏ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|စစ်ကိုင်းငလျင်]]ကြောင့် သမ္မတအိမ်တော်၊ လွှတ်တော်၊ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ စစ်ရုံးနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများအထိ နေပြည်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာပျက်စီးခဲ့ပါသည်။ ငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော်ရှိ အစိုးရရုံးများသာမက တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များ၏ မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ စစ်ရေးအဆောက်အအုံများပါ ထိခိုက်ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင်၊ နေပြည်တော်အနီးတွင် ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည့် နျူကလီးယားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ၊ စစ်ရုံးအတွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ်နှင့် နေပြည်တော်ရှိ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ၏ လုံခြုံရေးစီမံကိန်းများကိုပါ ပြန်လည်စဉ်းစားရန် လိုအပ်သည့်အခြေအနေကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ငလျင်ကြီး လှုပ်ချိန် နေပြည်တော်မှာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့လဲ |url=https://bbc.com/burmese/extra/k0y9vpr9eg/myanmar_earthquake |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ}}</ref> နေပြည်တော်ရှိ တပ်မတော်အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား၏ ၇၀% ခန့် ဖြစ်သော ဌာနဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများ၊ ရုံးဌာနများ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်နှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်ကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဆောက်အအုံများလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-04-18 |title=ငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား ၇၀% ထိခိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c7059k7qk2xo |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> မြို့တော်၏ မြို့ပြဖွဲ့စည်းပုံကို လက်ရှိတွင် ပြန်လည်သုံးသပ်ဆောင်ရွက်နေသည်။ လှုပ်ရှားသည့်ငလျင်ဖြစ်ပြီးနောက် မကြာမီကျင်းပခဲ့သည့် စစ်ကောင်စီအစည်းအဝေးအတွင်း၊ စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှ နေပြည်တော်၏ မြို့ပြဖွဲ့စည်းပုံကို ပြန်လည်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အဆောက်အအုံများ များစွာပျက်စီးခြင်းသည် မြေညွန့်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ အနာဂတ်အတွက် ဆောက်လုပ်မည့် အဆောက်အအုံများတွင် ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်စွမ်းရှိစေရန် အထူးအလေးပေးသင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများအပြင် သမ္မတအိမ်တော်၊ လွှတ်တော်၊ စစ်ဌာနချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာနအများအပြား ပါဝင်သည့် အရေးပသည့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများလည်း လူမှုမီဒီယာများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဝေသည့် ဓာတ်ပုံများအရ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။အစိုးရမှ ဧပြီ ၃ ရက်နေ့အထိ နေပြည်တော်တွင် အသေဆုံးသူ ၅၁၁ ဦးရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း ထို့နောက် နေပြည်တော်၏ အသေဆုံးမှုအချိုးအစားကို ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်း မရှိသေးပေ။ သို့သော် ဒေသခံများက နေပြည်တော်ရှိ အစိုးရအဆောက်အအုံနှင့် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite news |last=ဧရာဝတီ |date=2025-04-23 |title=ငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော် အထိနာပြီး နေရာရွှေ့ရန် အကြောင်းဖန်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/04/23/400175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430211436/https://burma.irrawaddy.com/article/2025/04/23/400175.html |archive-date=2025-04-30 |access-date=2026-02-08 |work=ဧရာဝတီ }}</ref> နေပြည်တော်မြို့သစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး၊ မြို့ကွက်ပြန်လည်ချမှတ်ရေးနှင့် အဟောင်းများ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]]အား တာဝန်ပေးအပ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသည် နေပြည်တော်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-04-23 |title=နေပြည်တော်မြို့ အသစ်ပြန်တည်ဆောက်ရေးနှင့် အဟောင်းများ ပြန်လည် ပြုပြင်ရေး မင်းအောင်လှိုင်က မောင်မောင်အေးကို တာဝန်ပေး၊ |url=https://yktnews.com/2025/04/212192/ |access-date=2026-02-08 |website=Khit Thit Media }}</ref> နေပြည်တော်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် ကုမ္ပဏီများအား နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီသို့ ဆက်သွယ်ရန် အကြောင်းကြားထားသည်။ အထူးဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းအရ တည်ဆောက်သည့် ရုံးဌာနများ၊ အထူးအဆောက်အဦများ၊ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာအဆောက်အဦများအပါအဝင် အခြားအဆောက်အဦများတွင် တာဝန်ယူဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း အဆောက်အဦများပြုပြင်အသုံးပြုရေးနှင့် အသစ်တည်ဆောက်ရေးကြီးကြပ်မှုကော်မတီမှ ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော် တည်ဆောက်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီသို့ ဆက်သွယ်ရန် ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/302277 |access-date=2026-02-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၏ အခြေခံအကြောင်းအရင်း == နေပြည်တော်သည် မြန်မာပြည်၏ အလယ်ဗဟိုနားတွင်တည်ရှိပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် နေရာကောင်းဖြစ်သည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ရှမ်း၊ ကယားနှင့် ကရင်ပြည်နယ်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ အစိုးရအဖွဲ့ အနီးအနားတွင်တည်ရှိနေခြင်းဖြင့် ကာလရှည်ကြာစွာ မငြိမ်သက်ခဲ့သည့်ဒေသများကို တည်ငြိမ်မှုရှိလာစေရန် ထောက်ကူပေးနိုင်သည်။<ref name=McGeown2005>McGeown, Kate (8 November 2005). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4416960.stm Burma's confusing capital move]. BBC News.</ref> နေပြည်တော် မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းမှာ ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာပြည်၏ အဓိကစီးပွားရေးမြို့တော်ဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေထူထပ်များပြားသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အစိုးရရုံးများနှင့် လူနေရပ်ကွက်များ ရောထွေးနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့အတွင်း စစ်တပ်ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ စသည်တို့အပြင် ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ရန်ကုန်မြို့တွင် စနစ်တကျမရှိခြင်းတို့ကြောင့် မြို့တော်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ နေပြည်တော် တည်ရှိနေသော နေရာသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး ဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) ၏ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိခဲ့ရာနေရာဖြစ်သည်။ နောင်အနာဂတ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများ စသည်တို့ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည့်အတွက် နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီသည့် အစိုးရဧည့်ဂေဟာများ၊ နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီသည့် ဟိုတယ်များ စသည့် နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးနေပြီဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရေစီစနစ်အတွက် အလွန်ရေးပါသည့် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံများလည်း ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပြီဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် ယင်းလွှတ်တော် အဆောက်အအုံများအတွင်း လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများ ကျင်းပပြုလုပ်နေပြီဖြစ်သည်။ == ပထဝီအနေအထား == နေပြည်တော်သည် ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းနှင့် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်း နှစ်ခုတို့၏အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ တရားဝင်စာရင်းများအရ မြို့တော်သည် ၇၀၅၄.၃၇ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး၊ လူဦးရေ ၉၂၄,၆၀၈ ရှိသည်။ ချောင်းမကြီးဆည်သည် နေပြည်တော်၏မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာအဝေးတွင်ရှိပြီး၊ ငလိုက်ဆည်သည် မြို့၏တောင်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ် အကွာတွင်ရှိသည်။ ရေဆင်းဆည်သည် မြို့၏ အရှေ့မြောက် ခပ်လှမ်းလှမ်းတွင်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉° ၁၈' နှင့် ၂၀° ၂၅' အကြား ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅° ၄၅' နှင့် ၉၆° ၄၅' အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်သည် ရန်ကုန်နှင့် ၃၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) ၊ မန္တလေးမြို့နှင့် ၁၃၈ မိုင် ကွာဝေးသည်။ [[File:Naypyitaw Apartment.jpg|right|thumb|နေပြည်တော်ရှိလူနေအဆောက်အဦး]] == မြို့တော်မြင်ကွင်း == === လူနေအိမ်ရာဇုန်များ === လူနေအိမ်ရာအကွက်များသည် သေချာစွာဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အခန်းများကို ရာထူးအလိုက်နှင့် အိမ်ထောင်ရှိ/မရှိ အပေါ်မူတည်ပြီး ချထားပေးသည်။ မြို့တွင် လက်ရှိအခန်းတွဲ လေးထပ်တိုက် ၁၂၀၀ ရှိသည်။<ref name=nytimes2007>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/10/05/world/asia/05Naypyitaw.html?fta=y|work=The New York Times|title=Myanmar's Remote Capital Is Still a Work in Progress|first=Grant|last=Peck|date=5 October 2007|accessdate=20 May 2010}}</ref> ကြီးမားသည့် အခန်းတွဲတိုက်များစွာသည် ခေါင်မိုးအနီရောင်၊ အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်များဖြင့် ရှိနေကြသည်။ အချို့သောလူနေအခန်းတွဲတိုက်များ၏ ဆေးရောင်အမှတ်အသားကို ဝန်ကြီးဌာနအလိုက် ခွဲခြားထားသည်မှာ ဥပမာကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနဝန်ထမ်းများသည် အပြာရောင်ခေါင်မိုးနှင့် တိုက်များတွင်နေကြပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာနဝန်ထမ်းများမှာမူ အစိမ်းရောင်ခေါင်မိုးများ နှင့်နေကြသည်။ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများသည် လုံးချင်းအိမ်ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ === ဝန်ကြီးဌာနဇုန် === [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] နှင့် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]] တို့သည် ဝန်ကြီးဌာနဇုန်၌ တည်ရှိသည်။ မြို့တော်ခန်းမအဆောက်အဦးသည် ဆိုဗီယက်အစိုးရအဆောက်အဦးနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ခေါင်မိုးပုံစံမှာမူ မြန်မာ့ဟန်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်ခန်းမ၏ အနောက်ဘက်တွင် ကလေးကစားကွင်းနှင့် ရေတံခွန်အတုရှိပြီး၊ ထိုနေရာတွင် တေးဂီတလျှပ်စစ်မီးရောင်စဉ်ပွဲကို နေ့တိုင်းပြသသည်။ ဝန်ကြီးဌာန အဆောက်အအုံ အများစုသည် ပုံစံအားဖြင့် ဆင်တူကြသည်။<ref>''The Australian''. "[http://www.theaustralian.com.au/news/a-monument-to-juntas-fear/story-e6frg6t6-1111114648426 A monument to junta's fear]". 16 October 2007</ref> === တပ်မတော်ဇုန်များ === အဆင့်မြင့် တပ်မတော်အရာရှိကြီးများနှင့် အခြားသောအရေးပါသည့် စစ်အရာရှိကြီးများသည် သာမန်ဝန်ထမ်း များနေထိုင်ရာမှ ၁၁ ကီလိုမီတာကွာဝေးသည့် စုပေါင်းဝင်းကြီးအတွင်းတွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ ထိုဝင်းကြီးတွင် ဗုံးခိုကျင်းများ၊ မြေအောက်ဥမင်လှိုဏ်ခေါင်းများ ပါရှိသည်ဟုဆိုပြီး အများပြည်သူအတွက် ကန့်သတ်နယ်မြေဖြစ်သည်။ မြို့တွင် တပ်မတော်ဇုန်ဟုလည်း သီးသန့်ရှိပြီး၊ ခွင့်ပြုမိန့်မရှိပဲ နိုင်ငံသားများ သို့မဟုတ် အခြားသောလူပုဂ္ဂိုလ်များ ဝင်ရောက်ခွင့်မရှိပါ။ === ဟိုတယ်ဇုန် === [[File:Hotel Zone, Myanmar (Burma) - panoramio (1).jpg|right|thumb|နေပြည်တော်ဟိုတယ်ဇုန်]] ဟိုတယ်ဇုန်တွင် နားနေစံအိမ်ပုံစံ ဟော်တယ်များသည် လက်တစ်ဆုပ်စာလောက်သာရှိပြီး၊ မြို့၏ဆင်ခြေဖုံးရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် ဟိုတစ်ခု ဒီတစ်ခု ရှိနေသည်။ ဤဇုန်သည် မြို့၏မြို့လယ်ခေါင် ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်အတွင်းနှင့် အနီးအနားတစ်ဝိုက်တွင် ယခုလက်ရှိ ဟိုတယ် ၁၂ ခုရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရှစ် ခုသည် နေပြည်တော်ဟိုတယ်ဇုန် အတွင်းတွင်ရှိနေပြီး၊ နှစ်ခုသည် ရန်ကုန်-မန္တလေးကားလမ်းမပေါ် လယ်ဝေးတွင် ရှိသည်။<ref name=YP>{{Cite web |title=Myanmar Yellow Pages: Nay Pyi Taw Listings |url=http://www.myanmaryellowpages.biz/useful-hotlines.htm |accessdate=29 March 2016 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302042137/http://www.myanmaryellowpages.biz/useful-hotlines.htm }}</ref>[[File:Diplomatic Housing Estate, Myanmar (Burma) - panoramio.jpg|left|thumb|နိုင်ငံတကာဇုန် (သံတမန်ဇုန်)]] === နိုင်ငံတကာဇုန် === အစိုးရသည် နိုင်ငံခြားသံရုံးများနှင့် ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ်ရုံးများအတွက် မြေ နှစ်ဟက်တာ ပေးထားသည်။ === ဈေးဝယ်ထွက်ခြင်း === ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက် နေပြည်တော် မြို့မဈေးသည် လတ်တစ်လောတွင် နေပြည်တော်၏ စီးပွားရေးအချက်အချာကျနေသည်။ အခြားသော ဈေးဝယ်ထွက်ရန်နေရာများမှာ သပြေကုန်းဈေးနှင့် ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက်ကို ရွှေတောင်ဖွံ့ဖြိုးရေး ကုမ္ပဏီမှ ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ကာ နေပြည်တော်ရှိ ဈေးစီမံကိန်းအတွက် ပထမဆုံးပုဂ္ဂလိက ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဈေးကုန်တိုက်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မြို့မဈေးတွင် စားသောက်ဆိုင်အနည်းငယ်နှင့် လမ်းဘေးအစားအစာဆိုင်တန်းများရှိပြီး၊ သပြေကုန်း ဈေးအနီးတွင်လည်း စားသောက်ဆိုင်များရှိသည်။ မိုင်အနည်းငယ်သွားလိုက်ရုံဖြင့် စိတ်ကြိုက်ညနေစာစားသုံးနိုင်သည့်ဆိုင်များ လယ်ဝေး နှင့် ပျဉ်းမနားတွင်ရှိသည်။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == [[File:National Herbal Park.jpg|right|thumb|အမျိုးသားဆေးဖက်ဝင်အပင်များပန်းခြံ အဝင်ပေါက်]] *ငလိုက်ကန်ပန်းခြံများသည် အသေးစားရေကစားပန်းခြံဖြစ်ပြီး၊ ငလိုက်ဆည်၏ဘေး ကျွဲရှင်းရွာအနီး တွင်ရှိသည်။ (ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် နေပြည်တော်မှ ခုနှစ်မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်)။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ငလိုက်ကန်ပန်းခြံတွင် ရေလွှာလျှောစီး၊ သဘာဝအတိုင်းအပန်းဖြေစရာများ၊ နားနေဆောင်များနှင့် ကမ်းခြေတို့ပါဝင်သည်။ ပန်းခြံကို သင်္ကြန် ရုံးပိတ်ရက်များတွင် အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးသည်။ [[File:Naypyitaw Gems Museum-01.JPG|right|thumb|နေပြည်တော်ကျောက်မျက်ပြတိုက်]] *[[တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)|နေပြည်တော်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်]]ကို တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၄၂၀ နှင့် ရာသီဥတု ထိန်းပေးထားသည့် ပင်ဂွင်း ငှက်အိမ်တို့ဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=nyt>{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/06/24/world/asia/24myanmar-sub.html?_r=1&pagewanted=all&oref=slogin|title=Built to Order: Myanmar’s New Capital Isolates and Insulates Junta|date=24 June 2008|publisher=The New York Times}}</ref> ဤဥယျာဉ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်သည် ပျဉ်းမနားမြို့မှ (၁၈) မိုင်အကွာ ၊ ပျဉ်းမနားနှင့် တပ်ကုန်းမြို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ (၆၁၂) ဧက ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၁၈) တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လ (၂၆) ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယနေ့အထိ နေပြည်တော် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်တွင် ** နို့တိုက်သတ္တဝါပေါင်း - (၃၂) မျိုး - (၂၈၀) ကောင် ** တွားသွားသတ္တဝါပေါင်း - (၁၂) မျိုး - (၆၂) ကောင် ** ငှက်မျိုးနွယ်ပေါင်း - (၄၃) မျိုး - (၂၇၄) ကောင် ** ရှားပါးစာရင်းဝင် ကျားဖြူနှင့် ** မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင် ကျက်စားခြင်း မရှိသော [[ပင်ဂွင်း]] များလည်း မွေးမြူပြသထားသည်။ တနင်္လာနေ့မှအပ ကျန်နေ့တိုင်း ဖွင့်လှစ်သည်။ [[File:NPT_Water_Fountain.jpg|right|thumb|နေပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ်]] *အမျိုးသားဆေးဖက်ဝင်အပင်များပန်းခြံကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ဧက ၂၀၀ (ဝ.၈၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များကို ပြသထားသည်။ ပရဆေးဥယျာဉ်တွင် ဆေးဖက်ဝင် ပရဆေးပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း (၅၀၀) ကျော် စိုက်ပျိုးထားရှိသည်။ * နေပြည်တော်မြို့တော်ဂေါက်ကွင်းနှင့် ရေပြာဂေါက်ကွင်း * ကျောက်မျက်ပြတိုက် * [[နက္ခတ်တာရာပြခန်း (နေပြည်တော်)]] * [[ဆာဖာရီဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)]] * [[ဥပါတသန္တိ စေတီ]] *[[ မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ]] *[[သတ္တသတ္တာဟ မဟာဗောဓိစေတီတော်]] *[[နေပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ်]] *[[နေပြည်တော်ရင်ပြင်]] *[[အမျိုးသားပြတိုက် (နေပြည်တော်)]] * [[သူရဲကောင်းဗိမာန် (နေပြည်တော်)]] * နေပြည်တော် ပြန့်ကပြေးအဝိုင်းအနီးရှိ ရွာလေးတစ်ရွာတွင် ပုဂံခေတ်ကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းစေတီပုထိုးများစွာ တည်ရှိနေပြီး ပုဂံဘုရားများကဲ့သို့ ရှေးခေတ် လက်ရာ များကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။ မည့်သည့် မင်းလက်ထက်က တည်ထားကိုးကွယ်သည်ကို အတိအကျ မသိရှိ ရပေ။ ထိုနေရာတွင်ဘုန်းကြီး ကျောင်းလည်းတည်ရှိပြီး ဘုန်းကြီးများနေထိုင်စောင့်ရှောက်ကြရသည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတဟောင်း ဦးသိန်စိန်လက်ထက် ကပြန်လည် ပြုပြင်မွန်းမံခဲ့ဖူးသည်။ စေတီတော် စိန်ဖူးတော်များကိုပြန်လည်ပြုပြင်မွန်းမံ ၍ စနစ်တကျ ရှေးမှုမပျက် ထိန်းသိမ်းးထားသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းထဲ တွင်ရှေးခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ရတနာရွှေချ သလင်တော် များကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်။ ရှေးခေတ် ဘုရားဆင်းတုတော် မတ်တပ်ရပ် ရုပ်တုတော် ရှေးခေတ် သိမ်ကျောင်းများကိုလဲ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ [[ဖိုင်:နေပြည်တော်ပုဂံ.jpg|alt=Nay Pyi Taw Bagan|thumb]] == ယဉ်ကျေးမှု == '''ဖျော်ဖြေရေး''' မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အကောင်းဆုံးစွမ်းဆောင်နိုင်သူများအတွက် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]ပေးပွဲကို နေပြည်တော်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကျင်းပသည်။ နေပြည်တော်ရှိ လမ်းဆုံဗဟိုကုန်တိုက်တွင် ရုပ်ရှင်ရုံ တစ်ရုံ၊‌ေနပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ် အနီးရှိအောင်သ‌ေပြ ရုပ်ရှင်ရုံ နှင့် ပျဉ်းမနား နှင့် တပ်ကုန်း တို့တွင် တစ်ရုံစီ ရှိသည်။ == မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေး == မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) ၏ ပုဒ်မ ၅၀ (က) အရ၊ နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် နေပြည်တော်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်၌ တည်ရှိသော [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ကို ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး၊ အတွင်းရေးမှူးတစ်ဦးနှင့် ကောင်စီဝင် ကိုးဦးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နေပြည်တော်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲခြင်းကိစ္စရပ်များကို နေပြည်တော်ကောင်စီမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ နေပြည်တော်မြို့တော်ဒေသတွင် မြို့စစ်စစ် (မြို့လယ်ခေါင်)နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မြို့နယ် ရှစ်ခု ပါဝင်သည်။ မြို့လယ်ခေါင်ကို ဆက်၍ ရပ်ကွက်လေးခု ခွဲထားသည်။ [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်|ပျဉ်းမနား]]၊ [[လယ်ဝေးမြို့နယ်|လယ်ဝေး]] နှင့် [[တပ်ကုန်းမြို့နယ်|တပ်ကုန်း]] မြို့နယ်များသည် ယခင်က [[ရမည်းသင်းခရိုင်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်|ဥတ္တရသီရိ]]၊ [[ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်|ဒက္ခိဏသီရိ]]၊ [[ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်|ပုဗ္ဗသီရိ]]၊ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်|ဇမ္ဗူသီရိ]]၊ နှင့် [[ဇေယျာသီရိမြို့နယ်|ဇေယျာသီရိ]] တို့သည် မြို့နယ်အသစ်များ ဖြစ်သည်။ ဒီဇင်ဘာ၂၀၀၉ တွင် အားလုံးသော ဝန်ကြီးဌာနရုံးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေရာချထားပြီးဖြစ်သည်။ {| |- ! မြို့စစ်စစ်(ရပ်ကွက်များ) !! ယခင်ရှိပြီသားမြို့နယ်များ !! ဆင်ခြေဖုံးအသစ်များ |- | ဇေယျသိဒ္ဓိ(ဇေယျသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ) || || ဥတ္တရသီရိ ([[ပါဠိ]]စကားလုံး - ဥတ္တရသိရီ, 'မြောက်အရပ် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |- | ပညာသိဒ္ဓိ(ပညာသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ ) || ပျဉ်းမနား || ဒက္ခိဏသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ဒက္ခိဏသိရီ, 'တောင်အရပ် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |- | ဘောဂသိဒ္ဓိ(ဘောဂသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ) || လယ်ဝေး || ပုဗ္ဗသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ပုဗ္ဗသိရီ, 'အရှေ့အရပ် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |- | မင်္ဂလာသိဒ္ဓိ( မင်္ဂလာသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ) || တပ်ကုန်း || ဇမ္ဗူသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ဇမ္ဗူသိရီ, 'သပြေပင် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) ဇေယျာသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ဇေယသိရီ, 'အောင်မြင်ခြင်း ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |} == ပညာရေး == === အခြေခံပညာ === * အမှတ် ၁ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ *အမှတ် ၂ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၃ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၄ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၅ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၆ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၇ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၈ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၉ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၀ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၁ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၂ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၃ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ *အမှတ် ၁၄ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၅ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၆ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၇ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၈ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း === အဆင့်မြင့်ပညာ === * [[မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရေဆင်း)]] * [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်]] * [[ရေဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်]] == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == ပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့်လုပ်ငန်းများသည် အနီးအနားတစ်ဝိုက်အတွက် အကန့်အသတ်ရှိသည်။ အရှည်ကီလိုမီတာ ၃၂၃.၂ ရှိသော တစ်ဖက်နှစ်လမ်းသွား ရန်ကုန်နေပြည်တော်အမြန်လမ်းမကြီးသည် နေပြည်တော်ကို ရန်ကုန်နင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ၅၆၃ ကီလိုမီတာရှည်လျားသည့် ရန်ကုန် -နေပြည်တော် - မန္တလေး လမ်းမကြီး၏အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရိပ်သာလမ်းမကြီး ၂၀ ရှိပြီး၊ မြို့ထဲမှလမ်းများကဲ့သို့ ကြီးမားပြီးရှင်းလင်းနေသည်။ === ရထားလမ်း === နေပြည်တော်အတွက် ပျဉ်းမနားဘူတာ လယ်ဝေးဘူတာနှင့် နေပြည်တော်ဘူတာကြီးတို့ ရှိသည်။ ပျဉ်းမနားဘူတာသည် ရန်ကုန် - မန္တလေးရထားလမ်းပေါ်တွင် ရှိပြီး လယ်ဝေးဘူတာသည် ပျဉ်းမနားနှင့် ကျောက်ပန်းတောင်း လမ်းပေါ်တွင်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မှ ပျဉ်းမနားသို့ ရထားဖြင့် ၆ နာရီကြာသွားရသည်။ မြို့တော်အသစ်တည်ဆောက်စဉ်က ရထားပို့ဆောင်ရေး ပြည့်စုံလာစေရန် ပျဉ်းမနား၏နောက် တစ်ဘူတာရွာတော်ဘူတာတွင် နေပြည်တော်ဘူတာစီမံကိန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့၍ ယခုအခါ နေပြည်တော်ဘူတာကြီးအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ === လေကြောင်း === [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (ယခင်အမည် အေလာလေဆိပ်) သည် နေပြည်တော်မြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ အေလာနှင့်လယ်ဝေးမြို့ တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်း လိုင်းများဖြစ်ကြသည့် မြန်မာ့လေကြောင်း နှင့် ရန်ကုန်လေကြောင်း တို့သည် ရန်ကုန် နှင့် နိုင်ငံအနှံ့ရှိ အခြားသောမြို့များသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲရန်အတွက် ဤလေဆိပ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ မှစတင်၍ အဓိကဆောက်လုပ်ရေးများကို တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်ပြီး၊ တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၃.၅ သန်း ဝင်ထွက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ === ဘတ်စ်ကား နှင့် ကားများ === အစိုးရဝန်ကြီးဌာနများသည် နံနက်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းတို့တွင် ၎င်းတို့၏သက်ဆိုင်ရာရုံးများသို့ လွန်းပျံဘတ်စ်ကားများ ပြေးဆွဲပေးသည်။ မြို့တွင် ဗဟိုဘတ်စ်ကားရပ်နားကွင်း နှင့် MEC ပိုင်သည့် အငှားယာဉ်ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်။ == ကျန်းမာရေး == === အစိုးရဆေးရုံများ === * နေပြည်တော် ခုတင်(၁၀၀၀)ဆံ့ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး *နေပြည်တော် မျက်စိ နား နှာခေါင်း လည်ချောင်း အထူးကု ဆေးရုံကြီး * နေပြည်တော် အမျိုးသမီး ဆေးရုံ * နေပြည်တော် အရိုး ဆေးရုံ * နေပြည်တော် တိုင်းရင်းဆေး ဆေးရုံ * ပျဉ်းမနား အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ * တပ်ကုန်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ *လယ်ဝေး အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ == အားကစား == [[File:Naypyitaw Hospital.jpg|right|thumb|နေပြည်တော်အထွေထွေဆေးရုံ]] ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိအားကစားကွင်း၊ ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိမိုးလုံလေလုံအားကစားကွင်း နှင့် ဇေယျာသီရိအားကစားကွင်း တို့သည် မြန်မာအသင်း၏ နိုင်ငံတကာ ပွဲများအတွက် နေပြည်တော်၌ တည်ရှိသည်။ [[နေပြည်တော် ဘောလုံးအသင်း|နေပြည်တော် ဘောလုံး အသင်း]] သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ကိုယ်စားပြု အသင်း ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်]] (Myanmar National League) ခေါ် ပရိုစနစ်ဖြင့် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတို့တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ == ဆက်သွယ်ရေးများ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး စီဒီအမ်အေ ကြိုးမဲ့ဖုန်း တစ်မြို့လုံးတွင် သုံးစွဲနိုင်သည်။ အစိုးရတိုက်ခန်းများတွင် နေထိုင်သည့် ဝန်ထမ်းများအား ကိုယ်ပိုင်ဖုန်းလိုင်း တပ်ဆင်ခွင့် မရှိပါ။ အများသုံးဖုန်းကိုသာ သုံးစွဲရမည်။ နေပြည်တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်ရက် ၂၄ နာရီပတ်လုံး လျှပ်စစ်မီးရရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော နေရာဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery caption="[https://drive.google.com/file/d/1pvOieigDe5B43rrnzeQQa0t4TPbYg6xw/view?usp=drivesdk သုခတော်ဝင်]"> ဖိုင်:Ministry Zone, Naypyitaw, Myanmar (Burma) - panoramio (1).jpg|[[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဖိုင်:Myanmar-Lower-House-Parliament.jpg|ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် (အတွင်း) ဖိုင်:The Prime Minister, Shri Narendra Modi meeting the President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw, at Presidential Palace, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017 (2).jpg|[[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] ဖိုင်:The Prime Minister, Shri Narendra Modi inspecting the guard of honour, at the Ceremonial Reception, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017. The President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw is also seen (2).jpg|နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားတစ်ခု ကျင်းပစဉ် ဖိုင်:Buddha Gaya Naypyitaw 001.jpg|သတ္တသတ္တာဟ မဟာဗောဓိစေတီတော် ဖိုင်:Naypyidaw Zoo Planetarium.JPG|[[နက္ခတ်တာရာပြခန်း (နေပြည်တော်)]] ဖိုင်:Seagame.jpg|[[၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]] ကျင်းပစဉ် ဖိုင်:Zayyarthiri Stadium.JPG|[[ဇေယျာသီရိ အားကစားကွင်း|ဇေယျာသီရိအားကစားကွင်း]] ဖိုင်:Safari Park Naypyitaw 001.jpg|[[ဆာဖာရီဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)]] ဖိုင်:Naypyidaw -- Zoo.JPG|[[တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)]] ဖိုင်:Naypyidaw -- Myoma Market.JPG|မြို့မဈေး ဖိုင်:Secretary Clinton with Burmese Parliament Members (6464635559).jpg|ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ [[ဟီလာရီ ကလင်တန်]] လာရောက်လည်ပတ်စဉ် </gallery> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category|Napyidaw}} * [http://svaradarajan.blogspot.com/2007/01/naypyitaw-photo-album.html Nay Pyi Daw - A photo album] * [http://willthedutch.blogspot.com/2007/06/inside-naypyidaw.html Inside Napyidaw] {{နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} {{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:နေပြည်တော်]] 3c8yf2fqr3cuf65exciz4d74f5smm1o 0 3600 1028136 1027994 2026-04-29T04:02:29Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */Updated 1028136 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီကပင် [[ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်]]တွင် အခြေချခဲ့ပြီးနောက် များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်နှင့် [[ပုဂံနေပြည်တော်]]ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စု (မြန်မာတို့အလိုအရ ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 836k4v400szqd4l2xsktgyegibhipz5 1028137 1028136 2026-04-29T04:04:00Z Chenzeyan29 141880 1028137 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီကပင် [[ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်]]တွင် အခြေချခဲ့ပြီးနောက် များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်နှင့် [[ပုဂံနေပြည်တော်]]ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စု (မြန်မာတို့အလိုအရ ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပုဂံခေတ်|ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်းက ဟိနယာနဟုခေါ်သည်။) [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] dkcw6ayb3iaa5wnqn1muoszqeqtu7aw 1028144 1028137 2026-04-29T04:31:27Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာရေး */ 1028144 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီကပင် [[ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်]]တွင် အခြေချခဲ့ပြီးနောက် များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်နှင့် [[ပုဂံနေပြည်တော်]]ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စု (မြန်မာတို့အလိုအရ ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပုဂံခေတ်|ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ (Proto-Burmans) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ မဆင်းလာမီ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် ရှိနေစဉ်က ကိုးကွယ်မှုမှာ သဘာဝလွန် အင်အားစုများကို ယုံကြည်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဘိုးဘွားပူဇော်မှု တို့အပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ရှေးဦးဗမာတို့သည် တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းနှင့် မိုးလေဝသကို အစိုးရသည်ဟု ယုံကြည်ရသော နတ်များကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် နောင်တွင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သော မိရိုးဖလာနတ်များနှင့် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ် ယုံကြည်မှုများ၏ အစောပိုင်းပုံစံများ ဖြစ်သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သွားသော သူများကို နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပူဇော်သည့်ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။<ref>Elias, N. (1876). Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan.</ref> ဗမာတို့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် လမ်းကြောင်းတွင် ရှိသော နန်ကျောက်ဒေသမှ ရောနှောပါဝင်လာသည့် မဟာယာနနွယ် အယူအဆများနှင့် လူသားနှင့် နတ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရှေးဟောင်း ဝိညာဉ်ရေးရာ အတတ်ပညာများ ပါရှိနေခဲ့သည်။ နတ်များအတွက် တင်ဆက်ရမည့် ကန်တော့ပွဲ (အုန်း၊ ငှက်ပျော) ပြင်ဆင်ပုံနှင့် နတ်တို့၏ ကျေနပ်မှုကို ရယူကာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးအောင် ပြုလုပ်သည့် ယတြာအတတ်ပညာများ ပါဝင်သည်။ ဤအတတ်ပညာသည် ဗမာတို့ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ်က နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရ အယူအဆများနှင့် ပေါင်းစပ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အထင်ရှားရှိခဲ့သော [[အရည်းကြီး]] အယူအဆများ၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context. Cambridge University Press.</ref> ဗမာတို့သည် ပုဂံဒေသတွင် အခြေချပြီးနောက်မှသာ ရှေးဦးစွာ အခြေချနေထိုင်နေသော [[ပျူ]] တို့ထံမှ [[ထေရဝါဒ]]အငွေ့အသက်များကို ပိုမိုထိတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ [[မဟာယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများ ရောထွေးနေသည့် အရောအနှော အယူဝါဒများ ဖြစ်ခဲ့ရာမှ [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်တွင် သထုံပြည်မှ ပင့်ဆောင်လာသော [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> သို့သော်လည်း ထေရဝါဒဘာသာ ထွန်းကားလာသည့်တိုင်အောင် မဟာယာနနွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အလေ့အထများသည် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]] အထိ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ပုဂံခေတ်တွင် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းကြီး နန်းသစ်တည်၍ နန်းသိမ်းပွဲကျင်းပရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားဖြစ်သည့် [[ဗိဿနိုး]]နတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်များအတွင်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို အားထားခဲ့ကြသည်။ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ နတ်မေးစေခြင်း၊ ဗေဒင်ယတြာနှင့် အင်းအိုင်ခါးလှည့် အတတ်ပညာများကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းတို့ကို တွေ့ရသည်။<ref>Lieberman, V. B. (1984). Burmese Administrative Cycles. Princeton University Press.</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒအယူအဆအပြင် ရှေးဟောင်းရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဟိန္ဒူဗေဒင်ပညာရပ်များ ပေါင်းစပ်နေသည့် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် သမိုင်းတစ်လျှောက် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] j48fipfbuxc6njlfxz0rp8xrp786mzw 1028295 1028144 2026-04-29T10:00:31Z Chenzeyan29 141880 1028295 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Veneration of Buddha.jpg | image_caption = ဗမာနန်းတော်တွင်းတွင် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိ ဆင်းတုတော်]]အား ရှိခိုးနေပုံ (၁၉၁၂ ပန်းချီ) | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။[[File: Burmese family portrait.JPG |thumb| Portrait of a Bamar family at the turn of the 20th century, during British rule]] == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မီကပင် [[ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်]]တွင် အခြေချခဲ့ပြီးနောက် များမကြာမီတွင် မြစ်သား ၆ ခရိုင်နှင့် [[ပုဂံနေပြည်တော်]]ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စု (မြန်မာတို့အလိုအရ ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပုဂံခေတ်|ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Nat-ein.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ နတ်စင်တစ်စင်]] === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်စဉ် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref> အညာဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) နေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများသည် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှ စတင်၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအလယ်ဗဟိုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇကို အတော်အတန် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် C-M217 ကို အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းသည် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]]နှင့် မြောက်အာရှဒေသမှ ရွေ့ပြောင်းမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်နိုင်သည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref>အကြေဒေသ(မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်များကြာ နီးစပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် မွန်–ခမာ မျိုးရိုးဗီဇ အလွှာပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref> ဗမာလူမျိုးတွင် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုမှာ ယဉ်ကျေးမှုဘက်မှာ ကြီးမားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဘက်တွင် လူဦးရေတစ်အခုလုံးအတွက် နည်းပါးသည်။အညာနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများရှိ ကျေးရွာများတွင် အထူးလွှမ်းမိုးမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလက စစ်တိုက်သန်သူများ ဖြစ်ကြပြီး အနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> မြန်မာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အခြေအနေများကို သုံးသပ်ကာ အလယ်ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ရေးအရ အောင်နိုင်သူ မြန်မာတို့သည် မိမိတို့ထက် အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် အနုပညာများကို လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။<ref>Strachan, Paul. (1989). ''Pagan: Art and Architecture of Old Burma''. Orchid Press.</ref>ပလောင်နှင့် မွန်တို့ထံမှ ဆည်ရေသောက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref>ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ (Proto-Burmans) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ မဆင်းလာမီ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် ရှိနေစဉ်က ကိုးကွယ်မှုမှာ သဘာဝလွန် အင်အားစုများကို ယုံကြည်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဘိုးဘွားပူဇော်မှု တို့အပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press.</ref> ရှေးဦးဗမာတို့သည် တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းနှင့် မိုးလေဝသကို အစိုးရသည်ဟု ယုံကြည်ရသော နတ်များကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် နောင်တွင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သော မိရိုးဖလာနတ်များနှင့် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ် ယုံကြည်မှုများ၏ အစောပိုင်းပုံစံများ ဖြစ်သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သွားသော သူများကို နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပူဇော်သည့်ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။<ref>Elias, N. (1876). Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan.</ref> ဗမာတို့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် လမ်းကြောင်းတွင် ရှိသော နန်ကျောက်ဒေသမှ ရောနှောပါဝင်လာသည့် မဟာယာနနွယ် အယူအဆများနှင့် လူသားနှင့် နတ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရှေးဟောင်း ဝိညာဉ်ရေးရာ အတတ်ပညာများ ပါရှိနေခဲ့သည်။ နတ်များအတွက် တင်ဆက်ရမည့် ကန်တော့ပွဲ (အုန်း၊ ငှက်ပျော) ပြင်ဆင်ပုံနှင့် နတ်တို့၏ ကျေနပ်မှုကို ရယူကာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးအောင် ပြုလုပ်သည့် ယတြာအတတ်ပညာများ ပါဝင်သည်။ ဤအတတ်ပညာသည် ဗမာတို့ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ်က နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရ အယူအဆများနှင့် ပေါင်းစပ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အထင်ရှားရှိခဲ့သော [[အရည်းကြီး]] အယူအဆများ၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context. Cambridge University Press.</ref> ဗမာတို့သည် ပုဂံဒေသတွင် အခြေချပြီးနောက်မှသာ ရှေးဦးစွာ အခြေချနေထိုင်နေသော [[ပျူ]] တို့ထံမှ [[ထေရဝါဒ]]အငွေ့အသက်များကို ပိုမိုထိတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ [[မဟာယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများ ရောထွေးနေသည့် အရောအနှော အယူဝါဒများ ဖြစ်ခဲ့ရာမှ [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်တွင် သထုံပြည်မှ ပင့်ဆောင်လာသော [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> သို့သော်လည်း ထေရဝါဒဘာသာ ထွန်းကားလာသည့်တိုင်အောင် မဟာယာနနွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အလေ့အထများသည် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]] အထိ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ပုဂံခေတ်တွင် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းကြီး နန်းသစ်တည်၍ နန်းသိမ်းပွဲကျင်းပရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားဖြစ်သည့် [[ဗိဿနိုး]]နတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်များအတွင်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို အားထားခဲ့ကြသည်။ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ နတ်မေးစေခြင်း၊ ဗေဒင်ယတြာနှင့် အင်းအိုင်ခါးလှည့် အတတ်ပညာများကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းတို့ကို တွေ့ရသည်။<ref>Lieberman, V. B. (1984). Burmese Administrative Cycles. Princeton University Press.</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒအယူအဆအပြင် ရှေးဟောင်းရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဟိန္ဒူဗေဒင်ပညာရပ်များ ပေါင်းစပ်နေသည့် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် သမိုင်းတစ်လျှောက် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 7wmimmoequ11oadg6i7d3ts756m74y1 0 4485 1028132 1025085 2026-04-29T03:53:40Z Chenzeyan29 141880 /* ဟံသာဝတီ ခေတ်သုံးခေတ် */ 1028132 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ဟံသာဝတီပြည် |conventional_long_name = ဟံသာဝတီဘုရင့်နိုင်ငံ |common_name = Hanthawaddy Kingdom |continent = အာရှတိုက် |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာနိုင်ငံ |era = |status = Kingdom<br>Vassal state of Sukhothai Kingdom (1293–1330), under Toungoo Dynasty rule (1539–1550) |event_start = မင်းနေပြည်တော် တည်ထောင်ခြင်း |year_start = ၁၂၈၇ |date_start = ၄ ဧပြီ |event_end = ပဲခူး ဒုတိယအကြိမ် ကျဆုံးခြင်း |year_end = ၁၅၅၂ |date_end = ၁၂ မတ် |event1 = [[သောက္ကတဲ]]၏ လက်အောက်ခံ |date_event1 = ၁၂၉၃-၁၃၃၀ |event2 = [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အနှစ်လေးဆယ်စစ်]] |date_event2 = ၁၃၈၅-၁၄၂၄ |event3 = ရွှေခေတ် |date_event3 = ၁၄၂၆-၁၅၃၄ |event4 = [[တောင်ငူ–ဟံသာဝတီ စစ် (၁၅၃၄–၁၅၄၁)|ပဲခူး ပထမအကြိမ် ကျဆုံးခြင်း]] |date_event4 = ၁၅၃၄-၁၅၃၉ |p1 = ပုဂံခေတ် |flag_p1 = |s1 = တောင်ငူခေတ် |flag_s1 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map =Map-of-southeast-asia 1400 CE.png |image_map_caption = ဟံသာဝတီ မင်းနေပြည်တော် ၁၃/၁၄/၁၅ ရာစု |symbol = |symbol_type = |capital = [[မုတ္တမမြို့]] (၁၂၈၇-၁၃၆၃) <br/> [[ဒုန်ဝန်းမြို့]] (၁၃၆၃-၁၃၆၉) <br/> [[ပဲခူးမြို့]] (၁၃၆၉-၁၅၃၉၊ ၁၅၅၀-၁၅၅၂) |common_languages = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] |religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |government_type = သက်ဦးဆံပိုင်စနစ် |leader1 = [[ဝါရီရူးမင်း]] |year_leader1 = ၁၂၈၇-၁၃၀၇ |leader2 = [[ရာဇာဓိရာဇ်]] |year_leader2 = ၁၃၈၄-၁၄၂၁ |leader3 = [[ရှင်စောပု]] |year_leader3 = ၁၄၅၁-၁၄၇၁ |leader4 = [[ဓမ္မစေတီ]] |year_leader4 = ၁၄၇၁-၁၄၉၂ |leader5 = [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] |year_leader5 = ၁၅၂၆-၁၅၃၉ |currency = |legislature = }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} ရှေးဟောင်းမြို့တော်'''ဟံသာဝတီ'''သည် ယခုပဲခူးမြို့နေရာတွင် ရှိခဲ့သော ရှေး[[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့၏ မင်းနေပြည်တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြို့တော်ဟောင်းသည် ရန်ကုန်မြို့မှ မော်တော်ကားလမ်း အကွာအဝေး မိုင် ၅၀ ကျော်တွင်တည်ရှိသည်။ ရှေးနန်းတော်ရာဟောင်း နေရာများ သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓသာသနိကအဆောက်အဦးများ နှင့် စေတီပုထိုးများကို ယနေ့တိုင်တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ဟံသာဝတီခေတ်ဆိုသည်မှာ ထိုဟံသာဝတီနေပြည်တော်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့စဉ်က အချိန်ကို ဆိုလိုသည်။ ဟံသာဝတီ(ယခု-ပဲခူး) မင်းနေပြည်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည့် ထင်ရှားသောမွန်ဘုရင်များမှာ [[မဂဒူး မင်းဆက်|ဝါရီရူမင်းဆက်]]မှ[[ဗညားဦး]](အေဒီ ၁၃၅၃-၈၅)၊ [[ရာဇာဓိရာဇ်]](၁၃၈၅-၁၄၂၃)၊ [[ရှင်စောပု|ဘုရင်မရှင်စောပု]](၁၄၅၃-၇၂)၊ [[ဓမ္မစေတီ]](၁၄၇၂-၉၂) တို့ဖြစ်ကြပြီးမြန်မာမင်းများထဲမှ [[တပင်ရွှေထီး]]၊ [[ဘုရင့်နောင်]] အစရှိသည့် မင်းများဖြစ်ကြသည်။ ဟံသာဝတီမြို့တော် တည်ရှိရာ အရပ်သည် မိုးများသော ဒေသဖြစ်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သော ငလျင်ဒဏ်ကို အကြိမ်ကြိမ်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် အဖိုးတန်သော ရှေးဟောင်းလက်ရာများမှာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ သို့သော် ကျန်ရှိသော သမိုင်းမှတ်တမ်းများမှလည်း ဟံသာဝတီမြို့တော်နှင့် ဟံသာဝတီခေတ်အခြေအနေကို ပြန်လည်လေ့လာသုံးသပ်နိုင်သည်။ ==ရှေးဟောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်း== ဟံသာဝတီမြို့တော်၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အခြားသော စေတီ၊ပုထိုး၊မြို့ရွာများတွင် တွေ့ရသော ဘုရားဗျာဒိတ်တော်အတိုင်းပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို တွေ့ရှိရသည်။ အဆိုပါ ဒဏ္ဍာရီ မှတ်တမ်းများအရ ဖော်ပြထားသည်မှာဤကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိမှ လှည့်လည်ကြွချီလာသော ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ဟံသာဝတီမြို့တော်ကြီးပေါ်ထွန်းမည့် နေရာဒေသသို့ရောက်ရှိစဉ် ပင်လယ်ပြင်မှပေါ်ထွန်းနေသောအငူပေါ်တွင် ဟင်္သာဖိုမတို့ကို တွေ့မြင်တော်မူကြောင်း၊ ထိုကုန်းအငူလေး မှာကျဉ်းမြောင်းလှ၍ ဟင်္သာဖိုမယှဉ်တွဲနားနေစရာမရှိကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် ဟင်္သာဖို၏ ကျောကုန်းပေါ်တွင် ဟင်္သာမကနား၍ ဗုဒ္ဓဘုရားအား တောင်ပံယှက်ကာ ပူဇော်ကြောင်း၊ ထိုအခါ ဘုရားရှင်ကပြုံး၍ ဤနေရာတွင် နောင်အခါဟံသာဝတီပြည်ကြီးဟူ၍ တိုးတက်စည်ပင်လာပြီး၊သာသနာတော်လည်း ဖွံ့ဖြိုးထွန်းကားလာမည်ဖြစ်ကြောင်း ဟံသာဝတီရှေးသမိုင်းများတွင်နိဒါန်းချီ ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထိုဟင်္သာဖိုပေါ် ဟင်္သာမ နားနေပုံ ပန်းပုရုပ်တုအား ယခုပဲခူးမြို့အတွင်းတွင် အထိမ်းအမှတ်ရုပ်တုအဖြစ် ပြုလုပ်ထားပြီး၊ ထိုနိမိတ်ပုံသည် ယခုပဲခူးတိုင်း၏ သင်္ကေတအမှတ်တံဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။ ==ဟံသာဝတီ ခေတ်သုံးခေတ်== ဘုရား၊ စေတီ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊ ရှေးဟောင်းကျမ်းစာများနှင့် ကျောက်စာ အထောက်အထားများအရ သမိုင်းသုတေသီများက ဟံသာဝတီခေတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ခေတ်သုံးခေတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည် -<ref name="MyintAung">မြင့်အောင်၊ ဦး။ ဟံသာဝတီခေတ် ဟံသာဝတီမြို့တော်နှင့် တိုင်းသမိုင်း။ ဟံသာဝတီ မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ။</ref> # ပထမခေတ် (ရှေးဦးဟံသာဝတီ): သမလမင်းမှ စတင်၍ တိဿမင်းအထိ စိုးစံခဲ့သော ကာလဖြစ်သည်။ ဤခေတ်သည် ဟံသာဝတီမြို့တော်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် အစောပိုင်းကာလ ဖြစ်သည်။ #ဒုတိယခေတ် (ဝါရီရူမင်းဆက်): [[ဝါရီရူမင်း]] လက်ထက်မှ စတင်၍ [[ဗညားဦး]]၊ [[ရာဇာဓိရာဇ်]]၊ [[ရှင်စောပု|ဘုရင်မရှင်စောပု]]၊ [[ဓမ္မစေတီ]]မင်းတို့ ပါဝင်ပြီး နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] လက်ထက်အထိ ဖြစ်သည်။ #တတိယခေတ် (တောင်ငူ-ဟံသာဝတီနှင့် နောက်ဆုံးမင်းဆက်): တောင်ငူမင်းများဖြစ်သော [[တပင်ရွှေထီး]] မှ အစပြု၍ ညောင်ရမ်းခေတ်အလွန်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော မွန်ဘုရင် [[ဗညားဒလ]] (ငါးဆူဒါယကာ) လက်ထက်အထိ ကာလကို ဆိုလိုသည်။ === ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် အနှစ်လေးဆယ်စစ် === ဟံသာဝတီခေတ်၏ အထင်ရှားဆုံးသော အခန်းကဏ္ဍမှာ [[ရာဇာဓိရာဇ်]]၏ နန်းသက်ကာလ ဖြစ်သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်မပါဝင်ဘဲ ဟံသာဝတီခေတ် သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြည့်စုံနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ထို့အပြင် အင်းဝခေတ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]သည် ဟံသာဝတီခေတ်၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အခြေအနေများကို အထင်ရှားဆုံး ဖွင့်ဆိုဖော်ပြနေသော သမိုင်းမှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2017). Myanmar in the Fifteenth Century: A Tale of Two Kingdoms. University of Hawaii Press.</ref> == ဟံသာဝတီခေတ် စစ်ရေး၊နိုင်ငံရေး == ဟံသာဝတီခေတ် နိုင်ငံရေးသည် သက်ဦးဆံပိုင်ပဒေသရာဇ်စနစ်ပင် ဖြစ်သောကြောင့် အာဏာကို အဓိကပိုင်သူမှာဘုရင်သာ ဖြစ်လေသည်။ သက်ဦးဆံပို်င်ပဒေသရာဇ်စနစ်ဖြစ်သော်လည်း သူ့ရှင်ရာဇာဓိရာဇ်ကိုယ်တော်တိုင်သည် အမိန့်တစ်ခု သို့မဟုတ် ကြီးမားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ချမှတ်လျှင် ပညာရှိအမာတ်မင်းများ ဖြစ်ကြသည့် သက်တော်ရှည် အမာတ်ကြီးဇွဲသနုတ်၊ မင်းဆရာ မင်းကံစီ၊ ပညာရှိအမာတ်ဒိန်၊စစ်သေနာပတိချုပ်သမိန်ဗြဇ္ဇတို့နဲ့ အမြဲတိုင်းပင် ညှိနှိုင်းပြီးမှသာ ချမှတ်လေ့ရှိတတ်ကြောင်းလဲ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရပါသည်။ မွန်သုံးရပ်ကို တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း ဖြစ်အောင် စုပေါင်းပြီး မြို့စားနယ်စားများချီးမြှင့် မြှောက်စားကာ ထိုမြို့စားမင်းများကိုလဲ အာဏာကုန်လွှဲပေးထားတဲ့ ပထမဆုံး မွန်ဘုရင်ဖြစ်သောကြောင့် မွန်သမိုင်းတစ်လျှောက် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သလို ယနေ့အချိန်အထိ မွန်တစ်မျိုးသားလုံးအတွက် စံပြဘုရင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါသည်။ ဟံသာဝတီခေတ်တွင် စစ်ပွဲပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အများစုမှာ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်အချင်းချင်းနယ်မြေလုရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ဂုဏ်သိက္ခာအရသော် လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီခေတ်တွင် မွန်ဘုရင်များ ထဲမှ ရာဇာဓိရာဇ် သည် ထင်ရှားပြီး၊ မြန်မာများဘက်မှ တပင်ရွှေထီး နှင့် ဘုရင့်နောင်တို့သည် ထင်ရှားပေသည်။ မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် အင်းဝ နှင့် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲနှင့်အတူမွန်သူရဲကောင်း၊ မြန်မာ သူရဲကောင်းများလည်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ပေသည်။ တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်တို့လက်ထက်တွင်လည်း သူရဲကောင်းများထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါ မွန်နှင့်မြန်မာ စစ်ဘုရင်များသည် သူရဲကောင်းများကို ချစ်ခင်မြှောက်စားသူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟံသာဝတီ၏ စစ်ရေးသမိုင်းတွင် သူရဲကောင်းများသည် ထင်ရှားသော ကဏ္ဍမှပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ === ရာဇာဓိရာဇ်၏ သူရဲကောင်းများ === ရာဇာဓိရာဇ်သည် ဟံသာဝတီထီးနန်းကိုရရှိရန်အတွက် စစ်ခင်းယူခဲ့ရသည်။ အင်းဝဘုရင် မင်းခေါင်နှင့်လည်း အနှစ်လေးဆယ်ကြာ စစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲများတွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည်ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သကဲ့သို့၊ သူရဲကောင်းများကို ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်လည်းရှိသည်။ ရာဇာဓိရာဇ်၏မွန်သူရဲကောင်းများထဲတွင်၊ဗိုလ်မင်းဗြတ်ဇ၊အမာတ်ဒိန်၊လဂွန်းအိန်၊သမိန်ဗရမ်း၊ အဝနံနိုင်(အဝနိုင်)၊ဥပါကောင်း၊ အဲမွန်ဒယာ တို့မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူများ၏ကတိသစ္စာတည်ကြည်မူ့၊ သူရဲကောင်းပီသမူ့များကြောင့် စစ်ရပ်နားစဉ်အချိန်တွင် တဖက်သူရဲကောင်းများကပင်ဖိတ်ခေါ်ချီးကျူးကြသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ဟံသာဝတီခေတ်သူရဲကောင်းများ၊ရေးသားသူ-မင်းယုဝေ</ref> == သာသနာရေးနှင့် စေတီ၊ပုထိုးများ == ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အဓိကအားဖြင့်စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း အခြား မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တန္တရ ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်း နှင့် အိန္ဒိယမှလာသော ဗြဟ္မာဏ ဘာသာများလည်း အတန်အသင့် ထိုးဖေါက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထေရဝါဒကို ထောက်ခံအားပေးသည့် ဓမ္မစေတီ၊ဘုရင့်နောင်တို့ကဲ့သို့ ဘုရင်များလက်ထက်တွင် မဟာယာနနှင့် တန္တရဂိုဏ်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြွင်းအကျန်များ ရှိနိုင်သော်လည်း ငုတ်လျှိုးနေမည်မှာ သေချာပေသည်။ ကျန်ရှိခဲ့သောစေတီ၊ပုထိုးများမှ လက်ရာကိုကြည့်၍ ဟိန္ဒူဝါဒများလည်း အမြစ်သန်အားကောင်းခဲ့ကြောင်းခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ တိဿဘုရင်လက်ထက်တွင် ဗြဟ္မဏဘာသာကို အဓိကအားပေးပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအထူးဆန့်ကျင်ခဲ့ကြောင့် ကျမ်းစာများတွင် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။ ထို့နောက် ဘုရင်ကြီးမှ အကျွတ်တရားရကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန်လည်သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြောင်းလည်း ဖော်ပြကြသည်။ မွန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ဟံသာဝတီကို စိုးစံသွားသည့် ဘုရင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်သောမင်းများဖြစ်၍ ထိုမင်းများလက်ထက်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ရာမညတိုင်းတွင် ထွန်းလင်းတောက်ပခဲ့လေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားရေးကို အထူးအလေးပေးဆောင်ရွက်ခဲ့သော မွန်ဘုရင်များထဲတွင် ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်းတို့မှာ အလွန်ပင်ထင်ရှားလေသည်။ ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]သည် သက်တော် ၆၆ နှစ်မှ နတ်ရွာစံသည့် ၇၈ နှစ်ထိ ဆယ့်နှစ်နှစ်လုံးလုံး ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အနောက်ဘက်တွင် မြို့သစ်တည်ထောင်နေထိုင်ကာ မောင်တော်၊သားတော်၊တူတော်တို့တည်ထားခဲ့သည့် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို အစစအရာရာ ပြည့်စုံမူ့ရှိအောင် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့လေသည်။ ယနေ့ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ရှိရှိ ပြည့်စုံမူ့အဝ၀သည် ဘုရင်မရှင်စောပု၏ ကုသိုလ်ကောင်းမူ့များ များစွာပါဝင်နေသည်။ ရှင်စောပုသည် ၁၂ နှစ် တိုင်တိုင်ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို စိတ်တိုင်းကျ ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး အေဒီ၁၄၇၁ တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်အား သလွန်ပေါ်မှ အာရုံပြုရင်း ဇီဝိန်ချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့လေသည်။ ရှင်စောပု၏ သင်္ချိုင်းတော်အား ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ မြေနီကုန်းရှိ၊ ရှင်စောပုလမ်း၊ ရှင်စောပုကျောင်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင်တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှင်စောပုနောက် ဟံသာဝတီထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သော သမက်တော် [[ဓမ္မစေတီ]]လက်ထပ်တွင် သာသနာတော်ပြန့်ပွားရေး အတွက် အထူးပင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ရဟန်းဘဝမှ လူထွက်ကာ မင်းဖြစ်ခဲ့သော ဓမ္မစေတီမင်းသည် ဘုရားတည်ခြင်းအစရှိသော် ကိစ္စများသာမက သာသနာသန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရေးအတွက်လည်း အလေးပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထူးခြားသောဆောင်ရွက်ချက်မှာ ရဟန်းတော်များအတွက် အရေးကြီးသည့် သိမ်ကိစ္စအနေဖြင့် ကလျာဏီသိမ်တော်အား တည်ဆောက်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ သူ၏ကောင်းမှုများကို ကမ္ပည်းထိုးလေ့ရှိသည့်အတိုင်း သီဟိုဠ်သို့ ရဟန်းတော်များစေလွှတ်ခြင်း၊ကလျာဏီ သိမ်သမုတ်ခြင်းတို့ကို ကျောက်စာရေးထိုးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ရွှေတိဂုံစေတီတော် တွင်လည်း ကျောက်စာများ ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် လှူဒါန်းခဲ့သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းမှာ လည်းထင်ရှားသည်။ ထိုခေါင်းလောင်းသည် ယခုအခါ ဒေါပုံမြစ်အောက်ခြေတွင် နစ်မြုပ်နေသည်။ <ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ ဟံသာဝတီခေတ် သာသနာရေးအခြေအနေ၊ ရေးသားသူ - ပါရဂူ</ref> ==ထင်ရှားသော ဘုရား၊စေတီ၊ပုထိုး၊ သာသနိကအဆောက်အဦးများ == ဟံသာဝတီမင်းနေပြည်ကို အုပ်စိုးသော ဘုရင်များသည် ဘုရား၊ စေတီ၊ ပုထိုးများကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်းခဲ့ပြီးသာသနာ စည်ပင်ရေးအတွက် မင်းအဆက်ဆက် ရွက်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဘုရား၊ စေတီ၊ ပုထိုးနှင့် သာသနိက အဆောက်အဦးများ မင်းအဆက်ဆက်က အဆင့်ဆင့်ပြုပြင်ခဲ့ကြသကဲ့သို့၊ မိမိတို့လက်ထပ်တွင်မှ စတင်လှူဒါန်းဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းများလည်း ရှိသည်။ ===ရွှေမောဓောစေတီ=== ဟံသာဝတီမြို့တော်၏ ဘုရားစေတီများအနက် '''[[ရွှေမောဓောစေတီ]]'''သည် ရှေးအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးစေတီတဆူဖြစ်သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော် အားမည်သည့် ခုနှစ်တွင် မည်သူက တည်ထားခဲ့ကြောင်းကို မူကွဲအမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်းရှေးဟောင်းစေတီတော် တစ်ဆူဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းဆရာများ တညီတညွတ်တည်း လက်ခံထားကြသည်။ ဟံသာဝတီပြည်ကို အုပ်စိုးသော မွန်ဘုရင်များနှင့် မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်ပြုပြင် မွမ်းမံလှူဒါန်းခဲ့သော စေတီတစ်ဆူလည်းဖြစ်သည်။ ဆုတောင်းပြည့်သောကြောင့် ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများသည် စစ်ထွက်ရန်အတွက်သော်လည်းကောင်းနိုင်ငံရေး အာဏာအတွက်သော်လည်းကောင်း အသီးသီးဆုတောင်းခဲ့ကြသည်ဟု ကျမ်းစာအချို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။ သံသာဝတီခေတ်တွင်သာမက နောက်ပိုင်းခေတ်ဖြစ်သော အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များမှ ဘုရင်များလည်း မွမ်းမံလှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့်လည်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးယိုယွင်းခဲ့ရသေးသည်။ ယခုအခါ ပဲခူးမြို့အလယ်တွင်ရှိပြီး ဟံသာဝတီခေတ်မှ ရှေးအကျဆုံးကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ပဲခူးမြို့၏ အထင်ကရကျက်သရေဆောင် စေတီတော်လည်းဖြစ်သည်။ ===ကျိုက်ကိုဘုရား=== ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်းဘုရားများအနက် '''[[ကျိုက်ကိုဘုရား]]'''လည်း ပါဝင်ပြီးဘုရင့်နောင်လက်ထပ်တွင် လှုပ်ခဲ့သောငလျင်ကြီးတွင် အခြားဘုရားများနည်းတူ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။ ဘုရားကြီးအား ဘုရင့်နောင်မင်းလက်ထက်တွင်ပင်ပြန်လည် ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[အနောက်ဘက်လွန်မင်း]] လက်ထက်တွင် ထီးတော်သစ်တင်ခဲ့ကြောင်း သိရပေသည်။ နဝဒေးကြီးမှာ ရွှေပြည်ရွာပြန် ဟုချီကာ ကျိုက်ကိုဘုရားတိုင် ရတုကိုစပ်ဆိုခဲ့သည်။ ကျိုက်ကို ဘုရားပွဲအား နတ်တော်လတွင် ကျင်းပလေ့ရှိကြောင်း နဝဒေးကြီး၏ ဟံသာဝတီမြို့ဘွဲ့ ရတုတွင်တွေ့ရှိနိုင်လေသည်။ ===အခြားရှေးဟောင်းစေတီများ=== ဟံသာဝတီတွင် ရွှေမောဓော စေတီတော်နှင့် မရှေးမနှောင်းကာလတွင် တည်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသော အခြားရှေးဟောင်းစေတီများလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုစေတီများမှာ - ပဲခူးမြို့ထန်းတောကြီးရွာရှိ '''[[ရွှေမောဌော ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား]]'''၊ပဲခူးမြို့ ကဝမြို့နယ်ရှိ မြင်းမငူရွာ '''[[ဓမ္မသိုက်ဘုရား]]'''၊ ပဲခူးမြို့နယ် '''မို့ခိုင်ကြီး၊မို့ခိုင်ကလေး ဘုရား'''၊ ပဲခူးမြို့ ဖလေးရွာရှိ '''[[ကျိုက်မကော် ဘုရား]]'''အစရှိသည့် ဘုရားများမှာ ရွှေမောဓောသမိုင်းနှင့် မူလသမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် တပြိုင်တည်း ဆင်းသက်လာခဲ့သည့် ဘုရား၊ စေတီများဖြစ်ကြောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။ ထို့ပြင် ပဲခူးမြို့ ကျောက်တိုင်ကန်ကျေးရွာရှိ '''ဘုရားခုနစ်ဆူခေါ် ကျိုက်ပေါ'''ဘုရားကို သမလမင်းဆက်တွင် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော တိဿမင်းနှင့် မိဖုရားကြီး သုဘဒ္ဒါတို့ တည်ထားခဲ့ကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်း လက်ထက်တွင် ပြင်ဆင်တည်ထားခဲ့ကြောင်းကိုလည်းကောင်း မွန်ဘာသာဖြင့်ရေးထိုးထားသော ဘုရားခုနစ်ဆူ ကျောက်စာကြီးငယ်များအရ သိရပေသည်။ ===ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီး=== '''[[ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီး]]'''သည် ယခုအခါ ပဲခူးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံး စေတီ၊ ပုထိုး၊ ရုပ်ပွားတော်များအနက် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘုရားသမိုင်းအရ သမလမင်းဆက် ၁၇ ဆက်မှ ၁၃ ဆက်မြောက်ဖြစ်သော မိဂါဒိဗ္ဗမင်းလက်ထက်တွင် တည်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ နှစ်ကာလများ ကြာသောအခါ အန္တာရာယ်အမျိုးမျိုးကြောင့် ကျိုးပဲ့ပျက်စီးခဲ့ရပြီး အင်္ဂလိပ်လက်ထက်တွင်မှ အုတ်များတူးဖော်ရန် ဘုရားကုန်းတော်အား တူးရာမှ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေမောဓော စေတီဂေါပကအဖွဲ့များနှင့် ပဲခူးမြို့သူ၊ မြို့သား တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ပန်းရံကျော်များနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ လျောင်းတော်မူ ရုပ်ပွားတော်များအနက် အချိုးအစားပြေပြစ်ဆုံးဟု ဖူးမြင်ရသူတိုင်းက ပြောကြသည်။ ===သင်္ဘောဘုရား=== '''သင်္ဘောဘုရား'''မှာလည်း သမလမင်းနောက်ဆုံးမင်းဆက် ဖြစ်သော တိဿမင်း၏ ကောင်းမှုပင်ဖြစ်ကြောင်း ရာဇဝင်များတွင် ပြဆိုကြသည်။ အင်းဝ နှင့် ဟံသာဝတီတို့ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတစ်ခုအား သင်္ဘောဘုရားပေါ်မှ ရဟန်းတော်များ တက်ရောက်ကြည့်ခဲ့ကြသည်ဟု ရာဇဝင်အဆိုများလည်းရှိကြသည်။ ဗညားဦးမင်းဆက်တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သောရာဇာဓိရာဇ်လက်ထက်တွင် ကြီးကျယ်သော ဘုရား၊ စေတီများ တည်ထားခဲ့သည်ဟူ၍ အခိုင်အလုံပြဆိုချက်များမတွေ့ရပေ။ သို့သော် ရာဇာဓိရာဇ်သည် အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်၏ သမီးတော်နှင့် သမက်ကို သုံ့ပန်းအဖြစ်ဖမ်းမိရာမှလက်ပန်းပေါင်းခတ်လေရာ ထိုဒေသ၌ ဘုရားတစ်ဆူတည်ခဲ့ပြီး ယင်းကို ကျက်ကနက်ဟုခေါ်ကြောင်း ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်း၌ ပြဆိုလေသည်။ ===ကလျာဏီသိမ်တော်ကြီး=== {{main|ကလျာဏီသိမ်တော်ကြီး}} '''ကလျာဏီသိမ်တော်'''သည် ဓမ္မစေတီမင်း၏ ကောင်းမူ့ကုသိုလ်များအနက် အထင်ရှားဆုံးနှင့် ဂုဏ်အယူထိုက်ဆုံးသိမ်တော်ဖြစ်သည်။ သိမ်ရှိသော်လည်း သိမ်မစင်ကြယ်လျင် ရဟန်းမဖြစ်ဟူသောကြောင့် စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော သိမ်သမုတ်နိုင်ရန် ဓမ္မစေတီမင်းက အားပေးကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ ငလျင်ဒဏ်နှင့် အခြားသော ရာသီဥတုဘေးများကြောင့် အကြိမ်ကြိမ်ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများမှလည်း အဆင့်ဆင့်ပြုပြင်ခဲ့ကြသော သိမ်တော်ကြီးဖြစ်သည်။ ===မဟာစေတီ=== ဟံသာဝတီခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ဘုရား၊စေတီများနှင့် သာသနာရေးအဆောက်အဦးများစွာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့်မင်းများအနက်ဓမ္မစေတီမင်း နှင့် ဘုရင့်နောင်တို့သည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ '''[[မဟာစေတီ]]'''မှာ ဘုရင့်နောင်၏ကောင်းမှုများအနက် အကြီးကျယ်ဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဘုရင်ဖြစ်ပြီး ကိုးနှစ်အကြာတွင် တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီးအလျင်အမြန်နှင့် အချိန်တိုတိုအတွင်း တည်ထားခဲ့ရသဖြင့် ဘုရားတည်ပြီး သုံးနှစ် ခန့်အကြာတွင်ပြိုကျခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းကြီးကပင် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့်ပြိုကျရာတွင်လည်း ထပ်မံပြုပြင်ခဲ့ရလေသည်။ ဘုရင့်နောင်သည် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဘုရင်ဖြစ်သောကြောင့် အဖိုးတန်ကျောက်မြတ်ရတနာ များစွာကို ဌာပနာထည့်သွင်းပူဇော်ခဲ့ကြောင်း ရာဇဝင်များတွင် ပါရှိသည်။ ===မဟာဝိဇယ စေတီတော်=== '''မဟာဝိဇယ စေတီတော်'''သည် ဘုရင့်နောင် မင်းကြီး၏ အမှတ်တရ အဖြစ်ဆုံးစေတီတော်ဖြစ်သည်။ တပင်ရွှေထီးနတ်ရွာစံသောကြောင့် အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်သွားသော မြန်မာနိုင်ငံအား ပြန်လည်စုစည်းရာတွင် ဟံသာဝတီမြို့ တော်ကိုလည်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ယူခဲ့ရသည်။ ဟံသာဝတီမြို့အား [[သမိန်ထောရာမ]]ကို နိုင်၍ သိမ်းနိုင်လျင်ဤနေရာတွင် ဘုရားတည်မည်ဟု အဓိဌာန်ပြုခဲ့သည်။ အဓိဌာန်ပြုပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၅ အကြာတွင် မဟာဝိဇယ စေတီ ကိုတည်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် မြေစိုက်စေတီတော်ကြီးများအပြင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့သေးသည်။ သို့သော်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏ ကောင်းမှုများစွာမှာ ပျောက်ဆုံးနေသည့် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိနေလေသည်။<ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ ဟံသာဝတီခေတ် ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများနှင့် သာသနာရေး အဆောက်အဦးများ၊ ရေးသားသူ - မာဃ</ref> == နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေး == ဟံသာဝတီခေတ် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေးအား ခေတ်သုံးခေတ်အဖြစ်ပိုင်းမြင် ကြည့်ရှု့သင့်သည်ဟု စာတမ်းရှင်မောင်သော် မှတင်ပြထားသည်။ ပထမပိုင်းအား မွန်ဘုရင် ဗညားဦးမှ စကာ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းအထိ အုပ်စိုးချိန် ၁၃၆၉ မှ ၁၅၃၉ ထိ ပထမဟံသာဝတီခေတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တပင်ရွှေထီးမှ စ၍ နန္ဒဘုရင် နန်းကျချိန်ထိ ၁၅၄၆ခုနှစ်မှ ၁၅၉၉ ခုနှစ်အတွင်းအား ဒုတိယခေတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ သမိန်ထော ဗုဒ္ဓကေတိအုပ်စိုးသည့် ၁၇၄၀ မှ အလောင်းမင်းတရား ကြီး ပဲခူးကိုသိမ်းပိုက်သည့် ၁၇၅၇ အထိ တတိယခေတ်အဖြစ်လည်းကောင်း သုံးပိုင်းခွဲခြားပြသည်။ ဗညားဦးသည် မုတ္တမမှ ၁၃၆၃ ခုနှစ်လောက်တွင် စွန့်ခွာခဲ့ပြီး ၁၃၆၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးသို့အပြီးအပိုင်ပြောင်းရွေ့ကာဟံသာဝတီမြို့တော် သစ်ကိုတည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစတင်ကာ ဟံသာဝတီသည် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ် ရေး စတင်ခဲ့သည်ဟုပြောဆိုနိုင်လေသည်။ ဗညားဦးသည် အင်းဝမှ မြန်မာဘုရင် မင်းကြီးစွာနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယား ရန်အား ခုခံရန်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လက်ထက် အင်းဝနှင့် စစ်ဖြစ်နေချိန်တွင် ယိုးဒယားမှ လာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရာဇာဓိရာဇ်မှ ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်၏သားတော် ဗညားရံလက်ထက် ၁၃၄၅ ခုနှစ်တွင် အီတလီပြည် ဗင်းနစ်မြို့သား နီကိုလိုဒီကွန်တီ(Nicolo di Conti) ဆိုသူမြန်မာပြည်သို့ရောက်လာသည်။ အင်းဝကိုလည်းရောက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီကိုလည်း ရောက်ကာ ပဲခူးတွင်လေးလခန့် နေထိုင်သွားခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာပြည်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသော ဥရောပတိုက်သားဟု သမိုင်းဆရာများကဆိုကြသည်။ ဓမ္မစေတီမင်း၏ သားတော် ဗညားရံလက်ထက်တွင်လည်း အီတာလျံ လူမျိုးနှစ်ဦး ရောက်ရှိခဲ့သေးသည်။ သူတို့နှစ်ဦးလုံးမှာ ကုန်သည်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ဘုရင်မရှင်စောပု လက်ထက်တွင်လည်း ရုရှားလူမျိုးနီကီတင် ဆိုသူဟံသာဝတီမြို့သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အချို့သမိုင်းဆရာများက ထိုအချက်ကို လက်မခံလိုကြပေ။ အကြောင်းမှာ နီကီတင်ရေးသားသည့် မှတ်တမ်းသည် မြန်မာပြည်အကြောင်းတစ်မျက်နှာလောက်သာ ပါဝင်ပြီးသူကိုယ်တိုင်သာ ရောက်ရှိခဲ့ပါက ထို့ထက်ပို၍ ပြည့်ပြည့်စုံစုံရေးနိုင်ကြမည်ဟု ယူဆကြသည်။ သူရေးသားထားသော ပဲခူးမြို့သည် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ကြောင်း၊ အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားများ လာရောက်ရောင်းဝယ်ဖေါက်ကားကြောင်းအစရှိသည့် အကြောင်းများသည် အိန္ဒိယကုန်သည်များထံမှ တဆင့်စကားသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က သုံးသပ်ကြသည်။ လမ်းပန်းအသစ်ရှာဖွေကာ ရောက်ရှိလာကြသည့် ဥရောပတိုက်သားများမှာ ထိုဒေသ၏ တိုင်းပြည်အခြေအနေ၊ကုန်ကူးနိုင်မူ့အလားအလာ၊ ဒေသထွက်ကုန်များကို စုံစမ်းပြီး မိမိတို့ကို စရိတ်ပေးလွှတ်သော အရင်းရှင်များအား ပြန်လည်တင်ပြကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်မျိုးဖြင့် နီကိုလိုဒီကွန်တီ၊စတီဖင်နို၊ဗာတီမာ အစရှိသည့်ကုန်သည်များသည် ၁၆ ရာစုအစတွင်မြန်မာပြည်သို့ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရီးသွားဟန်လွှဲ သဘောမျိုးဖြင့် လမ်းစရိတ်စရန် ကုန်ပစ္စည်းအချို့အားလည်း အစမ်းယူလာခဲ့ကြသည်။ စတင်ဖီနိုသည် သူပါလာသည့် ကုန်များကိုဗညားရံအား ရောင်းချခဲ့ပြီး ကုန်ဘိုးရအောင် ၁၈ လမျှစောင့်ခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဒီကွန်တီ၏ မှတ်တမ်းအရ မြန်မာလူမျိုးများသည် တလင်တမယားစနစ်ကို လိုက်နာကြကြောင်း၊ ပေါင်တွင်ထိုးကွင်းထိုးတတ်ကြောင်း၊ သရဏဂုံသုံးပါးအား ရိုသေပြီး၊ စာရေးလျင် ထန်းရွက်ပေါ်မှာရေးကြောင်း၊ ဆင်ဖြူများကို အလေးအမြတ်ထားရုံသာမက ရွှေနှင့်ကျောက်မြတ်ရတနာများ စီခြယ်ပြုလုပ်ထားသော ရွှေကြိုးများနှင့် ချည်သည်ဟုမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဗာတီမာကမူ ပဲခူးမင်းသည် သနားကရုဏာရှိပြီး မင်းမူထမ်းများနှင့် အရောတဝင်နေကြောင်း၊ ကလေးများနှင့်လည်း စကားပြောကြောင်း၊ ဘုရင်၏ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသည့် ပတ္တမြား၏ တန်ဖိုးသည် မြို့ကြီးတစ်မြို့၏တန်ဖိုးလောက်ရှိကြောင်း၊ ပဲခူးမြို့တွင် အိမ်ကြီး၊အိမ်ကောင်းများဖြင့် ပြည့်နေကြောင်း၊ နန်းတော်ကို ကျောက်ဖြင့်ဆောက်လုပ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သူ၏ မှတ်တမ်းမှာပင် ထိုတိုင်းပြည်သည် အဖိုးတန်သစ်ပေါများကြောင်း၊ဆင်လည်း အမြောက်အမြားရှိကြောင်း၊ အကြီးအကျယ်ရောင်းဝယ်သော ပစ္စည်းများမှာ ချိပ်၊ကရမက်သား၊ ဝါဂွမ်း၊ ပိုး၊ ပတ္တမြားတို့ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းပစ္စည်းများ ရောင်းဝယ်မူ့မှ ဘုရင်သည် အခွန်တော်များစွာ ရကြောင်း စသည်ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ် တပင်ရွှေထီးလက်ထက် လောက်မှစတင်ကာ ပေါ်တူဂီများသည်မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးသည် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်ပြီးနှစ်နှစ် အကြာတွင် မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် နှစ်ဘက်စလုံးမှ ပေါ်တူဂီသေနတ်ကိုင် ကြေးစားစစ်သားများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့စား စောဗညား၏ ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်သားများသည် တပင်ရွှေထီး ဘက်သားပေါ်တူဂီများ နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည့်အတွက် မုတ္တမသည် တပင်ရွှေထီးလက်ထဲသို့ အလျင်အမြန်ကျရောက်ခဲ့ပေသည်။<ref>မော်ကွန်းတင်စာတမ်းများ၊ဟံသာဝတီခေတ် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေး၊ရေးသားသူ-မောင်သော်</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ရာဇာဓိရာဇ်]] * [[တပင်ရွှေထီး]] * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ရှင်စောပု]] * [[ပဲခူးမြို့]] == ကိုးကား == <References/> {{မြန်မာနိုင်ငံ မင်းဆက်များ}} [[ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မဂဒူး မင်းဆက်]] [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] a6ik3fyue2unsqs4t7nsqdxp3jj8w5u 0 4755 1028031 960092 2026-04-28T12:11:43Z ~2026-25808-96 142110 အနောက်ဘက်ဘုရားမိသားစု 1028031 wikitext text/x-wiki '''မဟာဓမ္မရာဇာ''' ဘွဲ့ခံ အနောက်ဘက်လွန်မင်း(၁၆၀၆-၁၆၂၈)သည် [[ညောင်ရမ်းမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက်မင်းဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ [[ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး]]မပြီးပြတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံသိမ်းသွင်းရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်၍ အားထုတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည် = နယ်ပယ်သိမ်းသွင်းခြင်း = == ပြည် == ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး လွန်၍ ၂နှစ်အကြာ၊ ဟံသာ၀တီပျက်သုဉ်းပြီး ၇နှစ်အကြာ ၁၆၀၇တွင် ပြည်ကို တိုက်ခိုက်သည်။ ရှစ်လကြာဝန်းရံတိုက်ခိုက်၍ ၁၆၀၈အရောက်တွင် ပြည်မြို့ကိုရသည်။ ပြည်တွင်မင်းပြုနေသော ရန်နိုင်စားကို မသတ်ပဲ ခမည်းတော်၏ မှာကြားချက်ကို အလေးထားသည်အားဖြင့် အသက်မှလွတ်သည်။ ပြည်မင်းကြီးနှောင်း ညောင်ရမ်းကို တိုက်ရန်လာစဉ် ရန်နိုင်စားလုပ်ကြံသဖြင့် ညောင်ရမ်းသက်သာရာရသည့်အတွက် ရန်နိုင်စားကျေးဇူးရှိသည်ဟု မှတ်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးက မှာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == တောင်ငူ == ထိုနောက် ၁၆၁၀အရောက်တွင် [[တောင်ငူ]]၌'''[[သီဟသူရဘွဲ့]]'''ဖြင့် မင်းပြုနေသည့် [[နတ်သျှင်နောင်]]အား သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ တောင်ငူသားတို့ အစွမ်းကုန်ခုခံသဖြင့် သိမ်းပိုက်ခြင်းမပြုနိုင်ပေ။ ထိုစဉ်က နတ်သျှင်နောင်သည် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် စီးချင်းထိုးရန်ကြံသော်လည်း သွေးစုနာပေါက်သဖြင့် အကြံအစည် အထမမြောက်ခဲ့ပေ။ ထိုနောက် ညီတော်များနှင့် ဆရာတော်များ၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်းထံ လက်နက်ချအရှုံးပေးလိုက်တော့သည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းလည်း နတ်သျှင်နောင်အား တန်းတူထား၍ လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ ထိုနောက် တောင်ငူနန်းမှ မှန်ကင်းအထွတ်ချကာ သာမန်ပဒေသရာဇ်လက်အောက်ခံအဖြစ် ထား၍ နတ်သျှင်နောင်ကိုပင် ပြန်လည်၍ မြို့စားအရာပေးလေသည်။ သို့သော် တောင်ငူမှ မင်းညီမင်းသားများသာမက စာပေ၊ အနုပညာ၊ လက်မှုပညာ တတ်ကျွမ်းသူများကို အင်း၀သို့ ခေါ်ခဲ့သည်။ == သန်လျင် == နတ်သျှင်နောင်က [[သန်လျင်]]တွင် အုပ်ချုပ်ရမ်းကားနေသည့် [[ငဇင်ကာ]]အား တောင်ငူကိုသိမ်းရန် စာစေသဖြင့် ၁၆၁၂တွင် တောင်ငူကို ငဇင်ကာ တပ်များဖြင့် သိမ်းပိုက်ကာ တောင်ငူနန်းတော်ကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် နတ်သျှင်နောင်၏ ညီတော်ဖြစ်သူ [[မင်းရဲကျော်စွာ]] ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသည့် အင်း၀တပ်များ တောင်ငူသို့ ချီလာသော်လည်း ရမည်းသင်းအရောက်တွင် တောင်ငူကျ၍ နတ်သျှင်နောင် သန်လျင်သို့ ပါပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသဖြင့် အင်း၀သို့ပြန်ရသည်။ ထိုနောက် နတ်သျှင်နောင်လည်း ငဇင်ကာနှင့် ပူးပေါင်း၍ သန်လျင်မှ ပုန်ကန်သောကြောင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်း ချီတက်နှိမ်နှင်းရသည်။ ၁၆၁၂မှ စတင်သည့် တိုက်ပွဲများသည် ၁၆၁၃အရောက်မှ အောင်မြင်ကာ နတ်သျှင်နောင် နှင့် ငဇင်ကာတို့ကို ကွပ်မျက်စေသည်။ ထိုတစ်နှစ်ကြာတိုက်ပွဲများအတွင်း အင်း၀တပ်များသည် လက်နက်အစွမ်းသာသည့် ပေါ်တူဂီတပ်များကြောင့် များစွာအထိနာခဲ့ရသည်။ ဖမ်းဆီးရရှိသမျှ ပေါ်တူဂီအနွယ်တို့ကို စာရင်းကောက်ယူစေရာ လူ၄၀၀၊၅၀၀မျှရှိသည်။ ထိုသူတို့ကို [[အင်းဝ]]မြောက်ဘက်တွင် အကွက်ချ၍ နေထိုင်စေသည်။ နောင်တွင် ဘရင်ဂျီများ ဟုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == တနင်္သာရီ == သန်လျင်ကို ရပြီးနောက် အနောက်ဘက်လွန်မင်းသည် [[ဟံသာဝတီ]]တွင် နန်းစိုက်ကာ အောက်ပြည်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးကို ဆောင်ရွက်သည်။ ရှေးဦးစွာ မုတ္တမစားဗညားဒလ လာရောက်သစ္စာခံသည်။ ဗညားဓမ္မရာဇာဘွဲ့ပေးကာ [[မုတ္တမ]]ကိုပင် ပြန်စားစေသည်။ သို့သော် ဆက်သသည့် ဆင်၊မြင်း၊ သားသမီးတို့ကို သိမ်းယူသည်။ [[ရေးမြို့]]စားဗညားရံကို အနားတွင်ခေါ်ထားပြီး ညီတော်[[စစ်ကိုင်း]]စားကို ရေးမြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ မိုးကာလအတွင်း ဟံသာ၀တီနန်းတွင် စံနေခဲ့ပြီး မိုးကုန်လျှင် မုတ္တမသို့ သွားရာ ညီတော်စစ်ကိုင်းစားအား ယိုးဒယားနှင့် ဩဇာခံ [[ထားဝယ်]]စားတို့မှ လာရောက်တိုက်ခိုက်ဖမ်းဆီးသွားကြောင်းသိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ၁၆၁၃အကုန်တွင် ထားဝယ်စား ဆင်ထက်၌ ကျဉ်သင့်၍ လွန်သည်။ ညီတော်စစ်ကိုင်းစားကို ပြန်ရသည်။ ထိုနောက် ရေးမြို့မှနေကာ [[တနင်္သာရီတိုင်း|တနင်္သာရီ]]ဒေသတစ်ခုလုံးကို တပ်များဖြန့်ကာ ချထားစေသည်။ ထိုတပ်များသည် နယ်မြေအနေအထား မကျွမ်းကျင်သဖြင့် ဒုက္ခများတွေ့ကြသော်လည်း ကျူးကျော်လာကြသည့် ယိုးဒယားတပ်များကိုမူ အောင်မြင်စွာတွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၂မတိုင်မှီပင် တနင်္သာရီဒေသတစ်ခုလုံးကို လက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ == ဇင်းမယ် နှင့် ရခိုင် == မုတ္တမတွင်ရှိနေစဉ် [[ဇင်းမယ်]]နန်းတွင်း၌ ရှုပ်ထွေးနေကြောင်းသိရသဖြင့် ဇင်းမယ်သို့ ချီတက်လုပ်ကြံသည်။ ၁၆၁၄တွင် စတင်ချီတက်ပြီး ၁၆၁၅တွင် ဇင်းမယ်အရေးပြီးစီးသဖြင့် ဟံသာ၀တီသို့ပြန်သည်။ [[ရခိုင်ဘုရင်များ စာရင်း|ရခိုင်မင်း]]က [[ကွမ်းသီးကျွန်း]]နှင့် အုန်းသီးကျွန်းတို့ကို တောင်းယူသဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်သည်။ သံတွဲစားက ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ ခုခံသော်လည်း အနိုင်ရကာ လူသူဆင်မြင်း သုံ့ပန်းများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ = သာသနာရေးနှင့် တိုင်းပြည်အရေးများ ဆောင်ရွက်ခြင်း = [[ရွှေမော်ဓောစေတီ]]၊ [[မဟာစေတီ]]၊ ပြင်းနတ်ဘုရားများကို ထီးတော်တင်လှုသည်။ ဟံသာ၀တီအနီးရှိ ဟောင်းနွမ်းပျက်စီးနေသည့် စေတီပုထိုးများကို ပြုပြင်သည်။ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံသည်။ ပုညစေတီဘုရားကို ကိုယ်လုံးတော်ပြည့် ရွှေထည့်ပူဇော်သည်။ [[အင်းဝမြို့|အင်း၀]][[နေပြည်တော်]] အနောက်တောင်ထောင့်တွင် ပြာသာဒ်ရွှေကျောင်း၊ [[စစ်ကိုင်းမင်း]]ဝံတောင်ထိပ်တွင် လေးထပ်ရွှေကျောင်းတော်တို့ကို တည်ဆောက်လှုဒန်းခဲ့သည်။ မဟာမြတ်မုနိကိုလည်း ရွှေကိုယ်လုံးတော်ပြည့် ကပ်လှုပူဇော်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခမည်းတော်လက်ထက်ကဲ့သို့ပင် အမှုထမ်းများကို အစုလိုက် နေရာချထားပြီး ဘွဲ့အမည်အရည်များပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ ပြည်ပမှ သံတမန်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ = ဘဝနိဂုံး = ဟံသာ၀တီချောင်းသစ်အနောက်ဘက်တွင် ယာယီနန်းတည်၍ နေထိုင်နေစဉ်သား မဟာဓမ္မရာဇာသည် နှင့်ခမ်းပေါကို သူနှင့်စေ့စပ်ရန် အတင်းအကြပ်ပြုသည်။ (နှင့်ခမ်းပေါ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားစဝ်ဂိင့်ခမ်းသမီး) မဟာဓမ္မရာဇာ၏သား [[မင်းရဲဒိဗ္ဗ]]သည် ခမ်းပေါသည် မင်းရဲဒိဗ္ဗ၏ ချစ်သူဖြစ်ပြီး နှစ်ယောက်စလုံး ချစ်ကြိုက်နေသောကြောင့် ဒေါသအလွန်ထွက်ကာ၊ မင်းရဲဒိဗ္ဗရဲ့ အရင်းနှီးဆုံး သူငယ်ချင်းဖြစ်သည့် တံငါသည် ရှင်သန့်ကို မဟာဓမ္မရဇာကို လုပ်ကြံဖို့ စေတနာ့ဝန်ထမ်း မှုတ်ကာ မျှားနဲ့ လုပ်ကြံစေသည်။ထိုစဉ် ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက် နတ်ရွာရှင်ရွာမှတစ်ဆင့် ရဲတိုက်ပြတင်းပေါက်ကို လှမ်းမြင်နေရချိန်မှာတွင် မဟာဓမ္မရာဇာကံတော်ကုန်ဆုံးသွားပြီး ဖြစ်သည်။ ကံတော်ကုန်စဉ် မဟာဓမ္မရာဇာ သည်ရဲတိုက်ပြတင်းအားမှီလျက်ရှိနေပေသည်။ ပြတင်းပေါက်နားကို မှီလျက် ကံတော်ကုန်သည်ကို ဘယ်သူမှ မသိခဲ့ကြပါဘူး။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မဟာဓမ္မရာဇာသည် အခြားသူများကို နှောက်ယှက် စွက်ဖက်ခြင်းမပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နေ့မွန်းတည့်ကျော်မှ မဟာဓမ္မရာဇာ ကံတော်ကုန်ပြီဟု သိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်. လုပ်ကြံသဖြင့် ၂၉၊ မေ၊ ၁၆၂၈တွင် နတ်ရွာစံသည်။ နန်းစံသက် ၂၂နှစ်၊သက်တော် ၅၀အတွင်းတွင်နတ်ရွာစံခြင်းဖြစ်သည်။ မှူးမတ်များလည်း နတ်ရွာစံသည်ကို ချက်ချင်းမသိပဲ တစ်ရက်လွန်မှ သိကြသည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းဟု အမည်တွင်သည်ကလည်း ထိုကဲ့သို့ ဟံသာ၀တီနန်းတော်၏ အနောက်ဆက် ယာယီနန်းဆောင်တွင် နတ်ရွာစံသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်း နတ်ရွာစံလျှင် မှူးမတ်တို့လည်း အဝေး ရောက်နေသည့် အိမ်ရှေ့မင်း ညီတော် [[သာလွန်မင်း|သတိုးဓမ္မရာဇာ]] နှင့် ညီတော်အငယ် မင်းရဲကျော်စွာကို အကြောင်းကြားရန် အခွင့်မသာပဲ အင်အားကြီးနေသည့် မင်းရဲဒိဗ္ဗ၏ ဘက်သားများကြောင့် [[မင်းရဲဒိဗ္ဗ]]ကိုသာ နန်းတင်လိုက်ကြတော့သည်။ ==အနောက်ဘက်လွန်မင်း (မြန်မာ ၉၆၇-၉၉ဝ)== [[ဆင်ဖြူတော်|ဆင်ဖြူ]]များရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီး စည်းရုံးတည် ထောင်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးသည် သားတော် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာနန္ဒဘုရင်]] လက်ထက်တွင် အစိတ်စိတ် ကွဲသည်ကို မြေးတော် အနောက် ဘက်လွန်မင်းတရားလက်ထက် တစ်ဖန် ပြန်လည်စည်းရုံး ပြီးစီးနိုင်ခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးသည် [[ညောင်ရမ်းမင်း]] တရားနှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး သီရိ မဟာ ဓမ္မရာဇာ ဓိပတိ ဒေဝီတို့မှ သက္ကရာဇ် ၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သားတော်ကြီး သခင်လတ်ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော် အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက် သည်နှင့် မဟာဥပရာဇာအမည်နှင့် အိမ်ရှေ့စံရသည်။ ခမည်း တော် နတ်ရွာစံတော်မူသောအခါ သက္ကရာဇ် ၉၆၇ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၃ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ခမည်းတော် အရိုက်အရာ ဖြစ်သော ရတနာပူရအဝရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်း စိုးစံတော်မူသည်။ မဟာဓမ္မရာဇာဟူသော အမည်ကိုလည်း ခံတော်မူသည်။ ရွှေနန်းတက်ပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မင်းတရားကြီးသည် ကျွန်တော်မျိုးအပေါင်းတို့၌ ခမည်းတော်ဘုရား အစုအဖွဲ့တွင် ကျန်လေသသူတို့ကို စိစစ်တော်မူ၍ မြန်မာလူမျိုး၊ ရှမ်းလူမျိုးတို့ ပါဝင်သော ဆင်သည်စု၊ မြင်းသည်စု၊ ခြေသည်စုတို့ကို အသစ် ဖွဲ့စည်း၍ စစ်အင်အားဖြည့်တင်းတော်မူသည်။ ထိုနောက် ခမည်းတော် မင်းတရားလက်ထက် နိုင်ငံတော် စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်းသည် ထက်ဝက်ခန့်မျှသာ ပြီးသေးသည်ကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ရှမ်းပြည် တလွှားသည် ခမည်းတော်လက်ထက်ကပင် လက်နက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးသော်လည်း ပြည်၊ တောင်ငူ၊ ပဲခူး၊ သံလျင်စသော ဒေသ များကို သိမ်းသွင်းရန် ကျန်ရှိ နေသေးသည်ကို မင်းတရားကြီး သည် သိမ်းသွင်းတော်မူသည်။ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားမှ ဆင့်ဆိုထားသောတပ်များ အညီအညွတ် ရောက်လာသောအခါ သက္ကရာဇ် ၉၆၉ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၄ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့်တကွ ပေါင်းခုနစ်တပ် တွင်ပါသည့် ကတ္တူလွန်းကြင် စသော သားလှေငှက်လှေ ၄ဝဝ၊ လှော်ကားသံလှေ ၃၆ဝ၊ ရိက္ခာတင် ကုန်လှေ ၂ဝဝ၊ စစ်သည် သူရဲ ခုနစ်သောင်းနှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတော်မူသည်။ မြို့စီးပြစီး များသည်နှင့် ပြောင်းသေနတ်ထူထပ်လှသောကြောင့် အထိအပါး အရှအနများစွာခံရလျက် ဝန်းရံပြီးမှ ရှစ်လခန့်အကြာ သက္ကရာဇ် ၉၇ဝ ပြည့် ဝါခေါင်လဆန်း ၁၁ ရက်နေ့တွင်မှ ပြည်မြို့ကို ရတော်မူသည်။ ပြည်မြို့ပျက်သော်လည်း ဘယဂါမဏိတူ အသက် ၁၃ နှစ်သာ ရှိသေးသော ငထင်ငယ်သည် သူ့အရှင် ပြည်မင်း ရန်နိုင်စား၏ ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို အသက်နှင့်လဲ၍ ကာကွယ်မည်ဟူ၍ ဓားတစ်ဖက် တစ်စင်းစွဲကိုင်ကာ တစ် ယောက်တည်း ခံနေခဲ့သည်။ ဦးရီးတော် ''မြို့ပျက်၍ ပြည် အလုံးကို သူ့ရဲမက်ဖြစ်ပြီးမှ တစ်ယောက်တည်းသာခံ၍ တတ် နိုင်မည်လော''ဆိုမှ ''သူ့ဆန်ကို စားသောကြောင့် ရဲရတော့ သည်'' ဆို၍ လက်နက်ချလေသည်။ မင်းတရားကြီးသည် ငထင်ငယ်အား ကျေးဇူးတရား သိတတ်သူ ဟူ၍ အတွင်း၌ ထား၍ စေတော်မူသည်။ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးသည် ကျေးဇူး သစ္စာသိတတ်သူကို မည်မျှလေးစားသနည်းဟူမူ ခမည်းတော် ဘုရားက ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် ''နောင် ပြည်မြို့ကို လုပ်ကြံ၍ အလိုပြည့်လျှင် ရန်နိုင်စားကို မကွပ်မျက်ပါနှင့်၊ ရန်နိုင်စားကျေးဇူး မောင်တို့ငါတို့တွင် ရှိချေသည်''ဟု မှာတော်မူခဲ့သည် နှင့်အညီ ပြည်မင်းနှင့်မိဖုရားကို အလုပ်အကျွေး လူတစ်ရာ ကျော်ခန့်နှင့် နေပြည်တော် အင်းဝသို့ ပို့၍ တော်သလင်းတဲ တော်ဆိပ်တွင် ကောင်းမွန်စွာ တဲနှင့်နေစေသည်။ မင်းမှူးမတ် တို့ကိုမူ သစ္စာတော်ပေး၍ နေကောင်းသသူတို့ကို နေစေခဲ့ပြီး လျှင် ယူကောင်းသသူတို့ကို ယူခဲ့သည်။ တိပိဋကလင်္ကာရ တောင်ဖီလာ အကျော်ဆရာတော်ကိုလည်း ပင့်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် မင်းတရားကြီးက ''ပြည်မြို့ကို ငါ သိမ်းယူသည်၊ ရှင်တစ်ဆူ လူတစ်ယောက်သာရခဲ့သည်''ဟု အမိန့်တော်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ယောက်ကား သစ္စာရှိသော ငထင်ငယ်တည်း။ သက္ကရာဇ် ၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြင်းခြောက်တပ်၊ တပ်ပေါင်း ၂၃ တပ်တွင် ပါသည့်တိုက်ဆင် ၅ဝဝ၊ မြင်း ၁၆ဝဝဝ၊ စစ်သည်သူရဲတစ်သိန်းနှစ်သောင်းနှင့် မင်းတရားကြီးသည် တောင်ငူကြောင်း ချီတော်မူပြန်သည်။ မြင်းခြောက်တပ်နှင့် ကော်တော်ရန္တမိတ် (မိုးညှင်းစလုံကြီးသား စလုံငယ်၊ စလုံငယ် သား စမော်ခန်း၏ဘွဲ့)ကို နေပြည်တော်၌ အစောင့်အနေ ခန့် တော်မူသည်။ တောင်ငူကို အောင်တော်မူလျှင် မင်းဆွေ၊မင်းမျိုး၊ မင်းမှူးမတ်၊ခေါင်းအကြီးအဝန်းရှိသမျှကို သစ္စာတော်ပေးပြီး နောက် တောင်ငူကို မှန်ကင်းချ၍ တောင်ငူဘုရင် နတ်သျှင် နောင်ကိုပင် မင်းပြုစေကာ နေပြည်တော်သို့ ပြန်တော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သံလျင်မှ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ငစင်္ကာ ခေါ် ဖိလစ် [[ဒီဗရစ်တို]]နှင့် ခမည်းခမက် တော်သူ မုတ္တမစား ဗညားဒလတို့ ပူးပေါင်းလျက် ရေကြောင်း ကြည်း ကြောင်းဖြင့် တောင်ငူကို လာရောက် တိုက်ခိုက်ကာ တောင်ငူ ဘုရင်နတ်သျှင်နောင်အား သံလျင်သို့ ယူဆောင်သွား၍ နန်းတော် ကျောင်းကန် အိမ်ရာများကို မီးတိုက်သွားကြောင်း ကြားတော်မူသဖြင့် မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် ထိုနှစ်တွင်ပင် သံလျင်သို့ ကြည်းကြောင်းရေကြောင်း ချီတက်တော်မူလေသည်။ ကြည်းဘက်ရေဘက်မှ ဆို့ပိတ်လျက် သုံးလအပြင်းအထန် လုပ်ကြံတော်မူရာ၊ ဒီဗရစ်တိုနှင့်တကွ သံလျင်တစ်မြို့လုံးကို ရတော်မူသည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်း သည် သနားကြင်နာတတ်သည့်အလျောက် ဒီဗရစ်တိုနှင့် [[နတ်သျှင်နောင်]]တို့အား အမှားကို သိ၍ အသနားခံ တောင်းပန် လျှင် ခွင့်လွှတ်မည်ဟုဆိုခဲ့သော်လည်း မတောင်းပန်ကြသဖြင့် နှစ်ဦးလုံးကို ကွပ်မျက်လိုက်ရလေသည်။ သန်လျင်မြို့ကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး အောင်နိုင်လိုက်ခြင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း၌ စတင်ခြေကုပ်ယူနေ သော နယ်ချဲ့စနစ်ကို အမြစ်မှ နုတ်ပစ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ဟု ဆိုရပေမည်။ သန်လျင်ကို အလိုတော်ပြည့်လျှင် မင်းတရားကြီးသည် သန်လျင်၌ တစ်လခန့်နေတော်မူပြီးနောက် မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ ကုလားတို့ကို စာရင်းယူပြီးလျှင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး လေးငါးရာကို သုံ့ပန်းအဖြစ်ယူ၍ ရွှေဘိုနယ်၊ စစ်ကိုင်းနယ်တို့ဘက်၌ အစုစု ခွဲ၍ ထားတော်မူသည်။ ထိုကြောင့် ယခုတိုင် ထိုအရပ်များ၌ ဗရင်ဂျီရွာဟူ၍ တွင်သောရွာများ ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ တောင်ငူ သားများကိုမူကား တောင်ငူသို့ပြန်ပို့တော်မူသည်။ ဤသို့ စီရင် ခန့်ရန်တော်မူပြီးမှ ဟံသာဝတီသို့ ချီတက်တော်မူသည်။ မင်းတရားကြီး ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ကြောင်းကြားလျှင် မုတ္တမ စား ဗညားဒလသည် မြို့ရံ ၃၂ မြို့စားနှင့်တကွ ဆင်ကြီး၊ မြင်း ကြီး၊ သားသမီး၊ ရွှေငွေ များစွာ လက်ဆောင်တော်ယူ၍ မင်း တရားကြီးထံ ကျွန်ပေးပြီးလျှင် ဗညားဒလအား ဗညားဓမ္မရာဇ ဟူသော အမည်နှင့် မုတ္တမမြို့ကို ပြန်ပေးတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ကို ရတော်မူပြန် သည်။ ထားဝယ်ကိုရပြီးနောက် ၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်မြို့သို့ ချီတက်လုပ်ကြံရာ မြို့ရံ ၅၇ မြို့နှင့်တကွ ရတော်မူသည်။ လင်းဇင်းက စစ်ကူလာသော ရဲမက် တော်တို့ကိုလည်း အကုန်ပင် ရတော်မူသည်။ အရေးတော်ပြီးလျှင် မှူးကောင်းမတ် ကောင်း သူရဲသူခက်တို့ကိုလည်း စိစစ်၍ သိမ်းယူတော်မူသည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဇင်းမယ်တွင် နေတော်မူပြီးနောက် ၉၇၇ ခုနှစ်တွင်မှ ဇင်းမယ်ဘုရင်၊ သားတော်၊ အမှူးအမတ်၊ ဆင်မြင်း ဗိုလ်ပါတို့ကို ယူတော်မူ၍ ဇင်းမယ်မှ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်တော် မူသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ရခိုင်ဘုရင်က ကွမ်းသီးကျွန်း၊ အုန်း ကျွန်းတောင်းလာသောကြောင့် အမျက်တော်ရှိ၍ တပ်ကြီးငါး တပ်၊ တိုက်ဆင် ၁၅ဝ၊ မြင်း ၁၅ဝဝ၊ စစ်သည်သူရဲကောင်း ၅ဝဝဝဝ နှင့် သံတွဲဥယျာဉ်ပုကြောင်းကို ချီစေသည်။ သံတွဲ ပျက်၍ တစ်မြို့လုံးကို ရတော်မူသော် လူသူသုံ့ပန်းကိုယူ၍ ပြန်ခဲ့စေသည်။ မင်းတရားကြီး၏နိုင်ငံတော်ကား အထက်ကို ဗန်းမော် အောက်ကို ထားဝယ်ထိ၍ အရှေ့ကို ဇင်းမယ် ထိသည်။ ဗင်္ဂလားမြို့၊ အချည်မြို့၊ ဒေလီမြို့များက လက်ဆောင်များနှင့် သံများရောက်သည်။ ဂိုးအားမြို့ ပေါ်တူကီဘုရင်ခံနှင့်လည်း ဆက်သွယ်ပေါက်ရောက်သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ယင်းသို့ နိုင်ငံအလုံး စုရုံးဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ဟံသာဝတီ၌ စံတော်မူမည်ဟု ကြံစည်တော်မူဟန် ရှိသည်။ အင်းဝမှ အပြီးသတ် မပြောင်းရွှေ့ရသေးမီ ဗေဒင်တတ် တို့က ဟံသာဝတီမှာလည်း ယာယီ ရှိသည်၊ ပြောင်းလွှဲတော် မူသင့်သည်ဟု လျှောက်သောကြောင့် ချောင်းသစ်အနောက်ဘက် ယာယီနန်းတော်သို့ ပြောင်းတော်မူသည်။ ယာယီနန်း၌ စံမြန်း နေစဉ် သက္ကရာဇ် ၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပထမဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက် နေ့တွင် သားတော်မင်းရဲဒိဗ္ဗ လုပ်ကြံ၍ စည်းစိမ်တော် ၂၃ နှစ် သက်တော် ၅၁ နှစ်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူသည်။ ချောင်း အနောက်ဘက်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူသည်ကို စွဲ၍အနောက် ဘက်လွန်မင်းဟု တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မင်းတရားကြီးကား ခမည်းတော်ညောင်ရမ်းဘုရား၏ ယုံကြည်ကိုးစားခြင်းခံရသော မင်းသား ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးကိစ္စများကို အတိုင်ပင်ခံရရုံမက ခမည်းတော်၏ ''မောင့်မြို့မောင့်နန်း'' ဆိုသည့် ဧကရာဇ် တကာတို့ ပေးခဲ လှစွာသောဆုကို ပေးတော်မူခြင်းခံရသည်။ မင်းတရားကြီးမိဖုရားကား နှမတော် အတုလစန္ဒာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ ရှင်မိဖုရားနှင့် သားတော် သမီးတော် မထွန်းကား ချေ။ ကိုယ်လုပ်တော်တို့တွင်မြင်သည့် သားတော်သမီးတော် တို့ကား ခမည်းတော်သမီးတော် မင်းသားဝရသူရနှမတွင် မြင် သည့် မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်းဘွဲ့ခံ မင်းသားတစ်ပါး၊ မိုးကောင်းပန်ထွာ စား သမီး ခင်မျိုးမြတ်တွင်မြင်သည့် မင်းရဲအောင်ထင်တစ်ပါး၊ လက်ဝဲရန္တမိတ်သမီး ခင်စန္ဒာတွင်မြင်သည့် သမီးတော် မြတ်မျိုး ပဘာ တစ်ပါး၊ ငယ်ကလွန်သမီးတော်တစ်ပါး၊ သားတော် သုံးပါး၊ သမီးတော်နှစ်ပါး ပေါင်း ငါးပါးတည်း။ ပြုတော်မူသော ကောင်းမှုတော်တို့ကား အင်းဝရွှေမြို့တော် အနောက်တောင်ထောင့် လယ်ကြီးအရပ်၌ ပြာသာဒ်ရွှေကျောင်း တော်၊ စစ်ကိုင်းမင်းဝံတော်ထိပ်၌ လေးထပ်ကျောင်းတော်၊ ပုညရှင်အနောက်တောင်ခြေရင်း၌ ရွှေဥမင်နှင့်ရွှေကျောင်းတော် တို့ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော်ဘုရား ကောင်းမှုတော် မဟာမြတ် မုနိဘုရားရှင်ကိုလည်း ရွှေလုံးတော်ပြည့်ထည့်၍ ထီးတင်တော် မူသည်။ ပုညရှင်ဘုရားကိုလည်း ရွှေလုံးတော်ပြည့်ထည့် လှူ တော်မူသည်။ ကောင်းမှုတော်တွင် သုဓမ္မာဇရပ် တည်တော်မူ သည်။ လေးထပ်ရွှေကျောင်းကို ပြီးအောင် ဆောက်၍ ဆရာ တော် မဟာရာမဘုန်းကြီးအား လှူတော်မူသည်။ ဟံသာဝတီ ပြည်ကြီး၌ ရွှေမော်ဓောစေတီ၊ ဒဂုန်ဆံတော်ရှင်ဘုရားများကို ပြုပြင်တော်မူသည်။ မင်းတရားကြီးလက်ထက် ထင်ရှားသော စာဆိုကား [[သာချင်း]]များကို စတင်ရေးသားသူ [[မင်းဇေယျရန္တမိတ်]] ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> = အနောက်ဖက်လွန်မင်း မိသားစု = * အနောက်ဘက်ဘုရားမိသားစု မိဖုရားကြီး သူနှမ မင်းတရားမယ်တော် အတုလစန္ဒဒေဝီခံသည် သားသမီး မရှိ ။။ ဖုလ်စုခဇျေယသမီး ဗွံလဝွံတွင် ၁) သမီးတော် အမယ်ရာဝတီ တပါး ။။ ပြည်ရန်နိုင်သမီး ခင်ပန်းဖြူတွင် ၂) သားတော် ရွှေနန်းအိမ်ဖြူ တပါး မြိတ်ကိုစားသည် ။။ သူ့နှမ ခင်မျိုးမြတ်တွင် ၃) သားတော် မင်းရဲဒိဗ္ဗ တပါး အိမ်ရှေ့နေသည် မင်းတရားကြီးဖြစ် ။။ မိုးကောင်းစော်ဘွား သိုတိသ်ဘွားသမီး ပန်းထွားတွင် ၄) သားတော် ‌မင်းရဲအောင်ထင် တပါး မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော်မြင်သည့် စဉ့်ဂူမင်းသား မျောက်သားတော်ကား မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် သမီးတော် ခင်မရွှေဆင်တု ။။ လက်ဝဲရန္တမိတ် သမီးတော် ခင်စန္ဒတွင် ၅) သားတော် မောင်မင်းပုသ် မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် မြင်သည့် မျောက်သားတော်ကား စကုမင်းရဲကျော်စွားသမီး မင်းလှစံဖြိုး တစ် ။ ၆) ညီမတော် မြတ်မျိုးပဘား တချိပ်ရှစ်နှစ်တွင်လွန် တစ် ။ ၇) နှမတော် အမည်မမြင် ငယ်ကလွန်သည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် နှစ် ပေါင်း သုံး ပါး တည်း ။။ ကျိုင်းရယ်မင်းသမီး ဗညားခီးဌောန်သမီး ရမင်းဃဝ္တသ့်ဘွားတွင် ၈) သားတော် တနှင်္ဂနွေ တပါး ။။ ပုဂံနန်းရိုး စေတုတ္တရ မင်းရဲကျော်စွာ သမီး ပဉ္စသိလတွင် ၉) သားတော် ပဉ္စသီဟ တချိပ်သုံးနှစ်တွင်လွန် တစ် ။ ၁၀) မောင်တော် မင်းရဲအောင်နိုင် မာဖေကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီး ရှမယ်နရတီ တစ် ။ ၁၁) နှမတော် ရွှေအိမ်သည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သား မင်းဒလ ။ သားတော် နှစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း သုံး ပါး တည်း ။။ နောက်လူ စေတုတ္တရစား ပဉ္စဉ္စနသမီး မဏိသလံညီတွင် ၁၂) သမီးတော် ဖခညီပုံ တပါး ။။ ပါလွှင်စား ဂံလံဘွားသမီး ခှံခံးတွင် ၁၃) သားတော် မင်းဒလ တပါး မျောက်လင်းဇင်း ယောဒ်ဦကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် ရွှေအိမ်သည် ။။ ဝန်းသိုစော်ဘွား သခင်ကော်ညိုသမီး သိလဝတီ ခ ဦကျဉ်မူတွင် ၁၄) သားတော် ဘုရင့်မင်းခေါင်း တပါး နံစံစော်ဘွား ဗြဣန်ဘွားသမီး နွဲ့ခံးဆင်တွင် ၁၅) သားတော် မင်းရဲသိသ္တာ မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် ကျောက်မော်ကိုစားသည် တစ် ။ ၁၆) နှမတော် မင်းခင် ရွှေကုသာ မျောက်သားတော်ကား စကုမင်းရဲကျော်စွားသားတော် ရှင်တရုပ် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါးသည်။။ ပုဂံသူရကြံတုသ်သမီး ရှင်ရွှေမွဏ်ဒုပ်တွင် ၁၇) သမီးတော် ရှမယ်နရတီ မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သား မင်းရဲအောင်နိုင် တစ် ။ ၁၈) နှမတော် ရှင်ပဝရ မင်းရဲဒိဗ္ဗဘုရားတွင် တလောက်မျိုးကိုစားသည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါးသည်။။ ဒီပဲယင်း စောပြည့်စန္ဒ အစ်မဖြစ်သူ မဏိပေါက်သံလံတွင် ၁၉) သမီးတော် မနုရအင်းစိန် တပါး ။။ သမိန်စောကာရက်ညီမ မင်းသုံးလှတွင် ၂၀) သမီးတော် မင်းသက္က တပါး ။။ လုံခပင်းစော်ဘွား စဝ်စောသံသမီး စုပနဒေဝီတွင် ၂၁) သားတော် စစ်ပန်သူ တပါး ငါးထပ်ကျောင်းဒါယကာတော်တွင် မြင်စိုင်းမင်းသား ။။ ကျိုင်းသေည်စော်ဘွား ခံးထံဘွားသမီး ဌီပ်ဝိဂာတွင် ၂၂) သားတော် စောပြစ်စုန့် တပါး မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် လကွန်းကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ဇင်းမယ်မင်းရဲဒိဗ္ဗဘုရားကြီးသမီးတော် ခင်မယ်ရမင်း ။။ ပဂံစော်ဘွား ထဝ်ခံးဒွန်သမီး နှင်းဂင်ခံးတွင် ၂၃) သားတော် နေမျိုးဒတ္ထ တပါး ။။ ဗညားလင်းဇင်း အိုက်ယကာဝံစိုးသမီး မဏိဘွန်တွင် ၂၄) သားတော် နရာဒိဗ္ဗ တပါး တုရိုင်စား ။။ မိုးမိန်စော်ဘွားခံးထင်ဘွားသမီး ထိဝကတွင် ၂၅) သားတော် ဇေယျာနရ တပါး ။။ လုံနံသာစား ခံးစိုင်းဘွားသမီး ကြံဌရာဖာတွင် ၂၆) သားတော် ဇေတရစ် မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် အင်းဝမင်းသား မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် မင်းတရားဝတီ တစ် ။ ၂၇) ညီမတော် တိန်းချဝမ်တီ ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ကျိုင်း‌တောင်စော်ဘွား သိုပါဒ်ဘွားသမီး မဏိရုံတွင် ၂၈) သားတော် ဇေယျာနုရက် တပါး ။။ ကျိုင်း‌ခံးစော်ဘွား သိုပါဒ်ဘွားသမီး သုဂန္ဓဝတီတွင် ၂၉) သမီးတော် မင်းတရားဝတီ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သားတော် ဇေတရစ် ။။ ကျိုင်းရုံစော်ဘွား စဝ်နော်မိုးသမီး ကျိုင်းဟက်ဘွားတွင် ၃၀) သမီးတော် မြတ်သင်္ခနဲ တပါး နောင်မွန်စော်ဘွား သိုဟုန်ဘွားသမီး ခင်မွှေဈားတွင် ၃၁) သားတော် ဝရသီဟ တပါး ‌ငါးထပ်‌ကျောင်းဒါယကာတွင် တောင်ဗလူကိုစားသည် ။။ မိုးမိတ်စော်ဘွား သိုဟုံဘွားသမီး ဣန်ြခီလ်ဘွားတွင် ၃၂) သားတော် ဝရဓမ္မာဇ် တပါး ‌ငါးထပ်‌ကျောင်းဒါယကာတွင်မြင်သည့် ပင်းတလဲကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် စုပုဏ္ဏဝတီ ။။ မိုးဖယက်ခယံစား ခွန်ဖယက်ဘွားသမီး ဆက်ဖလူသြွံဖလဒ်ဘိုင်းစောတွင် ၃၃) သမီးတော် စုပုဏ္ဏဝတီ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သားတော် ဝရဓမ္မာဇ် ။။ မိုးဟင်စား စဝ်နော်မိုးသမီး နှင်းဟွမ်မိုးတွင် ၃၄) သမီးတော် ကန္နရာဝတီ တပါး ။။ မိုးမော်စော်ဘွား သိုးကျောင်းဘွားသမီး နှင်းဆင်စံတတွင် ၃၅) သားတော် ခင်မြောမျိုး တပါး ငါးထပ်ကျောင်းဒါယကားမင်းတရားကြီးမြင်သည့် သံတွဲကိုစားသည် ။။ ခါဂံဘွား မဏိပူရ မဟာရာဇာ သမီးတော် ကျန်ပါဂျုဠီတွင် ၃၆) သားတော် အရဲဂိုဋ်ထီး မြေနဲကိုစားသည် ပဏိပူရသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲသည် နောက်ပိုင်း တစ် ။ ၃၇) ညီမတော် အမည်မမြင် ငယ်ကလွန်သည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ အပ္ဒူလ္လာငင် သမီး အမိတဒါတွင် ၃၈) သားတော် စောလှမွန် တပါး သထုံးကိုစားသည် ။။ မိုးညှင်စော်ဘွား သိုဂွန်ဘွားသမီး ချိုးနှလ်မိုင်းတွင် ၃၉) သားတော် မင်းရဲကုသာ တစ် ။ ၄၀) နှမတော် ကန္ထရဝတီ ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ဗမော်စော်ဘွားဆင်လုံဘွားသမီး ကံခံးဆောင်းတွင် ၄၁) သမီးတော် ခင်မြတ်သဓ္နေ တပါး ။။ မိုးပန်စော်ဘွား သိုငံဘွားသမီး ဟွမ်ရုံးတွင် ၄၂) သားတော် မင်းရဲဘီဇမ သာယာဝတီကိုစားသည် နောက် မိတ္ထီလာကိုစားသည် တစ် ။ ၄၃) နှမတော် အမယ်ယွန့်ထောက် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ထံတပင်ကတော် မောင်လလင်းသမီး မယ်တာဦတွင် ၄၄) သမီးတော် ရှင်သံမယ် တပါး ။။ ဘော်လခဲစော်ဘွား ဒိဗ္ဗပုလေသင်္ခဟသမီး အတုလျာတွင် ၄၅) သားတော် စွာစောကဲ တပါး မြဝတီမင်းသား ။။ သောင်သွပ်စော်ဘွားသိုကျော်ဘွားသမီး ဟံလုံနော်တွင် ၄၆) သမီးတော် မင်းဘုန်းမြတ် တပါး ။။ မြင်းတပ်ရင်းမှူ သူရသီဟ အစ်မ ရွှေပည်သာတွင် ၄၇) သားတော် မင်းဖြူ ပြည်မင်းတရားကြီးတွင် စေတုတ္တရကိုစားသည် တစ် ။ ၄၈) ညီမတော် မဏိသလ ပုဂံနန်းရိုး အနက်ရှိုင်ဆုံး အလှပန်းပွင့် အနောက်ဘက်လွန်ဘုရားကြီး သားတော် နှစ်ချိပ်ခြောက် (၂၆) သမီးတော် နှစ်ချိပ်နှစ် (၂၂) ပေါင်း လေးချိပ်ရှစ် (၄၈) ပါး သည်။။ * ** <ref>မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဘားဂရာ ကျောင် မော်ကွန်းတိုက်</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references/> * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း(၆စောင်တွဲ) * မင်း၁၀ပါးရာဇဝင်-[[ဒေါက်တာမတင်ဝင်း]] {{အင်းဝခေတ်}} {{ညောင်ရမ်းခေတ်}} [[Category:တောင်ငူခေတ်]] [[Category:ညောင်ရမ်းခေတ်]] [[Category:ညောင်ရမ်းမင်းဆက်]] o3j6xp3jcvqf9dcpuljydr665f3tko1 1028084 1028031 2026-04-28T15:09:29Z ~2026-25808-96 142110 အနောက်ဘက်ဘုရားမိသားစု 1028084 wikitext text/x-wiki '''မဟာဓမ္မရာဇာ''' ဘွဲ့ခံ အနောက်ဘက်လွန်မင်း(၁၆၀၆-၁၆၂၈)သည် [[ညောင်ရမ်းမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက်မင်းဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ [[ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး]]မပြီးပြတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံသိမ်းသွင်းရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်၍ အားထုတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည် = နယ်ပယ်သိမ်းသွင်းခြင်း = == ပြည် == ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး လွန်၍ ၂နှစ်အကြာ၊ ဟံသာ၀တီပျက်သုဉ်းပြီး ၇နှစ်အကြာ ၁၆၀၇တွင် ပြည်ကို တိုက်ခိုက်သည်။ ရှစ်လကြာဝန်းရံတိုက်ခိုက်၍ ၁၆၀၈အရောက်တွင် ပြည်မြို့ကိုရသည်။ ပြည်တွင်မင်းပြုနေသော ရန်နိုင်စားကို မသတ်ပဲ ခမည်းတော်၏ မှာကြားချက်ကို အလေးထားသည်အားဖြင့် အသက်မှလွတ်သည်။ ပြည်မင်းကြီးနှောင်း ညောင်ရမ်းကို တိုက်ရန်လာစဉ် ရန်နိုင်စားလုပ်ကြံသဖြင့် ညောင်ရမ်းသက်သာရာရသည့်အတွက် ရန်နိုင်စားကျေးဇူးရှိသည်ဟု မှတ်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးက မှာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == တောင်ငူ == ထိုနောက် ၁၆၁၀အရောက်တွင် [[တောင်ငူ]]၌'''[[သီဟသူရဘွဲ့]]'''ဖြင့် မင်းပြုနေသည့် [[နတ်သျှင်နောင်]]အား သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ တောင်ငူသားတို့ အစွမ်းကုန်ခုခံသဖြင့် သိမ်းပိုက်ခြင်းမပြုနိုင်ပေ။ ထိုစဉ်က နတ်သျှင်နောင်သည် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် စီးချင်းထိုးရန်ကြံသော်လည်း သွေးစုနာပေါက်သဖြင့် အကြံအစည် အထမမြောက်ခဲ့ပေ။ ထိုနောက် ညီတော်များနှင့် ဆရာတော်များ၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်းထံ လက်နက်ချအရှုံးပေးလိုက်တော့သည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းလည်း နတ်သျှင်နောင်အား တန်းတူထား၍ လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ ထိုနောက် တောင်ငူနန်းမှ မှန်ကင်းအထွတ်ချကာ သာမန်ပဒေသရာဇ်လက်အောက်ခံအဖြစ် ထား၍ နတ်သျှင်နောင်ကိုပင် ပြန်လည်၍ မြို့စားအရာပေးလေသည်။ သို့သော် တောင်ငူမှ မင်းညီမင်းသားများသာမက စာပေ၊ အနုပညာ၊ လက်မှုပညာ တတ်ကျွမ်းသူများကို အင်း၀သို့ ခေါ်ခဲ့သည်။ == သန်လျင် == နတ်သျှင်နောင်က [[သန်လျင်]]တွင် အုပ်ချုပ်ရမ်းကားနေသည့် [[ငဇင်ကာ]]အား တောင်ငူကိုသိမ်းရန် စာစေသဖြင့် ၁၆၁၂တွင် တောင်ငူကို ငဇင်ကာ တပ်များဖြင့် သိမ်းပိုက်ကာ တောင်ငူနန်းတော်ကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် နတ်သျှင်နောင်၏ ညီတော်ဖြစ်သူ [[မင်းရဲကျော်စွာ]] ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသည့် အင်း၀တပ်များ တောင်ငူသို့ ချီလာသော်လည်း ရမည်းသင်းအရောက်တွင် တောင်ငူကျ၍ နတ်သျှင်နောင် သန်လျင်သို့ ပါပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသဖြင့် အင်း၀သို့ပြန်ရသည်။ ထိုနောက် နတ်သျှင်နောင်လည်း ငဇင်ကာနှင့် ပူးပေါင်း၍ သန်လျင်မှ ပုန်ကန်သောကြောင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်း ချီတက်နှိမ်နှင်းရသည်။ ၁၆၁၂မှ စတင်သည့် တိုက်ပွဲများသည် ၁၆၁၃အရောက်မှ အောင်မြင်ကာ နတ်သျှင်နောင် နှင့် ငဇင်ကာတို့ကို ကွပ်မျက်စေသည်။ ထိုတစ်နှစ်ကြာတိုက်ပွဲများအတွင်း အင်း၀တပ်များသည် လက်နက်အစွမ်းသာသည့် ပေါ်တူဂီတပ်များကြောင့် များစွာအထိနာခဲ့ရသည်။ ဖမ်းဆီးရရှိသမျှ ပေါ်တူဂီအနွယ်တို့ကို စာရင်းကောက်ယူစေရာ လူ၄၀၀၊၅၀၀မျှရှိသည်။ ထိုသူတို့ကို [[အင်းဝ]]မြောက်ဘက်တွင် အကွက်ချ၍ နေထိုင်စေသည်။ နောင်တွင် ဘရင်ဂျီများ ဟုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == တနင်္သာရီ == သန်လျင်ကို ရပြီးနောက် အနောက်ဘက်လွန်မင်းသည် [[ဟံသာဝတီ]]တွင် နန်းစိုက်ကာ အောက်ပြည်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးကို ဆောင်ရွက်သည်။ ရှေးဦးစွာ မုတ္တမစားဗညားဒလ လာရောက်သစ္စာခံသည်။ ဗညားဓမ္မရာဇာဘွဲ့ပေးကာ [[မုတ္တမ]]ကိုပင် ပြန်စားစေသည်။ သို့သော် ဆက်သသည့် ဆင်၊မြင်း၊ သားသမီးတို့ကို သိမ်းယူသည်။ [[ရေးမြို့]]စားဗညားရံကို အနားတွင်ခေါ်ထားပြီး ညီတော်[[စစ်ကိုင်း]]စားကို ရေးမြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ မိုးကာလအတွင်း ဟံသာ၀တီနန်းတွင် စံနေခဲ့ပြီး မိုးကုန်လျှင် မုတ္တမသို့ သွားရာ ညီတော်စစ်ကိုင်းစားအား ယိုးဒယားနှင့် ဩဇာခံ [[ထားဝယ်]]စားတို့မှ လာရောက်တိုက်ခိုက်ဖမ်းဆီးသွားကြောင်းသိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ၁၆၁၃အကုန်တွင် ထားဝယ်စား ဆင်ထက်၌ ကျဉ်သင့်၍ လွန်သည်။ ညီတော်စစ်ကိုင်းစားကို ပြန်ရသည်။ ထိုနောက် ရေးမြို့မှနေကာ [[တနင်္သာရီတိုင်း|တနင်္သာရီ]]ဒေသတစ်ခုလုံးကို တပ်များဖြန့်ကာ ချထားစေသည်။ ထိုတပ်များသည် နယ်မြေအနေအထား မကျွမ်းကျင်သဖြင့် ဒုက္ခများတွေ့ကြသော်လည်း ကျူးကျော်လာကြသည့် ယိုးဒယားတပ်များကိုမူ အောင်မြင်စွာတွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၂မတိုင်မှီပင် တနင်္သာရီဒေသတစ်ခုလုံးကို လက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ == ဇင်းမယ် နှင့် ရခိုင် == မုတ္တမတွင်ရှိနေစဉ် [[ဇင်းမယ်]]နန်းတွင်း၌ ရှုပ်ထွေးနေကြောင်းသိရသဖြင့် ဇင်းမယ်သို့ ချီတက်လုပ်ကြံသည်။ ၁၆၁၄တွင် စတင်ချီတက်ပြီး ၁၆၁၅တွင် ဇင်းမယ်အရေးပြီးစီးသဖြင့် ဟံသာ၀တီသို့ပြန်သည်။ [[ရခိုင်ဘုရင်များ စာရင်း|ရခိုင်မင်း]]က [[ကွမ်းသီးကျွန်း]]နှင့် အုန်းသီးကျွန်းတို့ကို တောင်းယူသဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်သည်။ သံတွဲစားက ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ ခုခံသော်လည်း အနိုင်ရကာ လူသူဆင်မြင်း သုံ့ပန်းများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ = သာသနာရေးနှင့် တိုင်းပြည်အရေးများ ဆောင်ရွက်ခြင်း = [[ရွှေမော်ဓောစေတီ]]၊ [[မဟာစေတီ]]၊ ပြင်းနတ်ဘုရားများကို ထီးတော်တင်လှုသည်။ ဟံသာ၀တီအနီးရှိ ဟောင်းနွမ်းပျက်စီးနေသည့် စေတီပုထိုးများကို ပြုပြင်သည်။ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံသည်။ ပုညစေတီဘုရားကို ကိုယ်လုံးတော်ပြည့် ရွှေထည့်ပူဇော်သည်။ [[အင်းဝမြို့|အင်း၀]][[နေပြည်တော်]] အနောက်တောင်ထောင့်တွင် ပြာသာဒ်ရွှေကျောင်း၊ [[စစ်ကိုင်းမင်း]]ဝံတောင်ထိပ်တွင် လေးထပ်ရွှေကျောင်းတော်တို့ကို တည်ဆောက်လှုဒန်းခဲ့သည်။ မဟာမြတ်မုနိကိုလည်း ရွှေကိုယ်လုံးတော်ပြည့် ကပ်လှုပူဇော်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခမည်းတော်လက်ထက်ကဲ့သို့ပင် အမှုထမ်းများကို အစုလိုက် နေရာချထားပြီး ဘွဲ့အမည်အရည်များပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ ပြည်ပမှ သံတမန်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ = ဘဝနိဂုံး = ဟံသာ၀တီချောင်းသစ်အနောက်ဘက်တွင် ယာယီနန်းတည်၍ နေထိုင်နေစဉ်သား မဟာဓမ္မရာဇာသည် နှင့်ခမ်းပေါကို သူနှင့်စေ့စပ်ရန် အတင်းအကြပ်ပြုသည်။ (နှင့်ခမ်းပေါ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားစဝ်ဂိင့်ခမ်းသမီး) မဟာဓမ္မရာဇာ၏သား [[မင်းရဲဒိဗ္ဗ]]သည် ခမ်းပေါသည် မင်းရဲဒိဗ္ဗ၏ ချစ်သူဖြစ်ပြီး နှစ်ယောက်စလုံး ချစ်ကြိုက်နေသောကြောင့် ဒေါသအလွန်ထွက်ကာ၊ မင်းရဲဒိဗ္ဗရဲ့ အရင်းနှီးဆုံး သူငယ်ချင်းဖြစ်သည့် တံငါသည် ရှင်သန့်ကို မဟာဓမ္မရဇာကို လုပ်ကြံဖို့ စေတနာ့ဝန်ထမ်း မှုတ်ကာ မျှားနဲ့ လုပ်ကြံစေသည်။ထိုစဉ် ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက် နတ်ရွာရှင်ရွာမှတစ်ဆင့် ရဲတိုက်ပြတင်းပေါက်ကို လှမ်းမြင်နေရချိန်မှာတွင် မဟာဓမ္မရာဇာကံတော်ကုန်ဆုံးသွားပြီး ဖြစ်သည်။ ကံတော်ကုန်စဉ် မဟာဓမ္မရာဇာ သည်ရဲတိုက်ပြတင်းအားမှီလျက်ရှိနေပေသည်။ ပြတင်းပေါက်နားကို မှီလျက် ကံတော်ကုန်သည်ကို ဘယ်သူမှ မသိခဲ့ကြပါဘူး။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မဟာဓမ္မရာဇာသည် အခြားသူများကို နှောက်ယှက် စွက်ဖက်ခြင်းမပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နေ့မွန်းတည့်ကျော်မှ မဟာဓမ္မရာဇာ ကံတော်ကုန်ပြီဟု သိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်. လုပ်ကြံသဖြင့် ၂၉၊ မေ၊ ၁၆၂၈တွင် နတ်ရွာစံသည်။ နန်းစံသက် ၂၂နှစ်၊သက်တော် ၅၀အတွင်းတွင်နတ်ရွာစံခြင်းဖြစ်သည်။ မှူးမတ်များလည်း နတ်ရွာစံသည်ကို ချက်ချင်းမသိပဲ တစ်ရက်လွန်မှ သိကြသည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းဟု အမည်တွင်သည်ကလည်း ထိုကဲ့သို့ ဟံသာ၀တီနန်းတော်၏ အနောက်ဆက် ယာယီနန်းဆောင်တွင် နတ်ရွာစံသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်း နတ်ရွာစံလျှင် မှူးမတ်တို့လည်း အဝေး ရောက်နေသည့် အိမ်ရှေ့မင်း ညီတော် [[သာလွန်မင်း|သတိုးဓမ္မရာဇာ]] နှင့် ညီတော်အငယ် မင်းရဲကျော်စွာကို အကြောင်းကြားရန် အခွင့်မသာပဲ အင်အားကြီးနေသည့် မင်းရဲဒိဗ္ဗ၏ ဘက်သားများကြောင့် [[မင်းရဲဒိဗ္ဗ]]ကိုသာ နန်းတင်လိုက်ကြတော့သည်။ ==အနောက်ဘက်လွန်မင်း (မြန်မာ ၉၆၇-၉၉ဝ)== [[ဆင်ဖြူတော်|ဆင်ဖြူ]]များရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီး စည်းရုံးတည် ထောင်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးသည် သားတော် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာနန္ဒဘုရင်]] လက်ထက်တွင် အစိတ်စိတ် ကွဲသည်ကို မြေးတော် အနောက် ဘက်လွန်မင်းတရားလက်ထက် တစ်ဖန် ပြန်လည်စည်းရုံး ပြီးစီးနိုင်ခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးသည် [[ညောင်ရမ်းမင်း]] တရားနှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး သီရိ မဟာ ဓမ္မရာဇာ ဓိပတိ ဒေဝီတို့မှ သက္ကရာဇ် ၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သားတော်ကြီး သခင်လတ်ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော် အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက် သည်နှင့် မဟာဥပရာဇာအမည်နှင့် အိမ်ရှေ့စံရသည်။ ခမည်း တော် နတ်ရွာစံတော်မူသောအခါ သက္ကရာဇ် ၉၆၇ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၃ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ခမည်းတော် အရိုက်အရာ ဖြစ်သော ရတနာပူရအဝရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်း စိုးစံတော်မူသည်။ မဟာဓမ္မရာဇာဟူသော အမည်ကိုလည်း ခံတော်မူသည်။ ရွှေနန်းတက်ပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မင်းတရားကြီးသည် ကျွန်တော်မျိုးအပေါင်းတို့၌ ခမည်းတော်ဘုရား အစုအဖွဲ့တွင် ကျန်လေသသူတို့ကို စိစစ်တော်မူ၍ မြန်မာလူမျိုး၊ ရှမ်းလူမျိုးတို့ ပါဝင်သော ဆင်သည်စု၊ မြင်းသည်စု၊ ခြေသည်စုတို့ကို အသစ် ဖွဲ့စည်း၍ စစ်အင်အားဖြည့်တင်းတော်မူသည်။ ထိုနောက် ခမည်းတော် မင်းတရားလက်ထက် နိုင်ငံတော် စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်းသည် ထက်ဝက်ခန့်မျှသာ ပြီးသေးသည်ကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ရှမ်းပြည် တလွှားသည် ခမည်းတော်လက်ထက်ကပင် လက်နက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးသော်လည်း ပြည်၊ တောင်ငူ၊ ပဲခူး၊ သံလျင်စသော ဒေသ များကို သိမ်းသွင်းရန် ကျန်ရှိ နေသေးသည်ကို မင်းတရားကြီး သည် သိမ်းသွင်းတော်မူသည်။ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားမှ ဆင့်ဆိုထားသောတပ်များ အညီအညွတ် ရောက်လာသောအခါ သက္ကရာဇ် ၉၆၉ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၄ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့်တကွ ပေါင်းခုနစ်တပ် တွင်ပါသည့် ကတ္တူလွန်းကြင် စသော သားလှေငှက်လှေ ၄ဝဝ၊ လှော်ကားသံလှေ ၃၆ဝ၊ ရိက္ခာတင် ကုန်လှေ ၂ဝဝ၊ စစ်သည် သူရဲ ခုနစ်သောင်းနှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတော်မူသည်။ မြို့စီးပြစီး များသည်နှင့် ပြောင်းသေနတ်ထူထပ်လှသောကြောင့် အထိအပါး အရှအနများစွာခံရလျက် ဝန်းရံပြီးမှ ရှစ်လခန့်အကြာ သက္ကရာဇ် ၉၇ဝ ပြည့် ဝါခေါင်လဆန်း ၁၁ ရက်နေ့တွင်မှ ပြည်မြို့ကို ရတော်မူသည်။ ပြည်မြို့ပျက်သော်လည်း ဘယဂါမဏိတူ အသက် ၁၃ နှစ်သာ ရှိသေးသော ငထင်ငယ်သည် သူ့အရှင် ပြည်မင်း ရန်နိုင်စား၏ ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို အသက်နှင့်လဲ၍ ကာကွယ်မည်ဟူ၍ ဓားတစ်ဖက် တစ်စင်းစွဲကိုင်ကာ တစ် ယောက်တည်း ခံနေခဲ့သည်။ ဦးရီးတော် ''မြို့ပျက်၍ ပြည် အလုံးကို သူ့ရဲမက်ဖြစ်ပြီးမှ တစ်ယောက်တည်းသာခံ၍ တတ် နိုင်မည်လော''ဆိုမှ ''သူ့ဆန်ကို စားသောကြောင့် ရဲရတော့ သည်'' ဆို၍ လက်နက်ချလေသည်။ မင်းတရားကြီးသည် ငထင်ငယ်အား ကျေးဇူးတရား သိတတ်သူ ဟူ၍ အတွင်း၌ ထား၍ စေတော်မူသည်။ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးသည် ကျေးဇူး သစ္စာသိတတ်သူကို မည်မျှလေးစားသနည်းဟူမူ ခမည်းတော် ဘုရားက ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် ''နောင် ပြည်မြို့ကို လုပ်ကြံ၍ အလိုပြည့်လျှင် ရန်နိုင်စားကို မကွပ်မျက်ပါနှင့်၊ ရန်နိုင်စားကျေးဇူး မောင်တို့ငါတို့တွင် ရှိချေသည်''ဟု မှာတော်မူခဲ့သည် နှင့်အညီ ပြည်မင်းနှင့်မိဖုရားကို အလုပ်အကျွေး လူတစ်ရာ ကျော်ခန့်နှင့် နေပြည်တော် အင်းဝသို့ ပို့၍ တော်သလင်းတဲ တော်ဆိပ်တွင် ကောင်းမွန်စွာ တဲနှင့်နေစေသည်။ မင်းမှူးမတ် တို့ကိုမူ သစ္စာတော်ပေး၍ နေကောင်းသသူတို့ကို နေစေခဲ့ပြီး လျှင် ယူကောင်းသသူတို့ကို ယူခဲ့သည်။ တိပိဋကလင်္ကာရ တောင်ဖီလာ အကျော်ဆရာတော်ကိုလည်း ပင့်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် မင်းတရားကြီးက ''ပြည်မြို့ကို ငါ သိမ်းယူသည်၊ ရှင်တစ်ဆူ လူတစ်ယောက်သာရခဲ့သည်''ဟု အမိန့်တော်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ယောက်ကား သစ္စာရှိသော ငထင်ငယ်တည်း။ သက္ကရာဇ် ၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြင်းခြောက်တပ်၊ တပ်ပေါင်း ၂၃ တပ်တွင် ပါသည့်တိုက်ဆင် ၅ဝဝ၊ မြင်း ၁၆ဝဝဝ၊ စစ်သည်သူရဲတစ်သိန်းနှစ်သောင်းနှင့် မင်းတရားကြီးသည် တောင်ငူကြောင်း ချီတော်မူပြန်သည်။ မြင်းခြောက်တပ်နှင့် ကော်တော်ရန္တမိတ် (မိုးညှင်းစလုံကြီးသား စလုံငယ်၊ စလုံငယ် သား စမော်ခန်း၏ဘွဲ့)ကို နေပြည်တော်၌ အစောင့်အနေ ခန့် တော်မူသည်။ တောင်ငူကို အောင်တော်မူလျှင် မင်းဆွေ၊မင်းမျိုး၊ မင်းမှူးမတ်၊ခေါင်းအကြီးအဝန်းရှိသမျှကို သစ္စာတော်ပေးပြီး နောက် တောင်ငူကို မှန်ကင်းချ၍ တောင်ငူဘုရင် နတ်သျှင် နောင်ကိုပင် မင်းပြုစေကာ နေပြည်တော်သို့ ပြန်တော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သံလျင်မှ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ငစင်္ကာ ခေါ် ဖိလစ် [[ဒီဗရစ်တို]]နှင့် ခမည်းခမက် တော်သူ မုတ္တမစား ဗညားဒလတို့ ပူးပေါင်းလျက် ရေကြောင်း ကြည်း ကြောင်းဖြင့် တောင်ငူကို လာရောက် တိုက်ခိုက်ကာ တောင်ငူ ဘုရင်နတ်သျှင်နောင်အား သံလျင်သို့ ယူဆောင်သွား၍ နန်းတော် ကျောင်းကန် အိမ်ရာများကို မီးတိုက်သွားကြောင်း ကြားတော်မူသဖြင့် မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် ထိုနှစ်တွင်ပင် သံလျင်သို့ ကြည်းကြောင်းရေကြောင်း ချီတက်တော်မူလေသည်။ ကြည်းဘက်ရေဘက်မှ ဆို့ပိတ်လျက် သုံးလအပြင်းအထန် လုပ်ကြံတော်မူရာ၊ ဒီဗရစ်တိုနှင့်တကွ သံလျင်တစ်မြို့လုံးကို ရတော်မူသည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်း သည် သနားကြင်နာတတ်သည့်အလျောက် ဒီဗရစ်တိုနှင့် [[နတ်သျှင်နောင်]]တို့အား အမှားကို သိ၍ အသနားခံ တောင်းပန် လျှင် ခွင့်လွှတ်မည်ဟုဆိုခဲ့သော်လည်း မတောင်းပန်ကြသဖြင့် နှစ်ဦးလုံးကို ကွပ်မျက်လိုက်ရလေသည်။ သန်လျင်မြို့ကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး အောင်နိုင်လိုက်ခြင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း၌ စတင်ခြေကုပ်ယူနေ သော နယ်ချဲ့စနစ်ကို အမြစ်မှ နုတ်ပစ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ဟု ဆိုရပေမည်။ သန်လျင်ကို အလိုတော်ပြည့်လျှင် မင်းတရားကြီးသည် သန်လျင်၌ တစ်လခန့်နေတော်မူပြီးနောက် မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ ကုလားတို့ကို စာရင်းယူပြီးလျှင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး လေးငါးရာကို သုံ့ပန်းအဖြစ်ယူ၍ ရွှေဘိုနယ်၊ စစ်ကိုင်းနယ်တို့ဘက်၌ အစုစု ခွဲ၍ ထားတော်မူသည်။ ထိုကြောင့် ယခုတိုင် ထိုအရပ်များ၌ ဗရင်ဂျီရွာဟူ၍ တွင်သောရွာများ ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ တောင်ငူ သားများကိုမူကား တောင်ငူသို့ပြန်ပို့တော်မူသည်။ ဤသို့ စီရင် ခန့်ရန်တော်မူပြီးမှ ဟံသာဝတီသို့ ချီတက်တော်မူသည်။ မင်းတရားကြီး ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ကြောင်းကြားလျှင် မုတ္တမ စား ဗညားဒလသည် မြို့ရံ ၃၂ မြို့စားနှင့်တကွ ဆင်ကြီး၊ မြင်း ကြီး၊ သားသမီး၊ ရွှေငွေ များစွာ လက်ဆောင်တော်ယူ၍ မင်း တရားကြီးထံ ကျွန်ပေးပြီးလျှင် ဗညားဒလအား ဗညားဓမ္မရာဇ ဟူသော အမည်နှင့် မုတ္တမမြို့ကို ပြန်ပေးတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ကို ရတော်မူပြန် သည်။ ထားဝယ်ကိုရပြီးနောက် ၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်မြို့သို့ ချီတက်လုပ်ကြံရာ မြို့ရံ ၅၇ မြို့နှင့်တကွ ရတော်မူသည်။ လင်းဇင်းက စစ်ကူလာသော ရဲမက် တော်တို့ကိုလည်း အကုန်ပင် ရတော်မူသည်။ အရေးတော်ပြီးလျှင် မှူးကောင်းမတ် ကောင်း သူရဲသူခက်တို့ကိုလည်း စိစစ်၍ သိမ်းယူတော်မူသည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဇင်းမယ်တွင် နေတော်မူပြီးနောက် ၉၇၇ ခုနှစ်တွင်မှ ဇင်းမယ်ဘုရင်၊ သားတော်၊ အမှူးအမတ်၊ ဆင်မြင်း ဗိုလ်ပါတို့ကို ယူတော်မူ၍ ဇင်းမယ်မှ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်တော် မူသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ရခိုင်ဘုရင်က ကွမ်းသီးကျွန်း၊ အုန်း ကျွန်းတောင်းလာသောကြောင့် အမျက်တော်ရှိ၍ တပ်ကြီးငါး တပ်၊ တိုက်ဆင် ၁၅ဝ၊ မြင်း ၁၅ဝဝ၊ စစ်သည်သူရဲကောင်း ၅ဝဝဝဝ နှင့် သံတွဲဥယျာဉ်ပုကြောင်းကို ချီစေသည်။ သံတွဲ ပျက်၍ တစ်မြို့လုံးကို ရတော်မူသော် လူသူသုံ့ပန်းကိုယူ၍ ပြန်ခဲ့စေသည်။ မင်းတရားကြီး၏နိုင်ငံတော်ကား အထက်ကို ဗန်းမော် အောက်ကို ထားဝယ်ထိ၍ အရှေ့ကို ဇင်းမယ် ထိသည်။ ဗင်္ဂလားမြို့၊ အချည်မြို့၊ ဒေလီမြို့များက လက်ဆောင်များနှင့် သံများရောက်သည်။ ဂိုးအားမြို့ ပေါ်တူကီဘုရင်ခံနှင့်လည်း ဆက်သွယ်ပေါက်ရောက်သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ယင်းသို့ နိုင်ငံအလုံး စုရုံးဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ဟံသာဝတီ၌ စံတော်မူမည်ဟု ကြံစည်တော်မူဟန် ရှိသည်။ အင်းဝမှ အပြီးသတ် မပြောင်းရွှေ့ရသေးမီ ဗေဒင်တတ် တို့က ဟံသာဝတီမှာလည်း ယာယီ ရှိသည်၊ ပြောင်းလွှဲတော် မူသင့်သည်ဟု လျှောက်သောကြောင့် ချောင်းသစ်အနောက်ဘက် ယာယီနန်းတော်သို့ ပြောင်းတော်မူသည်။ ယာယီနန်း၌ စံမြန်း နေစဉ် သက္ကရာဇ် ၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပထမဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက် နေ့တွင် သားတော်မင်းရဲဒိဗ္ဗ လုပ်ကြံ၍ စည်းစိမ်တော် ၂၃ နှစ် သက်တော် ၅၁ နှစ်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူသည်။ ချောင်း အနောက်ဘက်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူသည်ကို စွဲ၍အနောက် ဘက်လွန်မင်းဟု တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မင်းတရားကြီးကား ခမည်းတော်ညောင်ရမ်းဘုရား၏ ယုံကြည်ကိုးစားခြင်းခံရသော မင်းသား ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးကိစ္စများကို အတိုင်ပင်ခံရရုံမက ခမည်းတော်၏ ''မောင့်မြို့မောင့်နန်း'' ဆိုသည့် ဧကရာဇ် တကာတို့ ပေးခဲ လှစွာသောဆုကို ပေးတော်မူခြင်းခံရသည်။ မင်းတရားကြီးမိဖုရားကား နှမတော် အတုလစန္ဒာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ ရှင်မိဖုရားနှင့် သားတော် သမီးတော် မထွန်းကား ချေ။ ကိုယ်လုပ်တော်တို့တွင်မြင်သည့် သားတော်သမီးတော် တို့ကား ခမည်းတော်သမီးတော် မင်းသားဝရသူရနှမတွင် မြင် သည့် မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်းဘွဲ့ခံ မင်းသားတစ်ပါး၊ မိုးကောင်းပန်ထွာ စား သမီး ခင်မျိုးမြတ်တွင်မြင်သည့် မင်းရဲအောင်ထင်တစ်ပါး၊ လက်ဝဲရန္တမိတ်သမီး ခင်စန္ဒာတွင်မြင်သည့် သမီးတော် မြတ်မျိုး ပဘာ တစ်ပါး၊ ငယ်ကလွန်သမီးတော်တစ်ပါး၊ သားတော် သုံးပါး၊ သမီးတော်နှစ်ပါး ပေါင်း ငါးပါးတည်း။ ပြုတော်မူသော ကောင်းမှုတော်တို့ကား အင်းဝရွှေမြို့တော် အနောက်တောင်ထောင့် လယ်ကြီးအရပ်၌ ပြာသာဒ်ရွှေကျောင်း တော်၊ စစ်ကိုင်းမင်းဝံတော်ထိပ်၌ လေးထပ်ကျောင်းတော်၊ ပုညရှင်အနောက်တောင်ခြေရင်း၌ ရွှေဥမင်နှင့်ရွှေကျောင်းတော် တို့ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော်ဘုရား ကောင်းမှုတော် မဟာမြတ် မုနိဘုရားရှင်ကိုလည်း ရွှေလုံးတော်ပြည့်ထည့်၍ ထီးတင်တော် မူသည်။ ပုညရှင်ဘုရားကိုလည်း ရွှေလုံးတော်ပြည့်ထည့် လှူ တော်မူသည်။ ကောင်းမှုတော်တွင် သုဓမ္မာဇရပ် တည်တော်မူ သည်။ လေးထပ်ရွှေကျောင်းကို ပြီးအောင် ဆောက်၍ ဆရာ တော် မဟာရာမဘုန်းကြီးအား လှူတော်မူသည်။ ဟံသာဝတီ ပြည်ကြီး၌ ရွှေမော်ဓောစေတီ၊ ဒဂုန်ဆံတော်ရှင်ဘုရားများကို ပြုပြင်တော်မူသည်။ မင်းတရားကြီးလက်ထက် ထင်ရှားသော စာဆိုကား [[သာချင်း]]များကို စတင်ရေးသားသူ [[မင်းဇေယျရန္တမိတ်]] ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> = အနောက်ဖက်လွန်မင်း မိသားစု = * အနောက်ဘက်ဘုရားမိသားစု မိဖုရားကြီး သူနှမ မင်းတရားမယ်တော် အတုလစန္ဒဒေဝီခံသည် သားသမီး မရှိ ။။ ဖုလ်စုခဇျေယသမီး ဗွံလဝွံတွင် ၁) သမီးတော် အမယ်ရာဝတီ တပါး ။။ ပြည်ရန်နိုင်သမီး ခင်ပန်းဖြူတွင် ၂) သားတော် စောလှအိမ်ဖြူ တပါး မြိတ်ကိုစားသည် ။။ သူ့နှမ ခင်မျိုးမြတ်တွင် ၃) သားတော် မင်းရဲဒိဗ္ဗ တပါး အိမ်ရှေ့နေသည် မင်းတရားကြီးဖြစ် ။။ မိုးကောင်းစော်ဘွား သိုတိသ်ဘွားသမီး ပန်းထွားတွင် ၄) သားတော် ‌မင်းရဲအောင်ထင် တပါး မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော်မြင်သည့် စဉ့်ဂူမင်းသား မျောက်သားတော်ကား မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် သမီးတော် ခင်မရွှေဆင်တု ။။ လက်ဝဲရန္တမိတ် သမီးတော် ခင်စန္ဒတွင် ၅) သားတော် မောင်မင်းပုသ် မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် မြင်သည့် မျောက်သားတော်ကား စကုမင်းရဲကျော်စွားသမီး မင်းလှစံဖြိုး တစ် ။ ၆) ညီမတော် မြတ်မျိုးပဘား တချိပ်ရှစ်နှစ်တွင်လွန် တစ် ။ ၇) နှမတော် အမည်မမြင် ငယ်ကလွန်သည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် နှစ် ပေါင်း သုံး ပါး တည်း ။။ ကျိုင်းရယ်မင်းသမီး ဗညားခီးဌောန်သမီး ရမင်းဃဝ္တသ့်ဘွားတွင် ၈) သားတော် တနှင်္ဂနွေ တပါး ။။ ပုဂံနန်းရိုး စေတုတ္တရ မင်းရဲကျော်စွာ သမီး ပဉ္စသိလတွင် ၉) သားတော် ပဉ္စသီဟ တချိပ်သုံးနှစ်တွင်လွန် တစ် ။ ၁၀) မောင်တော် မင်းရဲအောင်နိုင် မာဖေကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီး ရှမယ်နရတီ တစ် ။ ၁၁) နှမတော် ရွှေအိမ်သည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သား မင်းဒလ ။ သားတော် နှစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း သုံး ပါး တည်း ။။ နောက်လူ စေတုတ္တရစား ပဉ္စဉ္စနသမီး မဏိသလံညီတွင် ၁၂) သမီးတော် ဖခညီပုံ တပါး ။။ ပါလွှင်စား ဂံလံဘွားသမီး ခှံခံးတွင် ၁၃) သားတော် မင်းဒလ တပါး မျောက်လင်းဇင်း ယောဒ်ဦကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် ရွှေအိမ်သည် ။။ ဝန်းသိုစော်ဘွား သခင်ကော်ညိုသမီး သိလဝတီ ခ ဦကျဉ်မူတွင် ၁၄) သားတော် ဘုရင့်မင်းခေါင်း တပါး နံစံစော်ဘွား ဗြဣန်ဘွားသမီး နွဲ့ခံးဆင်တွင် ၁၅) သားတော် မင်းရဲသိသ္တာ မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် ကျောက်မော်ကိုစားသည် တစ် ။ ၁၆) နှမတော် မင်းခင် ရွှေကုသာ မျောက်သားတော်ကား စကုမင်းရဲကျော်စွားသားတော် ရှင်တရုပ် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါးသည်။။ ပုဂံသူရကြံတုသ်သမီး ရှင်ရွှေမွဏ်ဒုပ်တွင် ၁၇) သမီးတော် ရှမယ်နရတီ မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သား မင်းရဲအောင်နိုင် တစ် ။ ၁၈) နှမတော် ရှင်ပဝရ မင်းရဲဒိဗ္ဗဘုရားတွင် တလောက်မျိုးကိုစားသည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါးသည်။။ ဒီပဲယင်း စောပြည့်စန္ဒ အစ်မဖြစ်သူ မဏိပေါက်သံလံတွင် ၁၉) သမီးတော် မနုရအင်းစိန် တပါး ။။ သမိန်စောကာရက်ညီမ မင်းသုံးလှတွင် ၂၀) သမီးတော် မင်းသက္က တပါး ။။ လုံခပင်းစော်ဘွား စဝ်စောသံသမီး စုပနဒေဝီတွင် ၂၁) သားတော် စစ်ပန်သူ တပါး ငါးထပ်ကျောင်းဒါယကာတော်တွင် မြင်စိုင်းမင်းသား ။။ ကျိုင်းသေည်စော်ဘွား ခံးထံဘွားသမီး ဌီပ်ဝိဂာတွင် ၂၂) သားတော် စောပြစ်စုန့် တပါး မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် လကွန်းကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ဇင်းမယ်မင်းရဲဒိဗ္ဗဘုရားကြီးသမီးတော် ခင်မယ်ရမင်း ။။ ပဂံစော်ဘွား ထဝ်ခံးဒွန်သမီး နှင်းဂင်ခံးတွင် ၂၃) သားတော် နေမျိုးဒတ္ထ တပါး ။။ ဗညားလင်းဇင်း အိုက်ယကာဝံစိုးသမီး မဏိဘွန်တွင် ၂၄) သားတော် နရာဒိဗ္ဗ တပါး တုရိုင်စား ။။ မိုးမိန်စော်ဘွားခံးထင်ဘွားသမီး ထိဝကတွင် ၂၅) သားတော် ဇေယျာနရ တပါး ။။ လုံနံသာစား ခံးစိုင်းဘွားသမီး ကြံဌရာဖာတွင် ၂၆) သားတော် ဇေတရစ် မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် အင်းဝမင်းသား မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် မင်းတရားဝတီ တစ် ။ ၂၇) ညီမတော် တိန်းချဝမ်တီ ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ကျိုင်း‌တောင်စော်ဘွား သိုပါဒ်ဘွားသမီး မဏိရုံတွင် ၂၈) သားတော် ဇေယျာနုရက် တပါး ။။ ကျိုင်း‌ခံးစော်ဘွား သိုပါဒ်ဘွားသမီး သုဂန္ဓဝတီတွင် ၂၉) သမီးတော် မင်းတရားဝတီ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သားတော် ဇေတရစ် ။။ ကျိုင်းရုံစော်ဘွား စဝ်နော်မိုးသမီး ကျိုင်းရက်ဘွားတွင် ၃၀) သမီးတော် မြတ်သင်္ခနဲ တပါး နောင်မွန်စော်ဘွား သိုဟုန်ဘွားသမီး ခင်မွှေဈားတွင် ၃၁) သားတော် ဝရသီဟ တပါး ‌ငါးထပ်‌ကျောင်းဒါယကာတွင် တောင်ဗလူကိုစားသည် ။။ မိုးမိတ်စော်ဘွား သိုဟုံဘွားသမီး ဣန်ြခီလ်ဘွားတွင် ၃၂) သားတော် ဝရဓမ္မာဇ် တပါး ‌ငါးထပ်‌ကျောင်းဒါယကာတွင်မြင်သည့် ပင်းတလဲကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် စုပုဏ္ဏဝတီ ။။ မိုးဖယက်ခယံစား ခွန်ဖယက်ဘွားသမီး ဆက်ဖလူသြွံဖလဒ်ဘိုင်းစောတွင် ၃၃) သမီးတော် စုပုဏ္ဏဝတီ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သားတော် ဝရဓမ္မာဇ် ။။ မိုးဟင်စား စဝ်နော်မိုးသမီး နှင်းဟွမ်မိုးတွင် ၃၄) သမီးတော် ကန္နရာဝတီ တပါး ။။ မိုးမော်စော်ဘွား သိုးကျောင်းဘွားသမီး နှင်းဆင်စံတတွင် ၃၅) သားတော် ခင်မြောမျိုး တပါး ငါးထပ်ကျောင်းဒါယကားမင်းတရားကြီးမြင်သည့် သံတွဲကိုစားသည် ။။ ခါဂံဘွား မဏိပူရ မဟာရာဇာ သမီးတော် ကျန်ပါဂျုဠီတွင် ၃၆) သားတော် အရဲဂိုဋ်ထီး မြေနဲကိုစားသည် ပဏိပူရသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲသည် နောက်ပိုင်း တစ် ။ ၃၇) ညီမတော် အမည်မမြင် ငယ်ကလွန်သည် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ အပ္ဒူလ္လာငင် သမီး အမိတဒါတွင် ၃၈) သားတော် စောလှမွန် တပါး သထုံးကိုစားသည် ။။ မိုးညှင်စော်ဘွား သိုဂွန်ဘွားသမီး ချိုးနှလ်မိုင်းတွင် ၃၉) သားတော် မင်းရဲကုသာ တစ် ။ ၄၀) နှမတော် ကန္ထရဝတီ ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ဗမော်စော်ဘွားဆင်လုံဘွားသမီး ကံခံးဆောင်းတွင် ၄၁) သမီးတော် ခင်မြတ်သဓ္နေ တပါး ။။ မိုးပန်စော်ဘွား သိုငံဘွားသမီး ဟွမ်ရုံးတွင် ၄၂) သားတော် မင်းရဲဘီဇမ သာယာဝတီကိုစားသည် နောက် မိတ္ထီလာကိုစားသည် တစ် ။ ၄၃) နှမတော် အမယ်ယွန့်ထောက် ။ သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်း ။။ ထံတပင်ကတော် မောင်လလင်းသမီး မယ်တာဦတွင် ၄၄) သမီးတော် ရှင်သံမယ် တပါး ။။ ဘော်လခဲစော်ဘွား ဒိဗ္ဗပုလေသင်္ခဟသမီး အတုလျာတွင် ၄၅) သားတော် စွာစောကဲ တပါး မြဝတီမင်းသား ။။ သောင်သွပ်စော်ဘွားသိုကျော်ဘွားသမီး ဟံလုံနော်တွင် ၄၆) သမီးတော် မင်းဘုန်းမြတ် တပါး ။။ မြင်းတပ်ရင်းမှူ သူရသီဟ အစ်မ ရွှေပည်သာတွင် ၄၇) သားတော် မင်းဖြူ ပြည်မင်းတရားကြီးတွင် စေတုတ္တရကိုစားသည် တစ် ။ ၄၈) ညီမတော် မဏိသလ ပုဂံနန်းရိုး အနက်ရှိုင်ဆုံး အလှပန်းပွင့် အနောက်ဘက်လွန်ဘုရားကြီး သားတော် နှစ်ချိပ်ခြောက် (၂၆) သမီးတော် နှစ်ချိပ်နှစ် (၂၂) ပေါင်း လေးချိပ်ရှစ် (၄၈) ပါး သည်။။ * ** <ref>မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဘားဂရာ ကျောင် မော်ကွန်းတိုက်</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references/> * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း(၆စောင်တွဲ) * မင်း၁၀ပါးရာဇဝင်-[[ဒေါက်တာမတင်ဝင်း]] {{အင်းဝခေတ်}} {{ညောင်ရမ်းခေတ်}} [[Category:တောင်ငူခေတ်]] [[Category:ညောင်ရမ်းခေတ်]] [[Category:ညောင်ရမ်းမင်းဆက်]] a2lszbyb5cuxjww1gmmik66ny6ir8nk 0 4920 1028052 1027998 2026-04-28T14:00:12Z Salai Rungtoi 22844 [[Special:Contributions/နီပိန်းဖခင်ကြီး|နီပိန်းဖခင်ကြီး]] ([[User talk:နီပိန်းဖခင်ကြီး|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1027998|1027998]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028052 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မိုးကုတ်မြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Burma |pushpin_map_caption = မိုးကုတ်မြို့တည်နေရာ |image_skyline = Kyaypyin, West Mogok.jpg |image_map = |map_caption = မိုးကုတ် ပတ္တမြားမိုင်းတစ်ခု (၁၈၈၇) |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[သပိတ်ကျင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |population_total = ၇၇,၆၀၉<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၈|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |coordinates = {{coord|22|55|N|96|30|E|region:MM|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | demographics1_info1 = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မိုးကုတ်မြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အထက်ပိုင်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊[[သပိတ်ကျင်းခရိုင်|ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင် ပါဝင်သော [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတွင် အကောင်းဆုံး [[ပတ္တမြား]] သည် မိုးကုတ်မှ ထွက်သည်။ ထို့ကြောင့် ပတ္တမြား၊ [[နီလာ]] စသော ကျောက်မျက်ရတနာ ထွက်ရာဒေသအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သာမက ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသည်။ ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စက မိုးကုတ်မှာ ခရိုင်ဖြစ်၍ ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ဟု တွင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == "ကိတ်၊ နဂါး၊ ကြွက် သုံးဖော်ယှက်၊ ကျောက်မျက်ရတနာပေါ်ထွက်လာ ဂန္ဓာလတိုင်း၊ သမိုင်းပွင့်ဆန်း၊ ပင်သဖန်းဟု၊ မော်ကွန်းထိုးထုတ်၊ မြို့မိုးကုတ်"ဟူသော ရှေးဟောင်းတပေါင်အရ ကိတ်သည် ၉၊ နဂါးသည် ၇၊ ကြွက်သည် ၅၊ ၎င်းကိုပြောင်းပြန်ယူသော် ၅၇၉ ဖြစ်ပြီး ထိုနှစ်တွင် သဖန်းပင်ရွာကို အရင်းတည်ပြီးမှ မိုးကုတ်မြို့ကို ဆက်လက်တည်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ မိုးကုတ်သမိုင်းများစွာ၏ အဆိုအရ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၇၉ ခုနှစ် မိုးမိတ်စော်ဘွားကြီး သိုဟန်ဖက်လက်ထက်တွင် သူ၏ပိုင်နက်ဖြစ်သော ယခုမိုးကုတ်မြို့ဖြစ်လာမည့်နေရာသို့ ရှမ်းမုဆိုးသုံးယောက်သည် တောလည်ထွက်ရင်း မျက်စေ့လည်လမ်းမှားကာ ရောက်ရှိလာသည်။ မိုးလည်းချုပ်သွားပြီဖြစ်သဖြင့် လမ်းစရှာမရတော့ဘဲ တောတောင်ခြေရင်းတစ်ခုရှိ သဖန်းပင်ကြီးတစ်ပင်အောက်တွင် အိပ်လိုက်ရသည်။ နံနက်မိုးသောက်ချိန်ရောက်သော် အနီးရှိပြိုကျနေသော တောင်စောင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ကောင်းကင်ယံမှ ကျီးများ၊ စွန်များ ပျံဝဲဟစ်အော်နေကြောင်းတွေ့ရသဖြင့် သွားရောက်ကြည့်ရှုရာ အသားတစ်ပမာနီမြန်းနေသည့် ပတ္တမြားကျောက်အနီများကို တွေရှိရသဖြင့် ယူဆောင်ခဲ့ပြီး မိမိတို့ အရှင်သခင်စော်ဘွားကြီးကို ဆက်သခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားကြီးကလည်း ဆက်သလာသော ပတ္တမြားကျောက်နီများကို လက်ခံယူပြီး တန်ဖိုးရှိမှန်းသိသောကြောင့် ထိုနေရာအားလိုက်လံပြသခိုင်းပြီး ထိုနေရာကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ထိုပတ္တမြားမြေကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ကျသူများက သဖန်းပင်ကြီးအနီးတွင် ရွာတည်ပြီးနေသည်မှစကာ သဖန်းပင်ရွာဟု အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်အချို့မိုးကုတ်သမိုင်းစာအုပ်များတွင် မိုးကုတ်အစ သဖန်းပင်ကဟု လည်းရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ သဖန်းပင်ရွာတွင် ပတ္တမြားတွင်းများကို စောင့်ရှောက်တာဝန်ယူရသော ရှမ်းလူမျိုးများ တဖြည်းဖြည်း မိုးကုတ်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တိုးချဲ့နေထိုင်လာခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှနေပြီး နောင်တွင် မိုးကုတ်မြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မောင်ထွန်းဦး ၏ (ကမ္ဘာကသိတဲ့ ပတ္တမြားမြေ) </ref> မိုးကုတ်မြို့ကို သက္ကရာဇ် ၅၇၉ ခုနှစ်တွင် တည်သည် ဟုဆို၏။ ထိုစဉ်က မိုးမိတ်စော်ဘွားများ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင်ကား မြန်မာဘုရင်များက ပိုင်သည့် အခါပိုင်ခဲ့၍၊ မိုးမိတ်စော်ဘွားများ၏ လက်တွင် တည်မြဲသည့် အခါ တည်မြဲခဲ့လေသည်။ သာလွန်မင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းတို့ မိုးကုတ်နယ်မြေကို လက်လွှတ်ရပြန်သည်။ မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် မိုးကုတ်မှ ပတ္တမြားတို့ကို တူးဖော်ပြီးလျှင် အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် အရောင်းအဝယ် ပြုသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ပြင်သစ်တို့သည် မိုးကုတ်၌ ပတ္တမြားတူးဖော်လုပ်ကိုင်ခွင့် တောင်းဆိုရာ သဘောတူခွင့်ပြုချက်ရသည်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ပြင်သစ်တို့ ခြယ်လှယ်မည်ကို အလွန်စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တပ်များ မိုးကုတ်မြို့ သို့ ချီတက်လာစဉ် မိုးကုတ်မြို့သား ဗိုလ်သာစီနှင့် ဗိုလ်ရွတ်တို့ဦးဆောင်ကာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက် ကြသေး၏။ အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပြီးသည့် နောက်တွင် ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ဟု ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ မိုးကုတ်သည် ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်ခဲ့၏။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မိုးကုတ် ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ကို ဖျက်လိုက်၍ ကသာခရိုင်နှင့် ပေါင်းလိုက်သောအခါ နယ်မျှသာ ဖြစ်လာလျက် မိုးကုတ်မြို့သည် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးခေတ်ဖြစ်သော ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မိုးကုတ်နယ်ကို ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသနှင့်ပူးပေါင်းရန် ကြံစည်သေး သည်။ မအောင်မြင်ပေ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင် နယ်တစ်ခုအဖြစ်ပါဝင်သွားလေသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် မြို့တည် နှစ် ၈၀၀ ပြည့်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2018-02-23|title=Mogok prepares to party for 800th birthday|url=https://www.mmtimes.com/news/mogok-prepares-party-800th-birthday.html|access-date=2020-06-04|website=The Myanmar Times|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604060915/https://www.mmtimes.com/news/mogok-prepares-party-800th-birthday.html}}</ref> [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]]ကာလတွင် မိုးကုတ်မြို့သည် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား တိုက်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=1 July 2024 |title=Op. 1027 Update: TNLA Captures Seven Myanmar Junta Bases, Two Battalion HQs |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/op-1027-update-tnla-captures-seven-myanmar-junta-bases-two-battalion-hqs.html |website=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြို့အား တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=မိုးကုတ်ကို TNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/07/24/387618.html |website=The Irrawaddy |language=Burmese}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == မိုးကုတ်ဟူသော အမည်သည် မြို့အေးဟု အဓိပ္ပာယ်ရ သော [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းစကား]] ''{{shn|မိူင်းၵုတ်ႈ}}'' မိုင်းကုတ်မှ ရွေ့လျောလာသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မြို့ခမောက်၊ မြို့ဒယ်အိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ရှမ်းစကား မိုင်းကွတ်မှ ရွေ့လျောလာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း ယူဆကြသည်။ ;မိန်းကု ရှမ်းဘာသာစကားဖြစ်သည်။ မိန်း မှာ မြို့၊ ကု မှာခမောက် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ခမောက်နှင့်တူသောမြို့ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့မှာ တောင်များကာရံထားသည့် ချိုင့်ဝှမ်းကြီးအတွင်းတွင်ရှိပြီး ခမောက်တစ်ခုကို ပက်လက်လှန်ထားသည့် ပုံနှင့်တူသောကြောင့် ယခုကဲ့သို့ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုသိရသည်။ ;မိန်းကွတ် ရှမ်းဘာသာစကားပင်ဖြစ်သည်။ မိန်း မှာ မြို့၊ ကွတ် မှာကောက်ကွေ့ခြင်း ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကောက်ကွေ့သောမြို့ဟုဆိုလိုသည်။ မိုးကုတ်သို့သွားရာလမ်းမှာ ကောက်ကွေ့သည့် တောင်ပတ်လမ်းများဖြစ်သည်ကတစ်ကြောင်း၊ မြို့၏တည်နေပုံကလည်း ကောက်ကွေ့သည့်အနေအထားတွင်ရှိသည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း ဤကဲ့သို့ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ;မိန်းကတ် ရှမ်းဘာသာစကားပင်ဖြစ်သည်။ မိန်းမှာ မြို့၊ကတ်မှာ ချမ်းအေးသည်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အလွန်ချမ်းအေးသည့်မြို့ဟုဆိုလိုသည်။ အမှန်လဲရေခဲသည်အထိအေးဖူးသည့် နှစ်များရှိသည်။ ;မိုးချုပ် မြန်မာစကားဖြစ်သည်။ မိုးစောစောချုပ်သည့်အတွက် မိုးချုပ်ဟုခေါ်ကြရာမှ မိုးကုတ်ဟုဖြစ်လာသည်ဟုဆိုကြပြန်သည်။ == ပထဝီဝင် == === တည်နေရာ === မိုးကုတ်မြို့သည် မြောက်လတ္တီကျု့ ၂၂-ဒီဂရီ ၅၀-မိနစ်နှင့် ၂၃-ဒီဂရီ ၃၀-မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု့ ၉၆-ဒီဂရီ ၁၁-မိနစ်နှင့် ၉၆-ဒီဂရီ ၄၅-မိနစ်ကြားတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်(၃၀)၊ တောင်နှင့်မြောက် (၁၅.၁၂)မိုင်ရှိပြီး ဧရိယာစုစုပေါင်း (၄၅၀.၆၀) စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]တို့ တည်ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ အရှေ့ဘက် (၃၆)မိုင် ကွာဝေးပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ (၃၈၀၀)တွင် တည်ရှိသော တောင်ပေါ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ === ရာသီဥတု === အပူပိုင်းဒေသအတွင်း ကျရောက်သော်လည်း မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသောကြောင့် သမနွေးစွတ်စိုသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ အေးမြသော ရာသီဥတုရှိကာ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၉၅.၄ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန် ၃၀.၂ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ရှိသည်။ ပုံမှန်မိုးရေချိန်မှာ (၁၀၇.၅၈)လက်မ ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်မိုးရွာရက်မှာ (၁၃၅.၇)ရက် ဖြစ်သည်။ လေတိုက်နှုန်းမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အနောက်တောင်ဘက်မှ တစ်နာရီလျှင် တစ်မိုင်မှ ငါးမိုင်ခန့်အထိ တိုက်ခတ်လေ့ရှိပြီး ရာသီဥတုဆိုးရွားသော အချိန်များ၌ မြောက်ဘက်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်များမှ တစ်နာရီလျှင် (၂၅)မိုင်ထိ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁ဝ မိုင်ကွာတွင်ရှိသော ဗားနဒ်မြို့မှာ ပို၍ မြင့်သောကြောင့် ပို၍ပင် အေးသေးသည်။ === မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်ရေဆင်း === ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုအရ မိုးကုတ်ဒေသ အောက်ခံကျောက်ဖျာထုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ကျောက်ဖျာထုများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသသည် တောင်ကုန်း တောင်တန်းများ ထူထပ်ပြီး မြေပြန့်လွင်ပြင်များ နည်းပါးသည်။ ရေနီချောင်းသည် ကျေးနီတောင်မှ စိမ့်ရေ၊ စမ်းရေများကို အခြေပြု၍ မြို့လယ်ရှိ ရပ်ကွက်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာပြီး တပ်သားတောင်မှ စိမ့်ရေ၊ စမ်းရေတို့ကို အခြေပြု၍ စီးဆင်းလာသော ရေပူချောင်းနှင့် တောင်ကချင်ရပ်ကွက်အနီးတွင် ပေါင်းဆုံကာ နမ့်ပယ်ချောင်းအတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်များမှာ *တောင်မင်းတောင်(တောင်မဲတောင်) - ၇၅၄၄ ပေ *ကျေးနီတောင် - ၆၇၃၃ ပေ *တောင်တော် - ၆၂၂၃ ပေ *မြို့မြင်တောင် - ၅၉၅၅ ပေ *ထင်းရှူးတောင် - ၅၆၀၆ ပေ *ပင့်ကူတောင် - ၅၃၄၅ ပေ *ဒေါ်နန်းကြည့်တောင် - ၅၂၇၇ ပေ တို့ဖြစ်သည်။ ထိုတောင်များ၏အကြားရှိ ချိုင့်ဝှမ်းတွင် ခပ်ခွက်ခွက်တည်ရှိပေသောကြောင့် မိုးကုတ်မြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒယ်အိုးသဖွယ်ဖြစ်၏။ == လူဦးရေ == မိုးကုတ်မြို့တွင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အုပ်စု (၅)အုပ်စု၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၃၀)၊ ကျေးရွာပေါင်း (၁၃၂)ရွာရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးကုတ်မြို့ရှိ လူဦးရေမှာ ၇၇,၆၀၉ ယောက်<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၈|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းမှုမှာ တစ်စတုရန်းမိုင်တွင် (၃၉၈)ဦး ရှိသည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ အချိုးမှာ(၁:၁.၈၁)ဖြစ်သည်။ ကျား-မ လူဦးရေ အချိုးမှာ (၁:၀.၉၁)ဖြစ်သည်။ အများဆုံး နေထိုင်ကြသော လူမျိုးမှာ ဗမာ၊ ရှမ်း၊ လီဆူ၊ ပလောင်၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]နှင့် တရုတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == စီးပွားရေး == မိုးကုတ်မြို့တို့တွင် နေထိုင်သူတို့သည် ကျောက်တွင်းများကို အမှီသဟဲပြု၍ နေသူများဖြစ်ရကား ကျောက်များတူးဖော်ခြင်း၊ ကျောက်သွေးခြင်း၊ ကျောက်များဖြင့် အထည်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကျောက်ရောင်းခြင်း၊ ကျောက်ပွဲစားလုပ်ခြင်းတို့မှာ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၏။ ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဖြစ်သောကြောင့် တောင်ယာများကိုသာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ အစားအသောက်များစွာ မထွက်ဘဲ အခြားနယ်များမှ တင်သွင်း ရသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ လယ်ယာမြေကွက်များ ပြောပလောက်အောင် မရှိခြင်းကြောင့် ဆန်စပါးများ မထွက်လှပေ။ မြို့နေလူထုစားသုံးရန်အတွက် မိုးမိတ်နယ်နှင့် အောက်အရပ်ဒေသမှ ဆန်များကို မှီခိုအားထားရသည်။ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အနည်းငယ်ရှိသည်။ မိုးကုတ်တွင် ၅ ရက်တစ်ဈေးရှိသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်ပြီး ရေလမ်း၊ မီးရထားလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်းများ မရှိပေ။ မိုးကုတ်မြို့သည် ကားလမ်းဖြင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[မိုင်းလုံမြို့]]နှင့် (၂၁)မိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် [[မိုးမိတ်မြို့]]နှင့် (၂၈)မိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]နှင့် (၆၀)မိုင်၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် (၁၂၈)မိုင် အသီးသီး ကွာဝေးပါသည်။ မိုးကုတ်-ကျောက်မဲလမ်းသည် မိုးကုတ်မှ အရှေ့တောင်ဘက် (၇၉)မိုင် ကွာဝေးပြီး [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] မတိုင်မှီက အထူးအသုံးပြုခဲ့လေသည်။ မိုးကုတ်-သပိတ်ကျင်းလမ်းတွင် စရပ်ဖြူပေမြင့်စခန်းမှာ ပေ ၄,၈၁ဝ အမြင့်ရှိ၍ ထိုနေရာတွင် သပိတ်ကျင်းနှင့် မိုးကုတ်မြို့နယ်တို့၏ နယ်နိမိတ်ကို ကျော်ဖြတ်သည်။ ထိုတောင်ထိပ်မှ နေ၍ ကြည့်လျှင် ဧရာဝတီမြစ်ကိုမြင်ရပေသည်။ ပေ ၄,၅ဝဝ အမြင့်တွင်ရှိသော ကျပ်ပြင်မှသည် မိုးကုတ်မြို့ ရောက်သည် အထိ ပေ ၇ဝဝ မျှ တောက်လျှောက်လျှော၍ ဆင်းသွားရပေသည်။ ယခုအခါ မိုးမိတ်လမ်းမှာ [[ဗန်းမော်]]သို့ပင် ပေါက်ပြီဖြစ်၍ ဗန်းမော်မှတစ်ဆင့် [[မြစ်ကြီးနား]]သို့တိုင်အောင် မော်တော်ကားဖြင့် သွားနိုင်သည်။ မိုးကုတ်မှ ၇၆ မိုင်ကွာဝေးသော [[ကျောက်မဲမြို့]]သို့လည်း ကားလမ်းပေါက်သည်။ == သစ်တော == တစ်မြို့နယ်လုံးရှိ မြေဧရိယာမှာ (၂၉၀၃၀၅)ဧကရှိပြီး သစ်တောကြိုးဝိုင်းအနေဖြင့် မိုးကုတ်ကြိုးဝိုင်း (၇၅၉)ဧက၊ ကျပ်ပြင်ကြိုးဝိုင်း (၁၂၈၆)ဧက၊ အုန်းကိုင်းကြိုးဝိုင်း (၄၈၁၅)ဧက၊ ကသည်းကြိုးဝိုင်း (၁၉၈၇)ဧက၊ ရွာသာယာကြိုးဝိုင်း (၆၁၄၄)ဧက၊ ရွှေဥဒေါင်းဘေးမဲ့ကြိုးဝိုင်း (၁၀၈၅၂)ဧက၊ နမ့်ပန်သဲနီ တိုးချဲ့ကြိုးဝိုင်း (၂၁၁၂၀)ဧက၊ နန်းဝ တိုးချဲ့ကြိုးဝိုင်း (၁၀၄၄၀)ဧကနှင့် ကြိုးပြင်တော (၂၅၃၄၀)ဧက ဖြစ်သည်။ သတ္ထုတွင်းမြေမှာ (၆၁၂)ဧက ဖြစ်သည်။ == ဘာသာရေး == မိုးကုတ်မြို့တွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာ၊ ရှမ်းနှင့် ပလောင်လူမျိုး အများစုမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့နယ်အတွင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၂၅၀)ခန့် ရှိရာ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူ(၈၀၀)တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်း (၁)ကျောင်းနှုန်း ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့ရှိ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း အများစုမှာ လီဆူဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]လူမျိုးများမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] များကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့တွင် မွတ်စလင်ဗလီ သုံးခု ရှိသည်။ တရုတ်ဘုရားကျောင်းများလည်း သီးသန့်ရှိသည်။ တရုတ်ဘုရားကျောင်းများမှာ လယ်ဦး ရပ်ရှိ ငါးပါးသီလ ဘုံကျောင်းနှင့် အောင်ချမ်းသာ ရပ် ရှိ ဘုရားတစ်ထောင် ဘုံကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့တွင်ရှိသော ဘုရားများအနက် ပုဂံပြည် [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တည်ခဲ့သော ဖောင်တော်ဦးဘုရား ရွှေဆင်းတုရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ထင်ရှားသည်။ <!-- == မြန်မာ့သမိုင်းအစမှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ == တစ်ဆယ့်ငါးရာစုနှစ်ခန့်က ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ပတ္တမြားကျောက် ရောင်းဝယ်ရန်အတွက် ပထမဦးဆုံး ပဲခူးသို့ ရောက်ရှိလာသူ အီတလီလူမျိုး ဗားသီးမား၏ မှတ်တမ်းတွင် ပဲခူးမှ ရက်ပေါင်း(၃၀)ခရီးအကွာတွင်ရှိသည့် ကပ္ပလန်အရပ်တွင် ထွက်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ဘာဆိုစား၏ မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့် အင်းဝနေပြည်တော်၌ အလွန်ကြွယ်ဝသော ကပ္ပလန်ဆိုသည်မှာလည်း နိုင်ငံခြားသားများ ကျပ်ပြင်ကို နားကြားလွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်။ ပတ္တမြားမြေသည် မြန်မာမင်းတို့လက်အောက်မရောက်မှီက မိုးမိတ်စော်ဘွားပိုင်နက်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ပတ္တမြားမြေကို ချီတက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည့် မြန်မာမင်းမှာ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် (ခေါ်) ဘုရင့်နောင် ဖြစ်သည်။ ညောင်ဦးရွှေစည်းခုံရှိ ခေါင်းလောင်းအတွင်း ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးအား မိုးမိတ်၊ သီပေါနှင့် ပတ္တမြားတွင်း၏ အရှင်သခင်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ဘုရင့်နောင်၏သားတော် ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် မိုးကုတ်အား မိုးမိတ်စော်ဘွားထံမှ တကောင်းနှင့် အလှဲအလှယ်လုပ်ခဲ့သည်။၁၅၉၇-ခုနှစ်တွင်မူ မိုးမိတ်နယ်အား အဝမြို့တော် စီရင်စုလုပ်သည့် အမိန့်တော်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမိန့်တော်ပါရက်စွဲအရ ယင်းအမိန့်တော်သည် အင်းဝမှ ထုတ်ပြန်သော ညောင်ရမ်းမင်း၏ အမိန့်တော်ဖြစ်သည်။ ပဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ပတ္တမြားမြေ၏ နယ်နိမိတ်ကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း ၁၇၈၃-ခုနှစ် စစ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။ ပတ္တမြားမြေ၏ နယ်နိမိတ်သည် ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သော မူလနယ်နိမိတ်ထက် ပို၍ ကျယ်လာသည်။ မြန်မာမင်းက ပတ္တမြားတွင်းလုပ်ငန်းကို အုပ်ချုပ်ရန် ကျောက်ဝန် ခေါ် အရာရှိတစ်ဦးကို ကျပ်ပြင်သို့ စေလွွတ်ခန့်ထားသည်။ ပဒုံမင်းလက်ထက်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ စို့သူကြီး ဟူသော အခေါ်အဝေါ် ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ပတ္တမြားမြေကို စို့သူကြီး တစ်ဦးတည်းဖြင့် ကျပ်ပြင်မှ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ပဒုံမင်းလက်ထက်တွင်ပင် ကသည်းကို ကျပ်ပြင်မှ ခွဲထုတ်ကာ စို့သူကြီး တစ်ဦး ထပ်မံခန့်ထားလျှက် သီးခြားအုပ်ချုပ်စေရာမှ စို့သူကြီးသုံးဦး ဖြစ်လာသည်။ စို့သူကြီးတို့ နှစ်စဉ်ကောက်ခံဆက်သရသော အခွန်များတွင် အရေးအကြီးဆုံးမှာ စီတော်မံတော် ဟု ခေါ်သော ဒေသထွက်ကုန်ဖြစ်သည်။ ပတ္တမြားကိုပင် သတ်မှတ်ထားသည့် အရွယ်အစား၊ အရေအတွက်နှင့် တန်ဖိုးအတိုင်း စီတော်မံတော် ပေးဆောင်ရသည်။ စီတော်မံတော်တွင် ခေါင်းခေါ် ငွေသားတစ်ပိဿာနှင့် တန်ဖိုးချင်းညီမျှသော ပတ္တမြားကြီးတစ်လုံး၊ တစ်လုံးလျှင် ငွေတစ်ကျပ်သားခန့် တန်သော ပတ္တမြားအလုံး (၁၅၀)နှင့် ထုပ် ခေါ် နီလာ၊ ဂေါ်မိတ်၊ ဥဿဖယား စသည့် ကျောက်မြို့းစုံပါဝင်သော စုံစီကျောက်ထုပ် တစ်ထုပ် ပါဝင်သည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် တူးဖော်ရရှိသည့် ကျောက်များမှ သတ်မှတ်ထားသည့် အရွယ်အစားနှင့် အရည်အသွေးရှိသော လက်ရွေးစင်ကျောက်များကို ဘုရင်မင်းမြတ်အား ဆက်သရသည်။ ဆက်သသည့် ပတ္တမြား၏ အဆင့်အတန်းကိုလိုက်၍ ဆင်၊ လှော်ကားငယ်၊ လှော်ကားကြီး စသည်တို့ဖြင့် တင်ဆောင်ကြိုယူလာလေ့ ရှိသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဆင်တင်ပတ္တမြား၊ လှော်ကားငယ်တင်ပတ္တမြား၊ လှော်ကားကြီးတင်ပတ္တမြား စသည့် အခေါ်အဝေါ်များ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ ကမ္ဘာကျော် [[ပတ္တမြား ငမောက်]]မှာ လှော်ကားကြီးတင်ပတ္တမြား ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်သို့ ရောက်သောအခါ ကြိုယူလာသော ပတ္တမြားကို ဘုရင့်ကျောက်ဆက်ဝန်ထံ အပ်နှံရသည်။ ၎င်းကတစ်ဆင့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကျောက်ရှင်နှင့်အတူ အပ်နှံရသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်က ရာဖြတ်တော်များကို ပြသ၍ တန်ဖိုးများကို ဖြတ်စေပြီး ကျောက်ရှင်အား ထိုက်တန်သော ဆုတော် လာဘ်တော်များ ချီးမြှင့်ပေးသနားသည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ပတ္တမြားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဓာနအကျဆုံး ထွက်ကုန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မြန်မာမင်းတို့သည် ပတ္တမြားကို ကုန်တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉-ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ အနောက်တိုင်းသားတို့သည် မြန်မာ့အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာများကို ပို၍ စိတ်ဝင်စားလာကြသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ပြင်သစ်အင်ဂျင်နီယာများက မိုးကုတ်၊ ကျပ်ပြင်၊ ကသည်းရှိ ပတ္တမြားတွင်းများကို နှစ်စဉ် အခွန်တော်ငွေ ကျပ်သုံးသိန်း ပေးသွင်း၍ လက်ဝါးကြီးအုပ် တူးဖော်ခွင့်ပေးရန် သီပေါမင်းထံ လျှောက်ထားသည်။ သီပေါမင်းက သဘောတူသဖြင့် မြန်မာနှင့် ပြင်သစ်တို့ ပတ္တမြားတွင်းများတူးဖော်လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ လျှို့ဝှက်သဘောတူညီချက် တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။ ဤစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာဆက်ဆံရေး တဖြည်းဖြည်း တင်းမာလာကာ နောက်ဆုံး ၁၈၈၅-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကျူးကျော်စစ်ကို ဖန်တီးပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို အကြောင်းရှာ သိမ်းယူခဲ့သည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ ကျဆုံးခြင်းနှင့်အတူ မြန်မာပတ္တမြားတွင်းများသည်လည်း နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ သီပေါမင်းသည် မိုးကုတ်ကျောက်တွင်းလုပ်ငန်းအား ပြင်သစ်ကုမ္ပဏီ Messrs Bonvellein & Co. အား ယာယီလိုင်စင်ဖြင့် ပုံသေငှားရမ်းခ ရယူပြီး လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုထားလျက်ရှိရာ ပါတော်မူသည့်အတွက် လိုင်စင် ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။ == ၁၈၈၅-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်အထိ == ပါတော်မူပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့ စတင်အုပ်ချုပ်ချိန်တွင် ကျောက်မျက်ရတနာကုန်သည် တစ်ဦးဖြစ်သူ အက်ဒဝင်စတရိတာ (Edwin Streeter) က စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။ Streeter Syndicate ဖွဲ့စည်းပြီး ဆင်ဒီကိတ်လူကြီးဖြစ်သူ ဗိုလ်ကြီး Aubrey Palton မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်ချိန်၊ ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကာလကတ္တားအခြေစိုက် Gillander Arbuthnot (G&A Co) က ရူပီးနှစ်သိန်းဖြင့် ကျောက်တူးခွင့်ရရန် ကမ်းလှမ်းထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ Streeter က ရူပီးလေးသိန်းဖြင့် ကမ်းလှမ်းသည်။ ကမ်းလှမ်းချက်အား ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယာယီလက်ခံပြီး ၁၈၈၇-ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယာယီ ငါးနှစ်ခွဲလိုင်စင်ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ မိုးကုတ်ကျောက်တူးလုပ်ငန်းတွင် ပထမဆုံး ကျောက်မိုင်းကုမ္ပဏီမှာ Streeter Co. ဖြစ်ပြီး F.Atlay မှာ ပထမဆုံး ကျောက်မိုင်းမန်နေဂျာဖြစ်သည်။ ၁၈၈၇-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အထက်မြန်မာပြည် ရူဘီဒရက်ဂူလေးရှင်း ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလတွင် မိုးကုတ်ရတနာနယ်မြေ သတ်မှတ်သည်။ မြန်မာပြည် ရူဘီဒရက်ဂူလေးရှင်းအရ ဒေသခံများကိုသာ ကျောက်မျက်တူးဖော်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ် ကျောက်မျက်ရတနာတူးဖော်ခွင့် လုပ်ငန်းများကို ဗြိတိသျှ ဒု-ကော်မရှင်နာက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မိုးကုတ်ကျောက်မျက်သတ္တုသိုက်ကို သုံးသပ်အကဲဖြတ်ရန် ဘူမိဗေဒပညာရှင် C-Barrington Brown ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် London Rothschilds ကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်းပြီး Burma Ruby Mines (B.R.M) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၈-ခုနှစ်တွင် ဘားမားရူးဘီမိုင်း ကုမ္ပဏီကို ဖွဲ့စည်းသည်။ (၂၂.၂.၁၈၈၉) တွင် မိုးကုတ်ရတနာနယ်မြေ၌ ကျောက်မျက်တူးဖော်ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခွင့်ပြုသည့် လိုင်စင်ကို Streeter Syndicate က ရရှိသည်။ Streeter Syndicate သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇-ရက်နေ့တွင် ပေါင်စတာလင်သုံးသောင်းဖြင့် ရရှိသော အဆိုပါ တူးဖော်ခွင့်လိုင်စင်ကို ပေါင်စတာလင် ငါးသောင်းငါးထောင်ဖြင့် B.R.M သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ B.R.M သည် မိုးကုတ်ကျောက်တူးဖော်ခွင့်လိုင်စင် ရရှိပြီးနောက် သပိတ်ကျင်း-မိုးကုတ်လမ်း ဖောက်လုပ်ခြင်း၊ ၄၀၀-ကီလိုဝပ် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ မြေလွတ်ဒေသများတွင် ရှာဖွေစမ်းသပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မိုးကုတ်တွင် ကျောက်မျက်များကို တစ်ဦးတည်း စက်ဖြင့် တူးဖော်ခွင့်လိုင်စင်ရပြီး နှစ်စဉ် လိုင်စင်ကြေး ပေါင်စတာလင် သုံးသောင်းနှင့် အမြတ်၏၃၀%ကို ပေးဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၉-ခုနှစ်မှ ၁၈၉၆-ခုနှစ်ထိ ပထမခုနှစ်နှစ် လိုင်စင်သက်တမ်းတွင် အနည်းငယ်သာ မြတ်သည်။ ကုမ္ပဏီသည် ဆက်တိုက်ရရှိလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဒုတိယပါမစ် သက်တမ်းကာလ ၁၈၉၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၀၃-ခုနှစ်တွင် အမြတ်ကောင်းစွာ ရခဲ့သည်။ တတိယလိုင်စင်သက်တမ်း ၁၉၀၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၁၂-ခုနှစ်တွင် မြေအောက်ရေကြောင့် တူးဖော်မှုများ အဟန့်အတား ဖြစ်ရသဖြင့် မြေအောက်စိမ့်ရေများကို ထုတ်ရန်အတွက် မြေအောက်ပေ ၁၀၀ အနက်တွင် တစ်မြို့င်ခန့်အရှည်ရှိ ရေနှုတ်မြောင်းတစ်ခုကို တူးဖော်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရေနှုတ်မြောင်းကို ၁၉၀၈-ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးအောင် တူးဖော်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုရပြီး ထုတ်လုပ်မှုတိုးတက်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါနှစ်တွင် Verneuil ပတ္တမြားအတု ချက်လုပ်အောင်မြင်မှုကြောင့် ပတ္တမြားဈေးများ ထိုးကျခဲ့ပြီး တတိယပါမစ်သက်တမ်းကာလအတွင်း အမြတ်နည်းပါးခဲ့သည်။ စတုတ္ထလိုင်စင်သက်တမ်းကာလတွင် ပတ္တမြားဈေးများ ဆက်လက်ကျဆင်းမှုကြောင့် စီးပွားရေးထိခိုက်ပြီး ၁၉၂၅-ခုနှစ်တွင် မြေအောက်ရေနှုတ်မြောင်းကြီးအား ယမ်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး လုပ်ငန်းများ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အစုရှယ်ယာရှင်များ၏ ဆန္ဒဖြင့် ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၃၁-ခုနှစ်တွင် လိုင်စင် ပြန်အပ်ခဲ့သည်။ B.R.M လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် ၄၂-နှစ်တာကာလတွင် ဗြုံးတန်ချိန် သန်း(၃၀) ဆေးခဲ့ပြီး စတာလင်ပေါင် (၂.၃၅)သန်းခန့်တန်သော ကျောက်မျက်များ ရခဲ့သည်။ B.R.M ဖျက်ပြီးနောက် ၁၉၃၄-ခုနှစ်တွင် Ruby Mines Ltd ကို B.R.M ကုမ္ပဏီ လူကြီးများက ပြန်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယခင် B.R.M မှ လုပ်ခဲ့သော လျှပ်စစ်မီးစက်မှ ဓာတ်အားကို ရောင်းစားရန်နှင့် ပတ္တမြားရောင်းဝယ်ရေးကို အရံလုပ်ငန်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် ဖြစ်သော်လည်း လုပ်ငန်းများ မအောင်မြင်ပဲ ၁၉၄၁-ခုနှစ်တွင် ပျက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးကီမူရာခေါင်းဆောင်သော ဂျပန်တပ်များ မိုးကုတ်သို့ ရောက်လာချိန်တွင် မိုးကုတ်သားများက ကျောက်တွင်းများကို ကျောက်တုံးများဖြင့် ပိတ်ဆို့ကွယ်ဝှက်ထားခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တလျှောက်လုံးတွင် ကျောက်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅-ခုနှစ် မတ်လတွင် မဟာမိတ်တပ်များ မိုးကုတ်ကို သိမ်းပြီးချိန်မှစ၍ ပတ္တမြားနှင့် လေထီးစများ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်မှုလုပ်ငန်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး ကျောက်တွင်းလုပ်ငန်း အသက်ပြန်ဝင်လာသည်။ ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များ ဆွေးနွေးချိန်တွင် မိုးကုတ်ကျောက်တွင်း လုပ်ငန်းများအား မိုးမိတ်စော်ဘွား အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရန် မိုးမိတ်စော်ဘွား စောခွန်ချိုက တင်ပြခဲ့ရာ လောလောဆယ်တွင် လက်ရှိအတိုင်း စီမံအုပ်ချုပ်ရန် ညှိနှိုင်းခဲ့ကြပြီး စောခွန်ချိုအား ရှမ်းပြည်နယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပူးတွဲတာဝန် ပေးခဲ့သည်။ စောခွန်ချိုသည် ၁၉၅၈-ခုနှစ်အထိ ၎င်းတာဝန်များတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မိုးကုတ်ကျောက်တွင်း လုပ်ငန်းများသည် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများ၏ နှောင့်ယှက်မှု မခံရပဲ လုပ်ကွက်(၁၀၀၀)ကျော် ပုံမှန်တူးဖော် ထုတ်လုပ်လျက်ရှိခဲ့သည်။ မိုးကုတ်ကျောက်တွင်းလိုင်စင် ခွင့်ပြုစနစ်တွင် တွင်းတူးသမားများအား တွင်းစားအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး ၎င်းတို့ရရှိသည့် ကျောက်အမြတ်ပေါ်မှ ခွဲဝေခံစားခွင့်ပြုလာသည်။ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရောင်းချခွင့်များ တွင်ကျယ်လာသည်။ မှောင်ခိုမှုများလည်း အထိုက်အလျောက် ရှိလာသည်။ --> <!-- == ထာပွဲ == ရှေးက ကျောက်များပေါများလှသဖြင့် ကျောက်ပြရာတွင် " ထာ " ခေါ် ကြေးလင်ဗန်းကြီးများတွင် ထည့်ပြီး ပြသရသည်။ ထို ထာ ခေါ် ကြေးလင်ဗန်းကို အစွဲပြုပြီး ထာပွဲဟုခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ (ထာပွဲ = ကျောက်မျက်ရတနာ အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ရာနေရာ) မိုးကုတ်ကျောက်ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ခြုံကြည့်လိုက်မည်ဆိုလျှင် အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် လူတန်းစား (၄) ရပ်ခွဲခြားတွေမြင်နိုင်သည်။ (၁) ပွင့်ကောက်သမား (၂) အစပ်ကျောက်သမား (၃) ဝယ်/ ရောင်းသမား (၄) ပွဲစား ဟု တွေမြင်ရသည်။ == ပွင့်ကောက်သမား == ပွင့်ကောက်သမားများကို တစ်နည်းအားဖြင့် ကုန်သည်ကြီးပိုင်းလို့ သတ်မှတ်လို့ရပြီး တန်ဖိုးမြင့်သောကျောက်များကိုသာ တစ်ပွင့်ချင်း စိတ်ကြိုက်ဝယ်ယူကြသူများ ဖြစ်သည်။ == အစပ်ကျောက်သမား == အစပ်ကျောက်သမား ဆိုသည်မှာ မိုးကုတ်တွင်းထွက်ကျောက်များစွာ ရှိသည့်အနက် မိမိကျွမ်းကျင်သည့်ကျောက် တစ်မျိုးထဲကိုသာ ဦးစားပေးဝယ်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အစင်အားသန်သူက အစင်၊ ဂေါ်ကြိုးအားသန်သူက ဂေါ်ကြိုး၊ အညံ့အားသန်သူက အညံ့ စသည်ဖြင့် သီးခြားဝယ်ယူကြသူများဖြစ်သည်။ အစပ်ကျောက်သမားလိုင်းတွင် အရိုင်းစပ်သမား နှင့် အယဉ်စပ်သမား ဆိုပြီး နှစ်မျိုးခွဲခြားတွေ့မြင်နိုင်ပါသေးသည်။ အရိုင်းစပ်သမားဆိုသည်မှာ တွင်းမှထွက်လာသောကျောက်များကို နဲနဲစီဝယ်ပြီး များလာလျှင် အရိုင်းအတိုင်း အထုပ်လိုက်ပြန်ရောင်းသူများဖြစ်သည်။ အယဉ်စပ်သမားဆိုသည်မှာ အဓိကဝယ်ထားသော ကျောက်များကို အရိုင်း (မသွေးရသေးသောကျောက်ဖြစ်စေ၊ အယဉ် (သွေးပြီးသားကျောက်) ဖြစ်စေ တစ်ပွင့်ချင်း၊ နှစ်ပွင့်ချင်းဝယ်ယူကြသည်။ အရိုင်းများကိုမူ သွေးယူပြီး အယဉ်ပြုလုပ်ကာ ကိုယ်မှန်ထားသော ကျောက်ချိန်အတိုင်း (ကလပ် ၅၀၊ ကလပ် ၁၀၀) စသဖြင့်ရမှ ကလပ်ချိန်ဈေးဖြင့် ပြန်ရောင်းကြသူများ ဖြစ်သည်။ == ဝယ်/ ရောင်းသမား == ဝယ်/ ရောင်းသမား ဆိုသည်မှာ ကျောက်တွင်းတူးလုပ်ငန်းများသို့ သွားရောက်ပြီးဖြစ်စေ၊ ထာပွဲဖြစ်ရာ နေရာများသို့ဖြစ်စေ သွားရောက်ပြီး မြတ်နိုင်မည်ထင်သောကျောက်များကို ဝယ်ယူပြီး ပြန်ရောင်းကြသူများဖြစ်သည်။ ဝယ်ရောင်းသမားများ အရည်အချင်းမှာ အဓိက ကျောက်မျိုးစုံ အကြောင်းနားလည်ရန်ပင် ဖြစ်သည်။ == ပွဲစား == အရောင်းအဝယ်လောကတိုင်းတွင် ပွဲစားရှိသကဲ့သို့ မိုးကုတ်ကျောက်လောကတွင်လည်း ကျောက်ပွဲစားများ များစွာတွေ့ရသည်။ မိုးကုတ်ကျောက်ပွဲစားများ အရည်အချင်းမှာ ဆက်ဆံရေးနှင့် နာမည်ကောင်းရဖို့ပင် ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့မှာ ကျဉ်းလှသဖြင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းလျှင် ကောင်းသလိုမိတ်ဆွေပေါများပြီး နာမည်ပျက်မရှိသရွေ့ ကျောက်ထည့်ပေးသော ကုန်သည်များက မည်မျှတန်ဖိုးကြီးမားသော ကျောက်ပင်ဖြစ်စေ ပွဲစားအား ယုံယုံကြည်ကြည်ထည့်ပြီး ရောင်းခိုင်းကြသည်။ မိုးကုတ်ကျောက်ပွဲစားတို့ အကျိုးခံစားခွင့်မှာ ၁၀၀ ကျပ် တည့်လျှင် ၅ ကျပ်နှုန်းဖြစ်သည်။ <ref>မောင်ထွန်းဦး ၏ (ကမ္ဘာကသိတဲ့ ပတ္တမြားမြေ)</ref> --> == ဓာတ်ပုံများ == ===၁၉၂၀ ဝန်းကျင်မှ ဓာတ်ပုံများ=== <gallery> File:S0003963.jpg| File:S0003972.jpg| File:S0003973.jpg| File:S0003974.jpg| File:S0003975.jpg| File:S0003976.jpg| File:S0003978.jpg| File:S0003979.jpg| File:S0003980.jpg| File:S0003982.jpg| File:S0003985.jpg| </gallery> == ကိုးကား == {{reflist| <ref>မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါး၊ ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊၂၀၀၀ခုနစ်ထုတ်</ref> <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> }} {{မန္တလေးတိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] elwf7kmh2mzbhud2rhuebl51lsf9s3d 0 5467 1028050 924146 2026-04-28T13:25:38Z ~2026-25871-33 142114 /* ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ */ 1028050 wikitext text/x-wiki {{merge|လွန်း၊ ဦး}} {{Infobox writer | name = သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း | image =Kodawmhine.jpg | caption = | pseudonym = ပဏ္ဍိလေး၊ မောင်သမာဓိ၊ ဆရာလွန်း၊ ဘိုးဘိုးအောင်၊ မစ္စတာမောင်မှိုင်း၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း | birth_date = {{Birth date|1876|3|23|Thursday/df=y}} | birth_name = မောင်လွန်း | birth_place = ဝါးလယ်ရွာ၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ ရွှေတောင်မြို့ | death_date = {{death date and age|1964|7|23|1876|2|23|Thursday/df=y}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | resting_place = ကန်တော်မင်ဉယျာဉ်ဂူဗိမာန်၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | notableworks = မစ္စတာမောင်မှိုင်း မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု (၁၉၁၆) | occupation = ဝတ္ထုရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ဂျာနယ်လစ်၊ နိုင်ငံရေးသမား | genre = အမျိုးသားရေး | period = ၁၈၉၈–၁၉၆၄ | influences = | influenced = | spouse = ဒေါ်ရှင် (၁၉၀၃–၁၉၁၃) | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ (၁၉၅၀)<br/>စတာလင်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု(ဆိုဗီယက်) (၁၉၅၄)<br/>ဒေါက်တာဘွဲ့ (University of Hamburg) (၁၉၆၀) | website = }} [[File:Tha khin ko tor mhine.jpg|right|thumb|250px|ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းအား ၁၈၇၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၇ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အဖ ဦးစံဒွန်း၊ အမိ ဒေါ်အုန်းတို့က [[ပြည်ခရိုင်]] [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] [[ဝါးလည်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဝါးလည် (ဝါးလယ်) ရွာ]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်ကာ ငယ်နာမည်မှာ မောင်လွန်း ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး == ငယ်စဉ်က [[ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး]]ထံတွင် စာပေပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဦးလေးတော်သူ ဦးပဇင်း ဦးသီရိနှင့်အတူ [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]သို့ လိုက်ပါသွားပြီး [[မြတောင်ကျောင်း]]တိုက် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ကိုရင်ဝတ်ဖြင့် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ရှင်အမည်မှာ ပဏ္ဍိတ ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် နောက်ဆုံး မြန်မာဘုရင် [[သီပေါမင်း]]နှင့်မိဖုရား ပါတော်မူသည့် မြင်ကွင်းကို စာတော်ဝန် ဦးစံကျောင်း လက်ယမ်းပေါ်မှ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့မှာပင် [[စစ်ကိုင်း]]ဘက်သို့ တောထွက်ခဲ့သည်။ [[စစ်ကိုင်းမြို့|စစ်ကိုင်း]]၊ [[ချောင်းဦး]]၊ [[မုံရွာ]]၊ အလုံ၊ မောင်းထောင်၊ [[ဘုတလင်မြို့|ဘုတလင်]]၊ [[ကနီမြို့|ကန္နီ]] ဒေသများတွင် (၆) နှစ်ခန့်လှည့်လည်၍ စာပေပညာသင်ယူခဲ့ သည်။ အဂ္ဂိရတ်ဖိုထိုးခြင်းကိုလည်း ဝါသနာပါခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေးနှင့်အလုပ်အကိုင် == ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အဖ ဦးစံဒွန်းကွယ်လွန်သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရစစ် (၇) တန်းစာမေးပွဲကို [[မုံရွာမြို့]] အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းမှ ဦးပဏ္ဍိတ ရဟန်းအမည်ဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့]]သို့ သွားရောက်ပြီး မြန်မာ့တိုင်း သတင်းစာတွင် ပဏ္ဍိလေးဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာများ ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်။<ref>[http://sandaywe.blogspot.com/2009/11/blog-post_08.html ငြိမ်းဝေ။ လေးချိုးဘုရင် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း<!-- Bot generated title -->]</ref> ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာစီအလုပ်ဝင်လုပ်သည်။ မကြာမီပင် ထိုပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာပြင်ဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]] [[ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်|ကြည့်မြင်တိုင်]] ငါးကျော်ဖိုရပ်နေ ဆန်စပါးပွဲစား ဦးနု၊ ဒေါ်နှင်းတို့၏သမီး ဒေါ်ရှင်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ လုပ်ကိုင်သည်။ [[File:Saya Gyi Thakhin Kodaw Hmine.jpg|right|thumb|250px|ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] == မောင်လွမ်းမှဆရာလွမ်းဘဝ == ဇာတ်စာအုပ်များလည်း အများအပြား ရေးသားခဲ့သည်။ ပြဇာတ်ပေါင်း ၈၀ ခန့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မော်လမြိုင်မြို့]] မြန်မာတိုင်းမ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကာ ပဏ္ဍိလေး၊ မောင်သမာဓိ အမည်များဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ရွှေတောင်မောင်လွမ်း ကလောင်အမည်ဖြင့် မော်လမြိုင်ရာဇဝင် ဝတ္ထုကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကဝိသာရ မြဉ္ဇူကျမ်း၊ ပရမတ္တသံခိပ်အခြေကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)တို့ကို ဆရာလွမ်း အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတိုင်းမ်သတင်းစာ ထုတ်ဝေမှု ရပ်ဆိုင်းသွားသောအခါ [[ဟင်္သာတမြို့]] အမရဝတီစာပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာပြုအဖြစ် နှင့် အယ်ဒီတာအဖြစ် ခေတ္တဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[သူရိယသတင်းစာ]] စတင်ထုတ်ဝေသောအခါ အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ခေါင်းဆောင်ကြီးနှင့် ဘုန်းကြီးဒီပနီတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာ ပရမတ္တသင်္ဂြိုဟ်ကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မြန်မာရာဇဝင်ချုပ်၊ ရွှေနတ်တောင်ဘုရား စာအုပ်များကို ဆရာလွန်းအမည်ဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>[http://pyuland.blogspot.com/2008/03/blog-post_21.html pyuland: ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ၏ ၁၃၂ နှစ်မြောက် မွေးနေ့<!-- Bot generated title -->]</ref> == ချဉ်ပေါင်ရွက်သည်မောင်မှိုင်း == ၁၉၁၂ ခုနှစ် တဝိုက်တွင် ခေတ်ပညာတတ် မြန်မာလူငယ်များအကြားတွင် အမည်ရှေ့၌ မစ္စတာတပ်ခြင်း ခေတ်စားကာ အင်္ဂလိပ်ကို အထင်တကြီး ရှိနေကြသည်။ အသင်းအစည်းအဝေးများတွင်ပင် မစ္စတာမေအောင်၊ မစ္စတာဘဖေ၊ မစ္စတာသိမ်းမောင် စသည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင် ရေးသားနေကြလေရာ ဆရာကြီးမှာ လွန်စွာစိတ်မကောင်း ဖြစ်ရသည်ဟု ဆိုသည်။ တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်လုပ်ကြရမည့် လူငယ်များအမည်ရှေ့က မစ္စတာအမြီးပြုတ်သွားအောင် လုပ်မှဖြစ်တော့မည်ဟု ကြံစည်မိသည်။ ထိုအချိန်က ဝန်စာရေးဦးကြီး ရေးသားသည့် “ချဉ်ပေါင်ရွက်သည်မောင်မှိုင်း” ဝတ္ထုထွက်နေသည်။ ထိုဝတ္ထုထဲမှ ဇာတ်လိုက် မောင်မှိုင်းသည် လူရှုပ်လူပွေ၊ ကြာသမား မြာပွေသူဖြစ်၍ စာဖတ်သူတို့က အော့နှလုံးနာကြသည်။ ဆရာကြီးသည် ထိုမောင်မှိုင်း အမည်ကို ယူကာ ရှေ့က မစ္စတာတပ်ပြီး မစ္စတာမောင်မှိုင်း ကလောင်အမည်ယူ၍ သူရိယသတင်းစာတွင် ကြာ ဋီကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်။ ထိုနောက် သူရိယသတင်းစာတွင်ပင် မစ္စတာမောင်မှိုင်း အမည်ဖြင့် “ဗိုလ်ဋီကာ” ဆောင်းပါးများ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဘိလပ်ပြန်ခေါ် နိုင်ငံခြားပြန်များ ယူကေနိုင်ငံမှ ပြန်လာသူများအကြားတွင် ထိုဆောင်းပါးများကြောင့် အတော်ဂယက်ရိုက် ပွက်လောထသွားသည်။ သတင်းစာတိုက်သို့ မေးကြ မြန်းကြ၊ ဆူပူကြ အပြန်အလှန် ဆောင်းပါးများ ရေးသားကြသည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာအမည်များရှေ့က မစ္စတာများ ပြုတ်သွားသည်။ == အယ်ဒီတာဘဝ == ဆရာကြီး အသက် ၄၀ အရွယ် ၁၉၁၄-၁၅ ခန့်တွင် ဇနီးသည် ဒေါ်ရှင် ကွယ်လွန်သည်။ သားသမီးလေးဦးကျန်ခဲ့ကာ အငယ်ဆုံးသမီးလေးမှာ ၁၁ လအရွယ်သာရှိသေးသည်။ ဆရာကြီး အလွန် ကသီလင်တ ဖြစ်ရသည်။ ထိုမျှ ဒုက္ခရောက်သည့် နှစ်ပိုင်းများတွင် ဆရာကြီးသည် အရေးကြီးသည့် ဗိုလ်ဋီကာဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ စာအုပ် အဖြစ် လည်း ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်အထိ သူရိယ သတင်းစာတိုက်တွင် မြန်မာစာဘက်ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူရိယတွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်မှာ တိုင်းပြည်အကျိုး အတွက် ဖြစ်သော်လည်း သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားများ ကိစ္စမှာ အလွန် အရေးကြီးသော အမျိုးသားရေး ကိစ္စဟု မြင်ကာ စားဝတ်နေရေး အခက်အခဲရှိသည့်ကြားမှ ကျောင်းသားများနှင့် အမ်အေ ဦးမောင်ကြီးတို့၏ တောင်းပန်ချက်အရ သူရိယ သတင်းစာမှ အလုပ်ထွက်ပြီး ဗဟန်း အမျိုးသားကောလိပ်တွင် [[မြန်မာစာ]]ပေနှင့် ရာဇဝင်ဘာသာရပ်များ ပို့ချသင်ကြားသည့် တာဝန်ကို ယူခဲ့သည်။ == ရေးသားခဲ့သည့်ဋီကာများ == မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ကာ ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှာပင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်က ရေးသားခဲ့သော ဒေါင်းဋီကာကိုလည်း အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့ သင်ခန်းစာ (သင်ရိုး) ကော်မတီက [[ကျောင်းသုံးစာအုပ်]]အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ပေးခဲ့ သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အိမ်ရှေ့စံ ဝေလမင်းသား ဂုဏ်ပြုရတုရေးရန် ဉာဏ်ပူဇော်ခ ၁၀၀၀ ကျပ် (ထိုခေတ်က ရွှေတစ်ကျပ်သားကို မြန်မာကျပ် ၁၀ ကျော်သာရှိ) ချီးမြှင့်ပါမည်ဟု ဦးမေအောင်က ပန်ကြားရာ ဆရာကြီးက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မျောက်ဋီကာ၊ ၁၉၂၃ နိုင်ငံရေး အကွဲအပြဲ ခေတ်တွင် မြောက်ကဏ္ဍိ တို့ကိုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မူလဂျီစီဘီအေ ဝံသာနုများနှင့် ၂၁ ဦးဂိုဏ်းသားများ စင်ပြိုင်ဖြစ်လာသည်ကို ပြန်လည် ညီညွတ်ကြစေရန် ဗန္ဓုလ ဂျာနယ်မှနေ၍ ခွေးဋီကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသား သတိပေးခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးကို မော်ကွန်းတင်ထားသော ဘွိုင်းကောက်ဋီကာကိုလည်း ရေးသားကာ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == မစ္စတာ မောင်မှိုင်းမှ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းဘဝ == ၁၉၂၈-၂၉ ခုနှစ်များတွင် [[ဗိုလ်စံဖဲ|တောပုန်းကြီး စံဖဲ]] ကြိုးမိန့်ကျသည့် အမှုတွင် အယူခံ ကိစ္စကို ဆရာကြီး ဦးဆောင်ပေးခဲ့ပြီး မြင်းခြံထောင်အထိသွားကာ စံဖဲကို တွေ့ဆုံအားပေးခဲ့ သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ဂဠုန်ဆရာစံ|ဆရာစံ]] တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခါ သူရိယ သတင်းစာတွင် ဂဠုန် ဒီပနီ ဆောင်းပါးများရေးသားကာ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တောင်သူလယ်သမား တော်လှန်သူများ ဘက်မှ ဆရာကြီးသည် မားမားရပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် [[ရေနံချောင်းမြို့]]တွင် ကျင်းပသော ပထမအကြိမ် သခင်များ ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ပြီး တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ နာယကအဖြစ် တင်မြှောက်သည်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ မစ္စတာ မောင်မှိုင်းမှ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှစ၍ တစ်နိုင်ငံလုံး အနှံ့အပြားသို့ သခင်လူငယ်များနှင့်အတူ တရားဟောထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် သခင်များ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြရာ လူငယ်များနှင့် အတူ ဆရာကြီး လိုက်လံ တရားဟောသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သခင်ဋီကာကို ရေးသားသည်။ ရေနံမြေ အလုပ်သမား အရေးတော်ပုံတွင် လည်း တက်ကြွစွာ အားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်ညီလာခံကို တက်ရောက် သည်။ ထိုခရိုင်အတွင်း အနှံ့ တရားဟောထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ သာယာဝတီ ညီလာခံ၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ် [[မန္တလေး]] ညီလာခံနှင့် ပဲခူး လယ်သမား ညီလာခံများကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး နာယကအဖြစ် နိုင်ငံတစ်ဝန်း နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တရားများ ဟောခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့ တော်လှန်ရေးအတွက် ဆရာကြီး မြေအောက် လျှိုး ခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှ၏ နံပါတ် တစ် ရန်သူတော်အဖြစ် ကြေညာကာ ဖမ်းဝရမ်း အထုတ်ခံခဲ့ရ သည်။ [[ဟင်္သာတခရိုင်]] ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ထိုမှတဆင့် [[ဇလွန်မြို့|ဇလွန်]] တစ်ဘက်ကမ်း၊ ထိုနောက် [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာဝတီ]]၊ အနောက်စံရွေး၊ ဘိုခေါင်၊ ထိုမှ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ဒုက္ခခံကာ လှည့်လည် တိမ်းရှောင်နေခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၄-၄၅ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလတွင်လည်း ဆရာကြီးသည် တပည့် သခင်များနှင့် အတူ ရှောင်တိမ်း ပုန်းအောင်းနေရပြန်သည်။ == ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ == ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုးလီးယား]]၊ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဟန်ဂေရီ]] နှင့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံနိုင်ငံ]]များသို့ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးအား ငြိမ်းချမ်းရေး စတာလင်ဆု အပ်နှင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |url= https://news.google.com/newspapers?nid=888&dat=19541221&id=2Y4zAAAAIBAJ&sjid=gHoDAAAAIBAJ&pg=3712,12840 |title=Reds Give Stalin Prize, Announce A Global List|last= |first= |date= Dec 21, 1954 |work= St. Petersburg Times |url-status= |archive-url=|archive-date=}}</ref> ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီဟိုဠ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံများသို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဖရက် တက်ရောက်ရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် အရှေ့ ဂျာမနီ ဟမ်းဘတ် တက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ (ဒေါက်တာဘွဲ့) ကို ဆရာကြီးအားအပ်နှင်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် အရှေ့ ဂျာမနီ သို့ ဆေးကုသရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမတွင် ကျင်းပသည့် ဟီရိုရှီးမားနေ့ အခမ်းအနားသို့ သဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ချိန် == ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းသည် အသက် ( ၈၉ ) နှစ်အရွယ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက် ( ကြာသပတေးနေ့ ) နံနက် ၁ နာရီခွဲတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ် အမှတ် ( ၅ ) ၊ ချမ်းသာလမ်း‌နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့လယ်တွင် ဆရာကြီး၏ ကြွင်းကျန်ရစ်‌သော ရုပ်ကလာပ်ကို စမ်း‌ချောင်းမဏ္ဍပ်မှ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်း ကန်တော်မင်္ဂလာပန်းခြံသို့ ပို့ဆောင် ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ သားသမီး ၄ ဦး၊ မြေး ၁၅ ဦးနှင့် မြစ် ၆၁ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ == ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များမှာ == # ''ညီတော်မင်းနန် ချွတ်ခန်း ဟောစာသစ်'' (၁၉၀၂) # ''ရွှေတိဂုံဘုရားအမှူးကို ကျားအဖူးတက်သော ဇာတ်ဆန်း'' (၁၉၀၃) # ''ကျမိုင်းမောင်နှင့် စောမြိုင် ပြဇာတ်'' (၁၉၀၃) # ''ကုလားလေး ဗျတ်ဝိ ဗျတ္တ ပြဇာတ်'' (၁၉၀၃) # ''မော်လမြိုင် ရာဇဝင် ဝတ္ထု'' (ပထမတွဲ) (၁၉၀၅) # ''ကဗျာ သာရမဉ္ဇူ'' (၁၉၀၆) # ''ဝရမတ္တ သံခိပ် အဖြေကျမ်း'' (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၀၆) # ''အလောင်းတော် သုဝဏ္ဏသျှံ ပြဇာတ်'' (၁၉၀၇) # ''ချင်းမလေး ဝါနု ပြဇာတ်သစ်'' (၁၉၀၈) # ''သူခိုး ထိလပ် ပြဇာတ်'' (၁၉၀၈) # ''ကျောက်ဝိုင်းသမိုင်း၊ ရေကင်းသူ မရွှေပွင့် ပြဇာတ်'' (၁၉၀၉) # ''ကဗျာ့သာရတ္တ သဂြိုဟ်'' (၁၉၁၀) # ''သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး ပြဇာတ်'' (ပထမတွဲ) (၁၉၁၁) # ''ရွှေနန်းတော်သမိုင်းနှင့် ရာဇဝင်ချုပ်'' (၁၉၁၁) # ''လက်မှုပညာ ဋီကာ'' (Hand Book of Useful Recipes) (၁၉၁၃) # ''ဗိုလ်ဋီကာ'' (၁၉၁၄) # ''ကဆုန် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာတန်း'' (၁၉၁၄) # ''ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်ကြီး'' (ပထမတွဲ) (၁၉၁၄) # ''မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု'' (ပထမတွဲ) (၁၉၁၆) # ''အီနောင် နန်းတွင်း ဇာတ်တော်သစ်'' (၁၉၁၇) # ''ဓမ္မစေတီမင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၁၈) # ''ကေသာသီရိ နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီး'' (၁၉၁၈) # ''ပဲခူး ရာဇဝင် ဇာတ်တော်ကြီး'' (၁၉၁၉) # ''ဒေါင်းဋီကာသစ်'' (၁၉၂၀) # ''မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု'' (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၂၁) # ''ဘွိုင်းကောက် ဋီကာ'' (၁၉၂၁) # ''မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု'' (တတိယတွဲ) (၁၉၂၁) # ''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်သစ်'' (ပထမတွဲ) (၁၉၂၂) # ''မျောက်ဋီကာ'' (၁၉၂၃) # ''မျောက်ကဏ္ဍိ'' (၁၉၂၃) # ''ခွေးဋီကာ'' (၁၉၂၅) # ''ဒေါင်းကဏ္ဍိ'' (ပထမတွဲ) (၁၉၃၁) # ''ဂဠုန်ပျံ ဒီပနီ ဋီကာ'' (၁၉၃၁) # ''မန္တလေးမြို့ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ကြီ: ဦ:ကြည်၏ ထေရုပ္ပတ္တိကထာ'' (၁၉၃၅) # ''ခွေးကဏ္ဍိ'' (ပထမတွဲ) (၁၉၃၆) # ''ခွေးကဏ္ဍိ'' (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၃၆) # ''သခင်ဋီကာ'' (၁၉၃၈) # ''အာဇာနည် ဗိမာန် ဋီကာ'' (၁၉၄၈) # ''ဗမာပြည်တွင်းရေး မည်ကဲ့သို့ ဖြေရှင်းမည်နည်း၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး'' (၁၉၄၈) # ''အနာဂတ်ဇာတ်ခုံ ဒီဠုံ ဋီကာ'' (၁၉၅၀) # ''လေးချိုးပေါင်းချုပ်'' (ပထမတွဲ) (၁၉၅၅)'' # ''စစ်ကိုင်းပြန် မှာတော်ပုံ'' (၁၉၇၁) # ''လက်ရွေးစင် လေးချိုးတရာ'' (၁၉၇၃) # ''တို့ဗမာ ဝတ်ရွတ်စဉ်'' (၁၉၇၆) # ''အနုသာသန ခေါ် ဂမ္ဘီရပျို့ အဖြေ'' # ''ဦးပုည မေတ္တာစာ'' # ''မှန်နန်း ရာဇဝင်ချုပ်'' # ''ကုန်းဘောင်ပေါ်လစ်တစ်'' # ''ကလဟ ဝိနစ္ဆယ'' # ''တက္ကသိုလ် ပန်တူဝိနစ္ဆယ'' # ''ပဌမတ္ထဝိဘာဝနီ'' (ကျော်ဋီကာ) # ''အဝနန်းတော်'' # ''မြန်မာ့ဇေယာသဝဏ်'' # ''ကျော် ၄ ဆူ ဘုရားတိုင် လေးချိုးကြီးများ'' # ''သခင်ညီလာခံ ဩဘာဆောင်းပါးများ'' # ''မင်္ဂလာရတုများ'' # ''အရေးတော်ပုံ ဆောင်းပါးများ'' # ''အရမ်းကာရ ဝိသောဓနီ'' # ''စုန်တော်မူ မှာတမ်း'' == တည်းဖြတ်ခဲ့သောစာအုပ်များ == * မောင်စံသူ၊ ''ရွှေနန်းဘွဲ့ မှာတမ်း'' (၁၉၁၃) * မဏိကက်၊ ''နန်းတွင်း ဇာတ်တော်ကြီး (၁၉၁၇) * ဦးဘိုးသစ်၊ ''ကဗျာရေးနည်း နိသျှည်းကျမ်းကြီး'' (၁၉၂၄) * မောင်ချစ်စရာ၊ ''မြန်မာစာ ညွန့်ပေါင်း ဋီကာ'' (၁၉၂၅) * တောင်တွင်းကြီးမြို့ ဆရာတော်၊ ''ဟိတသိဒ္ဓက ဝတ္ထု'' (၁၉၂၉) * ?၊ ''ပုံတောင်နိုင် မော်ကွန်း'' * ဦးထွန်းဖေ၊ ''မြန်မာစာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းချုပ်'' (၁၉၃၃) * ဒုတိယ နဝဒေး၊ ''စကြာမင်းမယ်တော် ဆင်ဖြူရှင်မ ဧချင်း'' (၁၉၃၄) * သခင်လေးမောင်၊ ''ဒို့ဝတ္တရားကြီး'' * မြဒေါင်းညို (ဦးအောင်သိန်း)၊ ''ဝသုမြေ'' (ပထမပိုင်း) (၁၉၃၈) * ဦးအုန်းမောင်၊ ''ကျောင်းသုံး မြန်မာရာဇဝင်သစ်'' (၁၉၄၈) * ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ''ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၅၁) * မဟာတင်၊ ''လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဗိုလ်ချုပ် မော်ကွန်း'' (၁၉၅၂) * ဆရာရွှေ၊ ''မြန်မာ ရှေးဟောင်းကဗျာ ညွန့်ပေါင်း'' * ?၊ ''တရုတ် အရပ်ရပ်ရောက်သည့် အရေးတော်ပုံ'' == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> Image:ShweUDaung Mhaine Hla at Beijing PeaceConfrence 1952.jpg| ၁၉၅၂ ခုနှစ် က တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်း ပစိဖိတ်ဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဖရင့် သို့ [[ရွှေဥဒေါင်း]]၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ [[လူထုဦးလှ]] တို့ အတူ တက်ရောက်ခဲ့စဉ် Image:Thakin Kodaw Hmaing and Thakin Soe.jpg| [[သခင်စိုး]] ငြိမ်းချမ်းရေး ကိုယ်စားလှယ်ခေါင်းဆောင် အဖြစ် လာရောက်ခဲ့စဉ်က တွေ့ဆုံစဉ် File:ThaKhinKoTawhmine_01.jpg|၁၉၄၅ ဂျပန်ခေတ်တွင် မြေးတစ်စု နှင့် ဆရာမှိုင်း File:ThaKhinKoTawhmine_03.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_06.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_07.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_08.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_09.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_10.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_11.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_12.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_15.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_16.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_17.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_27.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_28.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_29.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_30.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_31.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_32.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_34.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_35.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_40.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_41.jpg| File:Ko Taw Mhine Mausoleum Mark.svg| သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း အုတ်ဂူရှိ အမှတ်အသား </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Authority control}} {{Lifetime|၁၈၇၆|၁၉၆၄|မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်}} [[ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] n04selzzcyi4jd9loh1quf7xqy0r5od 1028051 1028050 2026-04-28T13:26:30Z ~2026-25871-33 142114 1028051 wikitext text/x-wiki {{merge|လွန်း၊ ဦး}} {{Infobox writer | name = သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း | image =Kodawmhine.jpg | caption = | pseudonym = ပဏ္ဍိလေး၊ မောင်သမာဓိ၊ ဆရာလွန်း၊ ဘိုးဘိုးအောင်၊ မစ္စတာမောင်မှိုင်း၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း | birth_date = {{Birth date|1876|3|23|Thursday/df=y}} | birth_name = မောင်လွန်း | birth_place = ဝါးလယ်ရွာ၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ ရွှေတောင်မြို့ | death_date = {{death date and age|1964|7|23|1876|2|23|Thursday/df=y}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | resting_place = ကန်တော်မင်ဉယျာဉ်ဂူဗိမာန်၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | notableworks = မစ္စတာမောင်မှိုင်း မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု (၁၉၁၆) | occupation = ဝတ္ထုရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ဂျာနယ်လစ်၊ နိုင်ငံရေးသမား | genre = အမျိုးသားရေး | period = ၁၈၉၈–၁၉၆၄ | influences = | influenced = | spouse = ဒေါ်ရှင် (၁၉၀၃–၁၉၁၃) | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ (၁၉၅၀)<br/>စတာလင်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု(ဆိုဗီယက်) (၁၉၅၄)<br/>ဒေါက်တာဘွဲ့ (University of Hamburg) (၁၉၆၀) | website = }} [[File:Tha khin ko tor mhine.jpg|right|thumb|250px|ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းအား ၁၈၇၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၇ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အဖ ဦးစံဒွန်း၊ အမိ ဒေါ်အုန်းတို့က [[ပြည်ခရိုင်]] [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] [[ဝါးလည်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဝါးလည် (ဝါးလယ်) ရွာ]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်ကာ ငယ်နာမည်မှာ မောင်လွန်း ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး == ငယ်စဉ်က [[ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး]]ထံတွင် စာပေပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဦးလေးတော်သူ ဦးပဇင်း ဦးသီရိနှင့်အတူ [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]သို့ လိုက်ပါသွားပြီး [[မြတောင်ကျောင်း]]တိုက် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ကိုရင်ဝတ်ဖြင့် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ရှင်အမည်မှာ ပဏ္ဍိတ ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် နောက်ဆုံး မြန်မာဘုရင် [[သီပေါမင်း]]နှင့်မိဖုရား ပါတော်မူသည့် မြင်ကွင်းကို စာတော်ဝန် ဦးစံကျောင်း လက်ယမ်းပေါ်မှ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့မှာပင် [[စစ်ကိုင်း]]ဘက်သို့ တောထွက်ခဲ့သည်။ [[စစ်ကိုင်းမြို့|စစ်ကိုင်း]]၊ [[ချောင်းဦး]]၊ [[မုံရွာ]]၊ အလုံ၊ မောင်းထောင်၊ [[ဘုတလင်မြို့|ဘုတလင်]]၊ [[ကနီမြို့|ကန္နီ]] ဒေသများတွင် (၆) နှစ်ခန့်လှည့်လည်၍ စာပေပညာသင်ယူခဲ့ သည်။ အဂ္ဂိရတ်ဖိုထိုးခြင်းကိုလည်း ဝါသနာပါခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေးနှင့်အလုပ်အကိုင် == ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အဖ ဦးစံဒွန်းကွယ်လွန်သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရစစ် (၇) တန်းစာမေးပွဲကို [[မုံရွာမြို့]] အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းမှ ဦးပဏ္ဍိတ ရဟန်းအမည်ဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့]]သို့ သွားရောက်ပြီး မြန်မာ့တိုင်း သတင်းစာတွင် ပဏ္ဍိလေးဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာများ ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်။<ref>[http://sandaywe.blogspot.com/2009/11/blog-post_08.html ငြိမ်းဝေ။ လေးချိုးဘုရင် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း<!-- Bot generated title -->]</ref> ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာစီအလုပ်ဝင်လုပ်သည်။ မကြာမီပင် ထိုပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာပြင်ဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]] [[ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်|ကြည့်မြင်တိုင်]] ငါးကျော်ဖိုရပ်နေ ဆန်စပါးပွဲစား ဦးနု၊ ဒေါ်နှင်းတို့၏သမီး ဒေါ်ရှင်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ လုပ်ကိုင်သည်။ [[File:Saya Gyi Thakhin Kodaw Hmine.jpg|right|thumb|250px|ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] == မောင်လွမ်းမှဆရာလွမ်းဘဝ == ဇာတ်စာအုပ်များလည်း အများအပြား ရေးသားခဲ့သည်။ ပြဇာတ်ပေါင်း ၈၀ ခန့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မော်လမြိုင်မြို့]] မြန်မာတိုင်းမ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကာ ပဏ္ဍိလေး၊ မောင်သမာဓိ အမည်များဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ရွှေတောင်မောင်လွမ်း ကလောင်အမည်ဖြင့် မော်လမြိုင်ရာဇဝင် ဝတ္ထုကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကဝိသာရ မြဉ္ဇူကျမ်း၊ ပရမတ္တသံခိပ်အခြေကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)တို့ကို ဆရာလွမ်း အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတိုင်းမ်သတင်းစာ ထုတ်ဝေမှု ရပ်ဆိုင်းသွားသောအခါ [[ဟင်္သာတမြို့]] အမရဝတီစာပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာပြုအဖြစ် နှင့် အယ်ဒီတာအဖြစ် ခေတ္တဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[သူရိယသတင်းစာ]] စတင်ထုတ်ဝေသောအခါ အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ခေါင်းဆောင်ကြီးနှင့် ဘုန်းကြီးဒီပနီတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာ ပရမတ္တသင်္ဂြိုဟ်ကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မြန်မာရာဇဝင်ချုပ်၊ ရွှေနတ်တောင်ဘုရား စာအုပ်များကို ဆရာလွန်းအမည်ဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>[http://pyuland.blogspot.com/2008/03/blog-post_21.html pyuland: ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ၏ ၁၃၂ နှစ်မြောက် မွေးနေ့<!-- Bot generated title -->]</ref> == ချဉ်ပေါင်ရွက်သည်မောင်မှိုင်း == ၁၉၁၂ ခုနှစ် တဝိုက်တွင် ခေတ်ပညာတတ် မြန်မာလူငယ်များအကြားတွင် အမည်ရှေ့၌ မစ္စတာတပ်ခြင်း ခေတ်စားကာ အင်္ဂလိပ်ကို အထင်တကြီး ရှိနေကြသည်။ အသင်းအစည်းအဝေးများတွင်ပင် မစ္စတာမေအောင်၊ မစ္စတာဘဖေ၊ မစ္စတာသိမ်းမောင် စသည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင် ရေးသားနေကြလေရာ ဆရာကြီးမှာ လွန်စွာစိတ်မကောင်း ဖြစ်ရသည်ဟု ဆိုသည်။ တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်လုပ်ကြရမည့် လူငယ်များအမည်ရှေ့က မစ္စတာအမြီးပြုတ်သွားအောင် လုပ်မှဖြစ်တော့မည်ဟု ကြံစည်မိသည်။ ထိုအချိန်က ဝန်စာရေးဦးကြီး ရေးသားသည့် “ချဉ်ပေါင်ရွက်သည်မောင်မှိုင်း” ဝတ္ထုထွက်နေသည်။ ထိုဝတ္ထုထဲမှ ဇာတ်လိုက် မောင်မှိုင်းသည် လူရှုပ်လူပွေ၊ ကြာသမား မြာပွေသူဖြစ်၍ စာဖတ်သူတို့က အော့နှလုံးနာကြသည်။ ဆရာကြီးသည် ထိုမောင်မှိုင်း အမည်ကို ယူကာ ရှေ့က မစ္စတာတပ်ပြီး မစ္စတာမောင်မှိုင်း ကလောင်အမည်ယူ၍ သူရိယသတင်းစာတွင် ကြာ ဋီကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်။ ထိုနောက် သူရိယသတင်းစာတွင်ပင် မစ္စတာမောင်မှိုင်း အမည်ဖြင့် “ဗိုလ်ဋီကာ” ဆောင်းပါးများ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဘိလပ်ပြန်ခေါ် နိုင်ငံခြားပြန်များ ယူကေနိုင်ငံမှ ပြန်လာသူများအကြားတွင် ထိုဆောင်းပါးများကြောင့် အတော်ဂယက်ရိုက် ပွက်လောထသွားသည်။ သတင်းစာတိုက်သို့ မေးကြ မြန်းကြ၊ ဆူပူကြ အပြန်အလှန် ဆောင်းပါးများ ရေးသားကြသည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာအမည်များရှေ့က မစ္စတာများ ပြုတ်သွားသည်။ == အယ်ဒီတာဘဝ == ဆရာကြီး အသက် ၄၀ အရွယ် ၁၉၁၄-၁၅ ခန့်တွင် ဇနီးသည် ဒေါ်ရှင် ကွယ်လွန်သည်။ သားသမီးလေးဦးကျန်ခဲ့ကာ အငယ်ဆုံးသမီးလေးမှာ ၁၁ လအရွယ်သာရှိသေးသည်။ ဆရာကြီး အလွန် ကသီလင်တ ဖြစ်ရသည်။ ထိုမျှ ဒုက္ခရောက်သည့် နှစ်ပိုင်းများတွင် ဆရာကြီးသည် အရေးကြီးသည့် ဗိုလ်ဋီကာဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ စာအုပ် အဖြစ် လည်း ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်အထိ သူရိယ သတင်းစာတိုက်တွင် မြန်မာစာဘက်ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူရိယတွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်မှာ တိုင်းပြည်အကျိုး အတွက် ဖြစ်သော်လည်း သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားများ ကိစ္စမှာ အလွန် အရေးကြီးသော အမျိုးသားရေး ကိစ္စဟု မြင်ကာ စားဝတ်နေရေး အခက်အခဲရှိသည့်ကြားမှ ကျောင်းသားများနှင့် အမ်အေ ဦးမောင်ကြီးတို့၏ တောင်းပန်ချက်အရ သူရိယ သတင်းစာမှ အလုပ်ထွက်ပြီး ဗဟန်း အမျိုးသားကောလိပ်တွင် [[မြန်မာစာ]]ပေနှင့် ရာဇဝင်ဘာသာရပ်များ ပို့ချသင်ကြားသည့် တာဝန်ကို ယူခဲ့သည်။ == ရေးသားခဲ့သည့်ဋီကာများ == မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ကာ ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှာပင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်က ရေးသားခဲ့သော ဒေါင်းဋီကာကိုလည်း အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့ သင်ခန်းစာ (သင်ရိုး) ကော်မတီက [[ကျောင်းသုံးစာအုပ်]]အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ပေးခဲ့ သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အိမ်ရှေ့စံ ဝေလမင်းသား ဂုဏ်ပြုရတုရေးရန် ဉာဏ်ပူဇော်ခ ၁၀၀၀ ကျပ် (ထိုခေတ်က ရွှေတစ်ကျပ်သားကို မြန်မာကျပ် ၁၀ ကျော်သာရှိ) ချီးမြှင့်ပါမည်ဟု ဦးမေအောင်က ပန်ကြားရာ ဆရာကြီးက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မျောက်ဋီကာ၊ ၁၉၂၃ နိုင်ငံရေး အကွဲအပြဲ ခေတ်တွင် မြောက်ကဏ္ဍိ တို့ကိုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မူလဂျီစီဘီအေ ဝံသာနုများနှင့် ၂၁ ဦးဂိုဏ်းသားများ စင်ပြိုင်ဖြစ်လာသည်ကို ပြန်လည် ညီညွတ်ကြစေရန် ဗန္ဓုလ ဂျာနယ်မှနေ၍ ခွေးဋီကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသား သတိပေးခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးကို မော်ကွန်းတင်ထားသော ဘွိုင်းကောက်ဋီကာကိုလည်း ရေးသားကာ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ == မစ္စတာ မောင်မှိုင်းမှ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းဘဝ == ၁၉၂၈-၂၉ ခုနှစ်များတွင် [[ဗိုလ်စံဖဲ|တောပုန်းကြီး စံဖဲ]] ကြိုးမိန့်ကျသည့် အမှုတွင် အယူခံ ကိစ္စကို ဆရာကြီး ဦးဆောင်ပေးခဲ့ပြီး မြင်းခြံထောင်အထိသွားကာ စံဖဲကို တွေ့ဆုံအားပေးခဲ့ သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ဂဠုန်ဆရာစံ|ဆရာစံ]] တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခါ သူရိယ သတင်းစာတွင် ဂဠုန် ဒီပနီ ဆောင်းပါးများရေးသားကာ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တောင်သူလယ်သမား တော်လှန်သူများ ဘက်မှ ဆရာကြီးသည် မားမားရပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် [[ရေနံချောင်းမြို့]]တွင် ကျင်းပသော ပထမအကြိမ် သခင်များ ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ပြီး တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ နာယကအဖြစ် တင်မြှောက်သည်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ မစ္စတာ မောင်မှိုင်းမှ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှစ၍ တစ်နိုင်ငံလုံး အနှံ့အပြားသို့ သခင်လူငယ်များနှင့်အတူ တရားဟောထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် သခင်များ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြရာ လူငယ်များနှင့် အတူ ဆရာကြီး လိုက်လံ တရားဟောသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သခင်ဋီကာကို ရေးသားသည်။ ရေနံမြေ အလုပ်သမား အရေးတော်ပုံတွင် လည်း တက်ကြွစွာ အားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်ညီလာခံကို တက်ရောက် သည်။ ထိုခရိုင်အတွင်း အနှံ့ တရားဟောထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ သာယာဝတီ ညီလာခံ၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ် [[မန္တလေး]] ညီလာခံနှင့် ပဲခူး လယ်သမား ညီလာခံများကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး နာယကအဖြစ် နိုင်ငံတစ်ဝန်း နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တရားများ ဟောခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့ တော်လှန်ရေးအတွက် ဆရာကြီး မြေအောက် လျှိုး ခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှ၏ နံပါတ် တစ် ရန်သူတော်အဖြစ် ကြေညာကာ ဖမ်းဝရမ်း အထုတ်ခံခဲ့ရ သည်။ [[ဟင်္သာတခရိုင်]] ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ထိုမှတဆင့် [[ဇလွန်မြို့|ဇလွန်]] တစ်ဘက်ကမ်း၊ ထိုနောက် [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာဝတီ]]၊ အနောက်စံရွေး၊ ဘိုခေါင်၊ ထိုမှ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ဒုက္ခခံကာ လှည့်လည် တိမ်းရှောင်နေခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၄-၄၅ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလတွင်လည်း ဆရာကြီးသည် တပည့် သခင်များနှင့် အတူ ရှောင်တိမ်း ပုန်းအောင်းနေရပြန်သည်။ == ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ == ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုးလီးယား]]၊ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဟန်ဂေရီ]] နှင့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံနိုင်ငံ]]များသို့ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးအား ငြိမ်းချမ်းရေး စတာလင်ဆု အပ်နှင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |url= https://news.google.com/newspapers?nid=888&dat=19541221&id=2Y4zAAAAIBAJ&sjid=gHoDAAAAIBAJ&pg=3712,12840 |title=Reds Give Stalin Prize, Announce A Global List|last= |first= |date= Dec 21, 1954 |work= St. Petersburg Times |url-status= |archive-url=|archive-date=}}</ref> ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီဟိုဠ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံများသို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဖရက် တက်ရောက်ရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် အရှေ့ ဂျာမနီ ဟမ်းဘတ် တက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ (ဒေါက်တာဘွဲ့) ကို ဆရာကြီးအားအပ်နှင်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် အရှေ့ ဂျာမနီ သို့ ဆေးကုသရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမတွင် ကျင်းပသည့် ဟီရိုရှီးမားနေ့ အခမ်းအနားသို့ သဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ချိန် == ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းသည် အသက် ( ၈၉ ) နှစ်အရွယ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက် ( ကြာသပတေးနေ့ ) နံနက် ၁ နာရီခွဲတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ် အမှတ် ( ၅ ) ၊ ချမ်းသာလမ်း‌နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့လယ်တွင် ဆရာကြီး၏ ကြွင်းကျန်ရစ်‌သော ရုပ်ကလာပ်ကို စမ်း‌ချောင်းမဏ္ဍပ်မှ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်း ကန်တော်မင်္ဂလာပန်းခြံသို့ ပို့ဆောင် ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ သားသမီး ၄ ဦး၊ မြေး ၁၅ ဦးနှင့် မြစ် ၆၁ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ == ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များမှာ == # ''ညီတော်မင်းနန် ချွတ်ခန်း ဟောစာသစ်'' (၁၉၀၂) # ''ရွှေတိဂုံဘုရားအမှူးကို ကျားအဖူးတက်သော ဇာတ်ဆန်း'' (၁၉၀၃) # ''ကျမိုင်းမောင်နှင့် စောမြိုင် ပြဇာတ်'' (၁၉၀၃) # ''ကုလားလေး ဗျတ်ဝိ ဗျတ္တ ပြဇာတ်'' (၁၉၀၃) # ''မော်လမြိုင် ရာဇဝင် ဝတ္ထု'' (ပထမတွဲ) (၁၉၀၅) # ''ကဗျာ သာရမဉ္ဇူ'' (၁၉၀၆) # ''ဝရမတ္တ သံခိပ် အဖြေကျမ်း'' (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၀၆) # ''အလောင်းတော် သုဝဏ္ဏသျှံ ပြဇာတ်'' (၁၉၀၇) # ''ချင်းမလေး ဝါနု ပြဇာတ်သစ်'' (၁၉၀၈) # ''သူခိုး ထိလပ် ပြဇာတ်'' (၁၉၀၈) # ''ကျောက်ဝိုင်းသမိုင်း၊ ရေကင်းသူ မရွှေပွင့် ပြဇာတ်'' (၁၉၀၉) # ''ကဗျာ့သာရတ္တ သဂြိုဟ်'' (၁၉၁၀) # ''သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး ပြဇာတ်'' (ပထမတွဲ) (၁၉၁၁) # ''ရွှေနန်းတော်သမိုင်းနှင့် ရာဇဝင်ချုပ်'' (၁၉၁၁) # ''လက်မှုပညာ ဋီကာ'' (Hand Book of Useful Recipes) (၁၉၁၃) # ''ဗိုလ်ဋီကာ'' (၁၉၁၄) # ''ကဆုန် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာတန်း'' (၁၉၁၄) # ''ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်ကြီး'' (ပထမတွဲ) (၁၉၁၄) # ''မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု'' (ပထမတွဲ) (၁၉၁၆) # ''အီနောင် နန်းတွင်း ဇာတ်တော်သစ်'' (၁၉၁၇) # ''ဓမ္မစေတီမင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၁၈) # ''ကေသာသီရိ နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီး'' (၁၉၁၈) # ''ပဲခူး ရာဇဝင် ဇာတ်တော်ကြီး'' (၁၉၁၉) # ''ဒေါင်းဋီကာသစ်'' (၁၉၂၀) # ''မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု'' (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၂၁) # ''ဘွိုင်းကောက် ဋီကာ'' (၁၉၂၁) # ''မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု'' (တတိယတွဲ) (၁၉၂၁) # ''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်သစ်'' (ပထမတွဲ) (၁၉၂၂) # ''မျောက်ဋီကာ'' (၁၉၂၃) # ''မျောက်ကဏ္ဍိ'' (၁၉၂၃) # ''ခွေးဋီကာ'' (၁၉၂၅) # ''ဒေါင်းကဏ္ဍိ'' (ပထမတွဲ) (၁၉၃၁) # ''ဂဠုန်ပျံ ဒီပနီ ဋီကာ'' (၁၉၃၁) # ''မန္တလေးမြို့ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ကြီ: ဦ:ကြည်၏ ထေရုပ္ပတ္တိကထာ'' (၁၉၃၅) # ''ခွေးကဏ္ဍိ'' (ပထမတွဲ) (၁၉၃၆) # ''ခွေးကဏ္ဍိ'' (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၃၆) # ''သခင်ဋီကာ'' (၁၉၃၈) # ''အာဇာနည် ဗိမာန် ဋီကာ'' (၁၉၄၈) # ''ဗမာပြည်တွင်းရေး မည်ကဲ့သို့ ဖြေရှင်းမည်နည်း၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး'' (၁၉၄၈) # ''အနာဂတ်ဇာတ်ခုံ ဒီဠုံ ဋီကာ'' (၁၉၅၀) # ''လေးချိုးပေါင်းချုပ်'' (ပထမတွဲ) (၁၉၅၅)'' # ''စစ်ကိုင်းပြန် မှာတော်ပုံ'' (၁၉၇၁) # ''လက်ရွေးစင် လေးချိုးတရာ'' (၁၉၇၃) # ''တို့ဗမာ ဝတ်ရွတ်စဉ်'' (၁၉၇၆) # ''အနုသာသန ခေါ် ဂမ္ဘီရပျို့ အဖြေ'' # ''ဦးပုည မေတ္တာစာ'' # ''မှန်နန်း ရာဇဝင်ချုပ်'' # ''ကုန်းဘောင်ပေါ်လစ်တစ်'' # ''ကလဟ ဝိနစ္ဆယ'' # ''တက္ကသိုလ် ပန်တူဝိနစ္ဆယ'' # ''ပဌမတ္ထဝိဘာဝနီ'' (ကျော်ဋီကာ) # ''အဝနန်းတော်'' # ''မြန်မာ့ဇေယာသဝဏ်'' # ''ကျော် ၄ ဆူ ဘုရားတိုင် လေးချိုးကြီးများ'' # ''သခင်ညီလာခံ ဩဘာဆောင်းပါးများ'' # ''မင်္ဂလာရတုများ'' # ''အရေးတော်ပုံ ဆောင်းပါးများ'' # ''အရမ်းကာရ ဝိသောဓနီ'' # ''စုန်တော်မူ မှာတမ်း'' == တည်းဖြတ်ခဲ့သောစာအုပ်များမှာ == * မောင်စံသူ၊ ''ရွှေနန်းဘွဲ့ မှာတမ်း'' (၁၉၁၃) * မဏိကက်၊ ''နန်းတွင်း ဇာတ်တော်ကြီး (၁၉၁၇) * ဦးဘိုးသစ်၊ ''ကဗျာရေးနည်း နိသျှည်းကျမ်းကြီး'' (၁၉၂၄) * မောင်ချစ်စရာ၊ ''မြန်မာစာ ညွန့်ပေါင်း ဋီကာ'' (၁၉၂၅) * တောင်တွင်းကြီးမြို့ ဆရာတော်၊ ''ဟိတသိဒ္ဓက ဝတ္ထု'' (၁၉၂၉) * ?၊ ''ပုံတောင်နိုင် မော်ကွန်း'' * ဦးထွန်းဖေ၊ ''မြန်မာစာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းချုပ်'' (၁၉၃၃) * ဒုတိယ နဝဒေး၊ ''စကြာမင်းမယ်တော် ဆင်ဖြူရှင်မ ဧချင်း'' (၁၉၃၄) * သခင်လေးမောင်၊ ''ဒို့ဝတ္တရားကြီး'' * မြဒေါင်းညို (ဦးအောင်သိန်း)၊ ''ဝသုမြေ'' (ပထမပိုင်း) (၁၉၃၈) * ဦးအုန်းမောင်၊ ''ကျောင်းသုံး မြန်မာရာဇဝင်သစ်'' (၁၉၄၈) * ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ''ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' (၁၉၅၁) * မဟာတင်၊ ''လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဗိုလ်ချုပ် မော်ကွန်း'' (၁၉၅၂) * ဆရာရွှေ၊ ''မြန်မာ ရှေးဟောင်းကဗျာ ညွန့်ပေါင်း'' * ?၊ ''တရုတ် အရပ်ရပ်ရောက်သည့် အရေးတော်ပုံ'' == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> Image:ShweUDaung Mhaine Hla at Beijing PeaceConfrence 1952.jpg| ၁၉၅၂ ခုနှစ် က တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်း ပစိဖိတ်ဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဖရင့် သို့ [[ရွှေဥဒေါင်း]]၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ [[လူထုဦးလှ]] တို့ အတူ တက်ရောက်ခဲ့စဉ် Image:Thakin Kodaw Hmaing and Thakin Soe.jpg| [[သခင်စိုး]] ငြိမ်းချမ်းရေး ကိုယ်စားလှယ်ခေါင်းဆောင် အဖြစ် လာရောက်ခဲ့စဉ်က တွေ့ဆုံစဉ် File:ThaKhinKoTawhmine_01.jpg|၁၉၄၅ ဂျပန်ခေတ်တွင် မြေးတစ်စု နှင့် ဆရာမှိုင်း File:ThaKhinKoTawhmine_03.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_06.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_07.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_08.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_09.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_10.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_11.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_12.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_15.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_16.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_17.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_27.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_28.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_29.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_30.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_31.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_32.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_34.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_35.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_40.jpg| File:ThaKhinKoTawhmine_41.jpg| File:Ko Taw Mhine Mausoleum Mark.svg| သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း အုတ်ဂူရှိ အမှတ်အသား </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Authority control}} {{Lifetime|၁၈၇၆|၁၉၆၄|မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်}} [[ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] famhgr8qomc3qaolojum6ruic4ojlbw 0 5925 1028035 953211 2026-04-28T12:42:23Z Chenzeyan29 141880 1028035 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group=လီဆူ |image=Lisu tribe.jpg | native_name = Lisu ꓡꓲ‐ꓢꓴ ꓫꓵꓽ လီဆူ{{lang|zh|傈僳}} |poptime=၁,၂၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) |popplace= [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊<ref>[http://www.chine-informations.com/guide/listes-des-ethnies-chinoises_131.html]</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ အနောက်-အရှေ့ အိန္ဒိယ ([[အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]) |langs= [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]၊ [[Lipo language|Lipo]]၊ [[လေမယ်ဘာသာစကား|လေမယ်]] နှင့် [[နောဘာသာစကား|နော]] |rels=[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[Animism]] |relate}} '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} သို့မဟုတ် {{script|Lisu|ꓡꓲꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == နေရာဟောင်းသည် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရန် မကောင်းသည့်အပြင် အတွင်းပိုင်းမှ တရုတ်တို့ကလည်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာကြသည့် အတွက် ထမ်လူမျိုးတို့ထက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အနည်းငယ် နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လာသော လူများကား လီဆူလူမျိုးများပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အချို့ဒေသများတွင် ယောယင်ဟု ခေါ်၍ အချို့ဒေသများတွင် လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယောယင် ဟူသောနာမည်သည် တရုတ်လူမျိုးက ဂျိန်းဖော့ လူမျိုးကို ခေါ်ဆိုခဲ့သော နာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုနာမည်မှာ ဂျိန်းဖော့လူမျိုးတွေကို ခေါ်ခဲ့သောနာမည် ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းဖော့လူမျိုးတွေက လီဆူလူမျိုးကို ထိုနာမည်ခေါ်ခဲ့သည်။ တရုတ်တို့က လီဆူလူမျိုးကို ယော်ယင် မခေါ်ခဲ့ပါ။ လီရှော ဆိုသော အခေါ်မှာလဲ အချို့ဒေသတွင်မှတ်ပုံတင်လုပ်ရ ခက်ခဲသောကြောင့် လီဆူလူမျိုးမှ လီရှောလို့ မ (မ)ခေါ်ပေးပါရန် တောင်းဆိုသဖြင့် ယခုအခါ လီဆူဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုကြသည်။ <ref>Races of Burma by C M Enriquez</ref> လီဆူတို့သည် ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းမှ ဝင်ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် အာကျန်မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>[http://jatawngnaw.blogspot.com/2008/09/blog-post_26.html Ja Tawng Naw (ဂ်ာေတာင္ေနာ္): ကခ်င္ဆိုေသာ လူမ်ဳိးမ်ား<!-- Bot generated title -->]</ref> လီဆူတို့ သည် တခြား ကချင်မျိုးနွယ်စုများနည်းတူ ရှေးယခင်က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ လီဆူတို့သည် ပူတာအိုဘက်သို့ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြလေသည်။ အချို့တို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများသို့ တစ်စတစ်စပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] tan6j5tbpb94do2n8rx1chbugaa8n4p 1028037 1028035 2026-04-28T12:49:44Z Chenzeyan29 141880 1028037 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == နေရာဟောင်းသည် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရန် မကောင်းသည့်အပြင် အတွင်းပိုင်းမှ တရုတ်တို့ကလည်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာကြသည့် အတွက် ထမ်လူမျိုးတို့ထက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အနည်းငယ် နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လာသော လူများကား လီဆူလူမျိုးများပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အချို့ဒေသများတွင် ယောယင်ဟု ခေါ်၍ အချို့ဒေသများတွင် လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယောယင် ဟူသောနာမည်သည် တရုတ်လူမျိုးက ဂျိန်းဖော့ လူမျိုးကို ခေါ်ဆိုခဲ့သော နာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုနာမည်မှာ ဂျိန်းဖော့လူမျိုးတွေကို ခေါ်ခဲ့သောနာမည် ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းဖော့လူမျိုးတွေက လီဆူလူမျိုးကို ထိုနာမည်ခေါ်ခဲ့သည်။ တရုတ်တို့က လီဆူလူမျိုးကို ယော်ယင် မခေါ်ခဲ့ပါ။ လီရှော ဆိုသော အခေါ်မှာလဲ အချို့ဒေသတွင်မှတ်ပုံတင်လုပ်ရ ခက်ခဲသောကြောင့် လီဆူလူမျိုးမှ လီရှောလို့ မ (မ)ခေါ်ပေးပါရန် တောင်းဆိုသဖြင့် ယခုအခါ လီဆူဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုကြသည်။ <ref>Races of Burma by C M Enriquez</ref> လီဆူတို့သည် ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းမှ ဝင်ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် အာကျန်မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>[http://jatawngnaw.blogspot.com/2008/09/blog-post_26.html Ja Tawng Naw (ဂ်ာေတာင္ေနာ္): ကခ်င္ဆိုေသာ လူမ်ဳိးမ်ား<!-- Bot generated title -->]</ref> လီဆူတို့ သည် တခြား ကချင်မျိုးနွယ်စုများနည်းတူ ရှေးယခင်က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ လီဆူတို့သည် ပူတာအိုဘက်သို့ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြလေသည်။ အချို့တို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများသို့ တစ်စတစ်စပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] pt0ihwoeptoxuo24jlk3rlnidryt2gm 1028039 1028037 2026-04-28T12:50:25Z Chenzeyan29 141880 1028039 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == နေရာဟောင်းသည် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရန် မကောင်းသည့်အပြင် အတွင်းပိုင်းမှ တရုတ်တို့ကလည်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာကြသည့် အတွက် ထမ်လူမျိုးတို့ထက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အနည်းငယ် နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လာသော လူများကား လီဆူလူမျိုးများပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အချို့ဒေသများတွင် ယောယင်ဟု ခေါ်၍ အချို့ဒေသများတွင် လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယောယင် ဟူသောနာမည်သည် တရုတ်လူမျိုးက ဂျိန်းဖော့ လူမျိုးကို ခေါ်ဆိုခဲ့သော နာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုနာမည်မှာ ဂျိန်းဖော့လူမျိုးတွေကို ခေါ်ခဲ့သောနာမည် ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းဖော့လူမျိုးတွေက လီဆူလူမျိုးကို ထိုနာမည်ခေါ်ခဲ့သည်။ တရုတ်တို့က လီဆူလူမျိုးကို ယော်ယင် မခေါ်ခဲ့ပါ။ လီရှော ဆိုသော အခေါ်မှာလဲ အချို့ဒေသတွင်မှတ်ပုံတင်လုပ်ရ ခက်ခဲသောကြောင့် လီဆူလူမျိုးမှ လီရှောလို့ မ (မ)ခေါ်ပေးပါရန် တောင်းဆိုသဖြင့် ယခုအခါ လီဆူဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုကြသည်။ <ref>Races of Burma by C M Enriquez</ref> လီဆူတို့သည် ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းမှ ဝင်ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ [[သံလွင်မြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် အာကျန်မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>[http://jatawngnaw.blogspot.com/2008/09/blog-post_26.html Ja Tawng Naw (ဂ်ာေတာင္ေနာ္): ကခ်င္ဆိုေသာ လူမ်ဳိးမ်ား<!-- Bot generated title -->]</ref> လီဆူတို့ သည် တခြား ကချင်မျိုးနွယ်စုများနည်းတူ ရှေးယခင်က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ယူနန်ဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ လီဆူတို့သည် ပူတာအိုဘက်သို့ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြလေသည်။ အချို့တို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများသို့ တစ်စတစ်စပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] dxm4xf5lblodste4w98txotfpint6py 1028040 1028039 2026-04-28T13:08:55Z Chenzeyan29 141880 1028040 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[ချင်းဟိုင်]] (Qinghai) နှင့် [[ကန်စု]] (Gansu) ဒေသရှိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း "ချီယန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၉) ရာစုကြားတွင် ယူနန်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဘေးနှင့် လူဦးရေတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လီဆူတို့သည် (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသမှတစ်ဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ မှတ်တမ်းများအရ လီဆူတို့သည် တောင်တန်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်သော လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လီဆူလူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု (ဥပမာ- James O. Fraser) များ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် လီဆူစာပေ (Fraser script) ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် လီဆူသမိုင်း၏ အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နှင့် ကန်စု(Gansu) ဒေသရှိ ချီယန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များသို့ ဦးတည်သွားကြပြီး၊ လီဆူတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်တန်းဒေသများကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။မျိုးရိုးဗီဇလေ့လာမှုများအရ လီဆူတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော Haplogroup O-M122 နှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ထိုလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှာ လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] p66sjr4lcczjm10x3k8qq6a8ty2dtpu 1028041 1028040 2026-04-28T13:09:26Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028041 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နှင့် ကန်စု (Gansu) ဒေသရှိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း "ချီယန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၉) ရာစုကြားတွင် ယူနန်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဘေးနှင့် လူဦးရေတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လီဆူတို့သည် (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသမှတစ်ဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ မှတ်တမ်းများအရ လီဆူတို့သည် တောင်တန်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်သော လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လီဆူလူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု (ဥပမာ- James O. Fraser) များ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် လီဆူစာပေ (Fraser script) ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် လီဆူသမိုင်း၏ အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နှင့် ကန်စု(Gansu) ဒေသရှိ ချီယန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များသို့ ဦးတည်သွားကြပြီး၊ လီဆူတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်တန်းဒေသများကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။မျိုးရိုးဗီဇလေ့လာမှုများအရ လီဆူတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော Haplogroup O-M122 နှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ထိုလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှာ လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 1dyplhmauiwq5yk83i8iruomwp5qepn 1028042 1028041 2026-04-28T13:10:02Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028042 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နှင့် ကန်စု (Gansu) ဒေသရှိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း "ချီအန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၉) ရာစုကြားတွင် ယူနန်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဘေးနှင့် လူဦးရေတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လီဆူတို့သည် (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသမှတစ်ဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ မှတ်တမ်းများအရ လီဆူတို့သည် တောင်တန်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်သော လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လီဆူလူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု (ဥပမာ- James O. Fraser) များ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် လီဆူစာပေ (Fraser script) ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် လီဆူသမိုင်း၏ အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နှင့် ကန်စု(Gansu) ဒေသရှိ ချီအန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များသို့ ဦးတည်သွားကြပြီး၊ လီဆူတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်တန်းဒေသများကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။မျိုးရိုးဗီဇလေ့လာမှုများအရ လီဆူတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော Haplogroup O-M122 နှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ထိုလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှာ လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] rnya03bxw3pu59blcjjhg2kn8iigaue 1028043 1028042 2026-04-28T13:11:47Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028043 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နှင့် ကန်စု (Gansu) ဒေသရှိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း "ချီအန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၉) ရာစုကြားတွင် ယူနန်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဘေးနှင့် လူဦးရေတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လီဆူတို့သည် (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသမှတစ်ဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ မှတ်တမ်းများအရ လီဆူတို့သည် တောင်တန်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်သော လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လီဆူလူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် James O. Fraser ကဲ့သို့ ခရစ်ယာန်သာသနာပြု များ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် လီဆူစာပေ (Fraser script) ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် လီဆူသမိုင်း၏ အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နှင့် ကန်စု(Gansu) ဒေသရှိ ချီအန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များသို့ ဦးတည်သွားကြပြီး၊ လီဆူတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်တန်းဒေသများကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။မျိုးရိုးဗီဇလေ့လာမှုများအရ လီဆူတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော Haplogroup O-M122 နှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ထိုလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှာ လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူတို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူသောလူမျိုးများနှင့် လက်ထပ်ယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်လေ့ မရှိကြချေ။ ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း မတူသော လီဆူအမျိုးများနှင့်သာ လက်ထပ်ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရပ်အမောင်း ကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ ထွားကျိုင်းခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း တို့နှင့်ပြည့်စုံကြလေသည်။ ထို့ပြင် လီဆူတို့သည် အမြင့်ပေ (၄၀၀၀) နှင့် (၅၀၀၀) အောက်သို့ဆင်း၍နေထိုင် လေ့မရှိကြပေ။ အထက်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများပီပီ လီဆူတို့သည် အေးသော မြင့်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူ အမျိုးသမီးတို့သည် အခြားတောင်တန်းဒေသလို လီဆူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီကောယောယင်၊ လီရှောအာကို၊ လာဟူစသည့် လူမျိုးများတို့နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူညီကြဘဲ တမူထူးခြားလျက် ရှိပေသည်။ လဂျစ်ခေါ် ဂုံလျှော်ပင်မှ ချည်ထုတ်လုပ်ကာ အမျိုးသမီးတို့သည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီနှင့် အောက်ပိုင်း ဂါဝန်ရှည် ဖားဖားကြီးများကို ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း အပြီးရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] ixbouq4amunn5dvj3gqjrg35ubwsn0n 1028049 1028043 2026-04-28T13:23:50Z Chenzeyan29 141880 /* ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ */ 1028049 wikitext text/x-wiki '''လီဆူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lisu people}}; {{zh|[[wikt:傈|傈]] [[wikt:僳|僳]] [[wikt:族|族]]}}, Lìsù zú; {{lang-th|[[wikt:ลีสู่|ลีสู่]]}}; [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]: {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] [[လူမျိုးစု]] ဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်|အရူနာချာပရာဒစ်ပြည်နယ်]]တို့ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> {{Infobox ethnic group | group = လီဆူလူမျိုး | native_name = {{script|Lisu|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} | image = Lisu tribe.jpg | caption = လီဆူရိုးရာ ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများ | population = ၁.၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်းခြေ)<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." *Asian Anthropology*.</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref><br /> {{flag|Myanmar}} ([[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="Dessaint1972">Dessaint, A.Y. (1972). "The Lisu of Northern Thailand."</ref><br /> {{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်း)<br /> {{flag|India}} ([[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]]) | languages = [[လီဆူဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး]] <ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." *Nature*.</ref> }} == သမိုင်းကြောင်း == လီဆူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းဟိုင် (Qinghai) နှင့် ကန်စု (Gansu) ဒေသရှိ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း "ချီအန်" (Qiang) လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဂျင်းရှာမြစ် (Jinsha River) ဝှမ်းသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၉) ရာစုကြားတွင် ယူနန်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများ သို့ စစ်မက်ဘေးနှင့် လူဦးရေတိုးပွားမှုကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်။ <ref name="Dessaint1972" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လီဆူတို့သည် (၁၈) ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်|ပူတာအို]]ဒေသမှတစ်ဆင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ဗန်းမော်ခရိုင်|ဗန်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မြစ်ကြီးနား]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ မှတ်တမ်းများအရ လီဆူတို့သည် တောင်တန်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်သော လူမျိုးစုအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref>Rose, A. J. (1900). "The Lisu Tribes of the Burma-China Frontier."</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လီဆူလူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု (၁၃၅) မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် James O. Fraser ကဲ့သို့ ခရစ်ယာန်သာသနာပြု များ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် လီဆူစာပေ (Fraser script) ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် လီဆူသမိုင်း၏ အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Fraser, J. O. (1922). "Handbook of the Lisu Language."</ref> လီဆူလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် နှင့် ကန်စု(Gansu) ဒေသရှိ ချီအန် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များသို့ ဦးတည်သွားကြပြီး၊ လီဆူတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်တန်းဒေသများကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။မျိုးရိုးဗီဇလေ့လာမှုများအရ လီဆူတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော Haplogroup O-M122 နှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီ (Yi)]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture." Nature.</ref>ထိုလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှာ လိုလို-ဗမာ (Lolo-Burmese) ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ == နေထိုင်ရာဒေသ == မြောက်ဖျားဒေသရှိ လီဆူတို့သည် ပူတာအို၊ လောခေါင်နှင့် စိန်လုံတောင်တန်း၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ယူနန်နယ်စပ် [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]] ဖျားကောင်းလူတိုက်နယ် စသည့်အရပ်များတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ လီဆူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့လူမျိုးများ၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော (မြစ်ကြီး) တစ်ခု၏ အဖျားပိုင်းမှ ဖြစ်သည်၊ မြင့်မားသော အထက်ပိုင်း အရပ်ဒေသဆီမှ ဆင်းသက်လာ ကြသော လူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြပေသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ နေထိုင်တတ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လီဆူတို့ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဂျစ်ပစီလူမျိုးများဟု တင်စား ခေါ်ဆိုနိုင်ကြပေသည်။ လီဆူလူမျိုးများကို အများအပြား တွေ့မြင်နိုင်ကြသည့် နေရာတချို့ကား ၎င်းတို့ အခြေချနေထိုင်သည့် ပူတာအိုနယ် အချိန်းခမြစ်ဝှမ်းဒေသပင် ဖြစ်သည်။ == လူမျိုးစုများ == လီဆူလူမျိုးသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်၏။ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် အနွယ်(၃)မျိုးရှိသည်ယင်းတို့မှာ လီဆူမည်း၊ လီဆူဖြူနှင့် ပန်းလီဆူ ဟူ၍ပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအနွယ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလနေရင်းဌာနေဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရှိနေကြပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးနေခြင်းကို ခံနေရပေသည်။ လီဆူအနွယ် သုံးမျိုးတွင် ဆွေမျိုးပေါင်း (၁၄) စုခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျာခေါ်ဆွေမျိုးနှင့် ဖာ့ခေါ်ယောက်ျားမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆွေမျိုးစုများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == ထိမ်းမြားခြင်း အလေ့အထနှင့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံ == လီဆူလူမျိုးများသည် မိမိတို့နှင့် မျိုးရိုးနာမည် သို့မဟုတ် ဆွေမျိုးအုပ်စုချင်း တူညီသူများအကြား လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။<ref name="Dessaint1972" /> မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးအုပ်စု မတူညီသော လီဆူမျိုးနွယ်စုများအတွင်းသာ အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်လေ့ရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ သွေးနှောခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သည့် လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများကြောင့် လီဆူလူမျိုးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အရပ်အမောင်းကောင်းခြင်း၊ ကိုယ်ကာယထွားကျိုင်းခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးကြံ့ခိုင်ခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Durrenberger, E.P. (1976). "The Economy of a Lisu Village."</ref>လီဆူတို့သည် မူလဘိုးဘေးများ ဆင်းသက်လာရာ အေးမြသော ဒေသများ၏ သဘာဝအတိုင်း အမြင့်ပေ (၄,၀၀၀) နှင့် (၅,၀၀၀) အောက်ရှိသော မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍ နေထိုင်လေ့မရှိကြဘဲ မြင့်မားသော တောင်တန်းဒေသများတွင်သာ အခြေချလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LisuHist">Gros, S. (2012). "Discovery of the Lisu." Asian Anthropology.</ref> လဂျစ်ဂုံလျှော်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အမျိုးသမီး အပေါ်ဝတ်များမှာ သေးမျှင်သော အနက်စင်းကလေးများ ဖောက်ထားလျှက် လက်ရှည်ရင်စေ့ ချုပ်ပြီးလျှင် အင်္ကျီလက်၏ အဖျားတွင် (၄) လက်မခန့် အပြားရှိ အနက်ရောင် ပိတ်စဖြင့် အနားကွပ်ထားကြသည်။ ယင်အင်္ကျီ လက်ရှည်ပေါ်မှ တဖန်အနက်ရောင်ရင်စေ့ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ လက်ပြတ်ကို ရင်ဖွင့်၍ထပ်၍ လိုက်ထားပြီးလျှင် အတွန့်များများနှင့် စကတ်ချုပ်နည်း အတိုင်းချုပ်လုပ်ကာ ခါးကြိုးသွင်း၍ အလျော့အတင်းထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယင်းဂါဝန်ရှည်ကြီးများကိုလည်း အင်္ကျီလက်ရှည်နည်းတူ သေးမျှင်သော အနက်ရောင် မတ်တပ်စင်းလေးများအောက်၌ ထားကြသည်။ နားနှစ်ဘက်တွင် ဝတ်ဆင်ထားသော နားကွင်းသည် ပစောက်သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် (၄) လက်မခန့် အကျယ်ရှိ သံကွင်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ ပန်ဆင်သောအခါ ဟနေသောနားကွင်းအဖျားကို နားပေါက်၌ ထိုးသွင်း၍ ဇောက်ထိုး ချထားလိုက်ကာ ကြိုးဖြင့် သူတို့၏ လှပဆန်းကြယ်သော ကြေးခေါင်းလောင်း ငယ်တပ် ပုတီးစေ့ ဦးထုပ်လေးနှင့် ချိတ်တွယ်၍ ထားကြသည်။ အမျိုးသမီးများနည်းတူ အမျိုးသားများသည်လည်း လဂျစ် ဂုံလျှော်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသော အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဒူးပေါ်ဝဲနှင့် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ ရင်စေ့လက်ရှည် အနက်ရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည် ခေါင်းပေါ်တွင် အနက်ရောင် (၂၀) ရှည်လျားသည့် အဝတ်ဖြင့်တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ပတ်ပေါင်း ၍ ထားကြသည်။ အချို့ တောပစ် တောင်သူအမျိုးသားတို့ကမူ သူတို့ပစ်ခတ်ရရှိထားသော သားကောင်တို့၏ အရည်ခွံဖြင့် ဦးထုပ်ချုပ်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည် လီဆူအမျိုးသား ဦးထုပ်ချုပ်ရန် အမြတ်နိုးဆုံး သားကောင်၏ အရေခွံမှာ ဖြူးသို့ ကတိုးကောင်၏ အရေခွံပင်ဖြစ်သည်။ လီဆူအမျိုးသားဝတ်စုံတွင် မပါလျှင် မပြီးသော အရာကား သစ်သား အပြားကြီး နှစ်ချပ်ကို ထည့်ရန် ကပ်ရန် ကြီးကြီးမားမား ခန့်ခန့်ထယ်ထယ် ပြုလုပ်ထားသော ဓားလွယ် အိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓားလွယ်အိတ်ကို ဓားသွင်း၍ သူတို့၏ ရင်ပတ် တည့်တည့်နေရာတွင် ထားကာ လှလှပပကြီး လွယ်ထားလေ့ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုးသည် တိဗက် - မြန်မာအစု၊ လိုလိုမူဆိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးဖြစ်၏။ လီဆူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ရှမ်းနှင့်မြန်မာများက လီရှောဟု ခေါ်ဆိုကြပြီးလျှင် အချို့လူမျိုးစုများက လီဆိုးဟုခေါ်သည်။ ပူတာအိုနယ်မြေတွင် လီဆူတို့ကို ယောရင်ဟုခေါ်ကြ သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိလီဆူတို့ကိုလီဆောဟုလည်းခေါ်သေးသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူတို့ကား မြောက်ဖျားအကျဆုံးလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွင်သာမကတိဗက်နယ် မြေ အတွင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ပူတာအိုမှ လီဆူတို့သည် မလိခမြစ်ဖျားနှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းမိုင် ၂ဝ ပတ်လည်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင် အများအပြား နေထိုင် လေ့ရှိကြပြီးလျှင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံတွင် အခြားဒေသရှိလီဆူများနှင့် မတူတစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဒေသအလိုက် လီဆူလေးမျိုးရှိသည့်အနက် ပူတာအိုနယ်မှ လီဆူတစ်မျိုးတည်းသာ ဂါဝန်များဝတ်ကြသည်။ လီဆူအချို့တို့သည် လောခေါင်နှင့် စိန်းလုံတောင်တန်းတွင်လည်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ပူတာအိုနယ်မြေရှိ လီဆူများအပြင် ကျိုင်းတုံလီဆူ၊ ဗန်းမော် လီဆူနှင့် လွိုင်လင်လီဆူဟူ၍ ဒေသအလိုက်လီဆူသုံးမျိုး ရှိပေသေးသည်။ ကျိုင်းတုံလီဆူတို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း အလိုက် စုန်ဆင်းလာသူများဖြစ် ကြ၍ လွိုင်လင်လီဆူတို့မှာ ကျိုင်းတုံမှတစ်ဆင့် လွိုင်လင် မိုးနဲနယ်ဘက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။ ဗန်းမော်လီဆူတို့မှာ မြောက်ဖျား ဒေသ ပူတာအိုနယ်မြေမှ ကူပြောင်းရောက်ရှိလာသည့် လီဆူတို့၏ အဆက် အနွယ်များပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ လီဆူလူမျိုးတို့တွင် ခိုလိုလီဆူနှင့် လီဖာလီဆူ ဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးရှိပြီးလျှင် တစ်ရပ်တစ်ဒေသတည်းစုရုံးနေထိုင် ခြင်းမရှိ၊ အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသ အေး သောအရပ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် လွိုင်လင် ခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများ တွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲနှင့်လားရှိုးခရိုင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်း ပြည်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံနယ်တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် လီဆူ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝခန့် ရှိမည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ လီဆူတို့နေထိုင်သော အိမ်များမှာ တဲတန်းလျားဆန်ဆန်ဆောက် ထား၍ အိမ်ခန်းနှစ်ခုရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မီးဖိုကိုထားရှိသည်။ လီဆူ လူမျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ပါဝင်၏။ ယင်းတို့တွင် သီးခြားစာပေမရှိချေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ လီဆူတို့တွင် လီဆူဘာသာအသံ ထွက်အလိုက် အင်္ဂလိပ်စာလုံး များဖြင့် ရေးသားသောစာရှိ၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လီဆူအချို့မှာ ရှမ်းစာကိုလည်းကောင်း၊မြန်မာစာကို လည်းကောင်း အသင့်အတင့်တတ်ကြသည်။ လီဆူလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီအနက်ကို ဝတ်ဆင်၍ တိုက်ပုံအင်္ကျီခပ်ပွပွ ချုပ်လုပ်ထားပြီးလျှင် ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများကို ရှေ့နောက်လှသလို ဆင်ယင်စီထားကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ အောက်ပိုင်းအဝတ်များသည် ထဘီလည်းမဟုတ်၊ ဂါဝန်လည်းမဟုတ်သည့် ပုံစံတစ်မျိုးချုပ်ကာ အထဲဝတ်စုံ အပြင်ဝတ်စုံဟူ၍ နှစ်မျိုးဝတ်ဆင်ကြ၏။ အပေါ်ပိုင်းဝတ်စုံအင်္ကျီမှာ လောင်းကွတ်ပုံဏ္ဌာန်ရင်ဖုံးအင်္ကျီပုံမျိုး ချုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ယောက်ျား အင်္ကျီနည်းအတိုင်း ငွေကြယ်သီး သို့မဟုတ် ကြွေကြယ်သီးများဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ လှသလိုဝတ်ဆင်ထား၏။ ခိုလိုလီဆူအမျိုးသမီးတိုင်း၏ ဝတ်ရုံအင်္ကျီနောက် ခါးစည်းတွင် အမြိတ်တစ်ချောင်းချထား၍ အရောင်မှာ အနီဖြစ်သည်။ လီဖာလီဆူများ၏ ခါးစည်းကြိုးတွင်မူ အမြိတ်နှစ်ချောင်း တွဲလွဲချထားသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းနယ်၌ အများအပြားတွေ့ရသည်။ လီဆူတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်လုပ်ငန်း တောင်ယာလုပ် ငန်းနှင့် ဘဲ၊ကြက်၊ ဝက်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်းမရှိသောနေရာများတွင် လီဆူများသည် တောင်ပေါ်မှ သစ်များကို ခုတ်လှဲ၍ ပျဉ်များ၊ တိုင်များခွဲစိတ်ကာ နီးရာဈေးမြို့များသို့ ယူဆောင်ရောင်းချကြသဖြင့် ငွေဝင်လမ်း ကောင်းကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြို့ကြီးများရှိ သစ်စက်များမှ ထွက်သောသစ်များကိုသာ အသုံးများလာသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သစ်လုပ်ငန်းမှာအနည်းငယ်ဝင်ငွေလျော့သွားလေသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာ ယင်း တို့အဖို့ ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံး တောင်ယာလုပ်ငန်းမှာသစ်သော့ သီးခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ မုန်ညင်း၊ အာလူး၊ မုန်လာဥ၊တောင်ဝှေးသီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဈေးမြို့များသို့ ပို့ဆောင်ရောင်းချ၍ တစ်ဖန်စားရန် ဆန်အိတ်များ ဝယ်ယူသွားကြသည်။ ဘဲ၊ ကြက်၊ဝက်များကိုသာမက မြည်းနှင့် လားများကိုလည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မွေးမြူ ထားကြလေသည်။ လီဆူများသည် အလွန်ရိုးသားပြီးလျှင်အေးချမ်း သာယာစွာနေတတ်သော တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 1vnj4ymk4exyj5f5v9p71zcyq7y6nf3 0 6358 1028123 857979 2026-04-29T03:43:54Z Chenzeyan29 141880 1028123 wikitext text/x-wiki '''တောင်ငူခေတ်''' (သို့မဟုတ်) '''ပထမတောင်ငူမင်းဆက်''' ကာလသည် [[အင်းဝခေတ်]] ပျက်သုန်းခါနီးအချိန်တွင် တောင်ငူမြို့၌ သီးခြားထီးနန်းစိုက်ထူခဲ့သော (၁၅) ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်၍ တောင်ငူမြို့ကို ဗဟိုပြုသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပျက်သုန်းခဲ့သော (၁၆) ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ ကာလကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref> သမိုင်းပညာရှင်အချို့သည် တောင်ငူခေတ်ကို [[တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]]နှင့် ရောထွေးသတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း တောင်ငူမင်းဆက်ကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ လေ့လာခြင်းက ပိုမိုရှင်းလင်းစေပါသည်။တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးမားသော [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]ကဲ့သို့သော မင်းမြတ်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းကာ သမိုင်းတွင် "တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်" ဟုခေါ်ဆိုရမည့် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို အစပျိုးပေးခဲ့သည့် အခြေခံအုတ်မြစ်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830. Cambridge University Press.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးမားသည့် အင်ပါယာတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ရုံသာမက ထိုခေတ်၏ နိဂုံးပိုင်းတွင်လည်း တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ(ပဲခူးမြို့)ကို ရခိုင်နှင့် တောင်ငူမင်းနန္ဒဘုရင်တို့၏ ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းသည် ပထမတောင်ငူမင်းဆက်၏ အဆုံးသတ်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>Thaw Kaung, U (2010). Aspects of Myanmar History and Culture. Yangon: Gangaw Myaing.</ref> တောင်ငူမင်းဆက်၏ အနွယ်အတော်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းလာသော[[ညောင်ရမ်းခေတ်]] (သို့မဟုတ်) ဒုတိယတောင်ငူမင်းဆက် တည်ထောင်မှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးအတွေ့အကြုံများသည် ညောင်ရမ်းမင်းဆက် တစ်ဖန်ပြန်လည် အားကောင်းလာစေရန် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေခဲ့သောကြောင့် ယင်းကို သီးခြားခေတ်တစ်ခုအဖြစ် လေ့လာရန် လိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> {{Infobox Former Country |native_name = တောင်ငူမင်းဆက် |conventional_long_name = Toungoo dynasty |continent = အာရှ |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာ |era = |status = ဧကရာဇ်နိုင်ငံ |event_start = Independence from '''[[Ava Kingdom|Ava]]''' |year_start = ၁၅၁၀ |date_start = ၁၆ အောက်တိုဘာ |event_end = End of dynasty |year_end = ၁၇၅၂ |date_end = ၂၃ မတ်လ |event_pre = {{nowrap|Founding of dynasty}} |date_pre = ၁၄၈၅ |event1 = {{nowrap|[[First Toungoo Empire]]}} |date_event1 = ၁၅၁၀-၉၉ |event2 = {{nowrap|[[Nyaungyan period|Restored Taungoo Empire]]}} |date_event2 = ၁၅၉၉-၁၇၅၂ |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |p1 = [[အင်းဝမင်းဆက်]] |p2 = [[ဟံသာဝတီ]] |flag_p2 = |p3 = ရှမ်းနယ်များ |flag_p3 = |p4 = ဇင်းမယ်(လန်န) |flag_p4 = |p5 = ယိုးဒယား |flag_p5 = |p6 = လင်ဇင်း(လန်စန်း) |flag_p6 = |p7 = မဏိပူရ |flag_p7 = |s1 = ကုန်းဘောင်မင်းဆက် |flag_s1 = |s2 = ယိုးဒယား |flag_s2 = |s3 = လင်ဇင်း(လန်စန်း) |flag_s3 = |s4 = မဏိပူရ |flag_s4 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Map of Taungoo Empire (1580).png |symbol = |symbol_type = Flag |image_map_caption = ၁၅၈၀ခုနှစ် တောင်ငူမင်းဆက်အင်အားအကြီးဆုံးအချိန်မြေပုံ |capital = [[တောင်ငူမြို့]] (၁၅၁၀-၁၅၃၉)<br>[[ပဲခူးမြို့]](၁၅၃၉-၁၅၉၉) <br> [[အင်းဝမြို့]](၁၅၉၉-၁၆၁၃) <br> [[ပဲခူးမြို့]](၁၆၁၃-၁၆၃၅) <br> [[အင်းဝမြို့]](၁၆၃၅-၁၇၅၂) |common_languages = တရားဝင်<br>[[မြန်မာဘာသာစကား]] {{hidden |style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = ဒေသတွင်း |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list | [[ထိုင်းဘာသာစကား]], [[မွန်ဘာသာစကား]],ခမာဘာသာစကား )}} }} }} |religion = တရားဝင်<br>[[ထေရဝါဒ]] {{hidden |style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = အနည်းငယ် |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list | နတ်ကိုးကွယ်မှု | [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] | [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] }} }} }} |government_type = ဘုရင် |leader1 = [[တပင်‌ရွှေထီး]] |year_leader1 = ၁၅၃၀-၁၅၅၀ |leader2 = [[ဘုရင့်နောင်]] |year_leader2 = ၁၅၅၀-၁၅၈၁ |leader3 = [[အနောက်ဘက်လွန်မင်း]] |year_leader3 = ၁၆၀၅-၁၆၂၈ |leader4 = [[သာလွန်မင်း]] |year_leader4 = ၁၆၂၉-၁၆၄၈ |leader5 = [[မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ]] |year_leader5 = ၁၇၃၃-၁၇၅၂ |year_leader5 = 1733–52 |stat_year1 = 1580 |stat_area1 = 1550000 |stat_pop1 = 6000000 |stat_year2 = 1650 |stat_area2 = 750000 |stat_pop2 = 3000000 |currency = ငွေ |legislature = မရှိ |today = {{hidden | style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; | headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = &nbsp; |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list | {{flag|Cambodia}} | {{flag|China}} | {{flag|India}} | {{flag|Laos}} | {{flag|Myanmar}} | {{flag|Thailand}} | {{flag|Vietnam}} }} }} }} }} ==စာပေ== တောင်ငူခေတ်သည် နိုင်ငံတည်ဆောက်သော ခေတ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ဇာတိမာန်တက်ကြွဖွယ် စာပေများထွန်းကားကြောင်းတွေ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်သည် စစ်မက်ထူပြောသောကာလဖြစ်ရာ စစ်မက်ရေးရာများကို အားပြုရေးဖွဲ့သော စာပေများထွန်းကားလာသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင်[[အင်းဝခေတ်]]ကဲ့သို့ ရဟန်းစာဆိုများစွာမရှိဘဲ လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုတို့သာများလာသည်။ တောင်ငူခေတ်၌ စကားပြေကဏ္ဍတွင်ထင်ရှားသော ကျမ်းမှာ မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလ မွန်ဘာသာမှ မြန်မာပြန်သော ရာဇဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းဖြစ်သည်။ ထိုအရေးတော်ပုံကျမ်းကို ဟံသာဝတီဘုရင်ရာဇဓိရာဇ်နှင့် အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်တို့ အင်အားပြိုင်သော စစ်ပွဲများကို နောက်ခံပြုလျက် ထိုမင်းနှစ်ပါး အပါအဝင် အမတ်တိန်၊ ဗြတ်ဇ၊ ဗျည်းနွဲ့၊ လဂွန်းအိမ်၊ အဲမွန်ဒယာ၊ သမိန်ဗရမ်းစသော သူရဲကောင်းများ၏ သွင်ပြင်အမူအရာများကို ပန်းချီကားတစ်ချပ်သဖွယ် သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ==စာဆိုရှင်များ== တောင်ငူခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆိုရှင်ကြီးများမှာ [[ပြည် နဝဒေးကြီး]]၊ [[နတ်သျှင်နောင်]](ရတုဘုရင် နတ်သျှင်နောင်)၊ [[ရှင်ထွေးနာသိမ်]] အစရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုရှင်များ၊ အသက်ငယ်သောစာဆိုရှင်များ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ မိမိဆန္ဒကိုဖော်ထုတ်သော စာပေများလည်း များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<references/> {{တောင်ငူခေတ်}} [[Category:တောင်ငူခေတ်]] [[Category:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] f3b4aqmfcmetn4yrf7yqi4qqty1aes7 1028127 1028123 2026-04-29T03:44:39Z Chenzeyan29 141880 1028127 wikitext text/x-wiki '''တောင်ငူခေတ်''' (သို့မဟုတ်) '''ပထမတောင်ငူမင်းဆက်''' ကာလသည် [[အင်းဝခေတ်]] ပျက်သုန်းခါနီးအချိန်တွင် တောင်ငူမြို့၌ သီးခြားထီးနန်းစိုက်ထူခဲ့သော (၁၅) ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်၍ တောင်ငူမြို့ကို ဗဟိုပြုသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပျက်သုန်းခဲ့သော (၁၆) ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ ကာလကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref> သမိုင်းပညာရှင်အချို့သည် တောင်ငူခေတ်ကို [[တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]]နှင့် ရောထွေးသတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း တောင်ငူမင်းဆက်ကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ လေ့လာခြင်းက ပိုမိုရှင်းလင်းစေပါသည်။တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးမားသော [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]ကဲ့သို့သော မင်းမြတ်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့မင်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းကာ သမိုင်းတွင် "တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်" ဟုခေါ်ဆိုရမည့် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို အစပျိုးပေးခဲ့သည့် အခြေခံအုတ်မြစ်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830. Cambridge University Press.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးမားသည့် အင်ပါယာတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ရုံသာမက ထိုခေတ်၏ နိဂုံးပိုင်းတွင်လည်း တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ(ပဲခူးမြို့)ကို ရခိုင်နှင့် တောင်ငူမင်းနန္ဒဘုရင်တို့၏ ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းသည် ပထမတောင်ငူမင်းဆက်၏ အဆုံးသတ်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>Thaw Kaung, U (2010). Aspects of Myanmar History and Culture. Yangon: Gangaw Myaing.</ref> တောင်ငူမင်းဆက်၏ အနွယ်အတော်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းလာသော[[ညောင်ရမ်းခေတ်]] (သို့မဟုတ်) ဒုတိယတောင်ငူမင်းဆက် တည်ထောင်မှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးအတွေ့အကြုံများသည် ညောင်ရမ်းမင်းဆက် တစ်ဖန်ပြန်လည် အားကောင်းလာစေရန် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေခဲ့သောကြောင့် ယင်းကို သီးခြားခေတ်တစ်ခုအဖြစ် လေ့လာရန် လိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> {{Infobox Former Country |native_name = တောင်ငူမင်းဆက် |conventional_long_name = Toungoo dynasty |continent = အာရှ |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာ |era = |status = ဧကရာဇ်နိုင်ငံ |event_start = Independence from '''[[Ava Kingdom|Ava]]''' |year_start = ၁၅၁၀ |date_start = ၁၆ အောက်တိုဘာ |event_end = End of dynasty |year_end = ၁၇၅၂ |date_end = ၂၃ မတ်လ |event_pre = {{nowrap|Founding of dynasty}} |date_pre = ၁၄၈၅ |event1 = {{nowrap|[[First Toungoo Empire]]}} |date_event1 = ၁၅၁၀-၉၉ |event2 = {{nowrap|[[Nyaungyan period|Restored Taungoo Empire]]}} |date_event2 = ၁၅၉၉-၁၇၅၂ |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |p1 = [[အင်းဝမင်းဆက်]] |p2 = [[ဟံသာဝတီ]] |flag_p2 = |p3 = ရှမ်းနယ်များ |flag_p3 = |p4 = ဇင်းမယ်(လန်န) |flag_p4 = |p5 = ယိုးဒယား |flag_p5 = |p6 = လင်ဇင်း(လန်စန်း) |flag_p6 = |p7 = မဏိပူရ |flag_p7 = |s1 = ကုန်းဘောင်မင်းဆက် |flag_s1 = |s2 = ယိုးဒယား |flag_s2 = |s3 = လင်ဇင်း(လန်စန်း) |flag_s3 = |s4 = မဏိပူရ |flag_s4 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Map of Taungoo Empire (1580).png |symbol = |symbol_type = Flag |image_map_caption = ၁၅၈၀ခုနှစ် တောင်ငူမင်းဆက်အင်အားအကြီးဆုံးအချိန်မြေပုံ |capital = [[တောင်ငူမြို့]] (၁၅၁၀-၁၅၃၉)<br>[[ပဲခူးမြို့]](၁၅၃၉-၁၅၉၉) <br> [[အင်းဝမြို့]](၁၅၉၉-၁၆၁၃) <br> [[ပဲခူးမြို့]](၁၆၁၃-၁၆၃၅) <br> [[အင်းဝမြို့]](၁၆၃၅-၁၇၅၂) |common_languages = တရားဝင်<br>[[မြန်မာဘာသာစကား]] {{hidden |style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = ဒေသတွင်း |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list | [[ထိုင်းဘာသာစကား]], [[မွန်ဘာသာစကား]],ခမာဘာသာစကား )}} }} }} |religion = တရားဝင်<br>[[ထေရဝါဒ]] {{hidden |style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = အနည်းငယ် |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list | နတ်ကိုးကွယ်မှု | [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] | [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] }} }} }} |government_type = ဘုရင် |leader1 = [[တပင်‌ရွှေထီး]] |year_leader1 = ၁၅၃၀-၁၅၅၀ |leader2 = [[ဘုရင့်နောင်]] |year_leader2 = ၁၅၅၀-၁၅၈၁ |leader3 = [[အနောက်ဘက်လွန်မင်း]] |year_leader3 = ၁၆၀၅-၁၆၂၈ |leader4 = [[သာလွန်မင်း]] |year_leader4 = ၁၆၂၉-၁၆၄၈ |leader5 = [[မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ]] |year_leader5 = ၁၇၃၃-၁၇၅၂ |year_leader5 = 1733–52 |stat_year1 = 1580 |stat_area1 = 1550000 |stat_pop1 = 6000000 |stat_year2 = 1650 |stat_area2 = 750000 |stat_pop2 = 3000000 |currency = ငွေ |legislature = မရှိ |today = {{hidden | style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; | headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = &nbsp; |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list | {{flag|Cambodia}} | {{flag|China}} | {{flag|India}} | {{flag|Laos}} | {{flag|Myanmar}} | {{flag|Thailand}} | {{flag|Vietnam}} }} }} }} }} ==စာပေ== တောင်ငူခေတ်သည် နိုင်ငံတည်ဆောက်သော ခေတ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ဇာတိမာန်တက်ကြွဖွယ် စာပေများထွန်းကားကြောင်းတွေ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်သည် စစ်မက်ထူပြောသောကာလဖြစ်ရာ စစ်မက်ရေးရာများကို အားပြုရေးဖွဲ့သော စာပေများထွန်းကားလာသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင်[[အင်းဝခေတ်]]ကဲ့သို့ ရဟန်းစာဆိုများစွာမရှိဘဲ လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုတို့သာများလာသည်။ တောင်ငူခေတ်၌ စကားပြေကဏ္ဍတွင်ထင်ရှားသော ကျမ်းမှာ မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလ မွန်ဘာသာမှ မြန်မာပြန်သော ရာဇဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းဖြစ်သည်။ ထိုအရေးတော်ပုံကျမ်းကို ဟံသာဝတီဘုရင်ရာဇဓိရာဇ်နှင့် အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်တို့ အင်အားပြိုင်သော စစ်ပွဲများကို နောက်ခံပြုလျက် ထိုမင်းနှစ်ပါး အပါအဝင် အမတ်တိန်၊ ဗြတ်ဇ၊ ဗျည်းနွဲ့၊ လဂွန်းအိမ်၊ အဲမွန်ဒယာ၊ သမိန်ဗရမ်းစသော သူရဲကောင်းများ၏ သွင်ပြင်အမူအရာများကို ပန်းချီကားတစ်ချပ်သဖွယ် သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ==စာဆိုရှင်များ== တောင်ငူခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆိုရှင်ကြီးများမှာ [[ပြည် နဝဒေးကြီး]]၊ [[နတ်သျှင်နောင်]](ရတုဘုရင် နတ်သျှင်နောင်)၊ [[ရှင်ထွေးနာသိမ်]] အစရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုရှင်များ၊ အသက်ငယ်သောစာဆိုရှင်များ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ မိမိဆန္ဒကိုဖော်ထုတ်သော စာပေများလည်း များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<references/> {{တောင်ငူခေတ်}} [[Category:တောင်ငူခေတ်]] [[Category:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] r5m1sokh2ly9hxn1ljnwwhebg8iasum 0 6571 1028276 885261 2026-04-29T08:44:16Z ~2026-26133-52 142134 မွေးသက္ကရာဇ် (၁၉၆၆) အစား (၁၈၆၆) ဟု ပြောင်းလဲလိုပါသည်။ 1028276 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = H.R.H. Prince | name = မောင်မောင်တင် | native_name = | image = Hteik Tin Maung Maung Tin.jpg | caption = ဦးမောင်မောင်တင်၏ပုံ | birth_date = {{birth date|1866|8|20|df=y}} | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]], [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] | death_date = {{death date and age|1945|03|23|1866|8|20|df=yes}} | death_place = [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | nationality = မြန်မာ | spouse = ထိပ်တင်ဆင့် | children = | relations = | awards = Good Service Medal (Burmese: အမှုထမ်းကောင်း ရွှေတံဆိပ်ရမင်း) (A.T.M)<br> K.S.M (ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း) }} '''ဦးမောင်မောင်တင်''' (၂၀ ဩဂုတ် ၁၈၆၆ - ၂၃ မတ် ၁၉၄၅)သည် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်ပြီး [[ကိုလိုနီခေတ်]] မြို့အုပ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူနှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="a">{{cite book|title=Biographies of Great Writers (စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ|author=Maung Thuta|editor=Maung Khin Min (Danuphyu)|url=https://books.google.com/books?id=s6s_AAAAMAAJ&q=%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8+%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%AD|publisher=Yaroyae|edition=5th|date=1 August 2002}}</ref> == ငယ်ဘဝ == [[အမရပူရ]] ပထမ မြို့တည် နန်းတည် နိဗ္ဗာန ပစ္စယ နာဂရာဇာ ဆဒ္ဒန် ဆင်မင်း သခင် ဘဝရှင် မင်းတရားကြီး၏ သားတော်၊ ဝန်းသိုမြို့စား မင်းသား မင်းရဲမြတ်စွာကို ကုန်းဘောင် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း|ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး]]၏ သမီးတော် ထန်းတပင် မြို့စား မင်းသမီး သီရိပဘာဒေဝီ နှင့် မောင်လယ် နှမလယ် စုံဖက်ရာတွင် သီရိသုဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ ကော်လင်းမင်းသား ကို ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ထိုမင်းသား၏ သားတော် မြင်းမူ မင်းသား မင်းရဲသီဟကျော် နှင့် ယိုးဒယား ဘုရင်၏ အနွယ်တော် ဖြစ်သော မင်းသမီး တပါး<ref>{{cite news|title=ထိုင်းဘုရင်သွေး မကင်းတဲ့ မြန်မာတွေ|url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-41763668|work=BBC News မြန်မာ|date=26 October 2017|language=my}}</ref> နှင့် [[မင်းတုန်းမင်း]] တရားကြီး၏ လက်ထက်တွင် လက်ထက်ရာ သားတော် နှစ်ပါးနှင့် သမီးတော် နှစ်ပါးကို ဖွားမြင်သည်တွင် ဦးမောင်မောင်တင်မှာ တတိယမြောက် သားတော် ဖြစ်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ် ဝါခေါင် လဆန်း ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် ၈ နာရီ အချိန်တွင် ဦးမောင်မောင်တင်ကို [[မန္တလေးမြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁ဝ နှစ်ရွယ်သို့ ရောက်သော အခါ ရှေးမင်း အဆက်ဆက်မှ စ၍ သားတော်များကို စာပေ ပရိယတ္တိ သင်ကြား ပို့ချ ပေးသော မန္တလေး တောင်ခြေရှိ သစ်ဆိမ့် ကျောင်းတိုက်၌ ပညာသင်ကြားကာ အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်တွင် ပရိတ်ကြီး၊ သဂြိုဟ်၊ သဒ္ဒါ သင်ရိုး သင်တန်းများကို သင်အံ ကုန်ဆုံး၍ ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးသော် ခမည်းတော်နှင့်အတူ နန်းတော်ကြီးတွင် ခစားရလေသည်။ == မြို့အုပ်မင်းရာထူးရရှိခဲ့ပုံ == ဦးမောင်မောင်တင် အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်များသည် [[သီပေါမင်း]]ကို ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင်သွားသည့် အခါတွင် လူများစုက အင်္ဂလိပ်ကို ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ အင်္ဂလိပ် အရာရှိ တို့က ဦးမောင်မောင်တင်အား ချော့မော့ ခေါ်ယူပြီးသော် လက်နက် ချစေခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် တို့က ဦးမောင်မောင်တင်အား မြို့အုပ် ရာထူး ပေး၍ ကောလင်းနယ် [[ပင်လယ်ဘူးမြို့]] ကို အုပ်ချုပ် စေလေသည်။ နောက်နှစ် ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၁၂၅၄ ခုနှစ်တွင် ဦးမောင်မောင်တင်သည် ရွှေဘိုဘုရင်၏ အလယ်နန်း မိဖုရားကြီး သီရိမဟာစန္ဒာဘိ ရတနာဒေဝီ၏ သားတော် 'သီရိမဟာသူရ ဓမ္မရာဇာ' ပြည်မင်း၊ ထိုမင်း၏ သားတော် 'မင်းရဲမင်းသားကြီး မင်းရဲမြတ်စွာ၏ သမီးတော် ထိပ်တင်ညွန့်တို့ စုံဖက်ရာတွင် ဖွားမြင်သော သမီးတော် ထိပ်တင်ဆင့်နှင့် ထိမ်းမြားသည်။<ref>{{cite book|title=Myanmar Historical Commission Conference Proceedings: 12-14 January, 2005|date=2005|publisher=Myanmar Historical Commission, Golden Jubilee Publication Committee|url=https://books.google.com/books?id=EmtuAAAAMAAJ&q=Prince+Maung+Maung+Tin|language=en}}</ref> ဦးမောင်မောင်တင်သည် သက္ကရာဇ် ၁၂၆၈ ခုနှစ်တွင် နယ်ပိုင် ရာထူးသို့ တိုးတက် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရ၍ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်း စေသည်။ ကျောက်ဆည်ခရိုင်တွင် လုပ်ကိုင်ရင်းလည်း "အမှုထမ်းကောင်း ရွှေတံဆိပ်ရမင်း" (A.T.M) ဘွဲ့ထူးဖြင့် ဆက်လက် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရပြန်လေသည်။ နောက် ကျောက်ဆည်ခရိုင်မှ [[မြစ်သားမြို့]]၊ မြစ်သားမှ [[ရေဦးမြို့]] တို့သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွှေ့ ထမ်းဆောင် နေစဉ် အတွင်း သက္ကရာဇ် ၁၂၇၈ ခုနှစ်တွင် ရေဦးမြို့ ၌ပင် 'ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း' (K.S.M) ဘွဲ့ထူးဖြင့် ထပ်ဆင့် ချီးကျူးခြင်း ခံရ လေသေးသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၉ ခုနှစ်တွင် စစ်ကဲကြီး ရာထူး (E.A.C) သို့ အမြဲတမ်း အဖြစ် တိုးတက် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ ပြန်ကာ ရေဦးမြို့ မှသည် [[မုံရွာခရိုင်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ အုပ်ချုပ်ရ ပြန်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၃ ခုနှစ် (အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၂၁ ခုနှစ်) အသက် ၅၅ နှစ်တွင် လက်ရှိ ရာထူးနှင့် ပင်စင် အငြိမ်းစား ရိက္ခာတော် ရယူပြီး မန္တလေးမြို့ အာဠဝီ (ဝီ) လမ်းတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အနားယူ နေခိုက် မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံက မဟာဒါန် ရာထူးကို ခန့်အပ် ပြန်လေ သောကြောင့် အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၂၄ ခုနှစ် မှသည် ၁၉၂၉ ခုနှစ် အထိ ၅ နှစ်တိုင်တိုင် ထပ်မံ ထမ်းဆောင်ရ ပြန်သည်။ ထိုအတောအတွင်း နောင်လာ နောက်သား တို့၏ ဗဟုသုတ အကျိုးကို မျှော်ကိုး ရည်ထောက်၍လည်း ခုနစ်ရက် ၁ ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ကျ မန္တလေးမြို့ ကောလိပ် ကျောင်းတွင် ရာဇဝင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် စေတနာ့ ဝန်ထမ်း ကြိုးပမ်း ကူညီ ခဲ့ သေးသည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == စာပေ အရေးအသား ပြုစု ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်း များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများ ပြည်သူတို့ အကျိုး အတွက်ပင် မြန်မာ ဘုရင် ရွှေနန်း အစဉ်အဆက်တို့ အလေးအမြတ် မှတ်သား ထားရှိ ခဲ့ကြသည့် နေ့စဉ် မှတ်တမ်းများ၊ ပြန်တမ်းများ၊ တိုင်းရေး ပြည်မှု သဘင်ပွဲလမ်း မင်းခမ်းမင်းနားမှ အစ သက်ဆိုင်ရာ မှူးမတ် အရာရှိတို့ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက် ကြရသော ဆင့်ဆို မှတ်သားချက် စာတမ်း စာရင်းများ အစရှိ သည်တို့ကို ငယ်ရွယ်စဉ် အခါ ကာလမှ စ၍ မနေမနား ကြိုးစား ရှာဖွေ စုဆောင်း ခဲ့ပြီးသော် ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နန်းတွင်း အဘိဓာန်၊ ဦးပုည အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ ကင်းဝန်မင်းကြီး အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အလကား ဘိုးဘိုးအောင် စသော စာအုပ် စာတမ်း၊ အမျိုးမျိုးသော ကျမ်းတို့ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု ခဲ့ပေသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၁၉၄၅ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် ယိုးဒယားပြည်သို့ အလည်အပတ် သွားရောက် ကြရာမှ တောင်ပိုင်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]] [[တောင်ကြီးမြို့]] အနီး ဝမ်းကိုက် ရောဂါဖြင့် ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Candamuni Stupa and stone inscriptions|url=https://www.mdn.gov.mm/en/candamuni-stupa-and-stone-inscriptions|work=MDN - Myanmar DigitalNews|language=en}}</ref> == မိသားစု == ဦးမောင်မောင်တင်နှင့် ထိပ်တင်ဆင့် တို့တွင် သားသမီး ၁၃ ယောက် ထွန်းကား ခဲ့ပါ၏။ ထိုသားသမီး များကား ကြီးစဉ် ငယ်လိုက် အားဖြင့် ဦးလှတင် (အငြိမ်းစား အရေးပိုင်မင်း၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်ကြီး (အငြိမ်းစား စာတိုက်မင်းကြီးကတော်၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင် (အငြိမ်းစား အခွန်ဝန်ကတော်၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်အေး (မြေပိုင်ရှင်)၊ ဒေါ်တင်တင်နွဲ့ (အငြိမ်းစား အရေးပိုင်ကတော်၊ မန္ဈလေးမြို့)၊ ဦစောတင် (သုခုမမှူး၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်ဖြူ (ပညာဝန်ကတော်၊ မန္တလေး)၊ ဒေါ်တင်တင်လေး (မြေပိုင်ရှင်၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်မေ (ထွက်ကုန် ဝင်ကုန် အေဂျင်စီ ဒါရိုက်တာ လူကြီး၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်ရွှေ (စစ်ဗိုလ်ကတော်၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်နု (စက်ရှင် မင်းကြီးကတော်၊ ရန်ကုန်)၊ ဒေါ်တင်တင်စု (လူမှုဝန်ထမ်း ဝန်ထောက်၊ ရန်ကုန်)နှင့် ဦးတင်မောင်မောင်လေး (ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး ဆိုင်ရာ အတွင်းဝန်၊ ရန်ကုန်) တို့ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>{{cite book|title=စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ|author=မောင်သုတ (ခ) ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) |editor=မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ|publisher=ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်|edition=ပဉ္စမအကြိမ်|date= ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂}}</ref> <ref>ဦးမောင်မောင်တင် ရှိစဉ်က ဦးမောင်မောင်တင်၏ စက္ကရီတေရီ လုပ်ခဲ့ရသော သတ္တမမြောက်သမီး ပညာဝန်ကတော် ဒေါ်တင်တင်ဖြူ၏ မှတ်တမ်း</ref> }} {{Lifetime|၁၈၆၆|၁၉၄၅}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 9wzkl4ia1770lifx5kr8xkf0pso8xn4 0 7551 1028033 1027743 2026-04-28T12:23:58Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[User talk:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1027743|1027743]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028033 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | body = {{Army|Myanmar}} | post = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = 180px | flagborder = yes | flagcaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော် | department = {{abbr|ကက(ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)}} | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | image = | imagesize = 300px | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | member_of = ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ | reports_to = {{Flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg|border=yes}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | first = [[စောကြာဒိုး|ဗိုလ်မှူးချုပ် စောကြာဒိုး]] | deputy = စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) | residence = စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | seat = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း)၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော် | precursor = ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်းတပ်) | formation = {{Start date and age|1948|01|04|df=yes|p=yes}} | footnotes_title = အဆင့်/တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး }} '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)''' ({{lang-en|'''Commander-in-Chief''' ('''Army''')}}) သည် [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး အစဉ်အလာအားဖြင့် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ရာထူးနှင့်အတူ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသော ရာထူးတာဝန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော် (ကြည်း)၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကို ခန့်အပ်သော ရာထူးများထဲ၌ “ဒုတိယ အဆင့်အမြင့်ဆုံး” ဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]]တစ်ရပ်လုံးတွင် ၎င်း၏အထက်၌ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးသာရှိသည်။ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှာ “ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး” ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နှင့် <ref name="ALTASEAN">{{cite web|title=Tatmadaw Deputy Commander-in-Chief - Regime Watch - ALTSEAN Burma|url=http://www.altsean.org/Research/Regime%20Watch/Executive/DyCIC.php|website=www.altsean.org|publisher=Alternative ASEAN Network (ALTASEAN)|accessdate=|archivedate=19 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019173331/http://www.altsean.org/Research/Regime%20Watch/Executive/DyCIC.php}}</ref>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။ == ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) များစာရင်း == {|class="wikitable" |+ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) များဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၆၃ |isbn=}}</ref> ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် |- ! colspan=6| ကြည်းတပ်ဦးစီးချုပ် |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောကြာဒိုး]] | ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ – ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ | [[ကရင်လူမျိုး]]ဖြစ်ပြီး [[ကရင်ပဋိပက္ခ|ကရင်ပြည်တွင်းစစ်]]ကြောင့် အငြိမ်းစားပေးခံခဲ့ရသည်။ |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ကြီး]] | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ – ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅''<ref>{{Cite book |last=Sabry |first=Fouad |url=https://books.google.com/books?id=1ssLEQAAQBAJ&dq=myanmar+1955,+the+Chief+of+Staff+became+the+Commander+in+Chief,&pg=PT72 |title=Military Staff: Strategizing the Nexus, Command, Coordination, and 21st Century Warfare |date=2024-05-30 |publisher=One Billion Knowledgeable |language=en}}</ref> | |- ! colspan=6| ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်းတပ်) |- | (၃) | | ကြည်း ၃၄၅၈ | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ကြီး]] | ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅'' – ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[တင်ဦး (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ)|သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၈ မတ် ၁၉၇၄ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[အေးကို]] | ၆ မတ် ၁၉၇၆ – ၁၃ မတ် ၁၉၈၁ | |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းရီ]] | ၁၃ မတ် ၁၉၈၁ – ၁၉၈၃ | |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | |- ! colspan=6| ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) |- | (၁၀) | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | ၁၉၉၀ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | |- | ၁၂။ | [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | ကြည်း ၁၆၄၈၉ | [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – မတ် ၂၀၂၆ | [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] အဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိ |- | ၁၃။ | | ကြည်း ၂၁၄၄၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ|work=ဘီဘီစီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၆|date=၄ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> | မတ် ၂၀၂၆ – ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | |- | ၁၄။ | | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] အဖြစ် ပူးတွဲထမ်းဆောင်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81254 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)| ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]] qddi24zl0psdh5oh8buvsq5p9umqs48 0 8060 1028284 1026849 2026-04-29T09:26:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028284 wikitext text/x-wiki {{Coord|60|N|110|W|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကနေဒါ | အမည်_ရင်း = Canada | ပုံ_အလံ = Flag of Canada (Pantone).svg | alt_flag = A vertical triband design (red, white, red) with a red maple leaf in the center. | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Canada.png | symbol_type = | alt_coat = At the top there is a rendition of St. Edward's Crown, with the crest of a crowned gold lion standing on a twisted wreath of red and white silk and holding a maple leaf in its right paw underneath. The lion is standing on top of a helm, which is above the escutcheon, ribbon, motto and compartment. There is a supporter of either side of the escutcheon and ribbon; an English lion on the left and a Scottish unicorn on the right. | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = ''A Mari Usque Ad Mare''<small> (လက်တင်)<br />"ပင်လယ်မှ ပင်လယ်သို့"</small> | နိုင်ငံတော်သီချင်း = "[[အို ကနေဒါ]]"<div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:"O Canada", performed by the United States Third Marine Aircraft Wing Band.oga]]</div> | royal_anthem = "[[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]]"<ref>{{Cite web |title=Royal Anthem |date=August 11, 2017 |url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |access-date=December 18, 2020 |publisher=Government of Canada |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206190257/https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |url-status=dead }}</ref> <div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div> | ပုံ_နေရာ = CAN orthographic.svg | map_width = 220px | alt_map = A projection of North America with Canada highlighted in green | မြို့တော် = [[အော့တဝါမြို့]] | coordinates = {{Coord|45|24|N|75|40|W|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[တိုရွန်တိုမြို့]] | ရုံးသုံးဘာသာများ = {{hlist|[[:en:Canadian English|အင်္ဂလိပ်]]|[[:en:Canadian French|ပြင်သစ်]]}} | regional_languages = [[:en:Inuktitut|Inuktitut]], [[:en:Inuinnaqtun|Inuinnaqtun]], [[:en:Cree language|Cree]], {{nowrap|[[:en:Dene Suline language|Dëne Sųłiné]]}}, [[:en:Gwich’in language|Gwich’in]], [[:en:Inuvialuktun]], [[:en:Slavey language|Slavey]] and {{nowrap|[[:en:Dogrib language|Tłįchǫ Yatiì]]}}<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.gov.nt.ca/_live/documents/documentManagerUpload/08-09-02%20Official%20Languages%20Act.pdf|format=PDF|title=Official Languages Act|work=Revised Statutes of NWT, 1988|publisher=Department of Justice, Northwest Territories|accessdate=2009-11-01}}{{Dead link|date=September 2021 }}</ref> | ethnic_groups_year = ၂၀၁၆ | ethnic_groups_ref = <ref name="autogenerated1">{{Cite web |date=October 25, 2017 |title=2016 Census of Population—Ethnic Origin, Catalog no. 98-400-X2016187 |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026161129/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |archive-date=October 26, 2017 |publisher=Statistics Canada}}</ref> | ethnic_groups = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; | title = လူမျိုးစုများစာရင်း| ၇၂.၉% [[:en:European Canadians|ဥရောပ]] | ၁၇.၇% [[:en:Asian Canadians|အာရှ]] | ၄.၉% [[:en:Indigenous peoples in Canada|ဒေသခံတိုင်းရင်း]] | ၃.၁% [[:en:Black Canadians|အာဖရိက]] | ၁.၃% [[:en:Latin American Canadians|လက်တင်အမေရိက]] | ၀.၂% [[:en:Oceania|အိုရှန်းနီးယား]]n}}<!-- Percentages total over 100% due to multiple responses --> | religion_year = ၂၀၁၁ | religion_ref = <ref name="statcan1">{{Cite web |date=May 8, 2013 |title=2011 National Household Survey |url=https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515212448/http://statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |archive-date=May 15, 2013 |publisher=Statistics Canada}}</ref> | religion = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = ဘာသာတရားများစာရင်း|၆၇.၂% [[:en:Christianity in Canada|ခရစ်ယာန်]] |၂၃.၉% [[:en:Irreligion in Canada|ဘာသာမဲ့]]|၃.၂% [[:en:Islam in Canada|အစ္စလာမ်]]|၁.၅% [[:en:Hinduism in Canada|ဟိန္နူ]] |၁.၄% [[:en:Sikhism in Canada|ဆစ်]] |၁.၁% [[:en:Buddhism in Canada|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၁.၀% [[:en:History of the Jews in Canada|ဂျူး]] |၀.၆% [[:en:Religion in Canada#Other religions|အခြား]]}} | demonym = [[:en:Canadians|Canadian]] | government_type = {{nowrap|[[ဖက်ဒရေးရှင်း|ဖက်ဒရယ်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]]<br/>[[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]]<ref name="DowdingDumont2014">{{Cite book |last1=Dowding |first1=Keith |url=https://books.google.com/books?id=AClHBAAAQBAJ&pg=PT395 |title=The Selection of Ministers around the World |last2=Dumont |first2=Patrick |publisher=Taylor & Francis |year=2014 |isbn=978-1-317-63444-7 |page=395}}</ref>}}<ref>{{cite book|last=D'Aquino|first=Thomas|coauthors= G. Bruce Doern, Cassandra Blair|title=Parliamentary democracy in Canada: issues for reform|url=https://archive.org/details/parliamentarydem0000daqu|publisher=ITP Nelson|date=1983|pages=[https://archive.org/details/parliamentarydem0000daqu/page/2 2]|isbn=0458962902}}</ref> | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဧကရာဇ်]] | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[တတိယမြောက် ချားလ်စ်]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ခံချုပ်|ဘုရင်ခံချုပ်]] | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[မေရီ ဆိုင်မွန်]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၃) = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၃) = [[:en:Mark Carney|Mark Carney]] | legislature = [[ကနေဒါနိုင်ငံတော် ပါလီမန်|ပါလီမန်]] | upper_house = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အထက်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်]] | lower_house = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အောက်လွှတ်တော်|အရပ်သားများလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]] | sovereignty_note = [[ဗြိတိန်]]မှ | ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက အက်ဥပဒေ | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = ဇူလိုင် ၁၊ ၁၈၆၇ | ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = ဝက်မင်စတာ စတက်ကျုဥပဒေ | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = ဒီဇင်ဘာ ၁၁၊ ၁၉၃၁ | ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = ကနေဒါ အက်ဥပဒေ | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = ဧပြီ ၁၇၊ ၁၉၈၂ | area_km2 = ၉,၉၈၄,၆၇၀ | area_label = စုစုပေါင်းဧရိယာ | area_rank = ဒုတိယ | area_sq_mi = ၃,၈၅၄,၀၈၅ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ၁၁.၇၆ (၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ)<ref>{{Cite web |title=Surface water and surface water change |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER# |access-date=စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၁ |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)}}</ref> | area_label2 = စုစုပေါင်းကုန်းမြေဧရိယာ | area_data2 = {{convert|9093507|km2|sqmi|abbr=on}} | population_estimate = {{increase neutral}} ၃၈,၁၃၁,၁၀၄ <ref>{{Cite web|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=June 17, 2021|title=The Daily — Canada's population estimates, first quarter 2021|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/210617/dq210617c-eng.htm|access-date=August 5, 2021|website=www150.statcan.gc.ca}}</ref> | population_census = ၃၅,၁၅၁,၇၂၈<ref>{{Cite web |date=February 8, 2017 |title=Population size and growth in Canada: Key results from the 2016 Census |url=https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/170208/dq170208a-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210133245/https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/170208/dq170208a-eng.htm |archive-date=February 10, 2017 |publisher=Statistics Canada |access-date=စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၁ }}</ref> | population_estimate_year = Q1 2021 | population_census_year = ၂၀၁၆ | population_estimate_rank = ၃၇ | population_density_km2 = ၃.၉၂ | population_density_sq_mi = ၁၀.၁၅<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = ၁၈၅ | GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$1.979&nbsp;trillion<!--end nowrap:-->}}<ref name="IMFWEOCA">{{Cite web |date=April 2021 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=156,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPRPPPPC,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2015&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=April 6, 2020 |publisher=[[နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၁၅ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၅၁,၇၁၃<ref name="IMFWEOCA" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၂၀ | GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$1.883{{nbsp}}trillion}}<ref name="IMFWEOCA" /> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၉ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၄၉,၂၂၂<ref name="IMFWEOCA" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၈ | Gini = ၃၀.၃ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/chart/5OdN |access-date=July 16, 2021 |publisher=OECD |archive-date=6 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206153745/https://data.oecd.org/chart/5OdN }}</ref> | HDI = ၀.၉၂၉ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |year=2020 |title=Human Development Report 2020 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en |access-date=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၆ | currency = [[ကနေဒါ ဒေါ်လာ]] ($) | currency_code = CAD | utc_offset = −3.5 to −8 | utc_offset_DST = −2.5 to −7 | date_format = {{abbr|yyyy|နှစ်}}-{{abbr|mm|လ}}-{{abbr|dd|ရက်}}&nbsp;([[အေဒီ]])<ref>The [[Government of Canada]] and Standards Council of Canada prescribe ISO 8601 as the country's official all-numeric date format: {{Cite book |author=Public Works and Government Services Canada Translation Bureau |author-link=Public Services and Procurement Canada |url=https://archive.org/details/canadianstylegui0000unse/page/97 |title=The Canadian style: A guide to writing and editing |year=1997 |publisher=Dundurn Press |isbn=978-1-55002-276-6 |edition=Revised |page=[https://archive.org/details/canadianstylegui0000unse/page/97 97] |chapter=5.14: Dates |chapter-url=http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tcdnstyl-chap?lang=eng&lettr=chapsect5&info0=5.14}} The {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yy|year}} and {{abbr|mm|month}}/{{abbr|dd|day}}/{{abbr|yy|year}} formats also remain in common use; see Date and time notation in Canada.</ref> | drives_on = ညာ | calling_code = [[ကနေဒါနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+1]] | cctld = [[.ca]] | today = }} '''ကနေဒါနိုင်ငံ'''သည် [[မြောက်အမေရိက|မြောက်အမေရိကတိုက်]]မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် ၁၀ ခုနှင့် နယ်မြေ ၃ ခု ပါဝင်သော [[အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့မှတဆင့် မြောက်ဘက် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ အထိ ကျယ်ဝန်းပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၈၅ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၉.၉၈ သန်း) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာအားဖြင့် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကုန်းမြေဧရိယာအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္တမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့၏ နယ်စပ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော ကုန်းမြေ နယ်နိမိတ်မျဉ်း ဖြစ်သည်။ ယခု ကနေဒါဟု ခေါ်တွင်သော နေရာမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ရှေးဦးလူမျိုးများ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့က ထိုဒေသရှိ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းတွင် ကိုလိုနီနယ်မြေများ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ပဋိပက္ခ အမြောက်အမြား ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ မြောက်အမေရိကနယ်မြေများကို ရရှိခြင်း ဆုံးရှုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ယနေ့ ကနေဒါ နိုင်ငံ နေရာသာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တော့သည်။ ၁၈၆၇ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက ဥပဒေ အရ ကိုလိုနီနယ်မြေ သုံးခု ပေါင်းစပ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကနေဒါဖက်ဒရယ်ဒိုမီနီယံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။။ ထိုမှစ၍ ပြည်နယ် များ နယ်မြေများဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် ဒိုမီနီယံအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဝက်မင်စတာစတက်ကျု ဥပဒေ ၁၉၃၁ ဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က ကနေဒါနိုင်ငံအား လုံးဝနီးပါး လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကနေဒါဥပဒေအရ ဗြိတိသျှပါလီမန် အပေါ်တွင် ဥပဒေရေးရာ မှီခိုမှု အကြွင်းအကျန် အားလုံးကို ဖြတ်တောက်ပြီး အပြည့်အဝ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖက်ဒရယ် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ် ([[ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ]]၏သားတော်) ဘုရင်သည် လက်ရှိ နိုင်ငံ၏အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖက်ဒရယ်အဆင့်တွင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ မျိုး အသုံးပြုသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးပေါင်းအစုံဆုံး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုစနစ် အစုံဆုံးရှိသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ နိုင်ငံပေါင်း များစွာမှ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၃၅ သန်းခန့် ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ တိုးတက်သော စီးပွားရေးစနစ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး အလျှံပယ်ရှိနေသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးသော နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက်များပေါ်တွင် အဓိကရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ကာလကြာရှည်ပြီး ရှုပ်ထွေးသော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင် သိသာစွာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ လည်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေGDP (PPP)အားဖြင့် ကြည့်လျှင် တကမ္ဘာလုံးတွင် အဆင့် ၁၁ ရှိပြီး လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်းအရ ကြည့်လျှင်မူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် ၈ ရှိသည်။ အစိုးရ၏ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ အရပ်ဖက် ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှု၊ လူနေမှုဘဝ စံနှုန်း၊ စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု နှင့် ပညာရေးတို့တွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာ ဖြင့် ထိပ်ဆုံး အဆင့်များတွင် ပါဝင်လျက် ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် [[ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့]] နှင့် ဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့ တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ထို့ အပြင် အဓိက နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များနှင့် အစိုးရ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက် အစုဖွဲ့ထားသော အဖွဲ့အစည်း များ ဖြစ်သည့် [[နေတိုးအဖွဲ့]]၊ ဂျီအိတ်၊ ဆယ်နိုင်ငံအဖွဲ့၊ ဂျီတွမ်တီး၊ မြောက်အမေရိက လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ နှင့် [[အေးပက်]] ဖိုရမ်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း== ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး သီအိုရီ အမျိုးမျိုးဖြင့် ရှင်းလင်းပြသရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ စိန့်လောရင့်စ် အီရိုကွာရန်၏ စကားလုံး ကာနာတာ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အများက လက်ခံထားကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကျေးရွာ သို့မဟုတ် နေထိုင်ရာ နေရာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name="OlsonShadle1991">{{cite book|author1=James Stuart Olson|author2=Robert Shadle|title=Historical Dictionary of European Imperialism|url=http://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA109|year=1991|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26257-9|page=109}}</ref> ၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ယနေ့ခေတ် ကွီးဘက်မြို့တော် ဒေသ နေရာတွင် ရှေးဦးနေထိုင်သူများက ပြင်သစ် စွန့်စားရှာဖွေသူ ဂျက် ကာတီယာ အား ထို စကားလုံးကို အသုံးပြု၍ စတာဒါကိုနာ ကျေးရွာနေရာသို့ လမ်းပြ ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Rayburn2001"/> နောင်တွင် ကာတီယာမှ ကနေဒါ ဆိုသော စကားလုံးကို အသုံးပြု၍ ထိုကျေးရွာကိုသာ မကဘဲ ထိုကျေးရွာ၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်သူ ဒွန်နာကိုနာ အုပ်ချုပ်သော နေရာ အားလုံးအား ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Rayburn2001">{{cite book|author=Alan Rayburn|title=Naming Canada: Stories about Canadian Place Names|url=http://books.google.com/books?id=aiUZMOypNB4C&pg=PA14|year=2001|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8293-0|pages=14–22}}</ref> ၁၅၄၅ မှ အစပြု၍ ဥရောပရှိ စာအုပ်များနှင့် မြေပုံများတွင် ထိုဒေသကို ကနေဒါဟု စတင် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။<ref name="Rayburn2001"/> ၁၇ ရာစုနှစ် နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းများတွင် ကနေဒါ မှာ စိန့်လောရင့် မြစ်တလျှောက်တွင် တည်ရှိသော နယူးဖရန့်ဒေသကို ရည်ညွှန်းခဲ့ကြသည်။ <ref name="Magocsi1999as">{{cite book|author=Paul R. Magocsi|title=Encyclopedia of Canada's Peoples|url=http://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA1048|year=1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-2938-6|page=1048}}</ref> ၁၇၉၁ တွင် ထိုဒေသမှာ အထက်ကနေဒါနှင့် အောက်ကနေဒါ ဟုခေါ်သော ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ဒေသ နှစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသများကို ကနေဒါများ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်မှာ ၁၈၄၁ ခုနှစ် ဗြိတိသျှ ကနေဒါ ပြည်နယ် ဟု ပေါင်းစပ်ခဲ့သည့် အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။ <ref name="Britain1841a">{{cite book|author=Great Britain|title=An Act to Re-write the Provinces of Upper and Lower Canada, and for the Government of Canada|url=http://books.google.com/books?id=BCQtAAAAYAAJ&pg=PA20|year=1841|publisher=J.C. Fisher & W. Kimble|page=20}}</ref> ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း အဖြစ် ပေါင်းစည်းပြီးနောက် ကနေဒါ ဆိုသော အမည်ကို နိုင်ငံ အသစ်၏ တရားဝင် အမည် အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြပြီး ဘုရင့် လက်အောက်ခံ ဒိုမီနီယံ အဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|last=O'Toole|first=Roger|title=Holy nations and global identities: civil religion, nationalism, and globalisation|url=https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit|year=2009|publisher=Brill|isbn=978-90-04-17828-1|editor=Hvithamar, Annika; Warburg, Margit; Jacobsen, Brian Arly|page=[https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit/page/137 137]|chapter=Dominion of the Gods: Religious continuity and change in a Canadian context}}</ref> ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကနေဒါ အက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက်မှ ကနေဒါနိုင်ငံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် အမျိုးသားနေ့ ရုံးပိတ်ရက်ကို ဒိုမီနီယံနေ့မှ ကနေဒါ နေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ <ref name=buckner>{{cite book|title=Canada and the British Empire|url=https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse|editor= Buckner, Philip|publisher=Oxford University Press|year=2008|pages=[https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse/page/37 37]–40, 56–59, 114, 124–125|isbn=978-0-19-927164-1}}</ref> ဒိုမီနီယံ ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရကို ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးများမှ ကွဲပြားအောင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင်မှ ဒိုမီနီယံ ဟူသော အခေါ်အဝေါ် အစား ဖက်ဒရယ် ဟူသော အခေါ်အဝေါ်ဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="CourtneySmith2010">{{cite book|author1=John Courtney|author2=David Smith|title=The Oxford Handbook of Canadian Politics|url=http://books.google.com/books?id=5KomEXgxvMcC&pg=PA114|year=2010|publisher=Oxford Handbooks Online|isbn=978-0-19-533535-4|page=114}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ===ရှေးဦးနေထိုင်သူများ=== ယနေ့ခေတ် ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူများတွင် ဖတ်စ်နေးရှင်း၊ အီးနွစ် နှင့် မဲတစ် လူမျိုးများ ပါဝင်ပြီး<ref name=GraberKuprecht2012>{{cite book|author1=Christoph Beat Graber|author2=Karolina Kuprecht|author3=Jessica C. Lai|title=International Trade in Indigenous Cultural Heritage: Legal and Policy Issues|url=http://books.google.com/books?id=5dv2d57n52MC&pg=PA366|year=2012|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-0-85793-831-2|page=366}}</ref> နောက်တစ်မျိုးမှာ ၁၇ ရာစုခန့်က ဖတ်စ်နေးရှင်း နှင့် အီးနွစ် လူမျိုးတို့ ဥရောပမှ လာရောက် အခြေချ နေထိုင်သူတို့နှင့် ပေါင်းဖက်ရာမှ ဆင်းသက်လာသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။<ref name=GraberKuprecht2012/> ရှေးဟောင်းသုတေသန နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာဆန်းစစ်ချက် တို့အရ ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ ကြား ကာလမှစ၍ မြောက်ပိုင်း ယူကွန်း ဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ ဘီစီ ၇,၅၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ တောင်ပိုင်း အွန်တေရီအို ဒေသတွင် လည်းကောင်း လူသားတို့ ရှိနေခဲ့သည့် လက္ခဏာများကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite book|author1=Linda S. Cordell|author2=Kent Lightfoot|author3=Francis McManamon|author4=George Milner|title=Archaeology in America: An Encyclopedia |url=http://books.google.com/books?id=arfWRW5OFVgC&pg=RA3-PA249|volume=4|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-02189-3|page=3}}</ref><ref>{{cite book|author=Timothy R. Pauketat|title=The Oxford Handbook of North American Archaeology|url=http://books.google.com/books?id=yf8j0b7gLvUC&pg=PA96|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-538011-8|page=96}}</ref> ထို ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်သူများမှာ ဘဲရင်း ရေလက်ကြားတွင် ကုန်းမြေအဖြစ် အာရှ နှင့် အမေရိကကို ဆက်စပ်နေခဲ့သော နေရာကို ဖြတ်ကျော်၍ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|author=Thomas D. Dillehay|title=The Settlement of the Americas: A New Prehistory|url=http://books.google.com/books?id=aM0CRBQ9kFcC&pg=PA61|year=2008|publisher=Basic Books|isbn=978-0-7867-2543-4|page=61|access-date=16 September 2015|archive-date=25 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325161745/http://books.google.com/books?id=aM0CRBQ9kFcC&pg=PA61|url-status=dead}}</ref> ပေလီယို အင်ဒီးယန်း ရှေးဟောင်းသုတေသန နေရာများ ဖြစ်သော ကျီးအို လတာပြင် နှင့် ငါးပြာဂူတို့မှာ ကနေဒါရှိ လူတို့ အခြေချ နေထိုင်ရာ အစောဆုံး နှစ်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|author1=Center for Archaeological Sciences Norman Herz Professor of Geology and Director|author2=Society of Archaelogical Sciences both at University of Georgia Ervan G. Garrison Associate Professor of Anthropology and Geology and President|title=Geological Methods for Archaeology|url=http://books.google.com/books?id=YSPkmV_mRvkC&pg=PA125|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802511-5|page=125}}</ref> ကနေဒါရှိ ရှေးဦး အခြေချ နေထိုင်ရာ လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် အတည်တကျ နေထိုင်မှု၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ရှုပ်ထွေးသော လူ့အဖွဲ့စည်း ဝါစဉ်များ နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက်များ အစရှိသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book|last=Hayes|first=Derek|title=Canada: an illustrated history|url=https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6|year=2008|publisher=Douglas & Mcintyre|isbn=978-1-55365-259-5|pages=[https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6/page/7 7], 13}}</ref><ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=quM1xyFyfhQC&pg=PA170| title=Indigenous difference and the Constitution of Canada| first= Patrick| last=Macklem|year=2001|publisher=University of Toronto Press|page=170|isbn=978-0-8020-4195-1}}</ref> ဥရောပ စွန့်စား ရှာဖွေသူတို့ ၁၅ ရာစု နှင့် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အချို့သော ယဉ်ကျေးမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသန စူးစမ်းရှာဖွေမှုများမှ တဆင့်သာ သိရှိရသည်။ <ref>{{cite book|last=Sonneborn|first=Liz|title=Chronology of American Indian History|url=https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5|date=January 2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-6770-1|pages=[https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5/page/2 2]–12}}</ref> ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်ချိန်တွင် ရှေဦးနေထိုင်သူတို့၏ လူဦးရေမှာ ၂ သိန်းမှ<ref name=dying>{{cite book|last=Wilson|first=Donna M|author2=Northcott, Herbert C|url=http://books.google.com/books?id=p_pMVs53mzQC&pg=PA25|title=Dying and Death in Canada|publisher=University of Toronto Press|year=2008|isbn=978-1-55111-873-4|pages=25–27}}</ref> ၂ သန်း အတွင်း<ref name=Steckel>{{cite book|last=Thornton|first=Russell|title=A population history of North America|editors=Haines, Michael R; Steckel, Richard Hall|publisher=Cambridge University Press|year=2000|pages=13, 380|chapter=Population history of Native North Americans|isbn=978-0-521-49666-7}}</ref> ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ကနေဒါ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ နှင့် ဆိုင်သော တော်ဝင် ကော်မရှင်ကမူ ၅ သိန်းဟု လက်ခံ ထားသည်။<ref>{{cite book|series=Handbook of North American Indians|title=Indians In Contemporary Society|volume=2|editor1-last=Bailey|editor1-first= Garrick Alan|chapter=Native Populations of Canada|last=O'Donnell|first=C. Vivian|year=2008|publisher= Government Printing Office|chapter-url=http://books.google.com/books?id=Z1IwUbZqjTUC&pg=PA285|page=285|isbn=978-0-16-080388-8}}</ref> ဥရောပ သားတို့၏ ကိုလိုနီပြုမှု အကျိုးဆက် အဖြစ် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့မှာ အသစ်ရောက်ရှိလာသော တုပ်ကွေး၊ ဝက်သက်၊ ရေကျောက် အစရှိသော ၎င်းတို့ အနေနှင့် သဘာဝ အားဖြင့် ခုခံ စွမ်းအား မရှိသော ရောဂါများ၏ ကူးစက် ပျံ့နှံ့မှုကို ခံစားရပြီး ဥရောပသားတို့ ရောက်ရှိပြီး ရာစုနှစ် တစ်ခု အကြာတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိ လူဦးရေ ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref name=dying/><ref>{{cite book| last=True Peters| first=Stephanie| title=Smallpox in the New World|url=http://books.google.com/books?id=v0zEiM_hijsC&pg=PA39|year=2005|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-1637-1|page=39}}</ref> ဥရောပ ကနေဒါသားတို့ နှင့် ဖတ်စ်နေးရှင်း နှင့် အီနွစ် အစရှိသော လူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ဆက်ဆံရေးမှာ ပဋိပက္ခ လုံးဝ မရှိဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း အတော်ပင် ပြေလည်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref>{{cite book|last=Preston|first=David L.|title=The Texture of Contact: European and Indian Settler Communities on the Frontiers of Iroquoia, 1667–1783|url=http://books.google.com/books?id=L-9N6-6UCnoC&pg=PA43|year=2009|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-2549-7|pages=43–44}}</ref> ကနေဒါ ဘုရင် အသိုင်းအဝိုင်း နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့မှာ ဥရောပသားတို့ ကိုလိုနီစနစ် ဖော်ဆောင်သည့် အချိန်တွင် စတင်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ပြုခဲ့ကြပြီး အီနွစ်တို့မှာ ဥရောပသားတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် အကန့်အသတ် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html|work=Innu Culture|title=3. Innu-Inuit 'Warfare'|year=1999|author=Tanner, Adrian|publisher=Department of Anthropology, Memorial University of Newfoundland|accessdate=May 23, 2011|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823015544/http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html}}</ref> ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ အစပြု၍ ဥရောပ ကနေဒါသားတို့က ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ကို ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အတွင်း ဝင်ရောက်ပေါင်းစပ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Asch|first=Michael|title=Aboriginal and Treaty Rights in Canada: Essays on Law, Equity, and Respect for Difference|url=http://books.google.com/books?id=9Uae4mTTyYYC&pg=PA28|year=1997|publisher=UBC Pres|isbn=978-0-7748-0581-0|page=28}}</ref> ထိုသို့ အားထုတ်မှုများမှာ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့ပြီး အတင်းအကျပ် ပေါင်းစည်းစေခြင်း နှင့် ရွှေ့ပြောင်းစေခြင်းများကို ပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Kirmayer|first1=Laurence J.|last2=Guthriefirst2=Gail Valaskakis|title=Healing Traditions: The Mental Health of Aboriginal Peoples in Canada|url=http://books.google.com/books?id=AXYDxvx3zSAC&pg=PA9|year=2009|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-5863-2|page=9}}</ref> ===ဥရောပမှ ကိုလိုနီပြုခြင်း=== ဥရောပသားတို့ ကိုလိုနီ ပြုရန် ပထမဆုံး ကြိုးပမ်းခြင်းမှာ အေဒီ ၁၀၀၀ ခန့်က နော့စ်လူမျိုးတို့ နယူးဖောင်လန်ဒေသရှိ [[လန်စီ မီးဒိုး]]တွင် ခဏတာမျှ အခြေချ နေထိုင်ခြင်းမှ အစပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=The Norse Discovery of America|first=Arthur Middleton|last=Reeves|url=http://books.google.com/books?id=HkoPUdPM3V8C&pg=PA7|publisher=BiblioLife|page=82|year=2009|isbn=978-0-559-05400-6}}</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ဥရောပသားတို့၏ ထပ်မံ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း မပြုတော့သည်မှာ ၁၄၉၇ ခုနှစ် အီတလီ ရေကြောင်းသွား ဂျွန်ကာဘော့မှ အင်္ဂလန် အတွက် ကနေဒါ၏ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်း ရှာဖွေသည့် အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=John Cabot's voyage of 1497|url=http://www.heritage.nf.ca/exploration/cabot1497.html|publisher=Memorial University of Newfoundland|year=2000|accessdate=August 15, 2012|archive-date=12 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212041811/http://www.heritage.nf.ca/exploration/cabot1497.html}}</ref> ထို့နောက် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ဘက်စ် လူမျိုးများ နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားများ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် ဝေလငါး ဖမ်းရန် နှင့် ငါးဖမ်းရန် စခန်းများတည်ဆောက်ကြသည်။<ref name=hornsby/> ၁၅၃၄ တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး စူးစမ်း ရှာဖွေသူ ဂျက်ကာတီယာမှ စိန့်လောရင့်မြစ်တလျှောက် စူးစမ်းရှာဖွေရှာဖွေခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်တွင် အမြင့် ၃၃ပေ (၁၀ မီတာ) မျှ မြင့်မားပြီး "ပြင်သစ်ဘုရင် သက်တော်ရှည်ပါစေ" ဟူသော စာတမ်း ရေးထိုးထားသည့် လက်ဝါးကပ်တိုင်ကို စိုက်ထူခဲ့ကာ ထိုနယ်မြေကို ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် ၁ ၏ အမည်ဖြင့် သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author1=Cartier, Jacques; Biggar, Henry Percival; Cook, Ramsay|title=The Voyages of Jacques Cartier|url=http://books.google.com/books?id=VcKEk7hRTmYC&pg=PA26|year=1993|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-6000-6|page=26}}</ref> ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ပထမမြောက် အဲလိဇဘက်1 ဘုရင်မ၏ တော်ဝင် အခွင့်အာဏာ လွှဲအပ်ခံရသူ ဆာ ဟမ်ဖရေး ဂီးလ်ဘတ်မှ နယူးဖောင်လန်မှ စိန့်ဂျွန်မြို့ကို မြောက်အမေရိက၏ ပထမဆုံးသော အင်္ဂလိပ် ကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|author=Rose, George A|title=Cod: The Ecological History of the North Atlantic Fisheries|url=http://books.google.com/books?id=tDNe7GOOwfwC&pg=PA209|date=October 1, 2007|publisher=Breakwater Books|isbn=978-1-55081-225-1|page=209}}</ref> ၁၆၀၃တွင် ပြင်သစ် စွန့်စားရှာဖွေသူ တစ်ဦးဖြစ်သော ဆင်မျူရယ် ဒီ ချက်ပလိန် ရောက်ရှိလာပြီး ပထမဆုံးသော ဥရောပသားတို့၏ အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သော ပေါ့တ်ရွိုင်ရယ်မြို့ကို ၁၆၀၅ တွင် လည်းကောင်း နှင့် ကွီးဗက်စီးတီးကို ၁၆၀၈ တွင် လည်းကောင်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author1=Ninette Kelley|author2=Michael J. Trebilcock|title=The Making of the Mosaic: A History of Canadian Immigration Policy|url=http://books.google.com/books?id=3IHyRvsCiKMC&pg=PA27|date=September 30, 2010|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-9536-7|page=27}}</ref> နယူးဖရန့်ဟု ခေါ်သော မြောက်အမေရိကရှိ ပြင်သစ်ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် အခြေချ နေထိုင်သူများတွင် ကနေဒီယန် များက စိန့်လောရင့်မြစ်ဝှမ်းတွင် လည်းကောင်း၊ အကေးဒီးယန်းများက ယနေ့ခေတ် မရိန်တိုင်း ဟုခေါ်သော နေရာတွင် လည်းကောင်း အခြေချခဲ့ကြပြီး သားမွှေးကုန်သည်များနှင့် ကက်သလစ် သာသနာပြုများကမူ ဂရိတ်လိတ်ဒေသ၊ ဟတ်ဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်၊ မစ္စစ္စပီ ရေဝေကုန်းတန်း နှင့် လူဝီစီးယားနား အထိ စူးစမ်းရှာဖွေ သွားလာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|author=Howard Roberts LaMar|title=The Reader's Encyclopedia of the American West|url=https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0|year=1977|publisher=University of Michigan|isbn=978-0-690-00008-5|page=[https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0/page/355 355]}}</ref> ၁၇ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် မြောက်အမေရိက သားမွှေးကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားသူများကြားတွင် ဘီဗာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Tucker, Spencer C; Arnold, James; Wiener, Roberta |title=The Encyclopedia of North American Indian Wars, 1607–1890: A Political, Social, and Military History|url=http://books.google.com/books?id=JsM4A0GSO34C&pg=PA394|date=September 30, 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-697-8|page=394}}</ref> ၁၆၁၀ မှစ၍ အင်္ဂလိပ်တို့သည် နယူးဖောင်လန်ရှိ ကျူးပစ် နှင့် ဖယ်ရီလန်း တို့တွင် ကိုလိုနီနယ်မြေများ ထပ်မံ ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author1=Phillip Alfred Buckner|author2=John G. Reid|title=The Atlantic Region to Confederation: A History|url=http://books.google.com/books?id=_5AHjGRigpYC&pg=PA55|year=1994|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-6977-1|pages=55–56}}</ref> များမကြာမီတွင် တောင်ဘက်ရှိ ကိုလိုနီ နယ်မြေ ၁၃ ခုဟု ခေါ်ကြသော ယခုလက်ရှိ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တည်ရှိရာ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို ဆက်လက် ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref name=hornsby>{{cite book|last=Hornsby|first=Stephen J|title=British Atlantic, American frontier: spaces of power in early modern British America|url=https://archive.org/details/britishatlantica0000horn|year=2005|publisher=University Press of New England|isbn=978-1-58465-427-8|pages=[https://archive.org/details/britishatlantica0000horn/page/14 14], 18–19, 22–23}}</ref> ၁၆၈၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၇၆၃ ခုနှစ်ကြားတွင် မြောက်အမေရိက ကိုလိုနီနယ်မြေများ၌ စစ်ပွဲ ၄ ခု ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းစစ်ပွဲများမှာ ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲဟု ခေါ်သော မြောက်အမေရိက စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်သော စစ်ပွဲများဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|author= Nolan, Cathal J|title=Wars of the age of Louis XIV, 1650–1715: an encyclopedia of global warfare and civilization|url=http://books.google.com/books?id=Nn_61ts-hQwC&pg=PA160|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-33046-9|page=160}}</ref> ၁၇၁၃ အုထရက်ချ် စာချုပ် နှင့် ၁၇၆၃ ပဲရစ်စာချုပ်တို့ကြောင့် ကုန်းမြေမကြီး ဖြစ်သော နိုဗာ စကိုးရှားအား ကနေဒါသို့ ပေးအပ်လိုက်ရကာ ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်သို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး နယူးဖရန့်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကိုလည်း ခုနစ်နှစ် စစ်ပွဲ အပြီးတွင် ဗြိတိန်သို့ ပေးအပ်လိုက်ရသည်။<ref>{{cite journal|last=Allaire|first=Gratien|title=From "Nouvelle-France" to "Francophonie canadienne": a historical survey|journal=International Journal of the Sociology of Language|date=May 2007|issue=185|pages=25–52|doi=10.1515/IJSL.2007.024|volume=2007}}</ref> [[File:Benjamin West 005.jpg|thumb|left|ပန်းချီဆရာ ဘင်ဂျမင်ဝက်စ်၏ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝုဖ် သေဆုံးခြင်း (၁၇၇၁) ပန်းချီကားမှာ ကွီးဗက်စီးတီးရှိ အေဘရာဟမ်လွင်ပြင် တိုက်ပွဲတွင် ဂျိမ်းဝုဖ် ကျဆုံးခြင်းကို ခြယ်မှုန်း သရုပ်ဖော်ထားသည်။]] ၁၇၆၃ တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် ကွီးဗက်ပြည်နယ် ကို နယူးဖရန့်မှ ခွဲထုတ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဘရက်တန် အိုင်းလန်း အငူ ကိုလည်း နိုဗာစကိုးရှား သို့ ပူးပေါင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ <ref name=buckner/> ယခု ပရင့်စ် အက်ဒ်ဝပ်ကျွန်း ဟု ခေါ်သော စိန့်ဂျွန်ကျွန်းသည် ၁၇၆၉ တွင် သီးသန့်ကိုလိုနီ နယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal|last=Hicks|first=Bruce M|title=Use of Non-Traditional Evidence: A Case Study Using Heraldry to Examine Competing Theories for Canada's Confederation|journal=British Journal of Canadian Studies|date=March 2010|volume=23|issue=1|pages=87–117|doi=10.3828/bjcs.2010.5}}</ref> ကွီးဗက် ရှိ ပဋိပက္ခများကို ရှောင်လွှဲရန် အတွက် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်မှ ကွီးဗက်အက်ဥပဒေကို ၁၇၇၄ တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကွီးဗက် နယ်မြေကို ဂရိတ်လိတ် နှင့် အိုဟိုင်းယိုး မြစ်ဝှမ်းအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Eric Nellis |title=An Empire of Regions: A Brief History of Colonial British America|url=http://books.google.com/books?id=-b6YVX53fIsC&pg=PT331|year=2010|publisher=University of Toronto Press – University of British Columbia|isbn=978-1-4426-0403-2|page=331}}</ref> ၎င်းမှ ပြင်သစ်ဘာသာ၊ ကက်သလစ် ယုံကြည်မှုနှင့် ပြင်သစ် တရားမ ဥပဒေတို့ကို ပြန်လည် ပေါ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ၁၇၇၅ ခုနှစ် [[အမေရိကန် တော်လှန်ရေး]] မဖြစ်ပွားမီတွင် ကိုလိုနီ နယ်မြေ ၁၃ ခုရှိ နေထိုင်သူများအား ဒေါသထွက်စေခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို လောင်မြိုက်စေခဲ့သည်။<ref name=buckner/> ၁၇၈၃ ပဲရစ်စာချုပ်မှ အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ပြီး ဂရိတ်လိတ်ဒေသ၏ တောင်ဘက်ရှိ (မြောက်ဘက်မပါ) ထပ်မံ တိုးချဲ့ထားသော နယ်မြေများကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အသစ်သို့ ပေးအပ်လိုက်ရသည်<ref>{{cite book|author1=Todd Leahy|author2=Raymond Wilson|title=Native American Movements|url=http://books.google.com/books?id=999tRpj8VGQC&pg=PR49|date=September 30, 2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6892-2|page=49}}</ref> မရိန်တိုင်းရှိ လွိုင်ရယ်လစ်စ် တို့၏ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာများကို ပြန်လည် စုစည်းရာတွင် နယူးဘရန်းဝစ်အား နိုဗာ စကိုးရှားမှ ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ် စကားပြောသော ကွီးဗက်ရှိ လွိုင်ရယ်လစ်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့် အနေဖြင့် ၁၇၉၁ ဖွဲ့စည့်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အက် အရ နောင်တွင် ကွီးဗက် ဖြစ်လာမည့် ပြင်သစ်စကားပြောသည့် ကနေဒါ အောက်ပိုင်း နှင့် နောင်တွင် အွန်တေးရီးအိုး ဖြစ်လာမည့် အင်္ဂလိပ်စကားပြော ကနေဒါ အထက်ပိုင်းတို့ကို ခွဲခြားခဲ့ကာ ဒေသ တစ်ခုချင်းစီကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည့် လွှတ်တော်များ တည်ထောင်စေခဲ့သည်။.<ref>{{cite book|last=McNairn|first=Jeffrey L|title=The capacity to judge|publisher=University of Toronto Press|year=2000|page=24|url=http://books.google.com/books?id=T_A3pZQrHzIC&pg=PA24|isbn=978-0-8020-4360-3}}</ref> [[File:Fathers of Confederation LAC c001855.jpg|thumb| ပန်းချီဆရာ ရောဘတ် ဟဲရစ်၏ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း၏ ဖခင် (၁၈၈၄) ပန်းချီကားတွင် ၁၈၆၄ ခုနှစ် ချားလော့တောင်း နှင့် ကွီးဗက် ကွန်ဖရင့်တို့ ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်နေပုံကို ရေးဆွဲထားသည်။]] ကနေဒါဒေသများမှာ ၁၈၁၂ ခုနှစ် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ စစ်ပွဲများတွင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်အပြီးတွင် ၁၈၁၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဗြိတိန်နိုင်ငံ နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့မှ လူပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချရန် ရောက်ရှိလာ ခဲ့သည်။<ref name=Steckel/> ၁၈၂၅ ခုနှစ် နှင့် ၁၈၄၆ ခုနှစ် ကြားတွင် ဥရောပမှ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်သူပေါင်း ၆၂၆,၆၂၈ ဦး ကနေဒါ ဆိပ်ကမ်းများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်း ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/ImmigrationHistoryofCanada.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071216101207/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/ImmigrationHistoryofCanada.htm|archivedate=December 16, 2007|title=Immigration History of Canada|year=2004|publisher=Marianopolis College|accessdate=May 23, 2011}}</ref> ထိုလူများတွင် အိုင်ယာလန် အစားအစာပြတ်လပ်မှု ကပ်ဘေးမှ ထွက်ပြေးလာသူများနှင့် စကော့တလန်ကုန်းမြင့်မှာ ဖိအားသုံး ရွှေ့ပြောင်းစေမှုကြောင့် နေရာပျောက်ခဲ့သော ဂေးလစ်စကားပြော စကော့လူမျိုးများ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html |work=cchahistory.ca |title=The Irish Emigration of 1847 and Its Canadian Consequences |access-date=20 September 2015 |archive-date=7 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707141525/http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html }}</ref> ကူးစက်ရောဂါများကြောင့် ၁၈၉၁ ခုနှစ် မတိုင်မီ ကနေဒါသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသော ဥရောပသားတို့၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းကြား သေဆုံးခဲ့ ကြသည်။ <ref name=dying/> ၁၈၃၇တွင် ဖြစ်ပွားသော မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ပုန်ကန်မှု အပြီးတွင် တာဝန်ယူနိုင်မည့် အစိုးရတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ရန် အာသီသ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ဒါဟမ် အစီရင်ခံစာမှ တာဝန်ယူနိုင်မည့် အစိုးရတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းရန် နှင့် ပြင်သစ် ကနေဒီယန်တို့အား အင်္ဂလိပ် ယဉ်ကျေးမှု အတွင်း သွတ်သွင်းရန် ထောက်ခံအားပေး ခဲ့သည်။ <ref name=buckner/> ၁၈၄၀ ပြည်ထောင်စု အက်မှ ကနေဒါဒေသများကို ကနေဒါပြည်နယ် အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိကန် ပြည်နယ် များတွင် တာဝန်ယူနိုင်မည့် အစိုးရကို ၁၈၄၉ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Romney|first=Paul|date=Spring 1989|title=From Constitutionalism to Legalism: Trial by Jury, Responsible Government, and the Rule of Law in the Canadian Political Culture|journal=Law and History Review|publisher=University of Illinois Press|volume=7|issue=1|page=128|doi=10.2307/743779}}</ref> ၁၈၄၆ ခုနှစ် အော်ရီဂွန် စာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက်တွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်တို့၏ အော်ရီဂွန် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှု အဆုံးသတ်ခဲ့ပြီး လတ္တီကျု ၄၉ ဒီဂရီ တလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ နယ်နိမိတ်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ဗန်ကူးဗားကျွန်း နှင့် ၁၈၅၈ ခုနှစ် တွင်ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ အသီးသီးရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီများ တည်ထောင်ရန် လမ်းစတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Evenden|first=Leonard J|author2=Turbeville, Daniel E|title=Geographical snapshots of North America|editor=Janelle, Donald G|publisher=Guilford Press|year=1992|page=52|chapter=The Pacific Coast Borderland and Frontier|isbn=978-0-89862-030-6}}</ref> ===ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ချဲ့ထွင်ခြင်း=== [[File:Canada provinces evolution 2.gif|thumb|left|200px|alt=refer to caption|၁၈၆၇ခုနှစ် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တည်ထောင်သည်မှ အစပြု၍ ကနေဒါရှိ ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများ တိုးပွားပြောင်းလဲလာခြင်းကို ဖော်ပြထားသော ရုပ်ရှင် မြေပုံ]] ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်အချို့ ကျင်းပပြီးနောက် ၁၈၆၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အက်ဖြင့် ကနေဒါ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံကို ၁၈၆၇ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် တည်ထောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး အစပိုင်းတွင် အွန်တေရီအို၊ ကွီးဗက်၊ နိုဗာ စကိုးရှား နှင့် နယူးဘရန်းဝစ် ပြည်နယ် ၄ ခု ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|first1=Gertjan|last1=Dijkink|first2=Hans|last2=Knippenberg|title=The Territorial Factor: Political Geography in a Globalising World|url=http://books.google.com/books?id=3RRJr-5q1H0C&pg=PA226|year=2001|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-5629-188-4|page=226}}</ref><ref name=bothwell>{{cite book|title = History of Canada Since 1867|url = https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7|first = Robert | last = Bothwell|publisher = Michigan State University Press|year = 1996|isbn = 978-0-87013-399-2|pages=[https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7/page/31 31], 207–310}}</ref> ကနေဒါမှ ရူးပတ်လန်း နှင့် အနောက်မြောက်ဒေသတို့ကို ထိန်းချုပ်ပြီး အနောက်မြောက်ဒေသများ အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မဲတစ်တို့၏ မကျေနပ်မှုကြောင့် မြစ်နီသူပုန်ထမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ၁၈၇၀ ဇူလိုင်လတွင် မာနီတိုဘာ ပြည်နယ် ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Bumsted|first=JM|title=The Red River Rebellion|url=https://archive.org/details/redriverrebellio0000bums|publisher=Watson & Dwyer|year=1996|isbn=978-0-920486-23-8}}</ref> ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ နှင့် ဗန်ကူးဗားကျွန်း တို့မှာ ၁၈၆၆ တွင် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ၁၈၇၁ တွင် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ပရင့်စ်အက်ဒဝပ် ကျွန်းကမူ ၁၈၇၃ တွင် ပေါင်းစည်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီ အစိုးရမှ အခြေတည်စ ကနေဒါ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများကို ကာကွယ်ရန် စည်းကြပ်ခွန် ကောက်ခံမည့် အမျိုးသားရေး ပေါ်လစီ တစ်ရပ်ကို ကနေဒါ ပါလီမန်တွင် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref name=bothwell/> အနောက်ဘက်သို့ ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်ရန် တိုက်ကြီးကို ဖြတ်သန်းသွားမည့် ရထားလမ်း ၃ခု (ကနေဒါ ပစိဖိတ် ရထားလမ်း အပါအဝင်) ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် ကမကထ ပြုမည့် အစီအစဉ်၊ ပရေရီ မြက်ခင်းပြင်များနှင့် အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာများ ဆက်သွယ်နိုင်ရန် အတွက် ဒိုမီနီယံ မြေယာ ဥပဒေ၊ ထိုဒေသတွင် အချုပ်အခြာ အာဏာ တည်မြဲရန် အတွက် အနောက်မြောက် မြင်းစီး ရဲအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း ပါလီမန်မှ သဘောတူ အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html|title=Sir John A. Macdonald|year=2008|publisher=Library and Archives Canada|accessdate=May 23, 2011|archivedate=14 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614221958/http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/archivist-magazine/015002-2230-e.html|title=The Canadian West: An Archival Odyssey through the Records of the Department of the Interior|last=Cook|first=Terry|year=2000|work=The Archivist|publisher=Library and Archives Canada|accessdate=May 23, 2011}}</ref> ၁၈၉၈ ခုနှစ် အနောက်မြောက် ဒေသအတွင်း ကလုန်ဒိုက်ဒေသသို့ ရွှေရှာရန် လူအများအပြား သွားရောက်ကြခြင်း အတွက် ပါလီမန်မှ ယူကွန်း ဒေသကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဝေးလ်ဖရစ် လော်ရီယာ၏ အစိုးရမှ ဥရောပသား ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ များကို ပရေရီမြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် အခြေချရန်အတွက် အားပေးသည့် အနေဖြင့် အယ်လ်ဘာတာ နှင့် ဆာစကက်ချဝမ် တို့အား ပြည်နယ်များ အဖြစ် ၁၉၀၅ ခုတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=canatlas>{{cite web |url=http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&sub=building_basics_confederation&lang=En |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060303140806/http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&sub=building_basics_confederation&lang=En |archivedate=March 3, 2006|title=Building a nation|work=Canadian Atlas|publisher=[[Canadian Geographic]]|accessdate=May 23, 2011}}</ref> ===၂၀ ရာစု အစောပိုင်း=== [[File:Canadian tank and soldiers Vimy 1917.jpg|thumb|alt=လက်နက်ကိုင် စစ်သားများ တင့်ကားအပျက်အစီးနှင့် အလောင်းတစ်လောင်းကို ပတ်၍ ချီတက်နေကြပုံ|၁၉၁၇ ခုနှစ် ဗိုင်မီ တောင်ရိုး တိုက်ပွဲတွင် ကနေဒါ စစ်သားများအား မာ့ခ် ၂ တင့်ကားနှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်။]] ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်း အက်ဥပဒေအရ ဗြိတိန်မှ ကနေဒါ၏ နိုင်ငံခြားရေးရာ ကိစ္စရပ်များကို ထိန်းချုပ်ထားဆဲ ဖြစ်သဖြင့် ၁၉၁၄ ခုနှစ် စစ်ကြေညာသည့် အခါတွင် ကနေဒါနိုင်ငံအား ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းသို့ အလိုအလျောက် ပါဝင်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|first=Brian Douglas|last=Tennyson|title=Canada's Great War, 1914–1918: How Canada Helped Save the British Empire and Became a North American Nation|url=http://books.google.com/books?id=w2OeBQAAQBAJ&pg=PA4|year=2014|publisher=Scarecrow Press (Cape Breton University)|isbn=978-0-8108-8860-9|page=4}}</ref> ဆန္ဒအလျောက် စစ်ထဲသို့ ဝင်သူများအား အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာသို့ ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး နောင်တွင် ကနေဒါ တပ်မကြီး၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့ကာ ၎င်းအဖွဲ့မှာ ဗိုင်မီတောင်ရိုး တိုက်ပွဲနှင့် အခြားသော အဓိက တိုက်ပွဲများတွင် အဓိက ကျသော နေရာမှ ပါဝင် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။<ref name=morton-milhist>{{cite book|last=Morton|first=Desmond|title=A military history of Canada|publisher=McClelland & Stewart|year=1999|edition=4th|pages=130–158, 173, 203–233, 258|isbn=978-0-7710-6514-9}}</ref> ပထမကမ္ဘာစစ် တွင် ပါဝင်သော ကနေဒါ စစ်သား ၆၂၅,၀၀၀ ဦးတွင် ၆၀,၀၀၀ ခန့်မှာ ကျဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇၂,၀၀၀ ခန့်မှာ ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည်။<ref>{{cite book|first=J. L.|last=Granatstein|title=Canada's Army: Waging War and Keeping the Peace|url=http://books.google.com/books?id=jqxyhNcha3sC&pg=PA144|year=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8696-9|page=144}}</ref> ယူနီယံနစ်ပါတီ အစိုးရက စစ်တပ်၏ တစ်စထထက် တစ်စ လျော့နည်းလာသေသာ စစ်သည်အင်အားကို တိုးပွားလာစေရန် အတွက် စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေကို တင်သွင်းရန် ကြိုးစားသည့် အခါတွင် ပြင်သစ်စကားပြော ကွီးဗက် နယ်သားတို့၏ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး ၁၉၁၇ စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေ ပြဿနာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref name=McGonigal1962>{{cite book|first=Richard Morton|last=McGonigal|title=The Conscription Crisis in Quebec – 1917: a Study in Canadian Dualism|year=1962|publisher=Harvard University|page=Intro}}</ref> စစ်မှုရေးရာ အက်ဥပဒေကြောင့် စစ်မှုမထမ်း မနေရ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ကွီးဗက်မြို့ ပြင်ပမှ ပြင်သစ်ဘာသာစကားပြော ကျောင်းများ ပြဿနာ နှင့် အခြားသူများနှင့် အလွန်အမင်း သီးသန့်ဖြစ်နေသော ပြင်သစ်စကားပြော ကနေဒါနိုင်ငံသားများ ပြဿနာများလည်း ပါဝင်ကြကာ လစ်ဘရယ် ပါတီကို ၂ ခြမ်းကွဲစေ ခဲ့သည်။<ref name=McGonigal1962/> ၁၉၁၉ တွင် ကနေဒါသည် [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]သို့ ဗြိတိန်နှင့် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ အနေနှင့် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခု ဝက်မင်စတာ စတက်ကျု ဥပဒေမှ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ခြင်းကို ထပ်ဆင့် အတည်ပြု ပေးခဲ့သည်။<ref name=hail>{{cite journal |last=Hail |first=M |author2=Lange, S |title=Federalism and Representation in the Theory of the Founding Fathers: A Comparative Study of US and Canadian Constitutional Thought |journal=Publius: the Journal of Federalism |date=February 25, 2010 |volume=40 |issue=3 |pages=366–388 |doi=10.1093/publius/pjq001}}</ref> [[File:Crew of a Sherman-tank south of Vaucelles.jpg|upright|thumb|left|၁၉၄၄ ခု ဇွန်လ နော်မန်ဒီ တိုက်ပွဲ အတွင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗော်ဆဲလ် တောင်ပိုင်း၌ ကနေဒါ စစ်သားများကို ရှားမင်းတင့်ကားဖြင့် တွေ့ရပုံ]] ၁၉၃၀ခုနှစ်များ၏ အစောပိုင်း ကနေဒါ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး အတွင်းတွင် ကနေဒါ၏ စီးပွားရေး ကျဆင်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် ခက်ခဲမှုများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|first=Robert B.|last=Bryce|title=Maturing in Hard Times: Canada's Department of Finance through the Great Depression|url=http://books.google.com/books?id=y2XU2UzE-vUC&pg=PA41|date=June 1, 1986|publisher=McGill-Queens|isbn=978-0-7735-0555-1|page=41}}</ref> စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် ဆာစကက်ချဝမ်ရှိ ဓနသဟာယ သမဝါယမ ဖက်ဒရေးရှင်းမှ လူမှုဖူလုံရေးကို နိုင်ငံတော်မှ တာဝန်ယူသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေမည့် လိုအပ်ချက်များ ကို (တော်မီ ဒေါက်ဂလပ်စ်မှ စတင်ကာ) ၁၉၄၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များအတွင်း မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Mulvale|first=James P|title=Basic Income and the Canadian Welfare State: Exploring the Realms of Possibility|journal=Basic Income Studies|date=July 11, 2008|volume=3|issue=1|doi=10.2202/1932-0183.1084}}</ref> လစ်ဘရယ် အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ် ဝီလီယမ် လိုင်ယွန် မက်ကင်ဇီ ကင်း၏ အကြံပြုချက်ဖြင့် ဆဌမမြောက် ဂျော့ခ်ဘုရင်မှ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] အတွင်း ဂျာမနီကို ဗြိတိန်အပြီး ၇ ရက် အကြာတွင် စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကနေဒါ စစ်တပ် ယူနစ်များသည် ၁၉၃၉ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိကြသည်။<ref name=morton-milhist/> အားလုံး ခြုံကြည့်မည် ဆိုလျှင် ကနေဒါ နိုင်ငံသား တစ်သန်းကျော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း စစ်တပ်များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့ကြပြီး ၄၂,၀၀၀ ဦးခန့် သေဆုံးကာ ၅၅,၀၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|first=Edward|last=Humphreys|title=Great Candian Battles: Heroism and Courage Through the Years|url=http://books.google.com/books?id=z-SsBAAAQBAJ&pg=PT151|year=2013|publisher=Arcturus Publishing|isbn=978-1-78404-098-7|page=151}}</ref> ကနေဒါ တပ်ဖွဲ့များသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်၏ အရေးပါသော တိုက်ပွဲများဖြစ်သော ၁၉၄၂ ခုနှစ် အတွင်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော ဒရက်ပ် စီးနင်းတိုက်ပွဲ၊ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အတွင်း အီတလီသို့ မဟာမိတ်တပ်များ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခြင်း၊ နော်မန်ဒီ ကမ်းတက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ နော်မန်ဒီတိုက်ပွဲ နှင့် စကောက်တိုက်ပွဲ တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=morton-milhist/> နယ်သာလန် နိုင်ငံ သိမ်းပိုက်ခံရစဉ်တွင် ကနေဒါမှ ဒတ်ချ် ဘုရင်ကို ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သဖြင့် နယ်သာလန်မှ နာဇီဂျာမနီ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသူ တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name=netherlands>{{cite book|last=Goddard|first=Lance|title=Canada and the Liberation of the Netherlands|url=https://archive.org/details/canadaliberation0000godd|publisher=Dundurn Press|year=2005|pages=[https://archive.org/details/canadaliberation0000godd/page/225 225]–232|isbn=978-1-55002-547-7}}</ref> စစ်အတွင်း တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် စစ်အတွက် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို ကနေဒါ၊ ဗြိတိန်၊ တရုတ် နှင့် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု စစ်တပ်များအတွက် ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက် လာခဲ့သည်။<ref name=morton-milhist/> ၁၉၄၄ ခုနှစ် ကွီးဗက်တွင် စစ်မှုမထမ်းမနေရ အမိန့်အတွက် ပြဿနာ ထပ်မံ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း စစ်အပြီးတွင် ကနေဒါ၌ ကြီးမားသော စစ်တပ် တစ်ခုနှင့် ခိုင်မာသော နိုင်ငံ စီးပွားရေး ကျန်နေရစ် ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Bothwell|first=Robert|title=Alliance and illusion: Canada and the world, 1945–1984|url=https://archive.org/details/allianceillusion0000both|year=2007|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-1368-6|pages=[https://archive.org/details/allianceillusion0000both/page/11 11], 31}}</ref> ===ယနေ့ခေတ်=== [[File:Alexander-NFLD.jpg|thumb| ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်တွင် ရီဒေါခန်းမ၌ ဘုရင်ခံချုပ် တျူးနစ်ဗိုင်းကောင့် အလက်ဇန္ဒား (အလယ်)မှ နယူးဖောင်လန်နှင့် ကနေဒါတို့ ပေါင်းစပ်မှု အပြီးသတ် ဥပ​ဒေမူကြမ်းကို လက်ခံ ရယူစဉ်]] စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာကြောင့် နယူးဖောင်လန် ဒိုမီနီယံသည် ၁၉၃၄ တွင် အစိုးရကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ အုပ်ချုပ်သော ကိုလိုနီ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါးသီးသော ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ၂ ခု အပြီးနောက် နယူးဖောင်လန် နေထိုင်သူများက ၁၉၄၉ တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသို့ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ဝင်ရောက်ရန် မဲပေး ဆုံးဖြတ် ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|first=J. Patrick|last=Boyer|title=Direct Democracy in Canada: The History and Future of Referendums|url=http://books.google.com/books?id=CWGN-RZcqNoC&pg=PA119|year=1996|publisher=Dundurn|isbn=978-1-4597-1884-5|page=119}}</ref> စစ်အပြီး ကနေဒါ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် လစ်ဘရယ် အစိုးရ အဆက်ဆက်၏ ပေါ်လစီများကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ အသစ်တစ်ရပ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကာ ၁၉၆၅ တွင် ယခု အသုံးပြုနေသော မေပယ်လ်ရွက် အလံကို စတင် အသုံးပြုခြင်း၊ <ref>{{cite book|last=Mackey|first=Eva|title=The house of difference: cultural politics and national identity in Canada|url=https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack|publisher=University of Toronto Press|year=2002|isbn=978-0-8020-8481-1|page=[https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack/page/57 57]}}</ref> ၁၉၆၉တွင် ရုံးသုံး ဘာသာစကား အဖြစ် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် ၂ ဘာသာကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ <ref>{{cite journal|last=Landry|first=Rodrigue|author2=Forgues, Éric|title=Official language minorities in Canada: an introduction|journal=International Journal of the Sociology of Language|date=May 2007|issue=185|pages=1–9|doi=10.1515/IJSL.2007.022|volume=2007}}</ref> ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံ ရောနှောယှက်နွယ်နေသော ဝါဒကို ၁၉၇၁ တွင် တည်ထောင်ကျင့်သုံးခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်လာကြသည်။<ref>{{cite journal|last=Esses|first=Victoria M|author2=Gardner, RC|date=July 1996|title=Multiculturalism in Canada: Context and current status|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-behavioural-science_1996-07_28_3/page/145|journal=Canadian Journal of Behavioural Science|volume=28|issue=3|pages=145–152|doi=10.1037/h0084934}}</ref> ဆိုရှယ် ဒီမိုကရေစီ ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များ ဖြစ်သော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ကနေဒါ ပင်စင်စနစ်၊ ကျောင်းသားများအား ငွေချေးခြင်း ကိုလည်း ပြည်နယ်အစိုးရများ မှ တဆင့် တည်ထောင် ကျင့်သုံး လာခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ကွီးဗက် နှင့် အယ်လ်ဘာတာ တို့မှ ၎င်းတို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်များ အတွင်းသို့ ထိုအစီအစဉ်များ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို ကန့်ကွက် ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDiozOLF?url=http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf|archivedate=1 February 2010|title=Social Policies in Canada: A Model for Development|last=Sarrouh|first=Elissar|date=January 22, 2002|work=Social Policy Series, No. 1|publisher=United Nations|pages=14–16, 22–37|accessdate=May 23, 2011}}</ref> နောက်ဆုံးတွင် အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ ညီလာခံများ အကြိမ်ကြိမ် ကျင်းပခဲ့ခြင်း ၏ ရလဒ် အနေဖြင့် ၁၉၈၂ တွင် ကနေဒါ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့ပြီး အခွင့်အရေး နှင့် လွတ်လပ်မှု ဆိုင်ရာ ပဋိဉာဏ် စာတမ်းကိုလည်း စတင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name=bickerton>{{cite book| editor=Bickerton, James; Gagnon, Alain| title=Canadian Politics| url=https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0| publisher=Broadview Press| edition=4th| isbn=978-1-55111-595-5| year=2004|pages=[https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0/page/250 250]–254, 344–347}}</ref> ၁၉၉၉ တွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရနှင့် အကြိမ်ကြိမ် ညှိနှိုင်းပြီးနောက် နူနာဗု သည် ကနေဒါ၏ တတိယမြောက် ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Légaré|first=André|year=2008|title=Canada's Experiment with Aboriginal Self-Determination in Nunavut: From Vision to Illusion |journal=International Journal on Minority and Group Rights|volume=15|issue=2–3|pages=335–367|doi=10.1163/157181108X332659}}</ref> တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ၏ အသံတိတ်တော်လှန်ရေး မှတဆင့် ကွီးဗက်၌ နက်ရှိုင်းသော လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် အမျိုးသားရေး လှုပ်ရှားမှုများ မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ အစွန်းရောက်သော ကွီးဗက် လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး (အက်ဖ်အယ်လ်ကျူ) မှ ၁၉၇၀တွင် ဗုံးဖောက်ခွဲမှုနှင့် ပြန်ပေးဆွဲမှုများ အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ပြီး အောက်တိုဘာ အရေးအခင်းကို စတင် ဖြစ်ပွားရန် မီးမွှေးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Munroe|first=HD|title=The October Crisis Revisited: Counterterrorism as Strategic Choice, Political Result, and Organizational Practice|journal=Terrorism and Political Violence|year=2009|volume=21|issue=2|pages=288–305|doi=10.1080/09546550902765623}}</ref> ကွီးဗက် ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်သော ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားသူ များ၏ ပါတီ ကီဗက်ကွာ သည် ၁၉၇၆ တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရပြီး မအောင်မြင်သော ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲကို ၁၉၈၀တွင် ကျင်းပကာ ခွဲထွက်ရန် ကြိုးပမ်းမှု ကျရှုံးခဲ့သည်။ ကွီးဗက် အမျိုးသားရေးဝါဒကို မိချ်လိတ် သဘောတူညီချက်ဖြင့် အခြေခံ ဥပဒေတွင် ထည့်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၉၉၀ တွင် ကျရှုံးခဲ့သည်။<ref name=sorens>{{cite journal|last=Sorens|first=J|title=Globalization, secessionism, and autonomy|url=https://archive.org/details/sim_electoral-studies_2004-12_23_4/page/727|journal=Electoral Studies|date=December 2004|volume=23|issue=4|pages=727–752|doi=10.1016/j.electstud.2003.10.003}}</ref> ထိုအကြောင်းကြောင့် ကွီးဗက်တွင် ကီဗက်ကွာ အုပ်စု ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အနောက်ပိုင်းဒေသတွင် ကနေဒါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ပါတီကို အားကောင်း လာစေခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/politics/a-brief-history-of-the-bloc-qubcois/article1672831/|title=A brief history of the Bloc Québécois|newspaper=The Globe and Mail|first=Daniel|last=Leblanc|date=August 13, 2010|accessdate=November 25, 2010|archivedate=1 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901151147/http://www.theglobeandmail.com/news/politics/a-brief-history-of-the-bloc-qubcois/article1672831/}}</ref><ref>{{cite book|title=The new politics of the Right: neo-Populist parties and movements in established democracies|first1=Hans-Georg |last1=Betz|first2= Stefan|last2= Immerfall|url=http://books.google.com/books?id=H9cGkDJgW7wC&pg=PA173|page=173|publisher=St. Martinʼs Press|year=1998|isbn=978-0-312-21134-9}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဒုတိယမြောက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ၌ ကွီးဗက် သီးသန့် အချုပ်အခြာ အာဏာ နယ်မြေ အဖြစ် တည်ရှိရေးမှာ ကန့်ကွက်မဲ ၅၀.၆ ရာနှုန်း နှင့် ထောက်ခံမဲ ၄၉.၄ ရာနှုန်း ဖြင့် ကပ်၍ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|first=Carol L.|last=Schmid|title=The Politics of Language : Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective: Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective|url=http://books.google.com/books?id=JIuO9HmX_8QC&pg=PA112|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-803150-5|page=112}}</ref> ၁၉၉၇ တွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ ပြည်နယ် တစ်ခုချင်းအလိုက် မိမိ ဆန္ဒဖြင့် ခွဲထွက်ခြင်းမှာ အခြေခံ ဥပဒေကြောင်း အရ တရားမဝင် ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ရှင်းလင်းချက် အက်ဥပဒေကို ပါလီမန်မှ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန်အတွက် ညှိနှိုင်းရမည့် လိုအပ်ချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ <ref name=sorens/> ကွီးဗက်၏ ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားမှု အပြင် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ပြဿနာပေါင်း မြောက်မြားစွာက ကနေဒါ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကိုင်လှုပ်ခဲ့သည်။ ထို ပြဿနာများတွင် ကနေဒါ၏ သမိုင်းကြောင်း၌ အကြီးမားဆုံးသော အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့မှု ဖြစ်သည့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အဲယားအိန္ဒိယ၏ လေကြောင်း ခရီးစဉ် အမှတ် ၁၈၂ ဖောက်ခွဲခံရခြင်း၊ <ref>{{cite web|url=http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622063429/http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/|archivedate=June 22, 2008|title=Commission of Inquiry into the Investigation of the Bombing of Air India Flight 182|publisher=Government of Canada |accessdate=May 23, 2011}}</ref> ကျောင်းသူများကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သော ၁၉၈၉ ခုနှစ် အီကိုးလ် ပိုလီတက်ခနစ် တက္ကသိုလ်တွင် သေနတ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်မှု<ref>{{cite web|last= Sourour|first=Teresa K|url=http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf|year=1991 |format=PDF|title=Report of Coroner's Investigation|accessdate=May 23, 2011}}</ref> အစိုးရ နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူ တို့ အကြား ပထမဆုံးအကြိမ် အကြမ်းဖက်ထိတွေ့မှု အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည့် <ref>{{cite book|last=Roach|first=Kent|title=September 11: consequences for Canada|url=https://archive.org/details/september11conse00roac|publisher=McGill-Queen's University Press|year=2003|pages=[https://archive.org/details/september11conse00roac/page/14 15], 59–61, 194|isbn=978-0-7735-2584-9}}</ref> ၁၉၉၀ အိုကာ အရေးအခင်း <ref>{{cite news|title=The Oka Crisis|url=http://archives.cbc.ca/politics/civil_unrest/topics/99/|format=Digital Archives |publisher=CBC|year=2000|accessdate=May 23, 2011}}</ref> စသည်တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ကနေဒါသည် အမေရိကန် ဦးဆောင်သော မဟာမိတ် တပ်ဖွဲ့များ၏ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ၌ ၁၉၉၀ တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ယူအင်န် ပရိုဖော် စစ်ဆင်ရေး အပါအဝင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ် အချို့၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Canada and Multilateral Operations in Support of Peace and Stability|url=http://www.forces.gc.ca/en/news/article.page?doc=canada-and-multilateral-operations-in-support-of-peace-and-stability/hnlhlxfi|publisher=National Defence and the Canadian Forces|year=2010|accessdate=February 2, 2014|archivedate=6 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306101200/http://www.forces.gc.ca/en/news/article.page?doc=canada-and-multilateral-operations-in-support-of-peace-and-stability%2Fhnlhlxfi}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dragoons.ca/unprofor.html|title=UNPROFOR|publisher=Royal Canadian Dragoons|accessdate=October 24, 2012|archivedate=14 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114221909/http://www.dragoons.ca/unprofor.html}}</ref> ကနေဒါသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံသို့ တပ်ဖွဲ့များ ပို့လွှတ်ခဲ့သော်လည်း အမေရိကန် ဦးဆောင်သည့် အီရတ်အား ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=Jockel|first1=Joseph T|author2=Sokolsky, Joel B|year=2008|title=Canada and the war in Afghanistan: NATO's odd man out steps forward|journal=Journal of Transatlantic Studies|volume=6|issue=1|pages=100–115|doi=10.1080/14794010801917212}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် ဖြစ်ပွားသော စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု၏ ဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသော်လည်း များသောအားဖြင့် ပြန်လည် တိုးတက်လာ နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.ca/2012/07/22/canada-recession-recovery_n_1692607.html|title=Canada Recession: Global Recovery Still Fragile 3 Years On|work=Huffington Post|date=July 22, 2012|accessdate=September 1, 2012|archivedate=25 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825152550/http://www.huffingtonpost.ca/2012/07/22/canada-recession-recovery_n_1692607.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://t.thestar.com/#/article/news/canada/2014/12/03/canadian_economy_showing_signs_of_recovery_stephen_poloz_says.html|title=Canadian economy showing signs of wider recovery, Stephen Poloz says|work=Toronto Star|date=December 3, 2014|accessdate=February 13, 2015}}</ref>၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ တပ်ဖွဲ့များသည် နေတိုးအဖွဲ့ ဦးဆောင်သော လစ်ဗျားပြည်တွင်းစစ်အား ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် အပြင်<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/10/20/f-libya-nato-mission.html|title=Canada's military contribution in Libya|publisher=CBC|date=October 20, 2011|accessdate=November 27, 2011}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ် အလယ်များ အတွက် အီရတ်နိုင်ငံအတွင်း ထကြွမှုများ ဖြစ်သည့် အိုက်အက်စ် တို့ကို တိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=CanadavIS>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-30888344|title=Canada exchanges fire with Islamic State in Iraq|publisher=BBC|date=January 19, 2015|accessdate=February 9, 2015}}</ref> == ပထဝီဝင် == {{main|ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်}} ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီး၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို နေရာယူထားပြီး တောင်ဘက်တွင် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကုန်းမြေ နယ်စပ် ရှိကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကြား ကုန်းမြေ နယ်နိမိတ် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု [[အလက်စကာ ပြည်နယ်]] သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် အရှေ့ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာမှ အနောက်ဘက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အထိ ဆန့်တန်း တည်ရှိနေကာ မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ရှိသည်။<ref name="cia">{{cite web |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html |title=Canada |work=World Factbook |date=May 16, 2006 |accessdate=May 23, 2011 |archivedate=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html }}</ref> အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်မူ [[ဂရင်းလန်ကျွန်း]] တည်ရှိသည်။ ရေထု အပါအဝင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ အားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကုန်းမြေဧရိယာ အနေဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကွာခြားမှု ရှိရခြင်းမှာ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ရေကန် အမြောက်အမြား ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေကန်အားလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ <ref name="cia" /> ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီကျု ၄၁ ဒီဂရီ မှ ၈၄ ဒီဂရီကြား၊ အနောက် လောင်ဂျီကျု ၅၂ ဒီဂရီမှ ၁၄၁ ဒီဂရီ ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Canada-satellite.jpg|thumb|250px|ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တစိတ်တပိုင်းကကို ရိုက်ကူးထားသော ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံ။ တိုင်ဂါသစ်တောများကို ကနေဒီယန်ရှီးလ် ပေါ်တွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ ရေခဲနှင့် တန်ဒြာများမှာ အာတိတ်ဘက်တွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရေခဲမြစ်များကို ကနေဒီယန် ရော့ကီးတောင်တန်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုနန်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ပြန့်ပြူးပြီး မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သော ပရေရီမြက်ခင်းပြင်များက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး အတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဂရိတ်လိတ်များမှ တဆင့် စိန့်လောရင့်မြစ် မြစ်ဖျားခံ စီးဆင်းလာပြီး မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကနေဒါလူဦးရေ အများစု နေထိုင်ကြသည်။]] ၁၉၂၅မှစ၍ ကနေဒါသည် အာတိတ်ဒေသ၏ အနောက် လတ္တီကျု ၆၀ ဒီဂရီ နှင့် အနောက် လောင်ဂျီကျု ၁၄၁ ဒီဂရီကြားကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ကြေညာ ခဲ့သော်လည်း<ref name="West2004">{{cite book|author=Niels West|title=Marine Affairs Dictionary: Terms, Concepts, Laws, Court Cases, and International Conventions and Agreements|url=http://books.google.com/books?id=wd2pbRxuW0QC&pg=PA31|year=2004|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30421-7|page=31}}</ref> ထိုကြေညာချက်ကို နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ် မပြုပေ။ ကနေဒါသည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်ဖျားစွန်းတွင် နေထိုင်သူများ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး အယ်လ်စမီးယားကျွန်း၏ မြောက်ဖျားပိုင်း မြောက်လတ္တီကျု ၈၂.၅ ဒီဂရီ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ ၅၀၈မိုင် (၈၁၇ ကီလိုမီတာ) အကွာအဝေး တွင် ကနေဒါ စစ်တပ်၏ တပ်စခန်း တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book|title=Canadian Geographic|year=2008|publisher=Royal Canadian Geographical Society|page=20}}</ref> ကနေဒါ၏ အာတိတ်ဒေသ နေရာ အများစုကို ရေခဲများ နှင့် အစဉ်အေးခဲနေသော နက်ရှိုင်းမြေလွှာ များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အရှည် ၁၂၅,၅၇၀ မိုင် (၂၀၂,၀၈၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။<ref name="cia"/> ထို့ပြင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် နယ်နိမိတ်မှာလည်း ကမ္ဘာ့ အရှည်လျားဆုံးဖြစ်ပြီး ၅,၅၂၅မိုင်(၈,၈၉၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။<ref>{{cite web |publisher=International Boundary Commission |url=http://www.internationalboundarycommission.org/boundary.html |title=The Boundary |year=1985 |accessdate=May 17, 2012 |archive-date=1 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801080033/http://www.internationalboundarycommission.org/boundary.html }}</ref> နောက်ဆုံး ရေခဲခေတ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ကနေဒါရှီးလ် ပေါ်ရှိ တိုင်ဂါ သစ်တော အပါအဝင် ထင်ရှားသော သစ်တော ဒေသ ၇ မျိုး ရှိသည်။ <ref>{{cite book |title = National Atlas of Canada |publisher = Natural Resources Canada |year = 2005 |isbn = 978-0-7705-1198-2 |page = 1}} </ref> ကနေဒါတွင် ကြီးမားသော ရေကန်ပေါင်း ၃၁,၇၀၀ ကန် ရှိပြီး<ref>I.e., lakes over {{convert|3|km2|ha}} in area. {{cite book|author=Thomas V. Cech|title=Principles of Water Resources: History, Development, Management, and Policy|url=http://books.google.com/books?id=A2nJCPPixGQC&pg=PA83|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-13631-7|page=83}}</ref> အခြား မည်သည့်တိုင်းပြည် တွင်မျှ ထိုမျှလောက် များများစားစား မရှိဘဲ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေချိုများ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများ ပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=Bailey|first=William G|author2=Oke, TR |author3=Rouse, Wayne R |title=The surface climates of Canada|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|page=124|url=http://books.google.com/books?id=oxNMhw-rRrQC&pg=PA244|isbn=978-0-7735-1672-4}}</ref> ထို့ပြင် ကနေဒါ ရော့ကီးတောင်တန်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုန်းများတွင် ရေချို ရေခဲမြစ် များ ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ဘူမိဗေဒအားဖြင့် အပြောင်းအလဲ များသော နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ငလျင် မကြာခဏ လှုပ်တတ်ကာ မီးတောင်ရှင် များလည်း ရှိသည်။ မီးတောင်များတွင် ထင်ရှားသည်မှာ မီဂါတောင်၊ ဂါရီဘော်ဒီတောင်၊ ကေလေးတောင် နှင့် အက်ဒီဇာ မီးတောင်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book | last = Etkin | first = David | author2=Haque, CE|author3=Brooks, Gregory R| title = An Assessment of Natural Hazards and Disasters in Canada | url = https://archive.org/details/assessmentofnatu0000unse | publisher = Springer | date = April 30, 2003 | pages =[https://archive.org/details/assessmentofnatu0000unse/page/569 569], 582, 583 |isbn = 978-1-4020-1179-5}}</ref> ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဆဲ့စ် မီးတောင်ကတော့ ပေါက်ကွဲခြင်းသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အဆိုးရွားဆုံးသော သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် ရင်ဆိုင်ရခြင်း ဖြစ်ပြီး နစ်စဂါ လူမျိုး ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ မြောက်ပိုင်း နက်စ်မြစ်ဝှမ်းရှိ ၎င်းတို့၏ ကျေးရွာကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုမှ ၁၄မိုင် (၂၂.၅ ကီလိုမီတာ) တိုင်အောင် ချော်ရည်များ စီးထွက်ခဲ့ပြီး နစ်စဂါလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင် အရ နက်စ်မြစ်၏ စီးဆင်းမှုကိုပင် ပိတ်ဆို့စေခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။<ref name="Asd">{{cite book|author=Jessop, A|title=Geological Survey of Canada, Open File 5906|url=http://books.google.com/books?id=z7IL9hO-_6cC&pg=PA18|publisher=Natural Resources Canada|pages=18–|id=GGKEY:6DLTQFWQ9HG}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ ၁ စတုရန်းမိုင်လျှင် ၈.၅ ဦး (၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် ၃.၃ ဦး) မျှ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး၏ လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးသော ဒေသမှာ ကွီးဗက်စီးတီး- ဝင်ဆာစင်္ကြန် ဒေသ ဖြစ်ပြီး ကွီးဗက်တောင်ပိုင်းနှင့် အွန်တေရီအို တောင်ပိုင်း ဂရိတ်လိတ် ရေကန် ကြီးများ နှင့် စိန့်လောရင့်စ် မြစ် တလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="McMurryShepherd2004">{{cite book|author1=Peter H. McMurry|author2=Marjorie F. Shepherd|author3=James S. Vickery|title=Particulate Matter Science for Policy Makers: A NARSTO Assessment|url=http://books.google.com/books?id=1giH-mvhhw8C&pg=PA391|year=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84287-7|page=391}}</ref> နွေရာသီ နှင့် ဆောင်းရာသီတို့၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်ဆုံး အပူချိန် များမှာ ကနေဒါနိုင်ငံ တလျှောက် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသည်။ ဆောင်းရာသီမှာ နိုင်ငံ၏ နေရာ အတော်များများတွင် ကြမ်းတမ်းပြီး အထူးသဖြင့် ကုန်းတွင်းပိုင်း နှင့် ပရေရီမြက်ခင်းရှိရာ ပြည်နယ်များတွင် ဖြစ်ကာ ထိုဒေသများတွင် [[ကုန်းတွင်း ရာသီဥတု]] ရှိပြီး နေ့စဉ် ပျမ်းမျှ အပူချိန်မှာ အနှုတ် ၁၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယမ် ( ၅ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မျှ ဖြစ်ပြီး ကြမ်းတမ်းသော လေတိုက်ခတ်မှုများ ရှိလျှင် အနှုတ် ၄၀ ဒီဂရီ အထိ ကျဆင်းလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web |author=The Weather Network|url=http://www.theweathernetwork.com/statistics/C02072/CASK0261?CASK0261 |title=Statistics, Regina SK |accessdate=January 18, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105062344/http://www.theweathernetwork.com/statistics/C02072/CASK0261?CASK0261 |archivedate=January 5, 2009}}</ref> ကမ်းရိုးတန်း မဟုတ်သော ဒေသများတွင် နှင်းဖုံးလွှမ်းနေသည့် အချိန်မှာ ၁ နှစ်လျှင် ၆ လ ခန့် အထိ ရှိနိုင်ပြီး အချို့သော မြောက်ဘက်ဒေသ နှင်းများမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းနေတတ်သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် သမပိုင်း ရာသီဥတု ရှိပြီး မပြင်းထန်ပဲ မိုးရွာသော ဆောင်းရာသီ ရှိတတ်သည်။ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ပျမ်းမျှ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ယေဘူယျအားဖြင့် ၂၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မျှ ရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်းများ ကြားတွင် ပျမ်းမျှ နွေရာသီ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ၂၅ မှ ၃၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၇၇ မှ ၈၆ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ အချို့သော ကုန်းတွင်းပိုင်း ဒေသများတွင် အပူချိန်မှာ ရံဖန်ရံခါတွင် ၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၁၀၄ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မျှ အထိ ရှိတတ်သည်။<ref>{{cite web|publisher=Environment Canada|url=http://climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/index_e.html|title=Canadian Climate Normals or Averages 1971–2000|date=March 25, 2004|accessdate=May 23, 2011|archivedate=18 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518183004/http://climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/index_e.html}}</ref>{{Clear|right}} == အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး == {{main|ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အစိုးရ}} [[File:Canadian parliament MAM.JPG|thumb|alt=A building with a central clocktower rising from a block| ကနေဒါ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော [[အော့တဝမြို့]]ရှိ ပါလီမန် အဆောက်အအုံ တောင်ကုန်း]] ကနေဒါနိုင်ငံတွင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် နှင့် ဆက်စပ်နေသော ပါလီမန်စနစ် ကျင့်သုံးသည်။ ကနေဒါ၏ ဘုရင်စနစ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေး ကဏ္ဍများ၏ အခြေခံ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal| author=Queen Victoria|date=March 29, 1867| title=Constitution Act, 1867: Preamble| publisher=Queen's Printer| url=http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html |accessdate=May 23, 2011}}</ref><ref>{{Cite news| last=Smith| first=David E| title=The Crown and the Constitution: Sustaining Democracy?| periodical=The Crown in Canada: Present Realities and Future Options| page=6| publisher=Queen's University| date=June 10, 2010| url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf| archiveurl=https://www.webcitation.org/5qXvz463C?url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf| archivedate=17 June 2010| accessdate=May 23, 2011}}</ref><ref name=MacLeod16>{{Cite book| last=MacLeod| first=Kevin S| authorlink=Kevin S. MacLeod| title=A Crown of Maples| publisher=Queen's Printer for Canada| page=16| edition=2nd| url=http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4| isbn=978-0-662-46012-1| accessdate=May 23, 2011| year=2012| ref=harv| archive-date=10 November 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20121110140303/http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4| url-status=dead}}</ref>နိုင်ငံ၏ ဦးသျှောင်မှာ ချားလ် I[[ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ|IIဘုရင်]] ဖြစ်၍ သူသည် အခြားသော ဓနသဟာယနိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံနှင့် ကနေဒါ ပြည်နယ် ၁၀ခု ၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ကနေဒါ ဘုရင်ခံချုပ် (လက်ရှိတွင် ဒေးဗစ် လွိုက် ဂျွန်စတန်) က ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာ တော်ဝင် ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်သည်။<ref>{{cite web|title=The Governor General of Canada: Roles and Responsibilities|url=http://gg.ca/document.aspx?id=3|publisher=Queen's Printer|accessdate=May 23, 2011|archive-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122338/http://gg.ca/document.aspx?id=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book| title=Commonwealth public administration reform 2004| publisher=Commonwealth Secretariat| year=2004| pages=54–55|url=http://books.google.com/books?id=ATi5R5XNb2MC&pg=PA54| isbn=978-0-11-703249-1}}</ref> ဘုရင်မနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် တိုက်ရိုက် ပါဝင်ပတ်သက်မှုမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။<ref name=MacLeod16 /><ref name=Forseyp1>{{cite book| last=Forsey| first=Eugene| authorlink=Eugene Forsey| title=How Canadians Govern Themselves| pages=1, 16, 26| edition=6th| publisher=Queen's Printer| year=2005| isbn=978-0-662-39689-5| url=http://www2.parl.gc.ca/sites/lop/aboutparliament/forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf| archiveurl=https://www.webcitation.org/5vkPPetrW?url=http://www2.parl.gc.ca/sites/lop/aboutparliament/forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf| archivedate=15 January 2011| accessdate=May 23, 2011| url-status=live}}</ref><ref name=Montpetit>{{cite web| url=http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&Lang=E&Print=2&Sec=Ch01&Seq=5| last=Marleau| first=Robert| last2=Montpetit| first2=Camille| title=House of Commons Procedure and Practice: Parliamentary Institutions| publisher=Queen's Printer| accessdate=May 23, 2011| archive-date=28 August 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110828112251/http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&Lang=E&Print=2&Sec=Ch01&Seq=5}}</ref> တကယ်တမ်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အောက်လွှတ်တော်မှ တာဝန်ခံရပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးဆုံး ဖြစ်သော ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်မှ ရွေးချယ် ဦးဆောင်သော အစိုးရ သို့မဟုတ် ဘုရင်၏ ဝန်ကြီးများမှ ညွှန်ကြား ကွပ်ကဲသည်။ လက်ရှိ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ စတီဖင် ဟာပါး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web| url=http://www.pm.gc.ca/eng/pm.asp?featureId=7| title=Prime Minister of Canada| publisher=Queen's Printer| year=2009| accessdate=May 23, 2011| archivedate=19 April 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100419165938/http://www.pm.gc.ca/eng/pm.asp?featureId=7}}</ref> အချို့သော အရေးပေါ် အခြေအနေများတွင် ဘုရင်ခံချုပ် သို့မဟုတ် ဘုရင်မသည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ အကြံပေးမှု မပါဘဲ ၎င်းတို့၏ အာဏာကို အသုံးချခွင့် ရှိသည်။<ref name=Forseyp1/> အစိုးရ အဖွဲ့တွင် တည်ငြိမ်မှု ရှိစေရန် အတွက် အောက်လွှတ်တော်တွင် အများ၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကိုရပြီး လက်ရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သူကို ဘုရင်ခံချုပ်က ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite book| last=Johnson| first=David| title=Thinking government: public sector management in Canada| url=https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn| publisher=University of Toronto Press| year=2006| edition=2nd| pages=[https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn/page/134 134]–135, 149| isbn=978-1-55111-779-9}}</ref> သို့ဖြစ်၍ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးမှာ အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်း အာဏာ အရှိဆုံး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဥပဒေ အများစုကို ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှု ရယူရန် စတင် အဆိုပြုလေ့ ရှိပြီး ဘုရင်ခံချုပ်များ၊ ပြည်နယ် ဘုရင်ခံများ၊ ဆီးနိတ်အမတ်များ၊ ဖက်ဒရယ် တရားရုံး၏ တရားသူကြီးများ၊ ဘုရင်မပိုင် စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်း၏ အကြီးအကဲများ၊ အစိုးရ အေဂျင်စီများကို ဘုရင်မမှ ခန့်ထားနိုင်ရန် အတွက် ရွေးချယ် ပေးရသည်။<ref name=Forseyp1/> ဒုတိယမြောက် အမတ်အများဆုံး ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်မှာ ဘုရင်မ၏သစ္စာခံ အတိုက်အခံ၏ ခေါင်းဆောင် (လက်ရှိတွင် သောမတ်စ် မူလ်ကဲယား) ဖြစ်ပြီး အစိုးရကို အမြဲတစေ စစ်ဆေးနေရန် ရည်ရွယ်သည့် အပြိုင်အဆိုင် ပါလီမန် စနစ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=The Opposition in a Parliamentary System|url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/researchpublications/bp47-e.htm|publisher=Library of Parliament|accessdate=May 23, 2011|archivedate=25 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101125122354/http://www2.parl.gc.ca/content/lop/researchpublications/bp47-e.htm}}</ref> [[File:Cansenate.jpg|thumb|left| ပါလီမန် တောင်ကုန်း၏ ဗဟို အဆောက်အဦးအတွင်း တည်ရှိသော ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ခန်းမ]] အောက်လွှတ်တော် အမတ် ၃၀၈ ဦးအား မဲဆန္ဒနယ် တစ်ခုချင်းစီတွင် မဲအများဆုံးလူကို ရွေးချယ်သည်။ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကျင်းပရန် ကြေညာပြီး ယခင် ရွေးကောက်ပွဲမှ ၄ နှစ် အတွင်း ဝန်ကြီးချုပ်၏ အကြံပေးချက်ကို ရယူ၍ သော်လည်းကောင်း၊ အောက်လွှတ်တော်တွင် အစိုးရအား အယုံအကြည်မရှိ မဲပေးခြင်း ခံရလျှင်သော်လည်းကောင်း ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပသည်။<ref>{{cite web|author=O'Neal, Brian; Bédard, Michel; Spano, Sebastian|date=April 11, 2011|title=Government and Canada's 41st Parliament: Questions and Answers|url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm|publisher=Library of Parliament|accessdate=June 2, 2011|archivedate=22 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522071714/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm}}</ref> ဆီးနိတ်လွှတ်တော်၏ အမတ် ၁၀၅ ဦးကို ဒေသအလိုက် ခွဲတမ်းကျ ခန့်အပ်ပြီး အသက် ၇၅ နှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင် ကြသည်။<ref name="GriffithsNerenberg2003">{{cite book|author1=Ann L. Griffiths|author2=Karl Nerenberg|title=Handbook of Federal Countries|url=http://books.google.com/books?id=GytLtJacxY8C&pg=PA116|year=2003|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=978-0-7735-7047-4|page=116}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် နိုင်ငံရေးပါတီ ၅ ခုမှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖက်ဒရယ် ပါလီမန်သို့ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ၎င်းတို့မှာ အာဏာရ ပါတီဖြစ်သော ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီ၊ တရားဝင် အတိုက်အခံ ပါတီ ဖြစ်သော နယူး ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ၊ ကနေဒါ လစ်ဘရယ် ပါတီ၊ ကီဗက်ကွာ အဖွဲ့ နှင့် ကနေဒါ ဂရင်းပါတီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပါလီမန်သို့ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသော သမိုင်းရှိသည့် ပါတီများ အများအပြားပင် ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဖက်ဒရယ်စနစ်သည် အစိုးရ၏ တာဝန်ကို ဖက်ဒရယ် အစိုးရနှင့် ပြည်နယ် ၁၀ ခု တို့အကြား ခွဲဝေထားသည်။ ပြည်နယ် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်မှာ လွှတ်တော်တစ်ရပ်စီသာ ရှိပြီး အောက်လွှတ်တော်နှင့် လုပ်ကိုင်ပုံခြင်း တူညီသည်။<ref name=Montpetit /> ကနေဒါ၏ ဒေသ ၃ ခုတွင်လည်း ဥပဒေပြု လွှတ်တော်များ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် အချုပ်အခြာ အာဏာ မရှိပဲ ပြည်နယ်များနှင့် ယှဉ်လျှင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေမှ ပေးအပ်ထားသော တာဝန် နည်းပါးသည်။ ဒေသဆိုင်ရာ လွှတ်တော်များမှာလည်း ပြည်နယ်လွှတ်တော်များနှင့် ပုံစံချင်း ကွဲပြားသည်။<ref>{{cite web| url=http://www.assembly.gov.nt.ca/visitors/what-consensus/differences-provincial-governments| title=Differences from Provincial Governments| year=2008| publisher=Legislative Assembly of the Northwest Territories| accessdate=January 30, 2014}}</ref> ကနေဒါဘဏ်သညည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ် ဖြစ်သည်။ <ref name="Hasan2013">{{cite book|author=Dinçer, Hasan|title=Global Strategies in Banking and Finance|url=http://books.google.com/books?id=ElwrAgAAQBAJ&pg=PA69|year=2013|publisher=IGI Global|isbn=978-1-4666-4636-0|page=69}}</ref> ထို့ပြင် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးတို့မှ ကနေဒါ ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်ဆိုင်ရာ အေဂျင်စီ ကို အသုံးပြု၍ ဘဏ္ဍာရေး အစီအမံများ ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် စီးပွားရေး ပေါ်လစီ များ ရေးဆွဲခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm|title=About|publisher=Statistics Canada|year=2014|accessdate=February 14, 2015|archive-date=15 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150115144515/http://statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm|url-status=dead}}</ref> ===ဥပဒေ=== ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး ဥပဒေဖြစ်ပြီး ​ရေးသားပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေနှင့် ရေးသား မထားသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ပါဝင်သည်။ ၁၈၆၇ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အက် (၁၉၈၂ ခုနှစ် မတိုင်မီက ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက အက်ဥပဒေဟု သိရှိကြသည်။) မှ ပါလီမန် အစဉ်အလာတွင် အခြေခံသော အစိုးရ နှင့် ဖက်ဒရယ်အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အစိုးရများ အကြား အာဏာ ခွဲဝေထားခြင်းကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပေးထားသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဝက်မင်စတာ စတက်ကျု အက်ဥပဒေမှ အပြည့်အအဝ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ အက်ဥပဒေ အရ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းနှင့် ဥပဒေပြုရေး ဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု အားလုံးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည့် အပြင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်နိုင်မည့် နည်းလမ်း အပြင် အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုဆိုင်ရာ ကနေဒါ ချာတာကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုချာတာမှ မည်သည့် အစိုးရ ကမှ မပယ်ဖျက်နိုင်သည့် အခြေခံ အခွင့်အရေး နှင့် လွတ်လပ်မှုတို့ကို အာမခံ ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော် ဖက်ဒရယ် ပါလီမန် နှင့် ပြည်နယ် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်တို့အား ချာတာ၏ အချို့ အစိတ်အပိုင်းများကို ၅ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ခေတ္တမျှ ပယ်ဖျက်နိုင်ခွင့် ပေးထားသည်။<ref>{{cite book|last=Bakan|first=Joel|author2=Elliot, Robin M|title=Canadian Constitutional Law|url=https://archive.org/details/canadianconstitu0000unse_g6n7|publisher=Emond Montgomery Publications|year=2003|pages=[https://archive.org/details/canadianconstitu0000unse_g6n7/page/3 3]–8, 683–687, 699|isbn=978-1-55239-085-6}}</ref> [[File:Medal-Viki.jpg|thumb|alt=Two sides of a silver medal: the profile of Queen Victoria and the inscription "Victoria Regina" on one side, a man in European garb shaking hands with an Aboriginal with the inscription ''Indian Treaty No. 187'' on the other|၁၈၇၁–၁၉၂၁ အတွင်း နံပါတ်စဉ် သဘောတူညီမှု စာချုပ်များ အတွက် အထိမ်းအမှတ် ထုတ်ဝေထားသည့် အင်ဒီးယန်းခေါင်းဆောင် ဒင်္ဂါးပြား]] ဥရောပသားများ နှင့် ဒေသခံများ အကြား ဆက်ဆံရေးကို ပြေလည်စေရန် အတွက် အင်ဒီးယန်း အက်ဥပဒေဟု ခေါ်သည့် သဘောတူညီချက် အများအပြား နှင့် အမှုအခင်း ဥပဒေများ ရှိသည်။<ref name=FN>{{Cite journal|title=Aboriginal roundtable on Kelowna Accord: Aboriginal policy negotiations 2004–2006|last=Patterson|first=Lisa Lynne| url=http://publications.gc.ca/collections/Collection-R/LoPBdP/PRB-e/PRB0604-e.pdf| series=1| year=2004| page=3| publisher=Parliamentary Information and Research Service, Library of Parliament|ref=harv|accessdate=October 23, 2014}}</ref> ၎င်းတို့အထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ နံပါတ်စဉ် သဘောတူညီမှု စာချုပ်များဟု ခေါ်ဆိုသည့် ၁၈၇၁မှ ၁၉၂၁ အတွင်း ရှေးဦးနေထိုင်သူများနှင့် ကနေဒါ ဘုရင် တို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် သဘောတူ စာချုပ် ၁၁ ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web| title=Treaty areas| publisher=Treasury Board of Canada Secretariat| date=October 7, 2002| url=http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/EB/prb9916-e.htm| accessdate=May 23, 2011| archivedate=22 January 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100122172323/http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/EB/prb9916-e.htm}}</ref> ထို သဘောတူစာချုပ်များမှာ ကနေဒါ ကွင်းကောင်စီ နှင့် သဘောတူညီချက်များ ဖြစ်ပြီး ကနေဒါ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ ဥပဒေဖြင့် စီမံခန့်ခွဲပြီး ရှေးဦးနေထိုင်သူများ အရေးနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးမှ ကြီးကြပ်သည်။ ထို သဘောတူ စာချုပ်များ၏အခန်းကဏ္ဍ နှင့် ၎င်းတို့မှ ပံ့ပိုးပေးထားသော အခွင့်အရေးများကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ အက်ဥပဒေ အခန်း ၃၅ မှ ထပ်မံ အတည်ပြု ပေးထားသည်။<ref name=FN/> ထိုအခွင့်အရေးများတွင် ကျန်းမာရေး အစရှိသည့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပံ့ပိုးပေးခြင်း နှင့် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref name="Madison2000">{{cite book|author=Gary Brent Madison|title=Is There a Canadian Philosophy?: Reflections on the Canadian Identity|url=http://books.google.com/books?id=3AgrpoLkscMC&pg=PA128|year=2000|publisher=University of Ottawa Press|isbn=978-0-7766-0514-2|page=128}}</ref> ကနေဒါ နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူ ဖတ်စ်နေးရှင်း လူမျိုးတို့အကြားရှိ ဥပဒေ နှင့် ပေါ်လစီ ဘောင်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဖတ်စ်နေးရှင်းနှင့်ဘုရင်တို့အကြား နိုင်ငံရေး သဘောတူညီချက်ဖြင့် ထပ်မံ၍ တရားဝင်စေခဲ့သည်။<ref name=FN/> [[File:Ottawa - ON - Oberster Gerichtshof von Kanada.jpg|thumb|left|ပါလီမန်တောင်ကုန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ကနေဒါ တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] ကနေဒါနိုင်ငံ၏ တရားရုံးများမှာ တရားဥပဒေကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်သော ပါလီမန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပယ်ဖျက်ခွင့် ရှိသည်။ ကနေဒါ တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အမြင့်ဆုံး တရားရုံး နှင့် အဆုံးသတ် ဆုံးဖြတ်ပေးသူ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး တရားသူကြီးချုပ် ဘာဗလီ မက်လက်လင်း မှ ခေါင်းဆောင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=McCormick|first=Peter|title=Supreme at last: the evolution of the Supreme Court of Canada|url=https://archive.org/details/supremeatlastevo0000mcco|publisher=James Lorimer & Company Ltd|year=2000|pages=[https://archive.org/details/supremeatlastevo0000mcco/page/2 2], 86, 154|isbn=978-1-55028-692-2}}</ref> ထို တရားရုံးရှိ တရားသူကြီး ကိုးဦးကို ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် တရားရေး ဝန်ကြီးတို့၏ အကြံပြုချက်ဖြင့် ဘုရင်ခံချုပ်မှ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်/ဒေသ အဆင့် တရားရုံး နှင့် အယူခံ တရားရုံးများ၏ တရားသူကြီးများကို အစိုးရမဟုတ်သော တရားရေး အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် တိုင်ပင်ခန့်အပ်သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှလည်း ပြည်နယ် နှင့် ဒေသ အဆင့် တရားရုံးများအတွက် တရားသူကြီးများကို ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်။<ref name="YatesBain2000">{{cite book|author1=Richard Yates|author2=Penny Bain|author3=Ruth Yates|title=Introduction to law in Canada|url=https://archive.org/details/introductiontola00yate|year=2000|publisher=Prentice Hall Allyn and Bacon Canada|isbn=978-0-13-792862-0|page=[https://archive.org/details/introductiontola00yate/page/93 93]}}</ref> ထုံးတမ်းဥပဒေများမှာ တရားမ ဥပဒေကျင့်သုံးသော ကွီးဗက်မှ လွဲ၍ နေရာ အနှံ့အပြားတွင် ကျင့်သုံးကြသည်။ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများမှာမူ ဖက်ဒရယ် အဆင့်မှ တာဝန်ယူပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် အညီအမျှ ကျင့်သုံးသည်။<ref>{{cite book|last=Sworden|first=Philip James|title=An introduction to Canadian law|url=https://archive.org/details/introductiontoca0000swor|publisher=Emond Montgomery Publications|year=2006|pages=[https://archive.org/details/introductiontoca0000swor/page/22 22], 150|isbn=978-1-55239-145-7}}</ref> ဥပဒေ စိုးမိုးရေး နှင့် ရာဇဝတ်တရားရုံး များကို ပြည်နယ်အဆင့်မှ တာဝန်ယူပြီး ပြည်နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့များနှင့် စည်ပင်ရဲတပ်ဖွဲ့များက စီမံခန့်ခွဲသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.opp.ca/ecms/index.php?id=19|title=Ontario Provincial Police|publisher=OPP official website|year=2009 |accessdate=October 24, 2012}}</ref> သို့သော်လည်း ကျေးလက်ဒေသ နေရာ အများအပြားနှင့် အချို့သော မြို့ပြ ဧရိယာများတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့ကို ဖက်ဒရယ် တော်ဝင်ကနေဒါ မြင်းစီး ရဲတပ်ဖွဲ့များသို့ ကန်ထရိုက် ပေးထားတတ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.nbpei-ecn.ca/documents/ECN-Forensics.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706190335/http://www.nbpei-ecn.ca/documents/ECN-Forensics.pdf|archivedate=July 6, 2011|last=Royal Canadian Mounted Police|title=Keeping Canada and Our Communities Safe and Secure|publisher=Queen's Printer |accessdate=May 23, 2011}}</ref> ===နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေး=== [[File:David Cameron Herman Van Rompuy Stephen Harper Dmitry Medvedev and Naoto Kan cropped 36th G8 summit member 20100625.jpg|thumb| ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက် ၃၆ ကြိမ်မြောက် ဂျီအိတ် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် [[ဒေးဗစ် ကင်မရွန်]]၊ စတီဖင်ဟာပါး (ရှေ့) တို့ကို ဟာမန်းဗန် ရွန်ပိုင်း၊ ဒီမီထရီ မက်ဒ်ဗက်ဒဗ် နှင့် နာအိုတို ကန် တို့နှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်]] ကနေဒါရှိ ကြေးစားနှင့် အပျော်တမ်း တပ်ဖွဲ့များ၏ အင်အားမှာ အမြဲတမ်း စစ်သား ၆၈,၂၅၀ ဦး နှင့် အရန်စစ်သား ၅၁,၀၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web |publisher= Global Firepower |url=http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Canada |title=Military Strength of Canada |date=March 27, 2014|accessdate=January 25, 2015}}</ref> စုစည်းထားသော ကနေဒါ တပ်မတော်တွင် ကနေဒါ ကြည်းတပ်၊ တော်ဝင် ကနေဒါ ရေတပ် နှင့် တော်ဝင် ကနေဒါ လေတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စစ်သုံးစရိတ်မှာ ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၁၉ ဘီလီယံ သို့ မဟုတ် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://ottawacitizen.com/news/national/canadian-military-spending-by-the-numbers|title=Canadian military spending by the numbers|work=Ottawa Citizen|date=September 3, 2014|accessdate=January 25, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://milexdata.sipri.org/result.php4|title=Military expenditure of Canada|publisher=SIPRI|year=2011|accessdate=May 3, 2012|archivedate=3 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503052200/http://milexdata.sipri.org/result.php4}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့ ကြားတွင် အရှည်လျားဆုံး အစောင့်အကြပ် မရှိသော နယ်စပ် ရှိပြီး စစ်ရေး တိုက်ခိုက်မှုနှင် လေ့ကျင့်မှုများတွင် ပူးပေါင်းလေ့ ရှိပြီး တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အကြီးမားဆုံးသော ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite journal|last=Haglung|first=David G|date=Autumn 2003|title=North American Cooperation in an Era of Homeland Security |url=https://archive.org/details/sim_orbis_fall-2003_47_4/page/675|journal=Orbis|publisher=Foreign Policy Research Institute|volume=47|issue=4|pages=675–691|doi=10.1016/S0030-4387(03)00072-3}}</ref><ref name=USStateDept>{{cite web|url=http://m.state.gov/md2089.htm|title=Canada|publisher=United States Department of State|year=2014|accessdate=February 13, 2015|archivedate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213041403/http://m.state.gov/md2089.htm}}</ref> သို့သော်လည်း ကနေဒါတွင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒရှိပြီး ကျူးဘားနိုင်ငံနှင့် ၁၉၆၁ မှ ၂၀၁၄ အထိ ဆက်ဆံရေး အပြည့်အဝ ရှိကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်သို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းတွင် ပါဝင်ရန် တရားဝင် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကနေဒါသည် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တို့နှင့် သမိုင်းကြောင်းကို အခြေခံသော ဆက်နွယ်မှု ရှိပြီး အခြားသော ဗြိတိသျှ နှင့် ပြင်သစ်ကိုလိုနီများ နှင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့နှင့် ဖရန်ကိုဖိုနီ အဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=James|first=Patrick|title=Handbook of Canadian Foreign Policy|editor= Michaud, Nelson; O'Reilly, Marc J|publisher=Lexington Books|year=2006|pages=213–214, 349–362|isbn=978-0-7391-1493-3}}</ref> ကနေဒါသည် နယ်သာလန် နိုင်ငံနှင့် အပေါင်းလက္ခဏာ ဆန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဒတ်ချ်တို့၏ လွတ်မြောက်မှု အတွက် ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည့် အကြောင်းကလည်း ထိုဆက်ဆံရေး၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="netherlands"/> ကနေဒါသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ နှင့် ခိုင်မြဲစွာ တွဲဖက်နေမှုများကြောင့် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်၏ စစ်ရေးတိုက်ပွဲများ ဖြစ်သော ဒုတိယ ဘိုအာစစ်ပွဲ၊ ပထမကမ္ဘာစစ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တို့တွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်း၍ ပြဿနာဖြေရှင်းမှုများတွင် ထောက်ခံအားပေးသူ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ရေးရာ ပြဿနာများကို အခြားနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်း ဖြေရှင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Teigrob|first=Robert|title='Which Kind of Imperialism?' Early Cold War Decolonization and Canada–US Relations|journal=Canadian Review of American Studies|date=September 2010|volume=37|issue=3|pages=403–430|doi=10.3138/cras.37.3.403}}</ref><ref>{{cite book |title = Canada's international policy statement: a role of pride and influence in the world|url = https://archive.org/details/31761115532483|publisher = Government of Canada |year=2005 |isbn = 978-0-662-68608-8}}</ref> ကနေဒါသည် ၁၉၄၅ တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမ္မဂ္ဂ နှင့် ၁၉၄၉ တွင် နေတိုးအဖွဲ့ တို့ကို စတင်တည်ထောင်သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလ အတွင်းတွင် ကနေဒါသည် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]] အတွင်း ကုလသမ္မဂ္ဂတပ်ဖွဲ့များသို့ အဓိက ပံ့ပိုးသူ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ ပြုလုပ်လာနိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုများကကို ကာကွယ်ရန် အတွက် မြောက်အမေရိက လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့ (NORAD) ကို ပူးပေါင်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Finkel|first=Alvin|title=Our lives: Canada after 1945|url=https://archive.org/details/ourlivescanadaaf0000fink|publisher=Lorimer|year=1997|pages=[https://archive.org/details/ourlivescanadaaf0000fink/page/105 105]–107, 111–116|isbn=978-1-55028-551-2}}</ref> [[File:US Navy 090425-M-9917S-314 Canadian Army soldiers assigned to Alpha Company, 3d Battalion, 22d Regiment of Special Purpose Marine Air Ground Task Force-24 depart a U.S. Navy landing craft air cushion (LCAC) and deploy onto Mayp.jpg|left|thumb| ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ဖလော်ရီဒါ ပြည်နယ် ယူနီတက်စ် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုတွင် တော်ဝင် ရယ်ဂျီမင့် ၂၂ မှ ကနေဒါကြည်းတပ်စစ်သားများ နေရာယူထားသည်ကို တွေ့ရစဉ်။]] ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဆူးအက်တူးမြောင်း ပြဿနာတွင် နောင်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာမည့် လက်စတာ ဘီ ပီယာဆန်က ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များကို စတင်ဖွဲ့စည်းရန် အကြံပေးခြင်း အားဖြင့် တင်းမာမှုများကို လျော့ကျစေပြီး ထိုသို့ အားထုတ်မှု အတွက် သူ့အား ၁၉၅၇ ခုနှစ် [[ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဗယ်ဆု]] ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။.<ref>{{cite book|last=Holloway|first=Steven Kendall|title=Canadian foreign policy: defining the national interest|publisher=University of Toronto Press|year=2006|pages=102–103|url=http://books.google.com/books?id=MSHy65g7M7wC&pg=PA102|isbn=978-1-55111-816-1}}</ref> ထိုအချိန်မှာ ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ ပထမဆုံး လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သဖြင့် ပီယာဆန်သည် ထိုအကြံကို အစပြုသူ အဖြစ် အမြဲ အသိအမှတ်ပြု ခံရလေ့ ရှိသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစဉ် များတွင် အကြိမ် ၅၀ ကျော် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစဉ် အားလုံးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ <ref name="morton-milhist"/> နောက်ပိုင်းတွင် ရဝမ်ဒါ နိုင်ငံ၊ ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံ နှင့် အခြားနေရာများရှိ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တခါတရံတွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် ပါဝင်ပတ်သတ်မှုများကြောင့် အငြင်းပွားစရာ ပြဿနာများ ကြုံရလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဆိုမာလီနိုင်ငံ အရေးအခင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု တွင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1994/11/27/world/torture-by-army-peacekeepers-in-somalia-shocks-canada.html|title=Torture by Army Peacekeepers in Somalia Shocks Canada|last=Farnsworth|first=Clyde H|date=November 27, 1994|newspaper=The New York Times|accessdate=May 23, 2011}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံများ အဖွဲ့ (OAS) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အွန်တေရီအိုဒေသ ဝင်ဆာမြို့၌ အထွေထွေ ညီလာခံကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ကာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဧပြီလ၌ ကွီးဗက်စီးတီးတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံများ၏ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပ ခဲ့သည်။<ref name="McKenna2012b">{{cite book|author=Peter McKenna|title=Canada Looks South: In Search of an Americas Policy|url=http://books.google.com/books?id=IoputVv15MEC&pg=PA91|year=2012|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-1108-5|page=91}}</ref> ကနေဒါသည် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေ နိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်ရန် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ ဖိုရမ် (APEC) သို့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name="Usaibp">{{cite book|author=Ibp Usa|title=Canada Intelligence, Security Activities and Operations Handbook Volume 1 Intelligence Service Organizations, Regulations, Activities|url=http://books.google.com/books?id=7jNg1U2tf6wC&pg=PA27|publisher=Int'l Business Publications|isbn=978-0-7397-1615-1|page=27}}</ref> [[File:HMCS Regina (FFH 334).jpg|thumb|၂၀၀၄ ခုနှစ် ရင်းပက် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု အတွင်း တွေ့ရသော တော်ဝင် ကနေဒါရေတပ်၏ ဟယ်လီကော်ပတာ ဆင်းသက်နိုင်သော စစ်သင်္ဘော အိတ်ချ်အမ်စီအက်စ် ရယ်ဂျီးနား၏ ပုံ ]] ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံသို့ အမေရိကန် ထိန်းကွပ်ရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကုလသမ္မဂ္ဂမှ တရားဝင် ခွင့်ပြုထားသော နေတိုးမှ ဦးဆောင်သည့် နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေး ပံ့ပိုးမှု တပ်ဖွဲ့ ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် လည်းကောင်း တပ်များ ပို့လွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၀ နှစ်တာ စစ်ဆင်ရေး ကာလ အတွင်း ကနေဒါမှ စုစုပေါင်း စစ်သား ၁၅၈ ဦး၊ သံတမန် တစ်ဦး၊ ကူညီကယ်ဆယ်ရေး သမား ၂ ဦး နှင့် သတင်းထောင် တစ်ဦးတို့ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး <ref>{{cite news|url=http://www.ipolitics.ca/2013/09/27/canada-lost-afghan-war-says-author/|author=Murray Brewster |title=Canada lost Afghan war, says author|date=September 27, 2013 |publisher=Canada free press (iPOLOTICS)|accessdate=January 23, 2012}}</ref> ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၁၁.၃ ဘီယံ မျှ ကုန်ကျခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကနေဒါ၊ အီတလီ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ နော်ဝေ နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့မှ ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံ ကုန်ကျမည့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အတွက် ကာကွယ်ဆေးများ ဖော်ထုတ်ရန် ပရော့ဂျက်၌ ပူးပေါင်း ပံ့ပိုးမည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြပြီး အခြားနိုင်ငံများကိုလည်း ၎င်းတို့နှင့် အတူ ပါဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2007/02/06/idUSL06661675._CH_.2400|title=Rich nations to sign $1.5 bln vaccine pact in Italy|last=Vagnoni|first=Giselda|date=February 5, 2007|publisher=Reuters|accessdate=May 23, 2011|archivedate=16 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816205615/http://www.reuters.com/article/2007/02/06/idUSL06661675._CH_.2400}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရုရှားတို့၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသအတွင်း ရေအောက် စူးစမ်း ရှာဖွေမှုက အာတိတ်ဒေသအတွင်း ကနေဒါ၏ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ထားမှုကို စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ကနေဒါသည် ထိုဒေသအား ၎င်းတို့၏ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ဒေသအဖြစ် ၁၉၂၅ ခုနှစ်ကတည်းက သတ်မှတ်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | last = Blomfield | first = Adrian| url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1559165/Russia-claims-North-Pole-with-Arctic-flag-stunt.html | newspaper = The Daily Telegraph | title = Russia claims North Pole with Arctic flag stunt | date = August 3, 2007 | accessdate=May 23, 2011}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လမှ အောက်တိုဘာလ အတွင်းတွင် ကနေဒါတပ်ဖွဲ့များသည် ကုလသမ္မဂ္ဂမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးအပ်ချက်အရ လစ်ဗျားပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ပါဝင် ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/politics/story/2011/10/20/pol-libya-mission-end-two-weeks.html |title=Canada's Libya mission to end in 2 weeks|publisher=CBC|date=October 20, 2011|accessdate=December 30, 2011}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ကနေဒါ မြေပြင်နှင့် ဝေဟင်တပ်တို့သည်အီရတ်နိုင်ငံ အတွင်း အိုင်အက်စ်အဖွဲ့ ၏ ထကြွမှုကို နှိမ်နှင်းရာတွင် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များနှင့် အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=CanadavIS/><ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/politics/us-led-coalition-beating-back-islamic-state-canadian-military-says/article22146714/|title=Nine strikes in 50 days: Canadian military defends Iraq bombing record|work=The Globe and Mail|date=December 18, 2014|accessdate=February 14, 2015}}</ref> ===နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ=== ကနေဒါသည် နိုင်ငံတကာ ကိစ္စရပ်များတွင် ပါဝင်ပတ်သတ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ပူးပေါင်းဖြေရှင်းမှုများတွင် ပါဝင်နေမှုတို့အတွက် အင်အား အလယ်အလတ်ရှိ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။<ref name="Chapnick2011">{{cite book|author=Adam Chapnick|title=The Middle Power Project: Canada and the Founding of the United Nations|url=http://books.google.com/books?id=S2DPElbLK5sC&pg=PA2|year=2011|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-4049-1|pages=2–5}}</ref> ကုလသမ္မဂ္ဂ၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဂျီ၂၀ နှင့် စီးပွားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ တို့တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်နေရုံမျှသာမက ကနေဒါနိုင်ငံသည် အခြားသော စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဖိုရမ်များတွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.international.gc.ca/cip-pic/organisations.aspx?lang=eng|title=International Organizations and Forums|publisher=Foreign Affairs, Trade and Development Canada|year=2013|accessdate=March 3, 2014|archivedate=27 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227153935/http://www.international.gc.ca/cip-pic/organisations.aspx?lang=eng}}</ref> ကနေဒါသည် ၁၉၇၆တွင် အများပြည်သူ့ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး နှင့် နိုင်ငံရေး အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ပဋိဉာဏ်စာချုပ်အား လက်ခံသဘောတူ ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://treaties.un.org/pages/viewdetails.aspx?src=treaty&mtdsg_no=iv-4&chapter=4&lang=en|title=International Covenant on Civil and Political Rights|year=2014|publisher=United Nations|accessdate=March 3, 2014|archivedate=1 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901184638/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4&lang=en}}</ref> ===ပြည်နယ် နှင့် ဒေသများ=== ကနေဒါနိုင်ငံသည် ပြည်နယ် ၁၀ခု ဒေသ ၃ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်များကို အဓိက ဒေသကြီး ၄ ခု အဖြစ် ပြန်လည် စုဖွဲ့ရှုမြင်နိုင်သည်။ အနောက် ကနေဒါ၊ အလယ်ကနေဒါ၊ အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါ နှင့် မြောက်ကနေဒါ တို့ ဖြစ်သည်။ (အရှေ့ကနေဒါ ဆိုသည်မှာ အလယ်ကနေဒါ နှင့် အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါတို့ကို ပေါင်းစပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များသည် ဒေသများထက်ပို၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုရှိကြပြီး လူမှုရေး အစီအစဉ်များ ဖြစ်သည့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ပညာရေး နှင့် လူမှုဖူလုံရေး တို့တွင် ပို၍ တာဝန်ယူရသည်။<ref name="DoernMaslove2013">{{cite book|author1=G. Bruce Doern|author2=Allan M. Maslove|author3=Michael J. Prince|title=Canadian Public Budgeting in the Age of Crises: Shifting Budgetary Domains and Temporal Budgeting|url=http://books.google.com/books?id=FBXaFRZtKJsC&pg=RA1-PA1976|year=2013|publisher=MQUP|isbn=978-0-7735-8853-0|page=1}}</ref> အားလုံးပေါင်းပါက ပြည်နယ်များသည် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ ထက် အမြတ်ခွန်ပိုရပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများတွင် ထူးခြားသော ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရသည် ၎င်းတို့၏ သုံးစွဲနိုင်စွမ်းပေါ် မူတည်၍ ကနေဒါ ကျန်းမာရေး အက်ဥပဒေ အစရှိသော နိုင်ငံတဝှမ်း ပေါ်လစီများကို အစပျိုးလေ့ရှိပြီး ပြည်နယ်များမှ မလုပ်ချင်ပါက မလုပ်နိုင်သော်လည်း ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ရှားသည်။ ချမ်းသာသော ပြည်နယ်များ နှင့် ဆင်းရဲသော ပြည်နယ်များကြား ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အခွန်အခ ကောက်ခံမှုကို ညီတူညီမျှ ဖြစ်စေရန် အစိုးရမှ ညီမျှခြေ ပံ့ပိုးငွေများကို ပြည်နယ်များသို့ ပေးအပ်လေ့ ရှိသည်။<ref name="ClemensVeldhuis2007">{{cite book|author1=Jason Clemens|author2=Niels Veldhuis|title=Beyond Equalization: Examining Fiscal Transfers in a Broader Context|url=http://books.google.com/books?id=yc6RakXxLy0C&pg=PA8|year=2012|publisher=The Fraser Institute|isbn=978-0-88975-215-3|page=8}}</ref> [[File:Political map of Canada.png|650px|center|ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြေပုံ။ ပြည်နယ် ၁၀ခု ဒေသ ၃ ခုနှင့် ၎င်းတို့၏ မြို့တော်များ ပါဝင်သည်။]] {{Clear left}} == စီးပွားရေး == [[File:Canada FTAs.png|thumb|400px|၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ ကနေဒါနှင့် လွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် ရှိသော နိုင်ငံများကို အပြာရင့်ရောင် ဖြင့် ပြထားပြီး၊ ညှိနှိုင်းဆဲ နိုင်ငံများကို အပြာနုရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ အစိမ်းရောင်မှာ ကနေဒါနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။]] ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် အကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး ရှိသည့်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အမည်ခံ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် မှာ ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၇၉ ထရီလီယံ မျှ ရှိသည်။<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&pr.y=9&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=156&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for selected Country – Canada |publisher=[[International Monetary Fund]]|date=2015 | accessdate=May 22, 2015}}</ref> နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ (အိုအီးစီဒီ) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံ အဖွဲ့ (ဂျီအိတ်) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်သွယ်မှု အမြင့်မားဆုံး နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံတွင် ပါဝင်ပြီး တကမ္ဘာလုံးနှင့် မြင့်မားစွာ ဆက်စပ်နေသော စီးပွားရေး ရှိသည့်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |publisher= World Trade Organization|url=http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm|title=Latest release |date=April 17, 2008 |accessdate=May 23, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://globalization.kof.ethz.ch/|publisher=KOF|title=Index of Globalization 2010|accessdate=May 22, 2012}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသည် ရောပြွမ်းစီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဟယ်ရီတေ့ချ် ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး လုပ်ရန် လွတ်လပ်မှု အရှိဆုံး နိုင်ငံများတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများ၏ အထက်တွင် ရှိသည်။<ref>{{cite web | year = 2013 | publisher = Heritage Foundation/''Wall Street Journal'' | title = Index of Economic Freedom | url = http://www.heritage.org/Index/ | accessdate = June 27, 2013 | archivedate = 29 June 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130629215405/http://www.heritage.org/index/ }}</ref> ဝင်ငွေကွာဟမှု လည်း အလွန်နည်းသည်။ <ref>{{cite web|url=http://fullcomment.nationalpost.com/2012/12/13/jonathan-kay-the-key-to-canadas-economic-advantage-over-the-united-states-less-income-inequality/|title=Jonathan Kay: The key to Canada's economic advantage over the United States? Less income inequality|work=National Post|date=December 13, 2012|accessdate=December 14, 2012|archive-date=29 January 2013|archive-url=https://archive.today/20130129120219/http://fullcomment.nationalpost.com/2012/12/13/jonathan-kay-the-key-to-canadas-economic-advantage-over-the-united-states-less-income-inequality/}}</ref> နိုင်ငံရှိ သာမန် အိမ်ထောင်စုများ၏ တစ်ဦးချင်း သုံးစွဲနိုင်သော ဝင်ငွေ၏ ပျမ်းမျှခြင်းမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၃,၉၀၀ ရှိသဖြင့် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများ၏ ပျမ်းမျှ ထက် မြင့်မားသည်။<ref name=OECDBLI/> ထို့ပြင် တိုရွန်တို စတော့အိတ်ချိန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးကွက် အရင်းပြုခြင်းအားဖြင့် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး စတော့အိတ်ချိန်း ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ကုမ္ပဏီ ၁,၅၀၀ ကျော်၏ စတော့ခ်များ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ပြုနေကြကာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စုပေါင်း အရင်းအနှီးမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ ထရီလီယံ ကျော်မျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.tmx.com/resource/en/117|title=TMX Group Equity Financing Statistics – September 2014|publisher=TMX|date=September 2014|accessdate=February 7, 2015}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်ပပို့ကုန်မှာ ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၅၂၈ ဘီလီယံမျှ ဖြစ်ပြီး သွင်းကုန်များမှာ ၅၂၃ ဘီလီယံမျှ ရှိကာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ၃၄၉ ဘီလီယံ၊ ဥရောပ သမ္မဂ္ဂမှ ၄၉ ဘီလီယံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ ၃၅ ဘီလီယံတို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။<ref name="import-export">{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/gblec02a-eng.htm|title=Imports, exports and trade balance of goods on a balance-of-payments basis, by country or country grouping|date=2014|publisher=Statistics Canada|accessdate=February 7, 2015|archivedate=28 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428174031/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/gblec02a-eng.htm}}</ref> နိုင်ငံ၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သွင်းကုန်ထုတ်ကုန် ခြားနားချက်မှာ ၅.၁ ဘီလီယံ အပိုဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်က ၄၆.၉ ဘီလီယံ အပိုမျှ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/economy/canada-has-first-yearly-trade-deficit-since-1975/article1462607/ |title=Canada has first yearly trade deficit since 1975|newspaper= The Globe and Mail|date=February 10, 2010|accessdate=May 23, 2011|first=Tavia|last=Grant}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wsj.com/articles/canadas-trade-deficit-widens-on-lower-crude-oil-prices-1423147694|title=Canada's Trade Deficit Widens|work=Wall Street Journal|date=February 7, 2015}}</ref> ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းမှ စ၍ ကနေဒါ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတ္တုလုပ်ငန်း နှင့် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း တို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု များကြောင့် နိုင်ငံအား ကျေးလက်အခြေခံ စီးပွားရေး စနစ်မှ မြို့ပြအခြေခံ ကုန်ထုတ်လုပ်ရာ စီးပွားရေး စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများ နည်းတူပင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းသည် အဓိက ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း အလုပ်သမား ၄ ပုံ ၃ ပုံသည် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm|publisher=Statistics Canada|title=Employment by Industry|date=January 8, 2009|accessdate=May 23, 2011|archivedate=24 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524063742/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm}}</ref> သို့သော်လည်း အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ကနေဒါတို့၏ ကွဲပြားခြားနားချက်မှာ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အခြေခံစီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွင် သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ရေနံလုပ်ငန်းတို့သည် ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ပါဝင်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Easterbrook|first=WT|date=March 1995|title=Recent Contributions to Economic History: Canada|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1995-03_55_1/page/98|journal=Journal of Economic History|volume=19|page=98}}</ref> ကနေဒါသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲမှ စွမ်းအင်ကို တင်ပို့ရောင်းချမှု တင်သွင်းမှုထက်များသော နိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင် ပါဝင်သည်။<ref name="energy">{{cite book|last=Brown|first=Charles E|title=World energy resources|url=https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow|publisher=Springer|year=2002|pages=[https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow/page/323 323], 378–389|isbn=978-3-540-42634-9}}</ref> အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါ အပိုင်းတွင် ကမ်းလွန် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ မြောက်မြားစွာ ရှိပြီး အယ်လ်ဘာတာတွင်လည်း ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အရင်းအမြစ် အမြောက်အမြား ရှိသည်။ အာသာဘာစကာ ရေနံမြေ၏ ကျယ်ပြန့်မှုနှင့် အခြား ရေနံထွက်ရှိရာ ဒေသများကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး၏ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော ရေနံ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အများဆုံး ရေနံထွက်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/current/FileZ/XL/T31.HTM|title=World proven crude oil reserves by country, 1960–2011|publisher=Organization of the Petroleum Exporting Countries|year=2012|quote=Oil & Gas Journal's oil reserve estimate for Canada includes {{convert|5.392|Goilbbl|m3}} of conventional crude oil and condensate reserves and {{convert|173.2|Goilbbl|m3}} of oil sands reserves. Information collated by the [http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilreserves.html EIA]|accessdate=27 September 2015|archivedate=5 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905210305/http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/current/FileZ/XL/T31.HTM}}</ref> ထို့ပြင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ထုတ်ကုန် အများဆုံး ထုတ်လုပ်ရာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကနေဒါ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်ဒေသသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး အတွက် အရေးပါသော ဂျုံ၊ ကနိုလာ နှင့် အခြားနှံထွက် ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်ရာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="britton">{{cite book|last=Britton|first=John NH|title=Canada and the Global Economy: The Geography of Structural and Technological Change|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1996|pages=26–27, 155–163|isbn=978-0-7735-1356-3}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံ၏ သဘာဝအရင်းအမြစ် ဝန်ကြီးဌာနမှ အဓိက ပို့ကုန်များနှင့် ပတ်သက်သော စာရင်းဇယားကို ဖော်ပြရာတွင် ကနေဒါသည် ဇင့်၊ ယူရေနီယမ်၊ ရွှေ၊ နစ်ကယ်၊ အလူမီနီယမ်၊ စတီးလ်၊ သံရိုင်း၊ ကုတ် မီးသွေး နှင့် ခဲ တို့ကို တင်ပို့ရာတွင် ထိပ်တန်းမှ ပါဝင်သည်။<ref name="energy"/><ref name=2009MineProduction>{{cite web|url=http://www.indexmundi.com/minerals/?product=zinc&graph=production|title=Zinc Production by Country (Metric tons, zinc content of concentrate and direct shipping ore, unless otherwise specified)|publisher=United States Geological Survey data via Index Mundi|year=2009|accessdate=May 14, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nrcan.gc.ca/mining-materials/statistics/8848|title=Statistics|publisher=Natural Resources Canada|accessdate=February 13, 2015|archive-date=9 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909205932/https://www.nrcan.gc.ca/mining-materials/statistics/8848}}</ref> ကနေဒါမြောက်ပိုင်းရှိ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန် ခဲယဉ်းသော ဒေသများတွင် အနီးအနားတွင် သတ္တုတွင်းများနှင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရာ နေရာများ ရှိသောကြောင့် အသက်ရှင် ရပ်တည်ရန် ဖြစ်နိုင်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ အွန်တေရီယို တောင်ပိုင်းနှင့် ကွီးဗက်တို့တွင် အတော်အတန် ကြီးမားသော ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်း ရှိပြီး လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ဆိုင်ရာ နှင့် မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများမှာ အရေးပါသော ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/11-516-x/sectionv/4057758-eng.htm#V332_350|title=Vl-12|editor=Leacy, FH|year=1983|publisher=Statistics Canada|accessdate=May 23, 2011}}</ref> [[File:NAFTA logo.svg|left|thumb|မြောက်အမေရိက လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်(NAFTA) လိုဂို]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ကနေဒါသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုများပြား လာသည်။<ref name="MoslerCatley2013">{{cite book|author1=Dr David Mosler|author2=Professor Bob Catley|title=The American Challenge: The World Resists US Liberalism|url=http://books.google.com/books?id=l00i5PKYDwcC&pg=PA38|year=2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9852-0|page=38}}</ref> ၁၉၆၅ ခုနှစ် မော်တော်ကားဆိုင်ရာ ကုန်ပစ္စည်း ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်မှ ကနေဒါနိုင်ငံ၏နယ်စပ်ကို မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ အတွက် လမ်းပွင့် သွားစေခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ အတွင်း စွမ်းအင် မိမိနိုင်ငံအတွက် ဖူလုံရေး နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံခြားသားများ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ် ပီးယဲ ထရူးဒိုး၏ လစ်ဘရယ်အစိုးရအား အမျိုးသားစွမ်းအင် အစီအစဉ် နှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု သုံးသပ်ရေး အေဂျင်စီ (ဖီရာ)တို့ကို အကောင်အထည် ဖော်ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Morck|first=Randall|author2=Tian, Gloria |author3=Yeung, Bernard |title=Governance, multinationals, and growth|editors=Eden, Lorraine; Dobson, Wendy|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2005|page=50|chapter=Who owns whom? Economic nationalism and family controlled pyramidal groups in Canada|url=http://books.google.com/books?id=q4gt2xhqpSIC&pg=PA50|isbn=978-1-84376-909-5}}</ref> ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဘရိုင်ယန် မူလ်ရွန်နီ၏ တိုးတက်သော ကွန်ဆာဗေးတစ် အစိုးရက အမျိုးသား စွမ်းအင် အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုများကို အားပေးရန် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အေဂျင်စီ အား ကနေဒါ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့ဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Hale|first=Geoffrey|title=The Dog That Hasn't Barked: The Political Economy of Contemporary Debates on Canadian Foreign Investment Policies|journal=Canadian Journal of Political Science|date=October 2008|volume=41|issue=3|pages=719–747|doi=10.1017/S0008423908080785}}</ref> ၁၉၈၈ ခုနှစ် ကနေဒါ-အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် အရ နှစ်နိုင်ငံအကြား သွင်းကုန်ဆိုင်ရာ အခွန်ကောက်ခံမှုများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြောက်အမေရိက လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက် (NAFTA) အရ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု ရှိသည့်ဒေသတွင် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]] ပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="britton"/> ၁၉၉၀ ခုနှစ် များ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ယန်း ခရေတီယန်၏ လစ်ဘရယ် အစိုးရမှ နှစ်စဉ် ဘတ်ဂျက် ပိုငွေ ပြမှုများကို ပြသနိုင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံဆိုင်ရာ ကြွေးမြီများကို ဖြည်ဖြည်းချင်း ပြန်၍ ဆပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Johnson2006">{{cite book|author=David Johnson|title=Thinking Government: Public Sector Management in Canada|url=http://books.google.com/books?id=TcL80sSautgC&pg=PA374|year=2006|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-779-9|page=374}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ကြီးမားသော စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ သိသာစွာ များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1383376|archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDiwjKnX?url=http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1383376|archivedate=1 February 2010|title=Jobless rate to peak at 10%: TD|last=Sturgeon|first=Jamie|date=March 13, 2009|work=National Post|accessdate=May 23, 2011}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၈.၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီ အလိုက် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှ မနီတိုဘာတွင် အနည်းဆုံး ၅.၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် နယူးဖောင်လန်၊ လာဘရာဒေါ စသည်တို့တွင် ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|publisher=Statistics Canada|url=http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm|title=Latest release from Labour Force Survey|date=November 6, 2009|accessdate=May 23, 2011|archivedate=21 August 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/616iFcdMK?url=http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ကြားတွင် ကနေဒါ အလုပ်သမား ဈေးကွက်တွင် အချိန်ပြည့် အလုပ်အကိုင် ပေါင်း ၁၆၂,၀၀၀ နှင့် အမြဲတမ်း အလုပ်အကိုင်ပေါင်း ၂၂၄,၀၀၀ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/economy/economy-lab/the-economists/the-real-state-of-canadas-jobs-market/article1757129/|title=The real state of Canada's jobs market |date=October 15, 2010|newspaper=The Globe and Mail|accessdate=December 12, 2010|first=Armine|last=Yalnizyan}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာ ကြွေးမြီမှာ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေး နှစ် အတွက် ဒေါ်လာ ၅၅၆.၇ ဘီလီယံမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈-၀၉ ခုနှစ် ကြွေးမြီ ဒေါ်လာ ၄၆၃.၇ ဘီလီယံမှ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20100304/budget_2010_100304/20100304?hub=TorontoNewHome|title=Budget fights deficit with freeze on future spending|publisher=CTV News|date=March 4, 2010|accessdate=May 23, 2011|archive-date=6 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406212044/http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20100304/budget_2010_100304/20100304?hub=TorontoNewHome}}</ref> ထို့ပြင် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ပထမ ၃ လပတ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း နိုင်ငံခြား ကြွေးမြီမှာ ဒေါ်လာ ၄၁ ဘီလီယံမှ ၁၉၄ ဘီလီယံသို့ တိုးမြင့် လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/100617/dq100617b-eng.htm|title=Canada's international investment position|publisher=Statistics Canada|work=The Daily|date=June 17, 2010|accessdate=May 23, 2011}}</ref> သို့သော်လည်း စည်းကမ်းတင်းကျပ်သော ကနေဒါ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်း ကဏ္ဍ (ဂျီအိတ် နိုင်ငံများကြားတွင် ရှေးရိုးဆန်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်)၊ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ စီးပွားပျက်ကပ် မတိုင်မီ ဘတ်ဂျက် ပိုငွေ ပြမှု နှင့် နိုင်ငံဆိုင်ရာ ကြွေးမြီများကို လျှော့ချရန် ရေရှည် အစီအမံ တို့ကြောင့် အခြား ဂျီအိတ် နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် သိပ်မပြင်းထန်သော စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://mercatus.org/publication/canada-s-budget-triumph|title=Canada's Budget Triumph|publisher=Mercatus Center (George Mason University)|format=PDF|date=September 30, 2010|accessdate=July 15, 2013}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ၏ စီးပွားရေးမှာ များစွာ တည်ငြိမ်လာခဲ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသို့ အသင့်အတင့် ပြန်လည် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် မတည်ငြိမ်သော ရေနံဈေး၊ ယူရိုဇုန် စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှု နှင့် ပုံမှန်ထက်ပိုသော အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းတို့ကြော့် နိုင်ငံမှာ အခက်အခဲများ ရင်ဆိုင်နေရဆဲပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.fin.gc.ca/efp-pef/2013/efp-pef-02-eng.asp|title=Update of Economic and Fiscal Projections|publisher=Department of Finance Canada|year=2013|accessdate=February 11, 2014|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222064604/http://www.fin.gc.ca/efp-pef/2013/efp-pef-02-eng.asp}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/business/imf-drops-forecast-for-canadian-economic-growth-1.2197318|title=IMF drops forecast for Canadian economic growth|publisher=CTV News|date=January 20, 2015|accessdate=February 13, 2015}}</ref> ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ကနေဒါမှ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အများအပြားမှာ စတင်တိုးတက်လာသော အာရှဈေးကွက်နှင့် ကုန်သွယ်မှုများ တိုးမြှင့်လာခဲ့ပြီး ပို့ကုန်တင်ပို့မှု ဈေးကွက်ကို ချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။ ယခုအခါ အာရှဈေးကွက်သည် ကနေဒါနိုင်ငံအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ပို့ကုန် ဈေးကွက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.asiapacific.ca/statistics/trade/regional-trade/canadas-trade-world-region|title=Canada's Trade with the World, by Region|publisher=Asia Pacific Foundation of Canada|date=March 24, 2014|accessdate=February 18, 2015|archivedate=14 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114221917/http://www.asiapacific.ca/statistics/trade/regional-trade/canadas-trade-world-region}}</ref><ref>{{cite web|url=http://opencanada.org/branch-news/montreal-news/minister-fast-congratulates-the-organizers-of-the-canada-and-free-trade-with-asia-conference/|title=Minister Fast Congratulates the Organizers of the Canada and Free Trade with Asia Conference|publisher=Canadian International Council|year=2013|accessdate=February 11, 2014|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222060205/http://opencanada.org/branch-news/montreal-news/minister-fast-congratulates-the-organizers-of-the-canada-and-free-trade-with-asia-conference/}}</ref> ငြင်းခုံ ဆွေးနွေးမှု အများအပြား ရှိနေသော ရေနံပိုက်လိုင်း အဆိုပြုမှုသည် ကနေဒါ၏ ရေနံထွက်ကုန်များအား တရုတ် သို့ ပိုမိုတင်ပို့နိုင်ရန် မျှော်လင့်ချက် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{cite news |work= The Globe and Mail |url=http://www.theglobeandmail.com/globe-investor/investment-ideas/streetwise/northern-gateway-pipeline-would-strengthen-trade-ties-to-china/article4107144/|title=Northern Gateway pipeline would strengthen trade ties to China |date=May 7, 2012|accessdate=August 19, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.macleans.ca/2012/09/25/plugging-for-pipelines/|title=Pipeline economics: China needs oil, and Canada's got it|publisher=Macleans.ca|date=September 25, 2012|accessdate=December 4, 2012|archivedate=3 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203020207/http://www2.macleans.ca/2012/09/25/plugging-for-pipelines/}}</ref> ===သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ=== [[File:STS-116 Payload (NASA S116-E-05364).jpg|thumb|alt=A shuttle in space, with Earth in the background. A mechanical arm labelled "Canada" rises from the shuttle|၂၀၀၆ ခုနှစ် STS-116 မစ်ရှင် အတွင်း ဒစ်စကာဗာရီ အာကာသ လွန်းပျံယဉ် ပေါ်တွင် တွေ့ရသော ကနေဒါ စက်ရုပ် ကိုင်တွယ်ထိန်းချုပ်ကိရိယာ ကနေဒါမ်]] ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် ပြည်တွင်း သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်း တို့အတွက် ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၃၁.၃ ဘီလီယံမျှ သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၇ ဘီလီယံမှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အစိုးရတို့မှ ပံ့ပိုးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/scte01a-eng.htm|title=Domestic spending on research and development|publisher=Statistics Canada|date=October 17, 2014|accessdate=February 7, 2015}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ ကနေဒါနိုင်ငံမှ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ နှင့် ဆေးပညာတို့အတွက် နိုဘယ်ဆုရှင်ပေါင်း ၁၃ ယောက်မျှ မွေးထုတ် ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|title=Canadian Nobel Prize in Science Laureates|url=http://www.science.ca/scientists/nobellaureates.php|publisher=Science.ca|accessdate=February 7, 2015}} Note that this source was published before 2011 and as such does not include Ralph M. Steinman.</ref><ref name=rockefeller>{{cite web|url=http://newswire.rockefeller.edu/?page=engine&id=1192|title=Rockefeller University scientist Ralph Steinman, honored today with Nobel Prize for discovery of dendritic cells, dies at 68|date=October 3, 2011|publisher=Rockefeller University|accessdate=27 September 2015|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225130040/https://www.rockefeller.edu/news/?page=engine&id=1192}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အဓိက စစ်တမ်းတစ်ခု အရ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသန အရည်အသွေးတွင် တကမ္ဘာလုံး စတုတ္တ အဆင့် အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|title=Canadian Nobel Prize in Science Laureates|url=http://www.science.ca/scientists/nobellaureates.php|publisher=Science.ca|accessdate=February 7, 2015}} Note that this source was published before 2011 and as such does not include [[Ralph M. Steinman]].</ref><ref name=rockefeller /> ထို့ပြင် ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ နည်းပညာ ကုမ္ပဏီ အများအပြား၏ ရုံးချုပ် တည်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.branham300.com/index.php?year=2014&listing=1|title=Top 250 Canadian Technology Companies|year=2014|publisher=Branham Group Inc|accessdate=February 13, 2015|archive-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315075119/http://www.branham300.com/index.php?year=2014&listing=1}}</ref> ကနေဒါသည် တကမ္ဘာလုံးတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ရှိသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အင်တာနက် အသုံးပြုသူ ၃၃ သန်းမျှ ရှိကာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေ ၏ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.internetworldstats.com/stats14.htm#north|title=Internet Usage and Population in North America|publisher=Internet World Stats|date=June 2014|accessdate=February 7, 2015|archive-date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207003832/http://www.internetworldstats.com/stats14.htm#north}}</ref> ကနေဒါ အာကာသ အေဂျင်စီမှာ အလွန်တက်ကြွသော အာကာသ အစီအစဉ်များကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး နက်ရှိုင်းသော အာကာသအတွင်းပိုင်း သုတေသန၊ ဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ သုတေသန နှင့် လေကြောင်းသွားလာရေး ဆိုင်ရာ သုတေသန များကို ပြုလုပ်လျက် ရှိကာ ရော့ကက်များ နှင့် ဂြိုဟ်တုများကို တီထွင် ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာလွက် ၁ ဂြိုဟ်တု လွှတ်ထုတ်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက် ဂြိုဟ်တု ထုတ်လွှတ်နိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/satellites/alouette.asp|title=Alouette I and II|publisher=CSA|accessdate=November 30, 2012}}</ref> ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် မာ့ခ် ဂါနိုးသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အာကာသ အတွင်း သွားလာသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ လူလိုက်ပါသော အာကာသ အစီအစဉ် ၁၇ ခုနတွင် ကနေဒါနိုင်ငံသား ကိုးဦး အာကာသ အတွင်း ခရီးသွားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2010/09/01/f-canadian-space-astronauts.html|title=Canada's astronauts|publisher= CBC News|date=October 26, 2010|accessdate=December 8, 2011}}</ref> ကနေဒါသည် နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း တွင် ပါဝင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အာကာသဆိုင်ရာ စက်ရုပ်နည်းပညာတွင် ရှေးဦးစတင်သူ လည်း ဖြစ်ကာ ကနေဒါမ်၊ ကနေဒါမ် ၂ နှင့် ဒက်စထရီ စက်ရုပ် ကိုင်တွယ် ထိန်းချုပ်ကရိယာ များကို နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း နှင့် နာဆာ အာကာသ လွန်းပျံယာဉ်များ အတွက် တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ ကနေဒါ၏ လေကြောင်းနှင့် အာကာသ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းမှ ဂြိုဟ်တု အများအပြားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ရေဒါဆက်-၁၊ ရေဒါဆက်-၂၊ အိုင်အက်စ်အိုင်အက်စ် နှင့် အမ်အိုအက်စ်တီ အစရှိသော ဂြိုဟ်တုများ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.newswire.ca/en/releases/archive/March2010/11/c9200.html|title=The Canadian Aerospace Industry praises the federal government for recognizing Space as a strategic capability for Canada|publisher=Newswire |accessdate=May 23, 2011}}</ref> ကနေဒါသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအောင်မြင်ဆုံး နှင့် အသုံးအများဆုံး ဘလက်ဘရန့် ဟုခေါ်သည့် ဆောင်းဒင်းရော့ကက် သို့ ကမ္ဘာကို တစိတ်တပိုင်း ပတ်နိုင်သော ရော့ကက်များ ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဘလက်ဘရန့် ရော့ကက်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ကို လွှတ်ထုတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.magellan.aero/our-products/rockets-and-space|title=Black Brant Sounding Rockets|publisher=Magellan Aerospace|year=2013|accessdate=February 13, 2015|archivedate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213083519/http://magellan.aero/our-products/rockets-and-space}}</ref> ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ== ၂၀၁၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၃၃,၄၇၆,၆၈၈ ဦးမျှ ရှိပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ် စာရင်းမှ ၅.၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref name=2011CensusData>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/120208/dq120208a-eng.htm?WT.mc_id=twtB2000 |title=2011 Census: Population and dwelling counts |date=February 8, 2012 |publisher=Statistics Canada |accessdate=February 8, 2012}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကနေဒါ စာရင်းဇယား ဌာနမှ လူဦးရေ ၃၅ သန်းကျော် ရှိသည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ဂျီအိတ်နိုင်ငံများတွင် သိသာစွာ အလျှင်အမြန် တိုးပွားလာသည့် နှုန်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |author= Green, Jeff |newspaper=The Toronto Star |url=http://www.thestar.com/news/canada/2012/12/06/canadas_population_hits_35_million.html |title=Canada's population hits 35 million|date=December 6, 2012|accessdate=September 16, 2013}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကြားတွင် လူဦးရေ ၅.၆ သန်းမျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ၂၀.၄ ရာနှုန်းမျှ တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ တိုးပွားရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းမှာ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူ များပြားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး သဘာဝ အလျောက် တိုးပွားလာမှုမှာ နည်းပါးသည်။<ref name="EdmonstonFong2011">{{cite book|author1=Barry Edmonston|author2=Eric Fong|title=The Changing Canadian Population|url=http://books.google.com/books?id=VVYOgvFPvBEC&pg=PA181|year=2011|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=978-0-7735-3793-4|page=181}}</ref> {{ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသများ}} {{Pie chart |thumb = right |caption = ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ဖြည့်သွင်းသော လူမျိုးရင်း(၂၀၁၁ လူဦးရေ စာရင်းအရ)<ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&A1=All&B1=All&Custom=&TABID=1|title=National Household Survey Profile|publisher=Statistics Canada|year=2011|accessdate=February 13, 2015}}</ref> |label1 = ဥရောပသား |value1 = 76.7 |color1 = Blue |label2 = အာရှသား |value2 = 14.2 |color2 = Gray |label3 = ရှေးဦးနေထိုင်သူ |value3 = 4.3 |color3 = Gold |label4 = လူမည်း |value4 = 2.9 |color4 = Green |label5 = လက်တင်အမေရိကန် |value5 = 1.2 |color5 = Red |label6 = ကပြား |value6 = 0.5 |color6 = Black |label7 = အခြား |value7 = 0.3 |color7 = White }} {{Pie chart |thumb = right |caption = ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု (၂၀၁၁ စစ်တမ်းအရ)<ref name="religion2011">{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA |title=Religions in Canada—Census 2011 |publisher=Statistics Canada/Statistique Canada}}</ref> |label1 = ကက်သလစ် |value1 = 38.7 |color1 = DarkOrchid |label2 = အခြားခရစ်ယာန် |value2 = 28.6 |color2 = DodgerBlue |label3 = ဘာသာမဲ့ |value3 = 23.9 |color3 = Gray |label4 = အစ္စလာမ် |value4 = 3.2 |color4 = MediumSeaGreen |label5 = ဟိန္ဒူ |value5 = 1.5 |color5 = Crimson |label6 = ဆစ်ခ် |value6 = 1.4 |color6 = Orange |label7 = ဗုဒ္ဓဘာသာ |value7 = 1.1 |color7 = Gold |label8 = ဂျူးဘာသာ |value8 = 1.0 |color8 = Turquoise |label9 = အခြားဘာသာ |value9 = 0.6 |color9 = HotPink }} လူဦးရေ ၏ ၅ပုံ ၄ပုံခန့်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယ်စပ်မှ ၉၃ မိုင် (၁၅၀ ကီလိုမီတာ) အတွင်း နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Custred|first=Glynn|title=Immigration policy and the terrorist threat in Canada and the United States|editor=Moens, Alexander|publisher=Fraser Institute|year=2008|page=96|chapter=Security Threats on America's Borders|url=http://books.google.com/books?id=HmiqBgnkAXYC&pg=PA96|isbn=978-0-88975-235-1}}</ref> ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့သည် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြပြီး ကွီးဗက်စီးတီး-ဝင်ဆာစင်္ကြန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ၏ အနိမ့်ပိုင်း ပင်မကုန်းမြေ ဒေသ နှင့် အယ်လဗားတားရှိ ကယ်လ်ဂရီ-အက်ဒမန်တန် စင်္ကြန်ဒေသ တို့တွင် စုဝေးနေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web | url = http://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm | title = Urban-rural population as a proportion of total population, Canada, provinces, territories and health regions | year = 2001 | publisher = Statistics Canada | accessdate=May 23, 2011}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီကျု ၈၃ ဒီဂရီ မှ ၄၁ ဒီဂရီ အကြားတွင် တည်ရှိပြီး ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းသော လူဦးရေမှာ မြောက်လတ္တီကျု ၅၅ ဒီဂရီ၏ အောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် ကနေဒါတွင် အသက်ကြီးသော လူဦးရေ ပိုများလာပြီး အငြိမ်းစားများက အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ ဦးရေထက် ပို၍ များပြားသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှ အသက်မှာ ၃၉.၅ နှစ် ဖြစ်သော်လည်း<ref>{{cite web | last = Martel | first = Laurent | author2 = Malenfant, Éric Caron | title = 2006 Census: Portrait of the Canadian Population in 2006, by Age and Sex | publisher = Statistics Canada | date = September 22, 2009 | url = http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-551/index-eng.cfm?CFID=3347169&CFTOKEN=19485112 | accessdate = October 18, 2009 | archivedate = 20 September 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170920184936/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-551/index-eng.cfm?CFID=3347169&CFTOKEN=19485112 }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၃၉.၉ နှစ်သို့ မြင့်တက်လာသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/canada/story/2011/09/28/canada-population-stats.html|title=Canadian population creeps up in average age|publisher=CBC |date=September 28, 2011|accessdate=April 11, 2012}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ ၈၁ နှစ်ဖြစ်သည်။<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Statistics.pdf |format=PDF |title=2013 Human Development Index and its components – Statistics |publisher=UNDP |year=2013 |accessdate=March 15, 2013 |archive-date=19 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020106/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Statistics.pdf }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် အင်န်ဘီစီ ရုပ်သံဌာန၏ သတင်းအရ ကနေဒါသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပညာ အတတ်ဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/business/most-educated-countries-world-1B6065913|title=The most educated countries in the world|publisher=NBC|year=2012|accessdate=April 25, 2013}}</ref> အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ တက္ကသိုလ် ကောလိပ် ပညာရေး သင်ကြားတတ်မြောက်မှုတွင် ကမ္ဘာ့ နံပါတ် ၁ အဆင့် ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် အိုအီးစီဒီ စစ်တမ်း အရ ကနေဒါရှိ အရွယ်ရောက်သူများ၏ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အနည်းဆုံး ကောလိပ် သို့မဟုတ် တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိကြသည်။<ref>{{cite journal|last1=Grossman|first1=Samantha|title=And the World's Most Educated Country Is...|journal=Time (magazine)|date=September 27, 2012|url=http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/|accessdate=September 28, 2014}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများတွင် ပညာရေး အတွက် အထောက်အပံ့ ပေးရန် တာဝန် ရှိကြသည်။ ကျောင်း မတက် မနေရ အသက်အရွယ်မှာ ၅နှစ်-၇နှစ် မှစ၍ ၁၆နှစ်-၁၈ နှစ် အထိ ရှိကာ <ref>{{cite web | publisher = Council of Ministers of Education, Canada | title = Overview of Education in Canada | url = http://www.educationau-incanada.ca/index.aspx?action=educationsystem-systemeeducation&lang=eng | archiveurl = https://www.webcitation.org/5mYLss1b9?url=http://www.educationau-incanada.ca/index.aspx?action=educationsystem-systemeeducation | archivedate = 5 January 2010 | accessdate = October 20, 2010 }}</ref> အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="cia" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အသက် ၂၅ နှစ်မှ ၆၄ နှစ် အတွင်း အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းကျောင်း ပညာရေးကို ပြီးဆုံးကြပြီး အိုအီးစီဒီ၏ ပျမ်းမျမှာ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။<ref name=OECDBLI>{{cite web|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/canada/|title=Canada|work=[[OECD Better Life Index]]|publisher=OECD|year=2014|accessdate=February 13, 2015}}</ref> ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ၂၅ နှစ် မှ ၆၄ နှစ်အတွင်း ကနေဒါရှိ လူဦးရေ၏ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းကျောင်းလွန် ပညာရေး ရှိကြပြီး အသက် ၂၅ နှစ်မှ ၃၄ နှစ်အတွင်းမှာ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိသည်။<ref>{{cite web | publisher = Department of Finance Canada | title = Creating Opportunities for All Canadians | url = http://www.fin.gc.ca/ec2005/agenda/agc4-eng.asp | date = November 14, 2005 | accessdate = May 22, 2006 | archivedate = 23 April 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100423192244/http://www.fin.gc.ca/ec2005/agenda/agc4-eng.asp }}</ref> အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကျောင်းသာများ အကဲခတ်အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ကနေဒါ ကျောင်းသားများသည် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများ၏ ပျမ်းမျှထက် ကျော်လွန်ထူးချွန်ပြီး အထူးသဖြင့် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ နှင့် စာဖတ်ခြင်းတို့တွင် ထူးချွန်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title=Comparing countries' and economies' performances|publisher=OECD|year=2009|accessdate=May 22, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/canadian-education-among-best-in-the-world-oecd-1.583143|title=Canadian education among best in the world: OECD|publisher=CTV News|date=December 7, 2010|accessdate=February 15, 2013|archive-date=28 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528085955/http://www.ctvnews.ca/canadian-education-among-best-in-the-world-oecd-1.583143}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသည် လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး ရှိသော နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=kv4nlSWLT8UC&pg=PA51|page=51|title=Canada|first=Karla |last=Zimmerman|publisher=Lonely Planet Publications|year=2008|edition=10th|isbn=978-1-74104-571-0}}</ref> စီးပွားရေး ပေါ်လစီများနှင့် မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ကိစ္စရပ်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စံချိန်အဖြစ် လူပေါင်း ၂၈၀,၆၃၆ ဦး ကနေဒါသို့ ရွှေ့ပြောင်း ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2011/2011-02-13.asp|title=Canada welcomes highest number of legal immigrants in 50 years while taking action to maintain the integrity of Canada's immigration system|publisher=Citizenship and Immigration Canada|date=February 13, 2011|accessdate=February 11, 2012|archivedate=22 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131222203117/http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2011/2011-02-13.asp}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်း ကနေဒါ အစိုးရမှ အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့လာမည့်သူ ၂၆၀,၀၀၀ ဦးမှ ၂၈၅,၀၀၀ ဦး အထိ ရောက်ရှိလာမည်ဟု ခန့်မှန်း ထားပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/notices/2014-11-06.asp|title=Supplementary Information to the 2015 Immigration Levels Plan|publisher=Citizenship and Immigration Canada|accessdate=February 1, 2015}}</ref> လတ်တလော နှစ်မျာနှင့် တူညီ​သော ဦးရေ ဖြစ်သည်။<ref name=CIC1>{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/resources/statistics/menu-fact.asp |title=Immigration overview – Permanent and temporary residents|publisher= Citizenship and Immigration Canada|accessdate=February 11, 2014|year=2012}}</ref> အသစ်ပြောင်းရွှေ့ ဝင်ရောက်လာသူများမှာ မြို့ပြများ ဖြစ်သော တိုရွန်တိုမြို့၊ မွန်းထရီအောမြို့ နှင့် ဗန်ကူးဗားမြို့များတွင် အများအားဖြင့် အခြေချ နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။<ref name="Grubel2009">{{cite book|author=Herbert G. Grubel|title=The Effects of Mass Immigration on Canadian Living Standards and Society|url=http://books.google.com/books?id=48LOyfxYihoC&pg=PA5|year=2009|publisher=The Fraser Institute|isbn=978-0-88975-246-7|page=5}}</ref> ကနေဒါသည် ဒုက္ခသည် အများအပြားကိုလည်း လက်ခံပေးပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2010/2010-11-01a.asp|title=Government of Canada Tables 2011 Immigration Plan|publisher=Canada News Centre|accessdate=December 12, 2010|archivedate=3 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203235801/http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2010/2010-11-01a.asp}}</ref> တကမ္ဘာလုံး နှစ်စဉ် လက်ခံပေးသည့် ဒုက္ခသည်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသည် ကနေဒါသို့ ခိုလှုံ ဝင်ရောက်၍ အခြေချ ကြသည်။ <ref name="Simmons2010">{{cite book|author=Alan Simmons|title=Immigration and Canada: Global and Transnational Perspectives|url=http://books.google.com/books?id=K0YwAJ7MpswC&pg=PA92|year=2010|publisher=Canadian Scholars' Press|isbn=978-1-55130-362-8|page=92}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ မိမိကိုယ်တိုင် ဖြည့်သွင်းသော လူမျိုးရင်းများတွင် အများဆုံးမှာ ကနေဒီယန် ဖြစ်ပြီး (လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း) ၎င်း၏ နောက်တွင် အင်္ဂလိပ် လူမျိုး (၂၁%)၊ ပြင်သစ် ( ၁၅.၈%)၊ စကော့လူမျိုး ( ၁၅.၁%)၊ အိုင်းရစ်ရှ် (၁၃.၉%)၊ ဂျာမန် (၁၀.၂%)၊ အီတလီ (၄.၆%)၊ တရုတ် (၄.၃%)၊ ဖတ်စ်နေးရှင်း (၄.၀%)၊ ယူကရိန်း (၃.၉%) နှင့် ဒတ်ချ် ( ၃.၃%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|title=Ethnocultural Portrait of Canada – Data table|date=July 28, 2009|publisher=Statistics Canada|accessdate=May 23, 2011|archivedate=11 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201211144718/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=2&Data=Count&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000}}</ref> အသိအမှတ် ပြုထားသော ဖတ်စ်နေးရှင်း အုပ်စိုးသူ နှင့် လူမျိုးစု ပေါင်း ၆၀၀ ခန့် ရှိပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၁,၁၇၂,၇၉၀ ဦး ခန့် ရှိသည်။ <ref>{{cite web | title = Aboriginal Identity (8), Sex (3) and Age Groups (12) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census&nbsp;– 20% Sample Data | work = 2006 Census: Topic-based tabulations | publisher = Statistics Canada | date = June 12, 2008 | url = http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= | accessdate = September 18, 2009 | archivedate = 18 October 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111018234534/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= }}</ref> ၂၀၀၆ တွင် ကနေဒါရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ၏ လူဦးရေ တိုးပွားနှုန်းမှာ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံး တိုးပွားနှုန်း၏ နှစ်ဆခန့်မျှ ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၄ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သည် ရှေးဦးနေထိုင်သူ အဖြစ် မိမိတို့ဘာသာ ခံယူကြသည်။ လူဦးရေ၏ အခြားသော ၁၆.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှေးဦးနေထိုင်သူ မဟုတ်သော အခြားသော လူနည်းစု လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kalunta-Crumpton2012">{{cite book|author=Anita Kalunta-Crumpton|author2=Texas Southern University|title=Race, Ethnicity, Crime and Criminal Justice in the Americas|url=http://books.google.com/books?id=xQleAQAAQBAJ&pg=PA12|year=2012|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-35586-6|page=12}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူနည်းစု လူမျိုး များမှာ တောင်အာရှသား (၄.၀%)၊ တရုတ် (၃.၉%) နှင့် လူမည်း (၂.၅%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၆ ကြားတွင် သိသာထင်ရှားသော လူနည်းစု လူမျိုးများ၏ လူဦးရေမှာ ၂၇.၂ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/080402/dq080402a-eng.htm|title=2006 Census: Ethnic origin, visible minorities, place of work and mode of transportation|date=April 2, 2008|work=The Daily|publisher=Statistics Canada|accessdate=January 19, 2010}}</ref> ၁၉၆၁ ခုနှစ် အခါက လူနည်းစု လူမျိုးများမှာ ကနေဒါ လူဦးရေ ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်း အောက် ( ၃၀၀,၀၀၀ သိန်းခန့်) သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml|title=Visible Minorities and Aboriginal Peoples in Vancouver's Labour Market|last=Pendakur|first=Krishna|publisher=Simon Fraser University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516021011/http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml|archivedate=16 May 2011|accessdate=June 30, 2014}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ ၅ ယောက်တွင် ၁ ယောက် (၁၉.၈%) မှာ နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြပြီး အသစ်ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်လာသူ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာရှမှ ဖြစ်ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း မှလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web | work = The Daily|title=2006&nbsp;Census: Immigration, citizenship, language, mobility and migration | publisher = Statistics Canada | date =December 4, 2007 | url = http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/071204/dq071204a-eng.htm | accessdate=October 19, 2009}} </ref> ကနေဒါသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူများ၏ အဓိက ရင်းမြစ်နိုင်ငံများမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Politics/2010/11/09/16054896.html|first=Brian|last=Lilley|work=Parliamentary Bureau|title=Canadians want immigration shakeup|publisher=Canadian Online Explorer|year=2010|accessdate=November 14, 2010|archive-date=7 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120707103109/http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Politics/2010/11/09/16054896.html}}</ref> ကနေဒါ စာရင်းဇယား ဌာန၏ အဆို အရ သိသာသော လူနည်းစု လူမျိုးစုများသည် ၂၀၃၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံမျှ ဖြစ်လာနိုင်သည် ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/national/the-changing-face-of-canada-booming-minority-populations-by-2031/article1494651/ |title=The changing face of Canada: booming minority populations by 2031|newspaper=The Globe and Mail|date=March 9, 2010|accessdate=May 14, 2012|first=Joe|last=Friesen}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဘာသာတရား မျိုးစုံရှိသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ အများအပြားပင် ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်း အရ ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့၏ ၆၇ % မှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီး ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်များမှာ ၃၈.၇% အထိ ရှိပြီး အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်များတွင် ယူနိုက်တက် ကနေဒါ ဘုရားကျောင်း အသင်းတော်တွင် ၆.၁ % ရှိပြီး အန်ဂလီကန် တွင် ၅.၀% ရှိကာ နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များမှာ ၁.၉% ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၌ ၂၃.၉% မှာ ဘာသာမဲ အဖြစ် ကြေညာကြပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်က ဘာသာမဲ့ ရာခိုင်နှုန်း ၁၆.၅% သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/05/15/no-religion-is-increasingly-popular-for-canadians-report_n_3283268.html|title='No Religion' Is Increasingly Popular For Canadians: Report|work=Huffington Post|date=May 15, 2013|accessdate=May 19, 2013}}</ref> ကျန်ရှိသော ၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ခရစ်ယာန်မဟုတ်သော ဘာသာများကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အစ္စလာမ် ဘာသာဝင် ၃.၂%၊ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၁.၅% ပါဝင်သည်။<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA |title=Religions in Canada—Census 2011 |publisher=Statistics Canada/Statistique Canada|year=2011|accessdate=May 19, 2013}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသား အများစုမှာ ဘာသာတရားသည် ၎င်းတို့ ရှင်သန်လှုပ်ရှား နေထိုင်ကြသော နေ့စဉ်ဘဝ၏ အရေးကြီးသော နေရာတွင် မပါဝင်ဟု ယူဆကြသော်လည်း ဘုရားသခင်ကိုမူ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Haskell2009">{{cite book|author=Dr. David M. Haskell (Wilfrid Laurier University)|title=Through a Lens Darkly: How the News Media Perceive and Portray Evangelicals|url=http://books.google.com/books?id=TzJMfNOR5O0C&pg=PA50|year=2009|publisher=Clements Publishing Group|isbn=978-1-894667-92-0|page=50}}</ref> ဘာသာတရား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း နှင့် နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆကြသည်။<ref name="BoyleSheen2013">{{cite book|author1=Kevin Boyle|author2=Juliet Sheen|title=Freedom of Religion and Belief: A World Report|url=http://books.google.com/books?id=JxgFWwK8dXwC&pg=PT219|year=2013|publisher=University of Essex – Routledge|isbn=978-1-134-72229-7|page=219}}</ref> ကနေဒါတွင် တရားဝင် နိုင်ငံတော် ဘုရားကျောင်းဟူ၍ မရှိဘဲ အစိုးရက လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်မှု ကို တရားဝင် အားပေးသည်။<ref name="Moon2008b">{{cite book|author=Richard Moon|title=Law and Religious Pluralism in Canada|url=http://books.google.com/books?id=ah66SQsk4hAC&pg=PA1|year= 2008|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-1497-3|pages=1–4}}</ref> ကနေဒါ လွတ်လပ်မှုနှင့် အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ချာတာ အခန်း (၁၆) နှင့် ဖက်ဒရယ် ရုံးသုံး ဘာသာစကား အက်ဥပဒေ အရ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ နှစ်မျိုးကို ရုံးသုံးဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကနေဒါ ဖက်ဒရယ် အစိုးရသည် ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးကို တရားဝင် သုံးစွဲပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကား ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး မှ ဆောင်ရွက်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများ၊ ပါလီမန် နှင့် အခြားသော ဖက်ဒရယ် အဖွဲ့အစည်းများ အားလုံးတွင် ညီမျှသော အခြေအနေ ရှိသည်။ နိုင်ငံသားအားလုံးတွင် လုံလောက်သော အသုံးပြုသူ ရှိပါက အစိုးရ၏ ဝန်ဆောင်မှုကို အင်္ဂလိပ် သို့မဟုတ် ပြင်သစ် ဘာသာစကားဖြင့် တောင်းဆိုရန် အခွင့်အရေး ရှိပြီး အခြားသော လူနည်းစု ဘာသာစကားများကိုလည်း အခြားသော ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများ၏ ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများတွင် အာမခံချက် ပေးထားသည်။<ref>{{cite web|title=Official Languages and You|publisher=[[Office of the Commissioner of Official Languages]]|date=June 16, 2009|url=http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php|accessdate=September 10, 2009|archive-date=27 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027121057/http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php}}</ref> [[File:Bilinguisme au Canada-fr.svg|200px|thumb|ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ ၉၈% ခန့်မှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စကား နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ စကား နှစ်မျိုးစလုံးကို သော်လည်းကောင်း တစ်မျိုးမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း ပြောဆိုကြသည်။Approximately 98% of Canadians can speak English and/or French.<ref name="Highlights"/>'''<small>{{Legend|#FFE400|အင်္ဂလိပ် – ၅၆.၉%}}{{Legend|#D8A820|အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ် (နှစ်မျိုးစလုံး) – ၁၆.၁% }}{{Legend|#B07400|ပြင်သစ် – ၂၁.၃%}}{{Legend|#F5F5DC|လူဦးရေကြဲပြန့်သော ဒေသ( ၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် လူ ၀.၄ ဦး)}}</small>''']] အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားတို့သည် လူဦးရေ ၅၉.၇% နှင့် ၂၃.၂ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးတို့၏ ပထမ ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ် နှစ်ဘာသာစလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကား တစ်မျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြပြီး ၅၇.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား တစ်မျိုးတည်း၊ ၂၂.၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပြင်သစ်ဘာသာ စကား တစ်မျိုးတည်းနှင့် ၁၇.၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးကို ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Highlights">{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-555/p1-eng.cfm|title=2006 Census: The Evolving Linguistic Portrait, 2006 Census: Highlights|publisher=Statistics Canada, {{Text|Dated 2006}}|accessdate=October 12, 2010}}</ref> အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ပထမဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုသော လူအုပ်စုမှာ လူဦးရေ၏ ၇၃.၀ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ၂၃.၆ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |publisher= Statistics Canada |url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/demo15-eng.htm|title=Population by knowledge of official language, by province and territory|year=2006|accessdate=May 26, 2012}}</ref> ၁၉၇၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်ဘာသာစကား ချာတာ အရ ကွီးဗက်၏ ရုံးသုံးဘာသာ စကားကို ပြင်သစ်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Bourhis|first=Richard Y|author2=Montaruli, Elisa |author3=Amiot, Catherine E |title=Language planning and French-English bilingual communication: Montreal field studies from 1977 to 1997|journal=International Journal of the Sociology of Language|date=May 2007|issue=185|pages=187–224|doi=10.1515/IJSL.2007.031|volume=2007}}</ref> ပြင်သစ်ဘာသာ စကား အသုံးပြုသော ကနေဒါနိုင်ငံသား များ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကွီးဗက်တွင် နေကြသော်လည်း အွန်တေးရီးယိုး၊ အယ်လဗားတား နှင့် မနီတိုဗာ တောင်ပိုင်းတို့တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြင်သစ်စကားပြော လူဦးရေ ရှိသည်။ အွန်တေးရီးယိုးတွင် ကွီးဗက်ပြင်ပ၌ အများဆုံးသော ပြင်သစ်စကားပြော လူဦးရေ ရှိသည်။ နယူးဘရန်းဝစ်မှာ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား နှစ်မျိုးသုံးသော တစ်ခုတည်းသော ပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားပြောသော လူနည်းစု အကေးဒီးယန်း ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသည်။ အကေးဒီးယန်း လူမျိုးစုများမှာ နိုဗာစကိုးရှား၏ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ ကိပ်ဘရက်တန် ကျွန်းပေါ် နှင့် ပရင့်စ်အက်ဒွပ်ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်း နှင့် အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Hayday|first=Matthew|title=Bilingual Today, United Tomorrow: Official Languages in Education and Canadian Federalism|publisher=McGill-Queen's University Press|year=2005|page=49|url=http://books.google.com/books?id=3D6LPBGT59kC&pg=PA49|isbn=978-0-7735-2960-1}}</ref> အခြားပြည်နယ်များတွင် ရုံးသုံးဘာသာစကား မသတ်မှတ်ထားပေ။ သို့သော်လည်း စာသင်ကျောင်းများ၊ တရားရုံးများနှင့် အခြားသော အစိုးရ ဌာနများတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကား အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာစကား ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ မနီတိုဗာ၊ အွန်တေးရီးယိုး နှင့် ကွီးဗက်တို့တွင် ဒေသဆိုင်ရာ တရားဥပဒေပြု လွှတ်တော်များ၌ အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် နှစ်ဘာသာ စလုံးကို ပြောဆိုကြပြီး ဥပဒေများကိုလည်း နှစ်ဘာသာ စလုံးဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းကြသည်။ အွန်တေးရီးယိုးတွင် ပြင်သစ်ဘာသာစကားမှာ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် တစ်ခု ရှိသော်လည်း တွဲဖက်ရုံးသုံး ဘာသာစကား မဟုတ်ပေ။ <ref>{{cite book|last=Heller|first=Monica|title=Crosswords: language, education and ethnicity in French Ontario|year=2003|publisher=Mouton de Gruyter|isbn=978-3-11-017687-2|pages=72, 74}}</ref> ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ဘာသာစကား ၁၁ မျိုးရှိပြီး ဒေသဆိုင်ရာသုံး အမျိုးကွဲ ၆၅ မျိုးမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/89-589-x/4067801-eng.htm|title=Aboriginal languages|publisher=Statistics Canada|accessdate=October 5, 2009}}</ref> ထိုဘာသာစကားများထဲတွင် ခရီး၊ အင်နွတ်တီတု နှင့် အိုဂျစ်ဘ်ဝေးတို့သာလျှင် ရေရှည်တည်တံနိုင်မည့် ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်သူ အများအပြား ရှိသည့် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Dickason1992">{{cite book|author=Olive Patricia Dickason|title=Canada's First Nations: A History of Founding Peoples from Earliest Times|url=http://books.google.com/books?id=M5KhH8l1ldMC&pg=PA419|year=1992|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-2439-1|page=419}}</ref> အချို့သော ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ သုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားများမှာ အနောက်မြောက်ဒေသတွင် တရားဝင် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Fettes|first=Mark|author2=Norton, Ruth|title=Aboriginal education: fulfilling the promise|url=https://archive.org/details/aboriginaleducat0000unse_w7s3|editor=Castellano, Marlene Brant; Davis, Lynne; Lahache, Louise|publisher=UBC Press|year=2001|page=[https://archive.org/details/aboriginaleducat0000unse_w7s3/page/39 39]|chapter=Voices of Winter: Aboriginal Languages and Public Policy in Canada|isbn=978-0-7748-0783-8}}</ref> အင်နွတ်တီတုသည် နူနာဗု ဒေသတွင် အဓိက ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသရှိ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၃ ခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|last=Russell|first=Peter H|title=Unfinished constitutional business?: rethinking indigenous self-determination|editor=Hocking, Barbara|publisher=Aboriginal Studies Press|year=2005|page=180|chapter=Indigenous Self-Determination: Is Canada as Good as it Gets?|url=http://books.google.com/books?id=mxreMX_cf4EC&pg=PA180|isbn=978-0-85575-466-2}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကနေဒါ လူဦးရေ စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံသား ၆.၈ သန်းတို့သည် ရုံးသုံးဘာသာစကား မဟုတ်သော ဘာသာစကားကို ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://canadaonline.about.com/od/statistics/a/languages-canada-2011-census.htm|title=What Languages Do Canadians Speak? Language Statistics From the 2011 Census of Canada|publisher=About.com: Canada Online|date=October 31, 2012|accessdate=November 26, 2012|archive-date=18 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121118171841/http://canadaonline.about.com/od/statistics/a/languages-canada-2011-census.htm}}</ref> ရုံးသုံးဘာသာစကား မဟုတ်သော ဘာသာစကားများထဲမှ ပထမဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုကြသော ဘာသာစကားများမှာ တရုတ် (အဓိကအားဖြင့် ကန်တုံဘာသာ၊ ပြောဆိုသူ ၁,၀၇၂,၅၅၅ ဦး)၊ ပန်ချာပီ ဘာသာ (၄၃၀,၇၀၅ ဦး)၊ စပိန်ဘာသာ (၄၁၀,၆၇၀ဦး))၊ ဂျာမန်ဘာသာ (၄၀၉,၂၀၀ ဦး) နှင့် အီတလီဘာသာ (၄၀၇,၄၉၀ ဦး) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |publisher= Statistics Canada |url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/demo11a-eng.htm|title=Population by mother tongue, by province and territory|date=January 2013|accessdate=July 4, 2013}}</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== [[File:Raven-and-the-first-men.jpg|thumb|ဘီလ်ရိတ်ဒ်၏ ၁၉၈၀ ခုနှစ် လက်ရာ ကျီးနက်ကြီးနှင့် ပထမလူ။ ကျီးနက်ကြီးသည် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ၏ ထင်ရှားသော ပုံရိပ်တစ်ခု ပင် ဖြစ်သည်။]] ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မှီတင်းနေထိုင်ရာ လူမျိုးစု အသီးသီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ရောနှောယှက်နွယ်ခြင်းကို အားပေးသည့် ပေါ်လစီများကို အခြေခံ ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ပေးထားသည်။<ref name="Dyck2011">{{cite book|author=Rand Dyck|title=Canadian Politics|url=http://books.google.com/books?id=BUOoN8e5Ps0C&pg=PA88|year=2011|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-17-650343-7|page=88}}</ref> ကွီဗက်တွင်မူ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ မှာ ခိုင်မာပြီး ပြင်သစ်စကားပြောသူများက ကွီဗက်၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အင်္ဂလိပ်ကနေဒီယန် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မတူဘဲ သီးသန့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=NtvKidOH9pgC&pg=PA61|page=61|title=Political culture and constitutionalism: a comparative approach|first1=Daniel P|last1=Franklin|first2=Michael J|last2=Baun|publisher=Sharpe|year=1995|isbn=978-1-56324-416-2}}</ref> သို့သော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့်မူ ကနေဒါသည် ဘာသာရေး၊ ရှေးဦးနေထိုင်သူနှင့် လူမျိုးစု ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ရောစပ် အလှဆင်ထားသော ယဉ်ကျေးမှု ပန်းချီကားကြီး တစ်ချပ်နှင့် အလားသဏ္ဍန် တူသည်။<ref>{{cite journal|last=Garcea|first=Joseph|author2=Kirova, Anna |author3=Wong, Lloyd |title=Multiculturalism Discourses in Canada|journal=Canadian Ethnic Studies|date=January 2009|volume=40|issue=1|pages=1–10|doi=10.1353/ces.0.0069}}</ref> အများပိုင် ပိုက်ဆံဖြင့် ကျန်းမာရေးထောက်ပံ့ခြင်း၊ အခွန်အခနှုန်း မြင့်မားခြင်း၊ ငွေကြေး မညီမျှမှုကို ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ သေဒဏ်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု ပပျောက်ရန် အလွန်အားထုတ် လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှုကို ချုပ်ထိန်းခြင်းနှင့် လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင် ခွင့်ပြုခြင်း စသည်တို့မှာ ကနေဒါ၏ ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုးများကို ညွှန်ပြနေသော အရာများပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |first1 =Darrell | last1 =Bricker |first2= John |last2 =Wright |title =What Canadians think about almost everything |url =https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric |publisher =Doubleday Canada |year =2005 |isbn =978-0-385-65985-7 |pages=[https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric/page/8 8]–28}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ကနေဒါယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ် နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်။ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့သည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကား၊ အနုပညာ နှင့် ဂီတ တို့မှ တစ်ဆင့် ကနေဒါ၏ ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာကို ဆက်လက် လွှမ်းမိုးနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=GkAuYRVjlE8C&pg=PA3|pages=3–6|title=Aboriginal peoples of Canada: a short introduction|first=Paul R|last= Magocsi|publisher= University of Toronto Press|year=2002|isbn=978-0-8020-3630-8}}</ref> ကနေဒါနိုင်ငံသား အများစုမှာ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်နွယ်နေသည်ကို တန်ဖိုးထားကြပြီး ကနေဒါနိုင်ငံအား နဂိုမူလကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်နွယ်နေရာ နေရာ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="bickerton" /> အမေရိကန်မှ မီဒီယာနှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့မှာ အင်္ဂလိပ် စကားပြောသော ကနေဒါ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အဓိက နေရာ မရှိလျှင်ပင် လူကြိုက်များသည်ဟု ပြောနိုင်သည်။ အလားတူပင် ကနေဒါမှ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးသမားတို့မှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အောင်မြင်ကြသည်။ ကနေဒါ၏ ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အစီအစဉ်များ၊ ဥပဒေများ အပြင် ကနေဒါ အသံလွှင့်ဌာန(CBC)၊ ကနေဒါ အမျိုးသား ရုပ်ရှင် ဘုတ်အဖွဲ့(NFB) နှင့် ကနေဒါ ရေဒီယို၊ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကော်မရှင် (CRTC) အစရှိသော အဖွဲ့အစည်းများက ဝိုင်းဝန်းပံ့ပိုးကြသည်။<ref>{{cite web |publisher=National Film Board of Canada |url=http://www.onf.ca/medias/download/documents/pdf/NFB_STRATEGIC_PLAN.pdf |title=Mandate of the National Film Board |year=2005 |accessdate=October 20, 2009 |archivedate=7 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307101026/http://www.onf.ca/medias/download/documents/pdf/NFB_STRATEGIC_PLAN.pdf }}</ref> [[File:The Jack Pine, by Tom Thomson.jpg|left|thumb|alt=Oil on canvas painting of a tree dominating its rocky landscape during a sunset.|ကနေဒါ အမျိုးသား ပန်းချီပြတိုက်တွင် စုဆောင်းထားသော ၁၉၁၆ ခုနှစ် ရေးဆွဲသည့် တွမ် သွန်မဆင် ၏ လက်ရာ ဂျက်ထင်းရူးပင်]] ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အနုပညာလောကတွင် နိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံး ပန်းချီဆရာ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြု ခြင်းခံရသော တွမ် သွန်မဆင် ကဲ့သို့သော ပန်းချီဆရာများနှင့် ခုနစ်ယောက် အဖွဲ့ ပန်းချီဆရာများမှာ ထင်ရှားသည်။ သွန်မဆင်သည် ကနေဒါ ရှုခင်းပန်းချီကားများကို ၎င်း သေဆုံးချိန် ၁၉၁၇ ခုနှစ် အသက် ၃၉ နှစ်တိုင်အောင် အလုပ်တစ်ခု အနေနှင့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Brock|first=Richard|title=Envoicing Silent Objects: Art and Literature at the Site of the Canadian Landscape|journal=Canadian Journal of Environmental Education|year=2008|volume=13|issue=2|pages=50–61}}</ref> ပန်းချီဆရာ ခုနှစ်ယောက် အဖွဲ့မှာမူ ဝိဉာဏ ဝါဒနှင့် အမျိုးသားရေး အတွက် ဦးတည်ချက်ထား ရေးဆွဲကြပြီး သူတို့၏ ခြားနားသော လက်ရာများကို ၁၉၂၀ မေလတွင် ပထမဆုံး ပြသခဲ့ကြသည်။ ခုနစ်ယောက် အဖွဲ့ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း အဖွဲ့၏ အိုင်ဒီယာများကို ဖော်ဆောင်ရာတွင် အဓိက တာဝန်ရှိသူများမှာ လောရင် ဟဲရစ်၊ အေ ဝိုင် ဂျက်ဆန်၊ အာသာ လစ်ဆမာ၊ ဂျေ အီး အိတ်ချ် မက်ဒေါ်နယ် နှင့် ဖရက်ဒရစ် ဗာလီ တို့ ၅ ဦး ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့အား ဖရန့် ဂျွန်စတန် နှင့် စီးပွားဖြစ် ရေးဆွဲသည့် ပန်းချီဆရာ ဖြစ်သော ဖရန်ကလင် ကာမိုက်ကယ်မှ များမကြာမီ အချိန်တွင် ဝင်ရောက် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ တွင် ပန်းချီဆရာ အေ ဂျေ ကက်ဆန်သည် အဖွဲ့တွင်းသို့ ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Hill|first=Charles C|title=The Group of Seven&nbsp;– Art for a Nation|publisher=National Gallery of Canada|year=1995|pages=15–21, 195|isbn=978-0-7710-6716-7}}</ref> အဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသော အခြား ထင်ရှား ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးမှာ အယ်မလီ ကားရ် ဖြစ်ပြီး သူမမှာ ရှုခင်းပုံများနှင့် ပစိဖိတ် အနောက်မြောက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ပုံများကို ရေးဆွဲရာတွင် လူသိများသည်။<ref>{{cite book|last=Newlands|first=Anne|title=Emily Carr|url=https://archive.org/details/emilycarrintrodu0000newl|publisher=Firefly Books|year=1996|pages=[https://archive.org/details/emilycarrintrodu0000newl/page/8 8]–9|isbn=978-1-55209-046-6}}</ref> ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှစ၍ အိနွတ်တို့၏ အနုပညာ လက်ရာများကို ကနေဒါ အစိုးရမှ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော်များသို့ ပေးအပ်လေ့ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Stern2010">{{cite book|author=Pamela R. Stern|title=Daily life of the Inuit|url=http://books.google.com/books?id=0y95_2m0pGUC&pg=PA151|date=June 30, 2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-36311-5|page=151}}</ref> ကနေဒါ ဂီတ အသိုင်းအဝိုင်းမှ နိုင်ငံတကာတွင် ကျော်ကြားသော တေးရေးဆရာများ၊ ဂီတပညာရှင်များ နှင့် တီးဝိုင်းကြီးများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=vtDhVXAkpxcC&pg=PA95|title=The cultural industries in Canada: problems, policies and prospects|first= Michael |last=Dorland|page=95|publisher=J. Lorimer|year=1996|isbn=978-1-55028-494-2}}</ref> နိုင်ငံအတွင်း တေးဂီတ ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို စီအာရ်တီစီ မှ ကြီးကြပ်သည်။ ကနေဒါ အသံသွင်း အနုပညာနှင့် သိပ္ပံ အကယ်ဒမီမှ ကနေဒါ ဂီတဆု ဖြစ်သော ဂျူနိုဆုကို ပေးအပ်ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှ စတင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=IxVuSFLo8fAC&pg=PA127|page=127|title=Canadian content, culture and the quest for nationhood|first=Ryan |last=Edwardson|publisher=University of Toronto Press|year=2008|isbn=978-0-8020-9759-0}}</ref> မျိုးချစ်သီချင်းများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂၀၀ ခန့်ကတည်းက ရှိခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ မျိုးချစ်စိတ်မှ သီးခြား ပေါ်လွင်ထင်ရှားနေသော အမျိုးအစားကွဲ တစ်ခု ဖြစ်ကာ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေး အတွက် ဥပဒေ ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှု ခြေလှမ်း မတိုင်မီ နှစ် ၅၀ ခန့်ကပင် ရှိခဲ့သည်။ အစောဆုံး ဖြစ်သော ရဲရင့်သည့် ကနေဒါနိုင်ငံသား သီချင်းကို ၁၈၁၂ တွင် ရေးသားခဲ့သည်။<ref name="Jortner2011">{{cite book|author=Adam Jortner|title=The Gods of Prophetstown: The Battle of Tippecanoe and the Holy War for the American Frontier|url=http://books.google.com/books?id=l6whyXqA7BUC&pg=PA217|year= 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-976529-4|page=217}}</ref> နိုင်ငံတော် သီချင်းဖြစ်သော အို ကနေဒါ ကို ကွီဗက်၏ ဘုရင်ခံ ဖြစ်သော သီအိုဒိုး ရိုဘီတိုင်းမှ စိန့်ဂျင်း နှစ်ခြင်းနေ့ အတွက် ဦးစွာ ခွင့်ပြုပေးခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ တွင် တရားဝင် နိုင်ငံတော် သီချင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/o-canada/|title='O Canada'|publisher=Historica-Dominion|accessdate=November 27, 2013|archivedate=7 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107011720/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/o-canada/}}</ref> ဂီတသံစဉ်ကို ဖွဲ့သီသူမှာ ကယ်လီဆာ လာဗဲလ်လီ ဖြစ်ပြီး ကဗျာဆရာ နှင့် တရားသူကြီး တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သော အဒေါ့ ဘာဆေး ရူသီယာ ၏ မျိုးချစ် ကဗျာ တစ်ပုဒ်ကို အခြေခံ ရေးဖွဲ့ ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စာသားမှာ မူလက ပြင်သစ် ဘာသာဖြင့် ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၀၆ တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Hymne national du Canada |publisher=Canadian Heritage |date=June 23, 2008 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/anthem-fra.cfm |accessdate=June 26, 2008 |archive-date=29 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129084708/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/anthem-fra.cfm }}</ref> [[File:Canada2010WinterOlympicsOTcelebration.jpg|right|thumb|alt=Hockey players and fans celebrating|၂၀၁၀ ဗန်ကူးဗား ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ကနေဒါ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်း အောင်ပွဲခံနေပုံ]] ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အားကစား လှုပ်ရှားမှု သမိုင်းမှာ ၁၇၇၀ ခုနှစ်များမှ စတင်ခဲ့သည်။<ref>Henry Roxborough, "The Beginning of Organized Sport in Canada", ''Canada'' (1975) 2#3 pp 30–43</ref> ကနေဒါ၏တရားဝင် နိုင်ငံတော် အားကစားနည်းများမှာ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ကစားနည်းနှင့် လာခရော့စ် ကစားနည်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကနေဒါ၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသကြီး ရှစ်ခုထဲမှ ခုနစ်ခု ဖြစ်သော တိုရွန်တို၊ မွန်းထရီအော၊ ဗန်ကူးဗား၊ အော့တဝ၊ ကယ်လ်ဂရီ၊ အက်ဒမန်တန် နှင့် ဝင်နီပက် တို့တွင် နေရှင်နယ် ဟော်ကီ လိခ် ၏ အသင်းများ အသီးသီး ရှိကြပြီး ကွီဗက်မြို့တွင် ကွီဗက်နော်ဒစ် ဟူသော ဟော်ကီအသင်း ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ တွင် ကော်လိုရာဒိုသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ အခြား လူကြည့်များသော အားကစားနည်းများမှာ ရေခဲပြင်တွင် ဒိုးပစ် ကစားရသော ကားလင်း အားကစားနည်း နှင့် ကနေဒါ ဘောလုံး ကစားနည်းတို့ ဖြစ်ကာ ကနေဒါ ဘောလုံးကို ကနေဒါ ဘောလုံး လိခ်တွင် ကြေးစား ကစားကြသည်။ ဂေါက်သီး၊ တင်းနစ်၊ ဘေ့စ်ဘောလ်၊ စကီး၊ ခရစ်ကက်၊ ဘော်လီဘော၊ ရက်ဂ်ဘီ ယူနီယံ၊ ဘောလုံး နှင့် ဘက်စကက်ဘော ကစားနည်းတို့ကို လူငယ်များ နှင့် အပျော်တမ်းကစားရာတွင် အများအပြား ကစားကြသော်လည်း ကြေးစားပြိုင်ပွဲများနှင့် ကလပ်အသင်းများမှာ များများစားစား မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ကနေဒါတွင် ကြေးစား ဘေ့စ်ဘော အသင်း တိုရွန်တို ဘလူးဂျေးစ်၊ ကြေးစား ဘတ်စကက်ဘော အသင်း တိုရွန်တို ရက်ပ်တာ နှင့် အဓိက ဘောလုံးကလပ် ၃ ခု ဖြစ်သော တိုရွန်တို အက်ဖ်စီ၊ ဗန်ကူးဗား ဝှိုက်ကပ် အက်ဖ်စီ နှင့် မွန်းထရီအော အင်ပက် တို့ ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ် အိုလံပစ် ကစားပွဲ စတင်သည့် အချိန်မှစ၍ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတိုင်း လိုလို တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ အဆင့်မြင့် အားကစားပွဲများ ဖြစ်သော ၁၉၇၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ကို မွန်းထရီအော မြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၈ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ကစားပွဲကို ကယ်လ်ဂရီမြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ကမ္ဘာ့ ဘက်စကက်ဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၊ ၂၀၀၇ အသက် ၂၀ အောက် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲ နှင့် ၂၀၁၀ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတို့ကို ဗန်ကူးဗား မြို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာရှိ ဝစ်စလာ တို့တွင်လည်းကောင်း အိမ်ရှင်အဖြစ် အသီးသီး လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite web | publisher = The Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games | url = http://www.vancouver2010.com/ | title = Vancouver 2010 | year = 2009 | accessdate = October 20, 2009 | archivedate = 25 October 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20091025194336/http://www.vancouver2010.com/ }}</ref> ကနေဒါ၏ နိုင်ငံတော် ပြယုဂ် သည် သဘာဝ၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။ မေပယ်လ်ရွက်ကို ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပြယုဂ် အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှာ ၁၈ ရာစု အစောပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ မေပယ်လ်ရွက်ကို ယခု လက်ရှိနှင့် ယခင် ကနေဒါ အလံတို့ အပြင် ကနေဒါ၏ အမှတ်တံဆိပ် တို့တွင် အသုံးပြု ထားသည်။<ref name="symbol1">{{cite book | author=Canadian Heritage | title=Symbols of Canada | year=2002 | isbn=978-0-660-18615-3 | publisher=Canadian Government Publishing}}</ref> အခြား ထင်ရှားသော ပြယုဂ်များမှာ ဘီဗာဖျံ၊ ကနေဒါ ငန်း၊ ရေဝမ်းဘဲ၊ သရဖူ၊ တော်ဝင် ကနေဒါ မြင်းစီး ပုလိပ်<ref name="symbol1"/> နှင့် လတ်တလောတွင် တိုတန်ပိုးလ် ခေါ် ကိုယ်စားပြု အရုပ်များ ချယ်သထားရာ တိုင် နှင့် အိနွတ်ဆွတ် ရုပ်တုတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite journal|last=Ruhl|first=Jeffrey|date=January 2008|title=Inukshuk Rising|journal=Canadian Journal of Globalization|volume=1|issue=1|pages=25–30}}</ref> ကနေဒါ နိုင်ငံသုံး ငွေအကြွေစေ့များတွင် ထို အမှတ်အသားများကို ရိုက်နှိပ်ထားပြီး တစ်ဒေါ်လာ အကြွေစေ့တွင် ရေဝမ်းဘဲ ပုံကို လည်းကောင်း၊ ၅၀ ဆင့် အကြွေစေ့တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို လည်းကောင်း၊ နစ်ကယ် အကြွေစေ့တွင် ဘီဗာဖျံ ပုံကို လည်းကောင်းရိုက်နှိပ်ထားပြီး မေပယ်လ်ရွက်ပုံ ရိုက်နှိပ်ထားသော ပဲနိစေ့ကို ၂၀၁၃ တွင် သုံးစွဲခြင်းမှ ရပ်တန့်ခဲ့သည်။{{clear}} == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံ| ]] [[ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] s67v9o27s0vcq275pgw1auddey0dian 0 8373 1028133 1027987 2026-04-29T03:57:32Z Ninjastrikers 22896 [[ပျူ လူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ပျူလူမျိုး]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည် 1027987 wikitext text/x-wiki '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူခေတ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]၏ လက္ခဏာရပ်များကို အဓိကသယ်ဆောင် ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>ပျူလူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အနီးတစ်ဝိုက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ပျူတို့သည် အရှေ့အာရှသားများ၏ Haplogroup O-M122 (အထူးသဖြင့် တိဗက်နှင့် တောင်ပိုင်းဟန်တရုတ် လူမျိုးများ တွင် တွေ့ရသော ဗီဇ) နှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref> ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများသည် ပျူလူမျိုးများ၏ ဗီဇအခြေခံကို ဆက်ခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော မျိုးနွယ်စုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ကြသည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.</ref>Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics.</ref> မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="HumGen2011" /> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022" /> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်[[သရေခေတ္တရာ|သ]]ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။[[သရေခေတ္တရာ|ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာ]]'''ဟွာယန်ကောကျိ'''(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]မှ သုံးသပ်သည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61</ref> မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည် *ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) *အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) *နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) *ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။ ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]]သမိုင်းမှ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ဝေ|''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း'']] ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။ Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်#ရှူ|ရှူနယ်]] (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ''ဖန်းယွယ့်''သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် '''ဖန်ယွယ့်''' နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော '''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'''တွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ''ဖျောင်းယွယ့်'' သို့မဟုတ် ''ဖျောက်ယွယ့်'' သည် ''ပျူဝတ်'' ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://ancientmyanmar.blogspot.com/2010/03/blog-post_21.html ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ်] {{Stub}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] [[en:Pyu city-states]] alxag7x9qnn0f3zcwry0srsv9v621j8 0 17956 1028261 963485 2026-04-29T08:27:18Z Salai Rungtoi 22844 1028261 wikitext text/x-wiki {{ရာသီဥတု}} ရာသီအလိုက် အချိန်မှန်ကန်စွာ ပြောင်းလဲတိုက်ခတ်နေသော [[လေ]]များကို '''မုတ်သုံ'''(မွန်ဆွန်း - monsoon) သို့မဟုတ် ရာသီလေဟုခေါ်သည်။ မုတ်သုံလေ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းအကြောင်းမှာ မတ်လမှ စက်တင်ဘာလအထိ [[နေ]]၏ တိုက်ရိုက်အပူရှိန်သည် [[အီကွေတာ]]မြောက်ဖက်၌ တည့်မတ်စွာ ကျရောက်၏။ ထိုလများ၌ [[အာရှ|အာရှတိုက်]]အလယ်ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော ကုန်းမြေများသည် အလွန်ပူပြင်း၍ တောင်ဖက် [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]]နှင့် အရှေ့ဖက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တို့သည် များစွာအေး၏။ ထိုအခါ အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းရှိ လေတို့သည် ပူသဖြင့် အထက် [[ကောင်းကင်]]သို့ အမြောက်အမြား လွင့်တက်ကြ၏။ ထိုလွင့်တက်သွားသော နေရာသို့ တောင်ဖက်အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှ လေအေးများသည် အာရှတိုက် အတွင်းဖက်သို့ အဟုန်ပြင်းစွာဖြင့် တိုက်ခတ် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလေတို့သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့တွင် အနောက်တောင်ဖက်မှ တိုက်ခတ်လာသောကြောင့် အနောက်တောင်ရာသီလေဟုလည်းခေါ်သည်။ မုတ်သုံလေ တိုက်ခတ်သောအခါ လေထဲတွင် ရေခိုးရေငွေ့များ ပါလာ၏။ ထိုလေသည် ကုန်းမြေသို့ ရောက်သောအခါတောင်တန်းများနှင့် တွေ့ဆုံကာ အထက်ကောင်းကင်သို့ ထိုးထက်သွားကြရာလေ၌ ပါသော ရေခိုး ရေငွေ့များတို့သည် အထက်ကောင်းကင်၏ အအေးဓာတ်ကြောင့် အရည်ဖွဲ့ပြီးလျှင် မိုးအဖြစ် သည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလေသည်။ ထိုကြောင့် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တောင်တန်းဒေသများတွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနောက်တောင် မုတ်သုံလေသည် နှစ်စဉ် [[မေ|မေလ]]မှ [[အောက်တိုဘာ|အောက်တိုဘာလ]]အထိ တိုက်ခတ်ရာ၊ ထိုအချိန်တွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသဖြင့် မိုးဥတုဟု ခေါ်ကြသည်။ တစ်ဖန် စက်တင်ဘာလမှ မတ်လအထိ နေ၏ တိုက်ရိုက် အပူရှိန်သည် [[အီကွေတာ]] တောင်ဖက်၌ တည့်မတ်စွာ ကျရောက်၏။ ထိုအခါ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ပေါ်ရှိ လေပူတို့သည် အေး၍ ကောင်းကင်သို့လွင့်တက်ကြ၏။ ထိုလေပူနေရာသို့ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းမှ လေအေးတို့သည် တိုက်ခတ်ဝင်လာကြသည်။ ထိုမုတ်သုံလေသည် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် အရှေ့မြောက်ဖက်မှ တိုက်ခတ်သောကြောင့် အရှေ့မြောက်နိုင်ငံတွင် မိုးမရွာချေ။ ရာသီဥတုမှာ အေးသောကြောင့် ဆောင်းဥတုဟု ခေါ်သည်။ အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေသည် အနောက်တောင် မုတ်သုံလေလောက် အဟုန်မပြင်းထန်ချေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီးသည် နေပူရှိန်ကြောင့် ပူသည်ဟုဆိုရသော်လည်း အီကွေတာ မြောက်ဖက်၌ အပူရှိန် တည့်မတ်စွာ ကျရောက်စဉ်က အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြေကြီးများ ပူသလောက် အပူအားမကြီးသဖြင့် လေပူတို့သည် အထက်သို့ အမြောက်အမြား မတက်ကြချေ။ ထိုကြောင့် ယင်းတို့နေရာသို့ ဝင်ရောက်လာသော အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းမှ လေအေးတို့သည် ပင်လယ်ဖက်သို့ ညင်သာစွာသာ တိုက်ခတ်လာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းမုတ်သုံလေတို့သည် အထူးအချိန်မှန်သဖြင့် စိုစွတ်သော မိုးဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့၍ အေးသောဆောင်းဥတုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေလေသည်။ မုတ်သုံလေ ရရှိသော ဒေသများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ၊ အင်ဒိုချိုင်းနား၊ [[ဩစတြေးလျတိုက်|ဩစတြေးလီးယားတိုက်]]အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[အာဖရိက|အာဖရိကတိုက်]] အရှေ့ကမ်းရိုးတန်းဒေသအချို့နှင့် တောင်အမေရိက အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ရာသီဥတု]] 93y01mlrg2zg1ja67nsztmnz3evtp08 0 20694 1028145 871345 2026-04-29T04:50:35Z Chenzeyan29 141880 1028145 wikitext text/x-wiki [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုခေတ် ရဟန်းစစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်များနှင့် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်ကို လိုက်စားသည့် မှော်ဆရာများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟု ညောင်ရမ်းခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။ အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> #အရည်းကြီးဂိုဏ်းသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြသလောက် ဆိုးသွမ်းခြင်းမရှိပေ။ #အရည်းတို့ကို မင်းမိန့်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ #ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်တွင် အရည်းကြီးဂိုဏ်းမှာ အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သောဂိုဏ်းမှာ နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်လာသော သီဟိုဠ်ဂိုဏ်း သာ ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ #အေဒီ ၁၄၈၀ တွင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]] (ရာမာဓိပတိ) လက်ထက် ရောက်မှသာ မင်း၏ အားပေးထောက်ခံမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ဂိုဏ်းက အသာစီးရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ရာဇဝင်များကို ရေးသားကြသောအခါ မလိုလားအပ်သော အရည်းကြီးများကို အလွန်ဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။<ref>Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society.</ref> ==ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်== အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် အရိယဟူသော ပါဠိမှ လာသည်ဟု ယူဆရသည်။ အချို့က အရည တောဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အရည်းတို့သည် အရညဝါသီများမဟုတ်ကြပဲ မြို့ရွာ ဆင်ခြေဖုံးကျောင်းများတွင် နေကြ၏။ သို့ရာတွင် အချို့ပညာရှင်တို့က ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက၌ အရဲဟူ၍ လာရှိသဖြင့် အထက်ပါအယူအဆများသည် ယုတ္တိမတန်ဟု ဆိုကြသည်။ ==ပုဂံခေတ်== ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ်အရ ရှင်ပုဏ္ဏကအစပြု၍ သရေခေတ္တရာ၊ ယုန်လွှတ်ကျွန်း၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ၊ သီရိပစ္စယာ၊ တမ္ပဝတီ မြို့တိုင် ထီးနန်းအဆက်ဆက် ဆင်းသက် စဉ်လာလိုက်နာခဲ့သော သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းသံဃာတော်တို့သည် တာရှည်ကာလ လိုက်နာရပုံ ကျင့်ဝတ်အရပ်ရပ် ကြပ်တည်းသိမ်မွေ့သည်ကို မလိုက်နာနိုင်ကြ။ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းသဖြင့် အကျင့်ယုတ်၍ ဟုတ်မှန်သည်ကို မလိုက်နာနိုင်ဘဲ ကွဲလွဲပျက်စီးကြသောကြောင့် တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်တို့ အကျင့်ကွယ်ပျောက်ပြီးလျှင် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူအကျင့် ပွင့်လင်းစည်ကား တိုးပွား လာလေသည်။ [[ပုပ္ပါးတောင်]]၊[[ပုဂံမြို့]]ကြီးအနီး အရှေ့တောင်ယွန်းရှိ သမထီးအရပ်သည် အရည်းကြီးတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။ သမထီးအရပ်ကို အချို့ ကျောက်စာများ၌ သစ်မတည်ဟု ရေးသည်။ အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့နေရာဖြစ်၍ သမ္မတိ ဟူသောသဒ္ဒါမှ သမ္မတီး၊ ထိုမှ သမထီးဟူသော အမည် ဖြစ်လာသည်ဟုပင် ယူဆကြသည်။ အရည်းကြီးတို့ဝါဒသည် သမထီးအရပ်မှ တဖြည်းဖြည်း လွှမ်းမိုးလာကာ သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ [[ညောင်ဦး စောရဟန်း|တောင်သူကြီးမင်း]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးများအား ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်သည်အထိ တန်ခိုးကြီးလာကြသည်။ တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းရှင်ယောင်တို့နှင့် ဆွေးနွေးမေးမြန်းလျက် ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ်စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်တစ်ခုမျှမထား၊ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်၏။ အရည်းကြီးတို့၏ရုပ်ပုံများကို မင်းနန်သူ(ခေါ်)[[အနန္တသူရိယ]] တည်သော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များ၌ ရေးခြယ်၍ ထားလေသည်။ ဘုရားသုံးဆူ၊ နန္ဒမညာဘုရား နံရံများတွင် ရုပ်ပုံများ၊ ကျောက်စာမှတ်တမ်းများနှင့် ရာဇဝင် မှတ်တမ်းရေးဆရာဟု ကျော်ကြားသော တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ၏ ပုဂံအကြောင်းမှတ်တမ်းကို ထောက်ခံ၍ ပုဂံပြည်တွင် တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာရှိနေကြောင်းသိရ၏။ အရည်းကြီးတို့သည် ရဟန်းတို့ကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါ ဝတ်ရုံခြင်းမပြုပဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်း၊ အညိုစသော သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံသုံးစွဲကြသည်။ ဆံပင်များမှာလည်း ရဟန်းများကဲ့သို့ ဦးပြည်းရိပ်သည်မဟုတ်၊ ဦးထုပ်ဆောင်း၍ ကောင်းစေရန် ဆံပင်များကို လက်လေးသစ် လက်တစ်ဝါးထားကြသည်။ နှုတ်ခမ်းမွေး မုတ်ဆိတ် မွေးလည်း အရှည်ထားကြသည်။ ဦးထုပ်များလည်း ဆောင်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[ပုည၊ ဦး (စလေ)|စလေဦးပုည]]က -<br> '''ရှေးအတီတေ၊ ပုဂံပြည်တွင်၊ <br> ဆံကေသာ လက်လေးသစ်၊ မုတ်ဆိတ်မွေး ဗလပြစ်၊ <br> မဲညစ်သည့် စီဝရံနှင့်၊ တာတေလံ အကျင့်ဆိုးသော၊ <br> ရှင်သိုးတကာ့ ခေါင်ကြီး၊ ရှင်မထီး'''ဟု အရည်ကြီးတို့ အကြောင်း လင်္ကာစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==အပြုအမူများ== အပြုအမူအားဖြင့်လည်း အရည်းတို့သည် ရဟန်းခံခြင်း၊ သိမ်ဝင်ခြင်း၊ ကမ္မဝါဖတ်ခြင်းများကို ပယ်ရှား၍ စစ်သားများကဲ့သို့ ဆင်စီးသည်၊ မြင်းစီးသည်၊ ကိုယ်တိုင်လက်ပွေ့သတ်သည်၊ လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းချက် ပြီးနောက် ချိန်းသောနေ့ရက်တွင် ပျက်ကွက်သည်ကို အစွဲပြု၍ မလုံးဖြစ်ဘုရား၊ မလာ ဖြစ်ဘုရားဟု တည်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ တမ္ပဝတီနယ်တွင် ထိုဘုရားများ ယခုတိုင် ထင်ရှားရှိသေးသည်။ အရည်းများသည် ဆေးလည်း ကုကြသည်။ နွားမများများ မွေးထား၍ နွားများကို ရောင်းစားသည်။ အခြားသူများနှင့် အရည်းများ ရန်ဖြစ်လျှင် အပေါင်းအသင်း ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ အရည်းများဘက်က တစ်ဖက်သတ်ဝင်၍ ကူညီသည်။ အရည်းတို့အယူကား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသော တရားတော်ကိုပယ်၍ မိမိတို့အယူဖြင့် အသီးအသီး ယူကြကုန်၏။ မိမိဆန္ဒနှင့်လျော်စွာကျမ်းဂန်ပြု၍ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်း၏။ ထိုသူတို့ ဟောသော တရားကား သူ့အသက်ကို သတ်မိသောသူသည် ဤပရိတ်ကို ရွတ်သော် ကမ္မပထမှ လွတ်၏။ မိမိကိုသတ်မိ သောသူသည် မည်သည့်ပရိတ်ကိုရွတ်သော် ထိုအပြစ်မှ ကင်းငြိမ်းပျောက်လွင့်သည်။ မည်သည့် မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုမိသမျှကို ပြန်ပြော၍ အရည်းတို့ထံ တောင်းပန်ရသည်။ အရည်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှ လွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ မင်းအစရှိသော အမှူး၊ အမတ်၊ ကလန်၊ သံပျင်၊ သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ ပြည်သူတို့ သားသမီးကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုအံ့သောအခါ ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်သည် ဟူ၍ ညဉ့်ဦးက ထိုသူတို့ထံ ပို့ရသည်။ မိုးသောက်၍ လွှတ်လိုက်မှ ထိမ်းမြားရသောဟူ၏။ ဆရာသို့ ပန်းဦးမလွှတ်ပဲ ထိမ်းမြားမိ ချေသော် အစဉ်ကို ဖျက်သည်ဟု ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသောဟူ၏။ အရည်းကြီးတို့ ဟောပြောပုံကိုလည်း စာပေများတွင် ရေးသားထားသည်။ ထိုစာများ၏ အသွားအလာမှာ ပါဠိတော်များနှင့် ယိုးမှားဖွယ်ရေးသည်။ ဧဝံမေသုတံကစ၍ အစ စကားချီးများမှာ ပါသည်။ သို့ရာတွင် အတွင်းစာသားမှာ ဘုရားတရားနှင့်မညီပဲ ပါဠိစီ၍ ရေးသားထားကြသည်။ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်၊ ဂါထာ အတတ်လေ့လာ၍ သူတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြောကာ လူများကို ယုံကြည်စေသည်။ မင်းဆက် ၃ဝ တိုင်တိုင် အခိုင်အမာ ထွန်းကားနေသော အရည်းကြီးဝါဒကို [[အနိရုဒ္ဓ|အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်သောအခါ အပြစ်များစွာ မြင်၍ မနှစ်သက်သည့်အတွက် အရည်းတို့အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို မပြုလုပ်စေရန် တစ်စတစ်စ ဖျက်တော်မူသည်။ သထုံပြည်မှ [[ရှင်အရဟံ]] ပုဂံသို့ ရောက်လာ၍ မင်းနှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး မှန်သောတရား၌ တည်စေသောအခါ အရည်းကြီးတို့သည် တစ်နေ့တခြား လာဘ်လာဘတန်ခိုး အမျိုးမျိုး တိမ်ကောသွားလေသည်။ ယင်းသို့ လာဘ်နည်း၍ တစ်စတစ်စ ကြပ်တည်းလာသောအခါ အရည်းတို့သည် ကျမ်းစာများရေး၍ သရေခေတ္တရာမြို့လယ် သခွပ်ပင် အတွင်း၌ထွင်း၍ ထည့်ထား၏။ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်လွယ်အောင် စိုစိုစွတ်စွတ် မြေမံထား၍ မသွေ့ မခြောက်စေရန် လုံ့လပြု၏။ သုံးနှစ်လည်၍ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်သောအခါ ပုဂံပြည်သို့လာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးအတွင်း မှန်သောကျမ်းဂန်ရှိသည်ဟု အိပ်မက်အထင်အရှား ဖြစ်ကြောင်းများနှင့် အနော်ရထာ မင်းထံ အရည်ကြီးတို့သည် ယုံလောက်အောင် လာရောက်ပြောကြားကြသည်။ မင်းကြီးလည်း သရေခေတ္တရာသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာလာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးကို ထွင်းဖောက်စေရာ အရည်းများ ပြောသည့်အတိုင်း ကျမ်းစာကိုကား တွေ့ရသော်လည်း ရှင်အရည်းတို့၏ ရှေးသဘောသကန်ဝါဒအတိုင်းပင် ဖြစ်နေပြန်သဖြင့် လုပ်ကြံ ထည့်သွင်းထားသည့်အရာဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသောကြောင့် ထိုစာများကို ထိုအရပ်၌ပင် မီးတိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မီးတိုက်ရာအရပ်ကို ယနေ့တိုင်အောင် မီးတိုက်ကုန်းဟု အထင်အရှား တွင်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အရည်းတို့သည် အနော်ရထာမင်းနှင့် ရှင်အရဟံတို့အား အစောင့်အရှောက် ကောင်းစွာထား၍ အရည်းကြီးနှင့် တပည့်တို့အား လူဝတ်လဲစေကာ အဲမောင်း၊ လှံကိုင်၊ ဆင်ချေးကျုံး ထည့်လေသည်။ အရည်းအချို့လည်း မခံပဲ ထွက်ပြေးကြသည်။ ပုဂံနှင့် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသို့ နေရာသို့ အနော်ရထာမင်းက လိုက်လံဖမ်းဆီးရာ အရည်းတို့က ခုခံလေသည်။ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များတွင် ယခုတိုင် အရည်းတို့၏ခံတပ်ရာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းရာများရှိသည်။ လက်ထုတ်နယ်တွင် အရည်းများ တည်ခဲ့သော ဘုရားဆင်းတုရုပ်ပွားတော်များလည်း ရှိတန်သမျှ ရှိသေးသည်။ ထိုနေရာများမှ အချို့အမိခံ၍ လူဝတ်လဲကြသည်။ အချို့ ရှမ်းပြည်သို့ ထွက်သွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်ကြတ်၊ ဆရာစဉ်ဆက်စာတမ်းများနှင့် မျက်မြင်လက်တွေ့များက ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းကြီးဝါဒသည် အလွယ်နှင့် လုံးဝပျောက်ကွယ် သွားဟန် မတူချေ။ စင်ကြယ်စွာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟုလည်း မဆိုနိုင်ချေ။ သာသနာမှုကို လျစ်လျူရှုသော အချို့ရှင် ဘုရင်များ လက်ထက်တွင် တစ်ခါတစ်ခါ ပေါ်လာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၅၆ဝ အဆုံးနှင့် ၆၆ဝ ခန့်က ထိုးထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခုတွင် ''ထမင်းအပြည့်နှင့် သပိတ် တစ်ထောင်ကို အရည်းကြီးရဟန်းတို့အား ကပ်လှူကြ၏။ ပူဇော်ရန် ငွေဆင်းတုတစ်ဆူ ရွှေကို လည်း အရည်းကြီးတို့အား ကပ်လှူ၏''ဟု ရေးထိုးထားသည်ကိုထောက်၍ အရည်းကြီးတို့တွင် ထိုအချိန် လောက်အထိ ကိုးကွယ်သူများရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။ ပင်းယ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များတွင် အရည်းကြီး အနွယ်များကို ဘုရင်များကပင် ကြည့်ရှုချီးမြှောက်ကြသေးသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ အင်းဝ[[ပထမမင်းခေါင်]]လက်ထက်က အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်၏အရေးပေးခြင်းခံရကာ တစ်ဖန် ထင်ပေါ်ကျော်စောလာသဖြင့် နေ့အခါ နန်းတော်တွင်းသို့ အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ကြ၏။ ရံဖန်ရံခါလည်း နန်းတော်တွင်း၌ အရက် သောက်ကြူး၍ မထနိုင်ပဲ လဲနေသောကြောင့် ကျောင်းတိုက်သို့ ပြန့်ပို့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ အမရပူရတိုင် စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ်စသော အပြီးအစီးမှုကို ပြုခြင်းစသော ရဟန်းများလည်း ရှိသေးသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းဟူ၍ မခေါ်ပဲ ပွဲကျောင်းဟု အခေါ်ပြောင်းသွားလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၆ဝ နှင့် ၁၁၆ဝ အကြားကာလတွင် မြန်မာနှင့်မွန်တို့ စစ်ဖြစ်၍ မွန်တို့ချီတက်လာသည်ကို အင်းဝမှ အရည်းတစ်ထောင်ဆင်း၍ မွန်တပ်ကို ပြေးစေသည်ဟု အဆိုရှိသည်ကို ထောက်၍ အရည်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များ ထိုအချိန်တွင် ရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{ပုဂံ}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] kvo63gky0wd1k2qhe0k7r973tbrlsic 1028146 1028145 2026-04-29T04:53:50Z Chenzeyan29 141880 /* ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ် */ 1028146 wikitext text/x-wiki [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုခေတ် ရဟန်းစစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်များနှင့် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်ကို လိုက်စားသည့် မှော်ဆရာများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟု ညောင်ရမ်းခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။ အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> #အရည်းကြီးဂိုဏ်းသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြသလောက် ဆိုးသွမ်းခြင်းမရှိပေ။ #အရည်းတို့ကို မင်းမိန့်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ #ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်တွင် အရည်းကြီးဂိုဏ်းမှာ အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သောဂိုဏ်းမှာ နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်လာသော သီဟိုဠ်ဂိုဏ်း သာ ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ #အေဒီ ၁၄၈၀ တွင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]] (ရာမာဓိပတိ) လက်ထက် ရောက်မှသာ မင်း၏ အားပေးထောက်ခံမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ဂိုဏ်းက အသာစီးရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ရာဇဝင်များကို ရေးသားကြသောအခါ မလိုလားအပ်သော အရည်းကြီးများကို အလွန်ဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။<ref>Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society.</ref> ==ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်== "အရည်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်းသက်လာပုံကို ပညာရှင်များက အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။အချို့သော ပညာရှင်များက အရည်းကြီးဟူသော စကားသည် မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဝေါဟာရ "အရိယ" (Ariya) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>အချို့ကမူ တော၌နေသောပုဂ္ဂိုလ် "အရညဝါသီ" (Aranyavasi) ဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အရည်းတို့သည် တော၌သာမက မြို့ရွာဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျောင်းများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လေ့ရှိကြသဖြင့် ဤအယူအဆအပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိသည်။ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက ကျမ်းတို့တွင် "အရဲ" ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ ပါဠိသက်ဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော အယူအဆများမှာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ "အရဲ" မှ "အရည်း" သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref>အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော သီးခြားဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပါဠိဘာသာစကားများနှင့် ညှိနှိုင်းယူဆခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ ==ပုဂံခေတ်== ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ်အရ ရှင်ပုဏ္ဏကအစပြု၍ သရေခေတ္တရာ၊ ယုန်လွှတ်ကျွန်း၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ၊ သီရိပစ္စယာ၊ တမ္ပဝတီ မြို့တိုင် ထီးနန်းအဆက်ဆက် ဆင်းသက် စဉ်လာလိုက်နာခဲ့သော သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းသံဃာတော်တို့သည် တာရှည်ကာလ လိုက်နာရပုံ ကျင့်ဝတ်အရပ်ရပ် ကြပ်တည်းသိမ်မွေ့သည်ကို မလိုက်နာနိုင်ကြ။ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းသဖြင့် အကျင့်ယုတ်၍ ဟုတ်မှန်သည်ကို မလိုက်နာနိုင်ဘဲ ကွဲလွဲပျက်စီးကြသောကြောင့် တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်တို့ အကျင့်ကွယ်ပျောက်ပြီးလျှင် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူအကျင့် ပွင့်လင်းစည်ကား တိုးပွား လာလေသည်။ [[ပုပ္ပါးတောင်]]၊[[ပုဂံမြို့]]ကြီးအနီး အရှေ့တောင်ယွန်းရှိ သမထီးအရပ်သည် အရည်းကြီးတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။ သမထီးအရပ်ကို အချို့ ကျောက်စာများ၌ သစ်မတည်ဟု ရေးသည်။ အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့နေရာဖြစ်၍ သမ္မတိ ဟူသောသဒ္ဒါမှ သမ္မတီး၊ ထိုမှ သမထီးဟူသော အမည် ဖြစ်လာသည်ဟုပင် ယူဆကြသည်။ အရည်းကြီးတို့ဝါဒသည် သမထီးအရပ်မှ တဖြည်းဖြည်း လွှမ်းမိုးလာကာ သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ [[ညောင်ဦး စောရဟန်း|တောင်သူကြီးမင်း]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးများအား ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်သည်အထိ တန်ခိုးကြီးလာကြသည်။ တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းရှင်ယောင်တို့နှင့် ဆွေးနွေးမေးမြန်းလျက် ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ်စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်တစ်ခုမျှမထား၊ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်၏။ အရည်းကြီးတို့၏ရုပ်ပုံများကို မင်းနန်သူ(ခေါ်)[[အနန္တသူရိယ]] တည်သော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များ၌ ရေးခြယ်၍ ထားလေသည်။ ဘုရားသုံးဆူ၊ နန္ဒမညာဘုရား နံရံများတွင် ရုပ်ပုံများ၊ ကျောက်စာမှတ်တမ်းများနှင့် ရာဇဝင် မှတ်တမ်းရေးဆရာဟု ကျော်ကြားသော တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ၏ ပုဂံအကြောင်းမှတ်တမ်းကို ထောက်ခံ၍ ပုဂံပြည်တွင် တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာရှိနေကြောင်းသိရ၏။ အရည်းကြီးတို့သည် ရဟန်းတို့ကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါ ဝတ်ရုံခြင်းမပြုပဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်း၊ အညိုစသော သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံသုံးစွဲကြသည်။ ဆံပင်များမှာလည်း ရဟန်းများကဲ့သို့ ဦးပြည်းရိပ်သည်မဟုတ်၊ ဦးထုပ်ဆောင်း၍ ကောင်းစေရန် ဆံပင်များကို လက်လေးသစ် လက်တစ်ဝါးထားကြသည်။ နှုတ်ခမ်းမွေး မုတ်ဆိတ် မွေးလည်း အရှည်ထားကြသည်။ ဦးထုပ်များလည်း ဆောင်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[ပုည၊ ဦး (စလေ)|စလေဦးပုည]]က -<br> '''ရှေးအတီတေ၊ ပုဂံပြည်တွင်၊ <br> ဆံကေသာ လက်လေးသစ်၊ မုတ်ဆိတ်မွေး ဗလပြစ်၊ <br> မဲညစ်သည့် စီဝရံနှင့်၊ တာတေလံ အကျင့်ဆိုးသော၊ <br> ရှင်သိုးတကာ့ ခေါင်ကြီး၊ ရှင်မထီး'''ဟု အရည်ကြီးတို့ အကြောင်း လင်္ကာစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==အပြုအမူများ== အပြုအမူအားဖြင့်လည်း အရည်းတို့သည် ရဟန်းခံခြင်း၊ သိမ်ဝင်ခြင်း၊ ကမ္မဝါဖတ်ခြင်းများကို ပယ်ရှား၍ စစ်သားများကဲ့သို့ ဆင်စီးသည်၊ မြင်းစီးသည်၊ ကိုယ်တိုင်လက်ပွေ့သတ်သည်၊ လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းချက် ပြီးနောက် ချိန်းသောနေ့ရက်တွင် ပျက်ကွက်သည်ကို အစွဲပြု၍ မလုံးဖြစ်ဘုရား၊ မလာ ဖြစ်ဘုရားဟု တည်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ တမ္ပဝတီနယ်တွင် ထိုဘုရားများ ယခုတိုင် ထင်ရှားရှိသေးသည်။ အရည်းများသည် ဆေးလည်း ကုကြသည်။ နွားမများများ မွေးထား၍ နွားများကို ရောင်းစားသည်။ အခြားသူများနှင့် အရည်းများ ရန်ဖြစ်လျှင် အပေါင်းအသင်း ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ အရည်းများဘက်က တစ်ဖက်သတ်ဝင်၍ ကူညီသည်။ အရည်းတို့အယူကား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသော တရားတော်ကိုပယ်၍ မိမိတို့အယူဖြင့် အသီးအသီး ယူကြကုန်၏။ မိမိဆန္ဒနှင့်လျော်စွာကျမ်းဂန်ပြု၍ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်း၏။ ထိုသူတို့ ဟောသော တရားကား သူ့အသက်ကို သတ်မိသောသူသည် ဤပရိတ်ကို ရွတ်သော် ကမ္မပထမှ လွတ်၏။ မိမိကိုသတ်မိ သောသူသည် မည်သည့်ပရိတ်ကိုရွတ်သော် ထိုအပြစ်မှ ကင်းငြိမ်းပျောက်လွင့်သည်။ မည်သည့် မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုမိသမျှကို ပြန်ပြော၍ အရည်းတို့ထံ တောင်းပန်ရသည်။ အရည်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှ လွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ မင်းအစရှိသော အမှူး၊ အမတ်၊ ကလန်၊ သံပျင်၊ သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ ပြည်သူတို့ သားသမီးကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုအံ့သောအခါ ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်သည် ဟူ၍ ညဉ့်ဦးက ထိုသူတို့ထံ ပို့ရသည်။ မိုးသောက်၍ လွှတ်လိုက်မှ ထိမ်းမြားရသောဟူ၏။ ဆရာသို့ ပန်းဦးမလွှတ်ပဲ ထိမ်းမြားမိ ချေသော် အစဉ်ကို ဖျက်သည်ဟု ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသောဟူ၏။ အရည်းကြီးတို့ ဟောပြောပုံကိုလည်း စာပေများတွင် ရေးသားထားသည်။ ထိုစာများ၏ အသွားအလာမှာ ပါဠိတော်များနှင့် ယိုးမှားဖွယ်ရေးသည်။ ဧဝံမေသုတံကစ၍ အစ စကားချီးများမှာ ပါသည်။ သို့ရာတွင် အတွင်းစာသားမှာ ဘုရားတရားနှင့်မညီပဲ ပါဠိစီ၍ ရေးသားထားကြသည်။ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်၊ ဂါထာ အတတ်လေ့လာ၍ သူတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြောကာ လူများကို ယုံကြည်စေသည်။ မင်းဆက် ၃ဝ တိုင်တိုင် အခိုင်အမာ ထွန်းကားနေသော အရည်းကြီးဝါဒကို [[အနိရုဒ္ဓ|အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်သောအခါ အပြစ်များစွာ မြင်၍ မနှစ်သက်သည့်အတွက် အရည်းတို့အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို မပြုလုပ်စေရန် တစ်စတစ်စ ဖျက်တော်မူသည်။ သထုံပြည်မှ [[ရှင်အရဟံ]] ပုဂံသို့ ရောက်လာ၍ မင်းနှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး မှန်သောတရား၌ တည်စေသောအခါ အရည်းကြီးတို့သည် တစ်နေ့တခြား လာဘ်လာဘတန်ခိုး အမျိုးမျိုး တိမ်ကောသွားလေသည်။ ယင်းသို့ လာဘ်နည်း၍ တစ်စတစ်စ ကြပ်တည်းလာသောအခါ အရည်းတို့သည် ကျမ်းစာများရေး၍ သရေခေတ္တရာမြို့လယ် သခွပ်ပင် အတွင်း၌ထွင်း၍ ထည့်ထား၏။ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်လွယ်အောင် စိုစိုစွတ်စွတ် မြေမံထား၍ မသွေ့ မခြောက်စေရန် လုံ့လပြု၏။ သုံးနှစ်လည်၍ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်သောအခါ ပုဂံပြည်သို့လာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးအတွင်း မှန်သောကျမ်းဂန်ရှိသည်ဟု အိပ်မက်အထင်အရှား ဖြစ်ကြောင်းများနှင့် အနော်ရထာ မင်းထံ အရည်ကြီးတို့သည် ယုံလောက်အောင် လာရောက်ပြောကြားကြသည်။ မင်းကြီးလည်း သရေခေတ္တရာသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာလာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးကို ထွင်းဖောက်စေရာ အရည်းများ ပြောသည့်အတိုင်း ကျမ်းစာကိုကား တွေ့ရသော်လည်း ရှင်အရည်းတို့၏ ရှေးသဘောသကန်ဝါဒအတိုင်းပင် ဖြစ်နေပြန်သဖြင့် လုပ်ကြံ ထည့်သွင်းထားသည့်အရာဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသောကြောင့် ထိုစာများကို ထိုအရပ်၌ပင် မီးတိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မီးတိုက်ရာအရပ်ကို ယနေ့တိုင်အောင် မီးတိုက်ကုန်းဟု အထင်အရှား တွင်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အရည်းတို့သည် အနော်ရထာမင်းနှင့် ရှင်အရဟံတို့အား အစောင့်အရှောက် ကောင်းစွာထား၍ အရည်းကြီးနှင့် တပည့်တို့အား လူဝတ်လဲစေကာ အဲမောင်း၊ လှံကိုင်၊ ဆင်ချေးကျုံး ထည့်လေသည်။ အရည်းအချို့လည်း မခံပဲ ထွက်ပြေးကြသည်။ ပုဂံနှင့် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသို့ နေရာသို့ အနော်ရထာမင်းက လိုက်လံဖမ်းဆီးရာ အရည်းတို့က ခုခံလေသည်။ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များတွင် ယခုတိုင် အရည်းတို့၏ခံတပ်ရာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းရာများရှိသည်။ လက်ထုတ်နယ်တွင် အရည်းများ တည်ခဲ့သော ဘုရားဆင်းတုရုပ်ပွားတော်များလည်း ရှိတန်သမျှ ရှိသေးသည်။ ထိုနေရာများမှ အချို့အမိခံ၍ လူဝတ်လဲကြသည်။ အချို့ ရှမ်းပြည်သို့ ထွက်သွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်ကြတ်၊ ဆရာစဉ်ဆက်စာတမ်းများနှင့် မျက်မြင်လက်တွေ့များက ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းကြီးဝါဒသည် အလွယ်နှင့် လုံးဝပျောက်ကွယ် သွားဟန် မတူချေ။ စင်ကြယ်စွာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟုလည်း မဆိုနိုင်ချေ။ သာသနာမှုကို လျစ်လျူရှုသော အချို့ရှင် ဘုရင်များ လက်ထက်တွင် တစ်ခါတစ်ခါ ပေါ်လာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၅၆ဝ အဆုံးနှင့် ၆၆ဝ ခန့်က ထိုးထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခုတွင် ''ထမင်းအပြည့်နှင့် သပိတ် တစ်ထောင်ကို အရည်းကြီးရဟန်းတို့အား ကပ်လှူကြ၏။ ပူဇော်ရန် ငွေဆင်းတုတစ်ဆူ ရွှေကို လည်း အရည်းကြီးတို့အား ကပ်လှူ၏''ဟု ရေးထိုးထားသည်ကိုထောက်၍ အရည်းကြီးတို့တွင် ထိုအချိန် လောက်အထိ ကိုးကွယ်သူများရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။ ပင်းယ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များတွင် အရည်းကြီး အနွယ်များကို ဘုရင်များကပင် ကြည့်ရှုချီးမြှောက်ကြသေးသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ အင်းဝ[[ပထမမင်းခေါင်]]လက်ထက်က အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်၏အရေးပေးခြင်းခံရကာ တစ်ဖန် ထင်ပေါ်ကျော်စောလာသဖြင့် နေ့အခါ နန်းတော်တွင်းသို့ အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ကြ၏။ ရံဖန်ရံခါလည်း နန်းတော်တွင်း၌ အရက် သောက်ကြူး၍ မထနိုင်ပဲ လဲနေသောကြောင့် ကျောင်းတိုက်သို့ ပြန့်ပို့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ အမရပူရတိုင် စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ်စသော အပြီးအစီးမှုကို ပြုခြင်းစသော ရဟန်းများလည်း ရှိသေးသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းဟူ၍ မခေါ်ပဲ ပွဲကျောင်းဟု အခေါ်ပြောင်းသွားလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၆ဝ နှင့် ၁၁၆ဝ အကြားကာလတွင် မြန်မာနှင့်မွန်တို့ စစ်ဖြစ်၍ မွန်တို့ချီတက်လာသည်ကို အင်းဝမှ အရည်းတစ်ထောင်ဆင်း၍ မွန်တပ်ကို ပြေးစေသည်ဟု အဆိုရှိသည်ကို ထောက်၍ အရည်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များ ထိုအချိန်တွင် ရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{ပုဂံ}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] cp86t3i0k8iz1vuab47fj5cqwgo4wii 1028147 1028146 2026-04-29T04:58:44Z Chenzeyan29 141880 /* ပုဂံခေတ် */ 1028147 wikitext text/x-wiki [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုခေတ် ရဟန်းစစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်များနှင့် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်ကို လိုက်စားသည့် မှော်ဆရာများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟု ညောင်ရမ်းခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။ အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> #အရည်းကြီးဂိုဏ်းသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြသလောက် ဆိုးသွမ်းခြင်းမရှိပေ။ #အရည်းတို့ကို မင်းမိန့်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ #ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်တွင် အရည်းကြီးဂိုဏ်းမှာ အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သောဂိုဏ်းမှာ နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်လာသော သီဟိုဠ်ဂိုဏ်း သာ ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ #အေဒီ ၁၄၈၀ တွင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]] (ရာမာဓိပတိ) လက်ထက် ရောက်မှသာ မင်း၏ အားပေးထောက်ခံမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ဂိုဏ်းက အသာစီးရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ရာဇဝင်များကို ရေးသားကြသောအခါ မလိုလားအပ်သော အရည်းကြီးများကို အလွန်ဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။<ref>Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society.</ref> ==ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်== "အရည်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်းသက်လာပုံကို ပညာရှင်များက အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။အချို့သော ပညာရှင်များက အရည်းကြီးဟူသော စကားသည် မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဝေါဟာရ "အရိယ" (Ariya) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>အချို့ကမူ တော၌နေသောပုဂ္ဂိုလ် "အရညဝါသီ" (Aranyavasi) ဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အရည်းတို့သည် တော၌သာမက မြို့ရွာဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျောင်းများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လေ့ရှိကြသဖြင့် ဤအယူအဆအပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိသည်။ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက ကျမ်းတို့တွင် "အရဲ" ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ ပါဠိသက်ဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော အယူအဆများမှာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ "အရဲ" မှ "အရည်း" သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref>အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော သီးခြားဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပါဠိဘာသာစကားများနှင့် ညှိနှိုင်းယူဆခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ ==ပုဂံခေတ်== [[ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ်]]လာ အစဉ်အလာအရ [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ စသည့် ထီးနန်းအဆက်ဆက်တွင် သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းတို့သည် သိမ်မွေ့ကြပ်တည်းသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်များကို ကာလကြာရှည်စွာ မလိုက်နာနိုင်ကြဘဲ အကျင့်သိက္ခာများ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းလာခဲ့သည်။ တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းမြတ်တို့၏ အကျင့်တရားများ ကွယ်ပျောက်ပြီးနောက် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူဝါဒသည် ပိုမိုပွင့်လင်းစည်ကားလာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> [[ပုဂံမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ယွန်း၊ [[ပုပ္ပါးတောင်]]အနီးရှိ သမထီးအရပ်သည် အရည်းကြီးတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။ ယင်းဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ အမည်နာမ ယူဆချက်များမှာအချို့သော ကျောက်စာများတွင် "သစ်မတည်" ဟု ရေးသားထားသည်။အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်၍ "သမ္မတိ" (သမ္မတီး) ဟူသော သဒ္ဒါမှ ဆင်းသက်ကာ "သမထီး" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ [[ညောင်ဦး စောရဟန်း|တောင်သူကြီးမင်း]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်ရသည်အထိ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။ တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ် စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်များ မထားရှိဘဲ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref> အရည်းကြီးတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာများကို မင်းနန်သူရှိ [[အနန္တသူရိယ]] တည်ထားသော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဘုရားသုံးဆူ]] နှင့် [[နန္ဒမညာဘုရား]] နံရံဆေးရေးပန်းချီများ၊ ကျောက်စာများနှင့် တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ ၏ မှတ်တမ်းများကို ထောက်ရှု၍ ပုဂံပြည်တွင် [[တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။ အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းများကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါကို မဝတ်ရုံဘဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်းနှင့် အညိုရောင် သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားချက်များမှာ ဦးပြည်းရိပ်ခြင်းမပြုဘဲ ဦးထုပ်ဆောင်းရန် အဆင်ပြေစေရန် ဆံပင်ကို လက်လေးသစ် (သို့မဟုတ်) လက်တစ်ဝါး ခန့် ထားရှိကြသည်။နှုတ်ခမ်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေးများကို အရှည်ထားရှိကြပြီး ဦးထုပ်များကိုလည်း ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။ဤအသွင်သဏ္ဌာန်ကို အခြေခံ၍ စာဆိုကျော် [[စလေဦးပုည]] က ၎င်း၏ လင်္ကာတွင် အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုခဲ့သည်။ "ရှေးအတီတေ၊ ပုဂံပြည်တွင်၊ ဆံကေသာ လက်လေးသစ်၊ မုတ်ဆိတ်မွေး ဗလပြစ်၊ မဲညစ်သည့် စီဝရံနှင့်၊ တာတေလံ အကျင့်ဆိုးသော၊ ရှင်သိုးတကာ့ ခေါင်ကြီး၊ ရှင်မထီး" ==အပြုအမူများ== အပြုအမူအားဖြင့်လည်း အရည်းတို့သည် ရဟန်းခံခြင်း၊ သိမ်ဝင်ခြင်း၊ ကမ္မဝါဖတ်ခြင်းများကို ပယ်ရှား၍ စစ်သားများကဲ့သို့ ဆင်စီးသည်၊ မြင်းစီးသည်၊ ကိုယ်တိုင်လက်ပွေ့သတ်သည်၊ လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းချက် ပြီးနောက် ချိန်းသောနေ့ရက်တွင် ပျက်ကွက်သည်ကို အစွဲပြု၍ မလုံးဖြစ်ဘုရား၊ မလာ ဖြစ်ဘုရားဟု တည်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ တမ္ပဝတီနယ်တွင် ထိုဘုရားများ ယခုတိုင် ထင်ရှားရှိသေးသည်။ အရည်းများသည် ဆေးလည်း ကုကြသည်။ နွားမများများ မွေးထား၍ နွားများကို ရောင်းစားသည်။ အခြားသူများနှင့် အရည်းများ ရန်ဖြစ်လျှင် အပေါင်းအသင်း ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ အရည်းများဘက်က တစ်ဖက်သတ်ဝင်၍ ကူညီသည်။ အရည်းတို့အယူကား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသော တရားတော်ကိုပယ်၍ မိမိတို့အယူဖြင့် အသီးအသီး ယူကြကုန်၏။ မိမိဆန္ဒနှင့်လျော်စွာကျမ်းဂန်ပြု၍ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်း၏။ ထိုသူတို့ ဟောသော တရားကား သူ့အသက်ကို သတ်မိသောသူသည် ဤပရိတ်ကို ရွတ်သော် ကမ္မပထမှ လွတ်၏။ မိမိကိုသတ်မိ သောသူသည် မည်သည့်ပရိတ်ကိုရွတ်သော် ထိုအပြစ်မှ ကင်းငြိမ်းပျောက်လွင့်သည်။ မည်သည့် မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုမိသမျှကို ပြန်ပြော၍ အရည်းတို့ထံ တောင်းပန်ရသည်။ အရည်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှ လွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ မင်းအစရှိသော အမှူး၊ အမတ်၊ ကလန်၊ သံပျင်၊ သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ ပြည်သူတို့ သားသမီးကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုအံ့သောအခါ ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်သည် ဟူ၍ ညဉ့်ဦးက ထိုသူတို့ထံ ပို့ရသည်။ မိုးသောက်၍ လွှတ်လိုက်မှ ထိမ်းမြားရသောဟူ၏။ ဆရာသို့ ပန်းဦးမလွှတ်ပဲ ထိမ်းမြားမိ ချေသော် အစဉ်ကို ဖျက်သည်ဟု ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသောဟူ၏။ အရည်းကြီးတို့ ဟောပြောပုံကိုလည်း စာပေများတွင် ရေးသားထားသည်။ ထိုစာများ၏ အသွားအလာမှာ ပါဠိတော်များနှင့် ယိုးမှားဖွယ်ရေးသည်။ ဧဝံမေသုတံကစ၍ အစ စကားချီးများမှာ ပါသည်။ သို့ရာတွင် အတွင်းစာသားမှာ ဘုရားတရားနှင့်မညီပဲ ပါဠိစီ၍ ရေးသားထားကြသည်။ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်၊ ဂါထာ အတတ်လေ့လာ၍ သူတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြောကာ လူများကို ယုံကြည်စေသည်။ မင်းဆက် ၃ဝ တိုင်တိုင် အခိုင်အမာ ထွန်းကားနေသော အရည်းကြီးဝါဒကို [[အနိရုဒ္ဓ|အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်သောအခါ အပြစ်များစွာ မြင်၍ မနှစ်သက်သည့်အတွက် အရည်းတို့အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို မပြုလုပ်စေရန် တစ်စတစ်စ ဖျက်တော်မူသည်။ သထုံပြည်မှ [[ရှင်အရဟံ]] ပုဂံသို့ ရောက်လာ၍ မင်းနှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး မှန်သောတရား၌ တည်စေသောအခါ အရည်းကြီးတို့သည် တစ်နေ့တခြား လာဘ်လာဘတန်ခိုး အမျိုးမျိုး တိမ်ကောသွားလေသည်။ ယင်းသို့ လာဘ်နည်း၍ တစ်စတစ်စ ကြပ်တည်းလာသောအခါ အရည်းတို့သည် ကျမ်းစာများရေး၍ သရေခေတ္တရာမြို့လယ် သခွပ်ပင် အတွင်း၌ထွင်း၍ ထည့်ထား၏။ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်လွယ်အောင် စိုစိုစွတ်စွတ် မြေမံထား၍ မသွေ့ မခြောက်စေရန် လုံ့လပြု၏။ သုံးနှစ်လည်၍ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်သောအခါ ပုဂံပြည်သို့လာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးအတွင်း မှန်သောကျမ်းဂန်ရှိသည်ဟု အိပ်မက်အထင်အရှား ဖြစ်ကြောင်းများနှင့် အနော်ရထာ မင်းထံ အရည်ကြီးတို့သည် ယုံလောက်အောင် လာရောက်ပြောကြားကြသည်။ မင်းကြီးလည်း သရေခေတ္တရာသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာလာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးကို ထွင်းဖောက်စေရာ အရည်းများ ပြောသည့်အတိုင်း ကျမ်းစာကိုကား တွေ့ရသော်လည်း ရှင်အရည်းတို့၏ ရှေးသဘောသကန်ဝါဒအတိုင်းပင် ဖြစ်နေပြန်သဖြင့် လုပ်ကြံ ထည့်သွင်းထားသည့်အရာဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသောကြောင့် ထိုစာများကို ထိုအရပ်၌ပင် မီးတိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မီးတိုက်ရာအရပ်ကို ယနေ့တိုင်အောင် မီးတိုက်ကုန်းဟု အထင်အရှား တွင်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အရည်းတို့သည် အနော်ရထာမင်းနှင့် ရှင်အရဟံတို့အား အစောင့်အရှောက် ကောင်းစွာထား၍ အရည်းကြီးနှင့် တပည့်တို့အား လူဝတ်လဲစေကာ အဲမောင်း၊ လှံကိုင်၊ ဆင်ချေးကျုံး ထည့်လေသည်။ အရည်းအချို့လည်း မခံပဲ ထွက်ပြေးကြသည်။ ပုဂံနှင့် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသို့ နေရာသို့ အနော်ရထာမင်းက လိုက်လံဖမ်းဆီးရာ အရည်းတို့က ခုခံလေသည်။ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များတွင် ယခုတိုင် အရည်းတို့၏ခံတပ်ရာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းရာများရှိသည်။ လက်ထုတ်နယ်တွင် အရည်းများ တည်ခဲ့သော ဘုရားဆင်းတုရုပ်ပွားတော်များလည်း ရှိတန်သမျှ ရှိသေးသည်။ ထိုနေရာများမှ အချို့အမိခံ၍ လူဝတ်လဲကြသည်။ အချို့ ရှမ်းပြည်သို့ ထွက်သွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်ကြတ်၊ ဆရာစဉ်ဆက်စာတမ်းများနှင့် မျက်မြင်လက်တွေ့များက ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းကြီးဝါဒသည် အလွယ်နှင့် လုံးဝပျောက်ကွယ် သွားဟန် မတူချေ။ စင်ကြယ်စွာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟုလည်း မဆိုနိုင်ချေ။ သာသနာမှုကို လျစ်လျူရှုသော အချို့ရှင် ဘုရင်များ လက်ထက်တွင် တစ်ခါတစ်ခါ ပေါ်လာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၅၆ဝ အဆုံးနှင့် ၆၆ဝ ခန့်က ထိုးထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခုတွင် ''ထမင်းအပြည့်နှင့် သပိတ် တစ်ထောင်ကို အရည်းကြီးရဟန်းတို့အား ကပ်လှူကြ၏။ ပူဇော်ရန် ငွေဆင်းတုတစ်ဆူ ရွှေကို လည်း အရည်းကြီးတို့အား ကပ်လှူ၏''ဟု ရေးထိုးထားသည်ကိုထောက်၍ အရည်းကြီးတို့တွင် ထိုအချိန် လောက်အထိ ကိုးကွယ်သူများရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။ ပင်းယ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များတွင် အရည်းကြီး အနွယ်များကို ဘုရင်များကပင် ကြည့်ရှုချီးမြှောက်ကြသေးသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ အင်းဝ[[ပထမမင်းခေါင်]]လက်ထက်က အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်၏အရေးပေးခြင်းခံရကာ တစ်ဖန် ထင်ပေါ်ကျော်စောလာသဖြင့် နေ့အခါ နန်းတော်တွင်းသို့ အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ကြ၏။ ရံဖန်ရံခါလည်း နန်းတော်တွင်း၌ အရက် သောက်ကြူး၍ မထနိုင်ပဲ လဲနေသောကြောင့် ကျောင်းတိုက်သို့ ပြန့်ပို့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ အမရပူရတိုင် စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ်စသော အပြီးအစီးမှုကို ပြုခြင်းစသော ရဟန်းများလည်း ရှိသေးသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းဟူ၍ မခေါ်ပဲ ပွဲကျောင်းဟု အခေါ်ပြောင်းသွားလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၆ဝ နှင့် ၁၁၆ဝ အကြားကာလတွင် မြန်မာနှင့်မွန်တို့ စစ်ဖြစ်၍ မွန်တို့ချီတက်လာသည်ကို အင်းဝမှ အရည်းတစ်ထောင်ဆင်း၍ မွန်တပ်ကို ပြေးစေသည်ဟု အဆိုရှိသည်ကို ထောက်၍ အရည်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များ ထိုအချိန်တွင် ရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{ပုဂံ}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] sz43y4a697x7g2kzi341cz9s30ch5f7 1028148 1028147 2026-04-29T04:59:07Z Chenzeyan29 141880 /* အရည်းကြီးဝါဒ ထွန်းကားလာပုံနှင့် သမထီးအရပ် */ 1028148 wikitext text/x-wiki [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုခေတ် ရဟန်းစစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်များနှင့် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်ကို လိုက်စားသည့် မှော်ဆရာများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟု ညောင်ရမ်းခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။ အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> #အရည်းကြီးဂိုဏ်းသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြသလောက် ဆိုးသွမ်းခြင်းမရှိပေ။ #အရည်းတို့ကို မင်းမိန့်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ #ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်တွင် အရည်းကြီးဂိုဏ်းမှာ အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သောဂိုဏ်းမှာ နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်လာသော သီဟိုဠ်ဂိုဏ်း သာ ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ #အေဒီ ၁၄၈၀ တွင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]] (ရာမာဓိပတိ) လက်ထက် ရောက်မှသာ မင်း၏ အားပေးထောက်ခံမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ဂိုဏ်းက အသာစီးရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ရာဇဝင်များကို ရေးသားကြသောအခါ မလိုလားအပ်သော အရည်းကြီးများကို အလွန်ဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။<ref>Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society.</ref> ==ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်== "အရည်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်းသက်လာပုံကို ပညာရှင်များက အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။အချို့သော ပညာရှင်များက အရည်းကြီးဟူသော စကားသည် မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဝေါဟာရ "အရိယ" (Ariya) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>အချို့ကမူ တော၌နေသောပုဂ္ဂိုလ် "အရညဝါသီ" (Aranyavasi) ဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အရည်းတို့သည် တော၌သာမက မြို့ရွာဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျောင်းများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လေ့ရှိကြသဖြင့် ဤအယူအဆအပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိသည်။ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက ကျမ်းတို့တွင် "အရဲ" ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ ပါဠိသက်ဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော အယူအဆများမှာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ "အရဲ" မှ "အရည်း" သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref>အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော သီးခြားဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပါဠိဘာသာစကားများနှင့် ညှိနှိုင်းယူဆခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ == အရည်းကြီးဝါဒ ထွန်းကားလာပုံနှင့် သမထီးအရပ် == [[ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ်]]လာ အစဉ်အလာအရ [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ စသည့် ထီးနန်းအဆက်ဆက်တွင် သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းတို့သည် သိမ်မွေ့ကြပ်တည်းသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်များကို ကာလကြာရှည်စွာ မလိုက်နာနိုင်ကြဘဲ အကျင့်သိက္ခာများ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းလာခဲ့သည်။ တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းမြတ်တို့၏ အကျင့်တရားများ ကွယ်ပျောက်ပြီးနောက် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူဝါဒသည် ပိုမိုပွင့်လင်းစည်ကားလာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> [[ပုဂံမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ယွန်း၊ [[ပုပ္ပါးတောင်]]အနီးရှိ သမထီးအရပ်သည် အရည်းကြီးတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။ ယင်းဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ အမည်နာမ ယူဆချက်များမှာအချို့သော ကျောက်စာများတွင် "သစ်မတည်" ဟု ရေးသားထားသည်။အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်၍ "သမ္မတိ" (သမ္မတီး) ဟူသော သဒ္ဒါမှ ဆင်းသက်ကာ "သမထီး" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ [[ညောင်ဦး စောရဟန်း|တောင်သူကြီးမင်း]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်ရသည်အထိ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။ တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ် စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်များ မထားရှိဘဲ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref> အရည်းကြီးတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာများကို မင်းနန်သူရှိ [[အနန္တသူရိယ]] တည်ထားသော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဘုရားသုံးဆူ]] နှင့် [[နန္ဒမညာဘုရား]] နံရံဆေးရေးပန်းချီများ၊ ကျောက်စာများနှင့် တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ ၏ မှတ်တမ်းများကို ထောက်ရှု၍ ပုဂံပြည်တွင် [[တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။ အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းများကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါကို မဝတ်ရုံဘဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်းနှင့် အညိုရောင် သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားချက်များမှာ ဦးပြည်းရိပ်ခြင်းမပြုဘဲ ဦးထုပ်ဆောင်းရန် အဆင်ပြေစေရန် ဆံပင်ကို လက်လေးသစ် (သို့မဟုတ်) လက်တစ်ဝါး ခန့် ထားရှိကြသည်။နှုတ်ခမ်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေးများကို အရှည်ထားရှိကြပြီး ဦးထုပ်များကိုလည်း ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။ဤအသွင်သဏ္ဌာန်ကို အခြေခံ၍ စာဆိုကျော် [[စလေဦးပုည]] က ၎င်း၏ လင်္ကာတွင် အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုခဲ့သည်။ "ရှေးအတီတေ၊ ပုဂံပြည်တွင်၊ ဆံကေသာ လက်လေးသစ်၊ မုတ်ဆိတ်မွေး ဗလပြစ်၊ မဲညစ်သည့် စီဝရံနှင့်၊ တာတေလံ အကျင့်ဆိုးသော၊ ရှင်သိုးတကာ့ ခေါင်ကြီး၊ ရှင်မထီး" ==အပြုအမူများ== အပြုအမူအားဖြင့်လည်း အရည်းတို့သည် ရဟန်းခံခြင်း၊ သိမ်ဝင်ခြင်း၊ ကမ္မဝါဖတ်ခြင်းများကို ပယ်ရှား၍ စစ်သားများကဲ့သို့ ဆင်စီးသည်၊ မြင်းစီးသည်၊ ကိုယ်တိုင်လက်ပွေ့သတ်သည်၊ လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းချက် ပြီးနောက် ချိန်းသောနေ့ရက်တွင် ပျက်ကွက်သည်ကို အစွဲပြု၍ မလုံးဖြစ်ဘုရား၊ မလာ ဖြစ်ဘုရားဟု တည်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ တမ္ပဝတီနယ်တွင် ထိုဘုရားများ ယခုတိုင် ထင်ရှားရှိသေးသည်။ အရည်းများသည် ဆေးလည်း ကုကြသည်။ နွားမများများ မွေးထား၍ နွားများကို ရောင်းစားသည်။ အခြားသူများနှင့် အရည်းများ ရန်ဖြစ်လျှင် အပေါင်းအသင်း ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ အရည်းများဘက်က တစ်ဖက်သတ်ဝင်၍ ကူညီသည်။ အရည်းတို့အယူကား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသော တရားတော်ကိုပယ်၍ မိမိတို့အယူဖြင့် အသီးအသီး ယူကြကုန်၏။ မိမိဆန္ဒနှင့်လျော်စွာကျမ်းဂန်ပြု၍ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်း၏။ ထိုသူတို့ ဟောသော တရားကား သူ့အသက်ကို သတ်မိသောသူသည် ဤပရိတ်ကို ရွတ်သော် ကမ္မပထမှ လွတ်၏။ မိမိကိုသတ်မိ သောသူသည် မည်သည့်ပရိတ်ကိုရွတ်သော် ထိုအပြစ်မှ ကင်းငြိမ်းပျောက်လွင့်သည်။ မည်သည့် မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုမိသမျှကို ပြန်ပြော၍ အရည်းတို့ထံ တောင်းပန်ရသည်။ အရည်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှ လွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ မင်းအစရှိသော အမှူး၊ အမတ်၊ ကလန်၊ သံပျင်၊ သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ ပြည်သူတို့ သားသမီးကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုအံ့သောအခါ ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်သည် ဟူ၍ ညဉ့်ဦးက ထိုသူတို့ထံ ပို့ရသည်။ မိုးသောက်၍ လွှတ်လိုက်မှ ထိမ်းမြားရသောဟူ၏။ ဆရာသို့ ပန်းဦးမလွှတ်ပဲ ထိမ်းမြားမိ ချေသော် အစဉ်ကို ဖျက်သည်ဟု ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသောဟူ၏။ အရည်းကြီးတို့ ဟောပြောပုံကိုလည်း စာပေများတွင် ရေးသားထားသည်။ ထိုစာများ၏ အသွားအလာမှာ ပါဠိတော်များနှင့် ယိုးမှားဖွယ်ရေးသည်။ ဧဝံမေသုတံကစ၍ အစ စကားချီးများမှာ ပါသည်။ သို့ရာတွင် အတွင်းစာသားမှာ ဘုရားတရားနှင့်မညီပဲ ပါဠိစီ၍ ရေးသားထားကြသည်။ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်၊ ဂါထာ အတတ်လေ့လာ၍ သူတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြောကာ လူများကို ယုံကြည်စေသည်။ မင်းဆက် ၃ဝ တိုင်တိုင် အခိုင်အမာ ထွန်းကားနေသော အရည်းကြီးဝါဒကို [[အနိရုဒ္ဓ|အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်သောအခါ အပြစ်များစွာ မြင်၍ မနှစ်သက်သည့်အတွက် အရည်းတို့အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို မပြုလုပ်စေရန် တစ်စတစ်စ ဖျက်တော်မူသည်။ သထုံပြည်မှ [[ရှင်အရဟံ]] ပုဂံသို့ ရောက်လာ၍ မင်းနှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး မှန်သောတရား၌ တည်စေသောအခါ အရည်းကြီးတို့သည် တစ်နေ့တခြား လာဘ်လာဘတန်ခိုး အမျိုးမျိုး တိမ်ကောသွားလေသည်။ ယင်းသို့ လာဘ်နည်း၍ တစ်စတစ်စ ကြပ်တည်းလာသောအခါ အရည်းတို့သည် ကျမ်းစာများရေး၍ သရေခေတ္တရာမြို့လယ် သခွပ်ပင် အတွင်း၌ထွင်း၍ ထည့်ထား၏။ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်လွယ်အောင် စိုစိုစွတ်စွတ် မြေမံထား၍ မသွေ့ မခြောက်စေရန် လုံ့လပြု၏။ သုံးနှစ်လည်၍ သစ်ပင်အခွံ အသားစေ့စပ်သောအခါ ပုဂံပြည်သို့လာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးအတွင်း မှန်သောကျမ်းဂန်ရှိသည်ဟု အိပ်မက်အထင်အရှား ဖြစ်ကြောင်းများနှင့် အနော်ရထာ မင်းထံ အရည်ကြီးတို့သည် ယုံလောက်အောင် လာရောက်ပြောကြားကြသည်။ မင်းကြီးလည်း သရေခေတ္တရာသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာလာ၍ သခွတ်ပင်ကြီးကို ထွင်းဖောက်စေရာ အရည်းများ ပြောသည့်အတိုင်း ကျမ်းစာကိုကား တွေ့ရသော်လည်း ရှင်အရည်းတို့၏ ရှေးသဘောသကန်ဝါဒအတိုင်းပင် ဖြစ်နေပြန်သဖြင့် လုပ်ကြံ ထည့်သွင်းထားသည့်အရာဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသောကြောင့် ထိုစာများကို ထိုအရပ်၌ပင် မီးတိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မီးတိုက်ရာအရပ်ကို ယနေ့တိုင်အောင် မီးတိုက်ကုန်းဟု အထင်အရှား တွင်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အရည်းတို့သည် အနော်ရထာမင်းနှင့် ရှင်အရဟံတို့အား အစောင့်အရှောက် ကောင်းစွာထား၍ အရည်းကြီးနှင့် တပည့်တို့အား လူဝတ်လဲစေကာ အဲမောင်း၊ လှံကိုင်၊ ဆင်ချေးကျုံး ထည့်လေသည်။ အရည်းအချို့လည်း မခံပဲ ထွက်ပြေးကြသည်။ ပုဂံနှင့် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသို့ နေရာသို့ အနော်ရထာမင်းက လိုက်လံဖမ်းဆီးရာ အရည်းတို့က ခုခံလေသည်။ လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များတွင် ယခုတိုင် အရည်းတို့၏ခံတပ်ရာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းရာများရှိသည်။ လက်ထုတ်နယ်တွင် အရည်းများ တည်ခဲ့သော ဘုရားဆင်းတုရုပ်ပွားတော်များလည်း ရှိတန်သမျှ ရှိသေးသည်။ ထိုနေရာများမှ အချို့အမိခံ၍ လူဝတ်လဲကြသည်။ အချို့ ရှမ်းပြည်သို့ ထွက်သွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်ကြတ်၊ ဆရာစဉ်ဆက်စာတမ်းများနှင့် မျက်မြင်လက်တွေ့များက ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းကြီးဝါဒသည် အလွယ်နှင့် လုံးဝပျောက်ကွယ် သွားဟန် မတူချေ။ စင်ကြယ်စွာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟုလည်း မဆိုနိုင်ချေ။ သာသနာမှုကို လျစ်လျူရှုသော အချို့ရှင် ဘုရင်များ လက်ထက်တွင် တစ်ခါတစ်ခါ ပေါ်လာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၅၆ဝ အဆုံးနှင့် ၆၆ဝ ခန့်က ထိုးထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခုတွင် ''ထမင်းအပြည့်နှင့် သပိတ် တစ်ထောင်ကို အရည်းကြီးရဟန်းတို့အား ကပ်လှူကြ၏။ ပူဇော်ရန် ငွေဆင်းတုတစ်ဆူ ရွှေကို လည်း အရည်းကြီးတို့အား ကပ်လှူ၏''ဟု ရေးထိုးထားသည်ကိုထောက်၍ အရည်းကြီးတို့တွင် ထိုအချိန် လောက်အထိ ကိုးကွယ်သူများရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။ ပင်းယ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များတွင် အရည်းကြီး အနွယ်များကို ဘုရင်များကပင် ကြည့်ရှုချီးမြှောက်ကြသေးသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ အင်းဝ[[ပထမမင်းခေါင်]]လက်ထက်က အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်၏အရေးပေးခြင်းခံရကာ တစ်ဖန် ထင်ပေါ်ကျော်စောလာသဖြင့် နေ့အခါ နန်းတော်တွင်းသို့ အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ကြ၏။ ရံဖန်ရံခါလည်း နန်းတော်တွင်း၌ အရက် သောက်ကြူး၍ မထနိုင်ပဲ လဲနေသောကြောင့် ကျောင်းတိုက်သို့ ပြန့်ပို့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ အမရပူရတိုင် စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ်စသော အပြီးအစီးမှုကို ပြုခြင်းစသော ရဟန်းများလည်း ရှိသေးသည်။ သို့ရာတွင် အရည်းဟူ၍ မခေါ်ပဲ ပွဲကျောင်းဟု အခေါ်ပြောင်းသွားလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၆ဝ နှင့် ၁၁၆ဝ အကြားကာလတွင် မြန်မာနှင့်မွန်တို့ စစ်ဖြစ်၍ မွန်တို့ချီတက်လာသည်ကို အင်းဝမှ အရည်းတစ်ထောင်ဆင်း၍ မွန်တပ်ကို ပြေးစေသည်ဟု အဆိုရှိသည်ကို ထောက်၍ အရည်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များ ထိုအချိန်တွင် ရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> == ကိုးကား == <references/> {{ပုဂံ}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] hv4latpqncmdpe9bhyuld2onzhb9it9 1028149 1028148 2026-04-29T05:07:30Z Chenzeyan29 141880 /* အပြုအမူများ */ 1028149 wikitext text/x-wiki [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုခေတ် ရဟန်းစစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်များနှင့် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်ကို လိုက်စားသည့် မှော်ဆရာများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟု ညောင်ရမ်းခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။ အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> #အရည်းကြီးဂိုဏ်းသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြသလောက် ဆိုးသွမ်းခြင်းမရှိပေ။ #အရည်းတို့ကို မင်းမိန့်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ #ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်တွင် အရည်းကြီးဂိုဏ်းမှာ အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သောဂိုဏ်းမှာ နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်လာသော သီဟိုဠ်ဂိုဏ်း သာ ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ #အေဒီ ၁၄၈၀ တွင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]] (ရာမာဓိပတိ) လက်ထက် ရောက်မှသာ မင်း၏ အားပေးထောက်ခံမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ဂိုဏ်းက အသာစီးရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ရာဇဝင်များကို ရေးသားကြသောအခါ မလိုလားအပ်သော အရည်းကြီးများကို အလွန်ဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။<ref>Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society.</ref> ==ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်== "အရည်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်းသက်လာပုံကို ပညာရှင်များက အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။အချို့သော ပညာရှင်များက အရည်းကြီးဟူသော စကားသည် မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဝေါဟာရ "အရိယ" (Ariya) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>အချို့ကမူ တော၌နေသောပုဂ္ဂိုလ် "အရညဝါသီ" (Aranyavasi) ဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အရည်းတို့သည် တော၌သာမက မြို့ရွာဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျောင်းများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လေ့ရှိကြသဖြင့် ဤအယူအဆအပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိသည်။ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက ကျမ်းတို့တွင် "အရဲ" ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ ပါဠိသက်ဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော အယူအဆများမှာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ "အရဲ" မှ "အရည်း" သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref>အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော သီးခြားဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပါဠိဘာသာစကားများနှင့် ညှိနှိုင်းယူဆခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ == အရည်းကြီးဝါဒ ထွန်းကားလာပုံနှင့် သမထီးအရပ် == [[ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ်]]လာ အစဉ်အလာအရ [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ စသည့် ထီးနန်းအဆက်ဆက်တွင် သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းတို့သည် သိမ်မွေ့ကြပ်တည်းသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်များကို ကာလကြာရှည်စွာ မလိုက်နာနိုင်ကြဘဲ အကျင့်သိက္ခာများ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းလာခဲ့သည်။ တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းမြတ်တို့၏ အကျင့်တရားများ ကွယ်ပျောက်ပြီးနောက် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူဝါဒသည် ပိုမိုပွင့်လင်းစည်ကားလာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> [[ပုဂံမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ယွန်း၊ [[ပုပ္ပါးတောင်]]အနီးရှိ သမထီးအရပ်သည် အရည်းကြီးတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။ ယင်းဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ အမည်နာမ ယူဆချက်များမှာအချို့သော ကျောက်စာများတွင် "သစ်မတည်" ဟု ရေးသားထားသည်။အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်၍ "သမ္မတိ" (သမ္မတီး) ဟူသော သဒ္ဒါမှ ဆင်းသက်ကာ "သမထီး" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ [[ညောင်ဦး စောရဟန်း|တောင်သူကြီးမင်း]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်ရသည်အထိ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။ တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ် စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်များ မထားရှိဘဲ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref> အရည်းကြီးတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာများကို မင်းနန်သူရှိ [[အနန္တသူရိယ]] တည်ထားသော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဘုရားသုံးဆူ]] နှင့် [[နန္ဒမညာဘုရား]] နံရံဆေးရေးပန်းချီများ၊ ကျောက်စာများနှင့် တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ ၏ မှတ်တမ်းများကို ထောက်ရှု၍ ပုဂံပြည်တွင် [[တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။ အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းများကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါကို မဝတ်ရုံဘဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်းနှင့် အညိုရောင် သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားချက်များမှာ ဦးပြည်းရိပ်ခြင်းမပြုဘဲ ဦးထုပ်ဆောင်းရန် အဆင်ပြေစေရန် ဆံပင်ကို လက်လေးသစ် (သို့မဟုတ်) လက်တစ်ဝါး ခန့် ထားရှိကြသည်။နှုတ်ခမ်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေးများကို အရှည်ထားရှိကြပြီး ဦးထုပ်များကိုလည်း ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။ဤအသွင်သဏ္ဌာန်ကို အခြေခံ၍ စာဆိုကျော် [[စလေဦးပုည]] က ၎င်း၏ လင်္ကာတွင် အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုခဲ့သည်။ "ရှေးအတီတေ၊ ပုဂံပြည်တွင်၊ ဆံကေသာ လက်လေးသစ်၊ မုတ်ဆိတ်မွေး ဗလပြစ်၊ မဲညစ်သည့် စီဝရံနှင့်၊ တာတေလံ အကျင့်ဆိုးသော၊ ရှင်သိုးတကာ့ ခေါင်ကြီး၊ ရှင်မထီး" ==အပြုအမူများ== အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းတော်များကဲ့သို့ ရဟန်းခံခြင်း၊ သိမ်ဝင်ခြင်းနှင့် ကမ္မဝါဖတ်ခြင်း စသည့် ဝိနည်းကံများကို လိုက်နာခြင်းမရှိဘဲ လောကီရေးရာများကိုသာ အဓိက လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် စစ်သည်တော်များကဲ့သို့ ဆင်စီး၊ မြင်းစီးခြင်းနှင့် လက်ပွေ့သတ် (လက်ဝှေ့ထိုး) ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည် ဟုဆိုသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ထင်ရှားသော သမိုင်းအထောက်အထားတစ်ခုမှာ တမ္ပဝတီနယ်ရှိ "မလုံးဖြစ်ဘုရား" နှင့် "မလာဖြစ်ဘုရား" တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အရည်းကြီးတို့သည် လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းဆိုထားပြီးနောက် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအမည်များဖြင့် ဘုရားတည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အရည်းတို့သည် ဆေးကုသခြင်း၊ နွားများကို အများအပြားမွေးမြူ၍ ရောင်းချခြင်းတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ၎င်းတို့အချင်းချင်း အစုအဖွဲ့စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်ကြပြီး ရန်ဖြစ်ရာတွင် အမှားအမှန်ထက် မိမိတို့အုပ်စုဘက်မှ တစ်ဖက်သတ် ကူညီလေ့ရှိကြသည် ဟုဆိုထားကြသည်။ အရည်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဟောကြားသော တရားတော်များကို ပယ်၍ မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ကျမ်းဂန်များပြုစုကာ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကဟောပြောချက်များမှာ သူ့အသက်သတ်မိသူ သို့မဟုတ် မိခင်ကိုသတ်မိသူပင်ဖြစ်စေ၊ အရည်းတို့ပေးသော သီးခြားပရိတ်များကို ရွတ်ဖတ်ပါက ထိုအပြစ်များမှ ကင်းငြိမ်းနိုင်သည်ဟု ဟောပြောကြသည်။ မည်သည့် မကောင်းမှုကိုပြုစေကာမူ အရည်းတို့ထံ ပြန်လည်ဝန်ခံတောင်းပန်ပြီး ၎င်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှလွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> === ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း ဓလေ့ (The Tradition of Flower Offering) === ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မင်းစိုးရာဇာမှအစ ပြည်သူတို့အဆုံး သားသမီးများကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုတော့မည်ဆိုပါက "ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း" အစဉ်အလာကို လိုက်နာရသည်။ ညဉ့်ဦးယံတွင် သတို့သမီးကို အရည်းကြီးတို့ထံ ပို့ဆောင်ရပြီး မိုးသောက်၍ အရည်းတို့က ပြန်လွှတ်ပေးမှသာ ထိမ်းမြားခွင့် ရှိသည်။ အကယ်၍ ဤအစဉ်အလာကို ဖျက်ဆီးပါက ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] ကမူ ဤပန်းဦးလွှတ်ခြင်း ဓလေ့သည် ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာများတွင် လုံးဝတွေ့ရှိရခြင်း မရှိသည့်အတွက် နှောင်းခေတ် ရာဇဝင်ရေးဆရာများက အရည်းကြီးဝါဒကို ပိုမိုဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> === ဝါဒရေးရာ ဟောပြောချက်များ === အရည်းကြီးတို့၏ ဟောပြောပုံသည် စာပေများတွင် ပါဠိတော်များနှင့် ယိုးမှားဖွယ်ရာ ရေးသားထားကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ကျမ်းစာများတွင် "ဧဝံမေသုတံ" အစရှိသော စကားချီးများ ပါဝင်သော်လည်း အတွင်းစာသားမှာ ဗုဒ္ဓဓမ္မနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အယူအဆများကို ပါဠိစီ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်နှင့် ဂါထာ အတတ်များကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြသကာ လူထုအား ယုံကြည်စေခဲ့သည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> === အနော်ရထာမင်းနှင့် သာသနာသန့်စင်မှု === မင်းဆက် ၃၀ တိုင်အောင် အခြေခိုင်ခဲ့သော အရည်းကြီးဝါဒသည် [[အနော်ရထာ]]မင်း နန်းတက်သောအခါ အပြောင်းအလဲနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ မင်းကြီးသည် အရည်းတို့၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့အား လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို တစ်စတစ်စ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ သထုံပြည်မှ [[ရှင်အရဟံ]] ကြွရောက်လာပြီးနောက် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ အရည်းကြီးတို့၏ လာဘ်လာဘနှင့် တန်ခိုးအာဏာမှာ တစ်နေ့တခြား ဆုတ်ယုတ်သွားလေသည်။ === မီးတိုက်ကုန်း သမိုင်းကြောင်း === အရည်းတို့သည် ဆုံးရှုံးသွားသော လာဘ်လာဘများကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကျမ်းစာအတုများ ရေးသားကာ သရေခေတ္တရာရှိ သခွပ်ပင်အတွင်း၌ ထည့်သွင်း၍ အိပ်မက်အရ တွေ့ရှိသယောင် လုပ်ကြံဖန်တီးခဲ့သည်။ သို့သော် အနော်ရထာမင်းသည် ထိုကျမ်းစာများမှာ လုပ်ကြံထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသဖြင့် ၎င်းတို့ကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးစေခဲ့သည်။ ထိုနေရာကို ယနေ့တိုင် **မီးတိုက်ကုန်း** ဟု ခေါ်တွင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Encyclopedia" /> === လူဝတ်လဲစေခြင်းနှင့် ခုခံမှုများ === အနော်ရထာမင်းသည် အရည်းကြီးနှင့် တပည့်များကို လူဝတ်လဲစေကာ အဲမောင်း၊ လှံကိုင်နှင့် ဆင်ချေးကျုံးသူများအဖြစ် ခိုင်းစေခဲ့သည်။ အချို့သော အရည်းများသည် လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းများဖြင့် ခုခံခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ ရှမ်းပြည်ဘက်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။ === ပွဲကျောင်းအနွယ်များအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခြင်း === အရည်းကြီးဝါဒသည် အနော်ရထာမင်း၏ နှိပ်ကွပ်မှုကြောင့် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိဘဲ ပုဂံခေတ်နှောင်းနှင့် အင်းဝခေတ်များတွင် ကိုးကွယ်သူများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ပုဂံခေတ်နှောင်း သက္ကရာဇ် ၅၆၀ နှင့် ၆၆၀ ခန့်က ကျောက်စာများတွင် အရည်းကြီးတို့အား သပိတ်နှင့် ရွှေ၊ ငွေ ဆင်းတုများ ကပ်လှူခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ အင်းဝခေတ် [[မင်းခေါင် (ပထမ)|ပထမမင်းခေါင်]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့အား အရေးပေးခဲ့သဖြင့် နန်းတော်အတွင်း အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ နှောင်းခေတ်တွင် "အရည်း" ဟူသော အမည်အစား **"ပွဲကျောင်း"** ဟု အမည်ပြောင်းလဲသွားပြီး စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ် စသည့် အလေ့အထများကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၈ ရာစုအစောပိုင်း (သက္ကရာဇ် ၁၀၆၀-၁၁၆၀ ကြား) ကာလအထိ အရည်းအဆက်အနွယ်များ ရှိနေသေးကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။<ref name="Encyclopedia" /> == ကိုးကား == <references/> {{ပုဂံ}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] ou9g4lfszsval519u1yjob3h0sqy31g 1028150 1028149 2026-04-29T05:10:54Z Chenzeyan29 141880 /* အပြုအမူများ */ 1028150 wikitext text/x-wiki [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုခေတ် ရဟန်းစစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်များနှင့် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်ကို လိုက်စားသည့် မှော်ဆရာများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟု ညောင်ရမ်းခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။ အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> #အရည်းကြီးဂိုဏ်းသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြသလောက် ဆိုးသွမ်းခြင်းမရှိပေ။ #အရည်းတို့ကို မင်းမိန့်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ #ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်တွင် အရည်းကြီးဂိုဏ်းမှာ အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သောဂိုဏ်းမှာ နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်လာသော သီဟိုဠ်ဂိုဏ်း သာ ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ #အေဒီ ၁၄၈၀ တွင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]] (ရာမာဓိပတိ) လက်ထက် ရောက်မှသာ မင်း၏ အားပေးထောက်ခံမှုကြောင့် သီဟိုဠ်ဂိုဏ်းက အသာစီးရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ရာဇဝင်များကို ရေးသားကြသောအခါ မလိုလားအပ်သော အရည်းကြီးများကို အလွန်ဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။<ref>Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society.</ref> ==ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်== "အရည်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်းသက်လာပုံကို ပညာရှင်များက အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။အချို့သော ပညာရှင်များက အရည်းကြီးဟူသော စကားသည် မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဝေါဟာရ "အရိယ" (Ariya) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>အချို့ကမူ တော၌နေသောပုဂ္ဂိုလ် "အရညဝါသီ" (Aranyavasi) ဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အရည်းတို့သည် တော၌သာမက မြို့ရွာဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျောင်းများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လေ့ရှိကြသဖြင့် ဤအယူအဆအပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိသည်။ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက ကျမ်းတို့တွင် "အရဲ" ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ ပါဠိသက်ဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော အယူအဆများမှာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ "အရဲ" မှ "အရည်း" သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref>အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော သီးခြားဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပါဠိဘာသာစကားများနှင့် ညှိနှိုင်းယူဆခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ == အရည်းကြီးဝါဒ ထွန်းကားလာပုံနှင့် သမထီးအရပ် == [[ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ်]]လာ အစဉ်အလာအရ [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ စသည့် ထီးနန်းအဆက်ဆက်တွင် သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းတို့သည် သိမ်မွေ့ကြပ်တည်းသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်များကို ကာလကြာရှည်စွာ မလိုက်နာနိုင်ကြဘဲ အကျင့်သိက္ခာများ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းလာခဲ့သည်။ တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းမြတ်တို့၏ အကျင့်တရားများ ကွယ်ပျောက်ပြီးနောက် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူဝါဒသည် ပိုမိုပွင့်လင်းစည်ကားလာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> [[ပုဂံမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ယွန်း၊ [[ပုပ္ပါးတောင်]]အနီးရှိ သမထီးအရပ်သည် အရည်းကြီးတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။ ယင်းဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ အမည်နာမ ယူဆချက်များမှာအချို့သော ကျောက်စာများတွင် "သစ်မတည်" ဟု ရေးသားထားသည်။အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်၍ "သမ္မတိ" (သမ္မတီး) ဟူသော သဒ္ဒါမှ ဆင်းသက်ကာ "သမထီး" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ [[ညောင်ဦး စောရဟန်း|တောင်သူကြီးမင်း]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်ရသည်အထိ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။ တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ် စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်များ မထားရှိဘဲ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref> အရည်းကြီးတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာများကို မင်းနန်သူရှိ [[အနန္တသူရိယ]] တည်ထားသော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဘုရားသုံးဆူ]] နှင့် [[နန္ဒမညာဘုရား]] နံရံဆေးရေးပန်းချီများ၊ ကျောက်စာများနှင့် တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ ၏ မှတ်တမ်းများကို ထောက်ရှု၍ ပုဂံပြည်တွင် [[တန္တရဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။ အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းများကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါကို မဝတ်ရုံဘဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်းနှင့် အညိုရောင် သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားချက်များမှာ ဦးပြည်းရိပ်ခြင်းမပြုဘဲ ဦးထုပ်ဆောင်းရန် အဆင်ပြေစေရန် ဆံပင်ကို လက်လေးသစ် (သို့မဟုတ်) လက်တစ်ဝါး ခန့် ထားရှိကြသည်။နှုတ်ခမ်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေးများကို အရှည်ထားရှိကြပြီး ဦးထုပ်များကိုလည်း ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။ဤအသွင်သဏ္ဌာန်ကို အခြေခံ၍ စာဆိုကျော် [[စလေဦးပုည]] က ၎င်း၏ လင်္ကာတွင် အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုခဲ့သည်။ "ရှေးအတီတေ၊ ပုဂံပြည်တွင်၊ ဆံကေသာ လက်လေးသစ်၊ မုတ်ဆိတ်မွေး ဗလပြစ်၊ မဲညစ်သည့် စီဝရံနှင့်၊ တာတေလံ အကျင့်ဆိုးသော၊ ရှင်သိုးတကာ့ ခေါင်ကြီး၊ ရှင်မထီး" ==အပြုအမူများ== အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းတော်များကဲ့သို့ ရဟန်းခံခြင်း၊ သိမ်ဝင်ခြင်းနှင့် ကမ္မဝါဖတ်ခြင်း စသည့် ဝိနည်းကံများကို လိုက်နာခြင်းမရှိဘဲ လောကီရေးရာများကိုသာ အဓိက လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် စစ်သည်တော်များကဲ့သို့ ဆင်စီး၊ မြင်းစီးခြင်းနှင့် လက်ပွေ့သတ် (လက်ဝှေ့ထိုး) ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည် ဟုဆိုသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး။ (ပထမတွဲ)။</ref> ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ထင်ရှားသော သမိုင်းအထောက်အထားတစ်ခုမှာ တမ္ပဝတီနယ်ရှိ "မလုံးဖြစ်ဘုရား" နှင့် "မလာဖြစ်ဘုရား" တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အရည်းကြီးတို့သည် လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းဆိုထားပြီးနောက် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအမည်များဖြင့် ဘုရားတည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အရည်းတို့သည် ဆေးကုသခြင်း၊ နွားများကို အများအပြားမွေးမြူ၍ ရောင်းချခြင်းတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ၎င်းတို့အချင်းချင်း အစုအဖွဲ့စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်ကြပြီး ရန်ဖြစ်ရာတွင် အမှားအမှန်ထက် မိမိတို့အုပ်စုဘက်မှ တစ်ဖက်သတ် ကူညီလေ့ရှိကြသည် ဟုဆိုထားကြသည်။ အရည်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဟောကြားသော တရားတော်များကို ပယ်၍ မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ကျမ်းဂန်များပြုစုကာ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကဟောပြောချက်များမှာ သူ့အသက်သတ်မိသူ သို့မဟုတ် မိခင်ကိုသတ်မိသူပင်ဖြစ်စေ၊ အရည်းတို့ပေးသော သီးခြားပရိတ်များကို ရွတ်ဖတ်ပါက ထိုအပြစ်များမှ ကင်းငြိမ်းနိုင်သည်ဟု ဟောပြောကြသည်။ မည်သည့် မကောင်းမှုကိုပြုစေကာမူ အရည်းတို့ထံ ပြန်လည်ဝန်ခံတောင်းပန်ပြီး ၎င်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှလွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> === ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း ဓလေ့ (The Tradition of Flower Offering) === ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မင်းစိုးရာဇာမှအစ ပြည်သူတို့အဆုံး သားသမီးများကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုတော့မည်ဆိုပါက "ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း" အစဉ်အလာကို လိုက်နာရသည်။ ညဉ့်ဦးယံတွင် သတို့သမီးကို အရည်းကြီးတို့ထံ ပို့ဆောင်ရပြီး မိုးသောက်၍ အရည်းတို့က ပြန်လွှတ်ပေးမှသာ ထိမ်းမြားခွင့် ရှိသည်။ အကယ်၍ ဤအစဉ်အလာကို ဖျက်ဆီးပါက ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] ကမူ ဤပန်းဦးလွှတ်ခြင်း ဓလေ့သည် ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာများတွင် လုံးဝတွေ့ရှိရခြင်း မရှိသည့်အတွက် နှောင်းခေတ် ရာဇဝင်ရေးဆရာများက အရည်းကြီးဝါဒကို ပိုမိုဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း။</ref> === ဝါဒရေးရာ ဟောပြောချက်များ === အရည်းကြီးတို့၏ ဟောပြောပုံသည် စာပေများတွင် ပါဠိတော်များနှင့် ယိုးမှားဖွယ်ရာ ရေးသားထားကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ကျမ်းစာများတွင် "ဧဝံမေသုတံ" အစရှိသော စကားချီးများ ပါဝင်သော်လည်း အတွင်းစာသားမှာ ဗုဒ္ဓဓမ္မနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အယူအဆများကို ပါဠိစီ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်နှင့် ဂါထာ အတတ်များကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြသကာ လူထုအား ယုံကြည်စေခဲ့သည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> === အနော်ရထာမင်းနှင့် သာသနာသန့်စင်မှု === မင်းဆက် ၃၀ တိုင်အောင် အခြေခိုင်ခဲ့သော အရည်းကြီးဝါဒသည် [[အနော်ရထာ]]မင်း နန်းတက်သောအခါ အပြောင်းအလဲနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ မင်းကြီးသည် အရည်းတို့၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့အား လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို တစ်စတစ်စ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ သထုံပြည်မှ [[ရှင်အရဟံ]] ကြွရောက်လာပြီးနောက် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ အရည်းကြီးတို့၏ လာဘ်လာဘနှင့် တန်ခိုးအာဏာမှာ တစ်နေ့တခြား ဆုတ်ယုတ်သွားလေသည်။ === မီးတိုက်ကုန်း သမိုင်းကြောင်း === အရည်းတို့သည် ဆုံးရှုံးသွားသော လာဘ်လာဘများကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကျမ်းစာအတုများ ရေးသားကာ သရေခေတ္တရာရှိ သခွပ်ပင်အတွင်း၌ ထည့်သွင်း၍ အိပ်မက်အရ တွေ့ရှိသယောင် လုပ်ကြံဖန်တီးခဲ့သည်။ သို့သော် အနော်ရထာမင်းသည် ထိုကျမ်းစာများမှာ လုပ်ကြံထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသဖြင့် ၎င်းတို့ကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးစေခဲ့သည်။ ထိုနေရာကို ယနေ့တိုင် **မီးတိုက်ကုန်း** ဟု ခေါ်တွင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Encyclopedia" /> === လူဝတ်လဲစေခြင်းနှင့် ခုခံမှုများ === အနော်ရထာမင်းသည် အရည်းကြီးနှင့် တပည့်များကို လူဝတ်လဲစေကာ အဲမောင်း၊ လှံကိုင်နှင့် ဆင်ချေးကျုံးသူများအဖြစ် ခိုင်းစေခဲ့သည်။ အချို့သော အရည်းများသည် လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းများဖြင့် ခုခံခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ ရှမ်းပြည်ဘက်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။ === ပွဲကျောင်းအနွယ်များအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခြင်း === အရည်းကြီးဝါဒသည် အနော်ရထာမင်း၏ နှိပ်ကွပ်မှုကြောင့် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိဘဲ ပုဂံခေတ်နှောင်းနှင့် အင်းဝခေတ်များတွင် ကိုးကွယ်သူများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ပုဂံခေတ်နှောင်း သက္ကရာဇ် ၅၆၀ နှင့် ၆၆၀ ခန့်က ကျောက်စာများတွင် အရည်းကြီးတို့အား သပိတ်နှင့် ရွှေ၊ ငွေ ဆင်းတုများ ကပ်လှူခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ အင်းဝခေတ် [[မင်းခေါင် (ပထမ)|ပထမမင်းခေါင်]] လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့အား အရေးပေးခဲ့သဖြင့် နန်းတော်အတွင်း အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ နှောင်းခေတ်တွင် "အရည်း" ဟူသော အမည်အစား **"ပွဲကျောင်း"** ဟု အမည်ပြောင်းလဲသွားပြီး စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ် စသည့် အလေ့အထများကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၈ ရာစုအစောပိုင်း (သက္ကရာဇ် ၁၀၆၀-၁၁၆၀ ကြား) ကာလအထိ အရည်းအဆက်အနွယ်များ ရှိနေသေးကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။<ref name="Encyclopedia" /> == ခေတ်သစ်သမိုင်းအမြင်နှင့် အရည်းကြီးဝါဒအပေါ် ပြန်လည်ဆန်းစစ်ချက် == ယနေ့ခေတ် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် သုတေသီများသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြထားသော အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာ အထောက်အထားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ ပြန်လည်ဆန်းစစ်လာကြသည်။ အထူးသဖြင့် "ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း" နှင့် "အရက်သေစာ သောက်စားခြင်း" စသည့် စွပ်စွဲချက်များသည် ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် လုံးဝတွေ့ရှိရခြင်း မရှိပေ။ သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]၏ အဆိုအရ အရည်းကြီးဝါဒသည် အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးစပ်သော အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) သာ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဖယ်ရှားလိုသော သီဟိုဠ်ဆန်သည့် ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်များနှင့် ထိုဆရာတော်များကို အားပေးသည့် မင်းများလက်ထက်ရောက်မှသာ "ရဟန်းယောင်" များအဖြစ် ပုံဖျက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="ThanTun2004">သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ *ပုဂံခေတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်း*။</ref> ထို့ပြင် အရည်းကြီးတို့သည် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခြင်း၊ ဆေးကုသခြင်းနှင့် နွားမွေးမြူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြခြင်းမှာ ထိုစဉ်က သာသနာရေးထက် လူမှုရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် အဓိက ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေရသည့် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ရာဇဝင်ရေးဆရာများသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ စံနှုန်းများဖြင့်သာ တိုင်းတာ၍ အရည်းကြီးတို့ကို ရှုတ်ချခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ရာ၊ ယနေ့ခေတ် ရှေးဟောင်းသုတေသန အမြင်အရမူ အရည်းကြီးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေမခိုင်မီနှင့် အခြေခိုင်စ ကာလများ၌ ဒေသခံတို့၏ ယုံကြည်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးခဲ့သည့်၊ အနုပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ တတ်ကျွမ်းသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်သာ ရှုမြင်သင့်ကြောင်း တင်ပြကြသည်။<ref>Luce, G. H. (1969). *Old Burma: Early Pagan*. New York: J. J. Augustin.</ref> == ကိုးကား == <references/> {{ပုဂံ}} {{ပုဂံခေတ်}} [[Category:ပုဂံခေတ်]] 3sdkurisp3yjd2c70txppj0j7aitpmy 0 21379 1028193 1020282 2026-04-29T06:12:11Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖြစ်စဉ်များ */ 1028193 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဧပြီလ}} |} [[ဧပြီ]]လ၊ (၂၁)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၁၁)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၁၁၂)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၅၄) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == *[[၂၀၂၆]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * * == မွေးဖွားသူများ == * * * == ကွယ်လွန်သူများ == * [[၁၉၉၆]] - [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)|ကိုကြည် (ပြင်ဦးလွင်)]]၊ အငြိမ်းစား တပ်မတော်ဗိုလ်ကြီး၊ ဘာသာပြန်စာရေးဆရာ ([[၁၉၄၅]] မွေးဖွား) * [[၂၀၂၅]] &ndash; [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်]]၊ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်]]၏ ၂၆၆ ဦးမြောက် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]] ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * * == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Reflist}} {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဧပြီ]] gf1fe1e5vu93lh5btflvhuxxur6ogxr 0 21387 1028116 450707 2026-04-29T02:38:01Z Salai Rungtoi 22844 /* မွေးဖွားသူများ */ 1028116 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဧပြီလ}} |} [[ဧပြီ]]လ၊ (၂၉)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၁၉)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၁၂၀)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၄၆) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == * * * == မွေးဖွားသူများ == *[[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]] - ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသား * * == ကွယ်လွန်သူများ == * * * == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဧပြီ]] cjwvqgds1s03k4e3t88eyproo14wnw2 0 24222 1028281 960155 2026-04-29T09:02:01Z Setpo 139793 1028281 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စည်သူ ပြေတီဦး | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1978|11|30}} | birth_place = ချောင်းကောင်းရွာ၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] | nationality = မြန်မာ-ဗမာ | occupation = သရုပ်ဆောင် | years_active = ၁၉၉၉–လက်ရှိ | height = 170cm | weight = {{convert|146|lb|kg}} | alma_mater = [[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)]] [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] | children = ပြေသုဒြာ ၊ ပြေဒီရ | parents = ဦးတင်မောင်ဦး၊ ဒေါ်တီတီ | awards = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု]] (၂၀၁၀၊ ၂၀၁၂၊ ၂၀၁၃၊ ၂၀၁၄၊ ၂၀၂၂) | signature = Pyay Ti Oo Signature.JPG | settlement_type = သရုပ်ဆောင် | spouse = [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] }} '''ပြေတီဦး''' စည်သူပြေတီဦး ၅ထပ်ကွမ်း<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/247872 |title=၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တို့အတွက် အကယ်ဒမီဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆုများကို မြင့်မြတ်၊ စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၊ ပြေတီဦးတို့ကလည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို အိန္ဒြာကျော်ဇင်၊ စိုးပြည့်သဇင်နှင့် ရွှေမှုန်ရတီတို့က ရရှိပြီး အကယ်ဒမီဆုပေါင်း ၂၂ ဆု ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ မေ ၂၀၂၃ |date=၇ မေ ၂၀၂၃ }}</ref> [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]ရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးကို ၁၉၇၈ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃၀)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတင်မောင်ဦးနှင့် အမိ ဒေါ်တီတီတို့မှပြည်မြို့နယ်ချောင်းကောင်းကျေးရွာ တွင် မွေးဖွားသည်။ [[ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည့်အပြင် [[အနုပညာပျိုးခင်း]]၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ဗမာအမျိုးသား ဖြစ်၍ ပြည်မြို့နယ်ဇာတိဖြစ်သည်။ မြန်မာစာ မြန်မာစကား အစီအစဉ်မှ မွေးထုတ်ပေးလိုက်သော သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးသော ကျွန်တော်နှင့် နတ်သမီးများ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်း ဘဝ == ပြေတီဦးကို ၁၉၇၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့နယ်ချောင်းကောင်းရွာ၌ အဖ ဦးတင်မောင်ဦး၊ အမိ ဒေါ်တီတီ တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အလတ်ဖြစ်သည်။ ပြေတီဦး၏ အဖေမှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်နေသောကြောင့် ပြေတီဦး ၃နှစ်သား အရွယ်တွင် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့]] အနီးရှိ မုပ္ပလင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်။ ပြေတီဦး ခုနစ်နှစ်ခန့်တွင် [[ဟင်္သာတမြို့|ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]သို့ပြောင်းရွေ့သွားသည်။ ထိုမြို့တွင် [[ချင်းကုန်းရွာ၊ သက္ကယ်တန်း]]ဘော်ဒါဆောင်၌ နေခဲ့သေးသည်။ ပြေတီဦးသည် ပထမတန်း မှ စတုတ္ထတန်းအထိ ပထမဆု ရခဲ့သည်။ ဟင်္သာတတွင် ပြေတီဦးသည် ကျောင်းစာထက် အားကစားဘက်ကို ပိုသန်လာပြီး စားပွဲတင် တင်းနစ်၊ ကြက်တောင်ရိုက်ခြင်းတို့ဖြင့် ဆုများရရှိခဲ့သည်။ ပြေတီဦး အဋ္ဌမတန်းတွင် [[ရမည်းသင်းမြို့]] သို့ပြောင်းရွေ့သွားပြန်သည်။ ဒသမတန်းနှစ်တွင် ပြေတီဦး၏ မိသားစုသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး [[အထက(သုဝဏ္ဏ)|အခြေခံပညာအထက်တန်း‌ကျောင်း(သုဝဏ္ဏ)]]([[အ.ထ.က(သုဝဏ္ဏ)|အ.ထ.က-သုဝဏ္ဏ]])တွင်အထက်တန်း(၁၀တန်း)အောင်မြင်ခဲ့ပါသည်။‌ပြေတီဦးကြောင်း == ပြေတီဦးသည် လက်ရှိတွင် ဇာတ်ကားပေါင်း ရာကျော်နှင့် ကြော်ငြာပေါင်း မရေတွက်နိုင်အောင် ရိုက်ကူပြီးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ကျောင်းသား ဘဝမှ စ၍ အနုပညာလောက အတွင်းသို့ဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်သော မြန်မာစာ မြန်မာစကား ပညာပေး အစီအစဉ် တွင် စတင် သရုပ်ဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံးဇာတ်ကားမှာ ဇာတ်ပို့ အဖြစ်သာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရတဲ့ ဒါရိုက်တာမောင်ပြည့်ဝ ရိုက်ကူးသည့်‘ရင်ရိပ်စွန့် လိပ်ပြာ’ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အတွင်း ပြေတီဦး ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရိုက်ခဲ့ရသော ကားမှာ မရှိသလောက်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယမင်းသား သို့မဟုတ် ဇာတ်ပို့ နေရာမှ ရိုက်ကူးရသည်က များ၏။ ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင်မှ စိန်ဌေးဗီဒီယိုက ခေါင်းဆောင်မင်းသား တင်ရိုက်ရာမှ နာမည်ရလာသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ်အတွင်းတွင် ''ချစ်တော့ချစ်တယ် အလိုမလိုက်ဘူး'' အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး တစ်ကားသာ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူ၏ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အတွင်းထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများ အနက် အအောင်မြင်ဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများမှာ ''ချစ်ပန်းဝါဝါ''၊ ''ချိုလိမ်''၊ ''ရင်ဘတ်ချင်း အငြိ'' နှင့် ''ကျွန်မ ပခုံးပေါ်မှာ လိပ်ပြာလေးတွေ နားခဲ့ဖူးတယ်'' တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး ခြောက်ခု နှင့် များစွာသော တီဗွီ ကြော်ငြာများတွင် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် သူ၏ ၃၁ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ပွဲကို ကန်တော်ကြီး မျှော်စင်ကျွန်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ကြေး အခမဲ့ သတ်မှတ်ပေးခဲ့ရာ သူ၏ ပရိသတ် ထောင်ကျော် လာရောက် ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားကြီး ၆ကားမှာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုပေးပွဲအတွက် ရွေးချယ်သော စံကာတင် ၁၅ကား၌ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုကားများမှာ ''[[အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒသရယ်|အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်]]''၊ ''အမေ့ကျေးဇူးဆပ်ဖူးခြင်တယ်''၊ ''ကျောက်သင်ပုန်းတွေမိုးထားတဲ့အိမ်''၊ ''ရင်ဘတ်ကြီးနဲ့ ချစ်လိုက်မယ်''၊ ''နတ်ဖက်တဲ့စုံတွဲများ''၊ ''ဆွေတစ်ရာ မောင်တစ်ကျိပ်''တို့ဖြစ်သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ရက်နေ့ တွင် နေပြည်တော်မြို့၌ ကျင်းပသော ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အတွက် အကယ်ဒမီပေးပွဲတွင် ပြေတီဦးသည် အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆုကို ရခဲ့သည်။ ပြေတီဦးသည် သူ၏ ပထမဆုံးသော ထိုအကယ်ဒမီဆုကို ''အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်'' ဇာတ်ကားမှ ဒဿ ဇာတ်ကောင် ဖြင့် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ်အတွက် ''[[နင်စေရင်]]'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား၊ ''တိုက်ဆိုင်မှု ရှိလျှင်'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား နှင့် ''မေခင်ကညာပျို''တို့ ရိုက်ကူးပြီးဖြစ်သည်။ == အနုပညာ ပြင်ပ ဘဝ== ပြေတီဦးသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်]] တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် အရပ် ၅ပေ ၉လက်မ (၁.၇၅မီတာ) ရှိပြီး အလေးချိန် ၁၄၆ပေါင် (၆၆ကီလို) ရှိသည်။ ပြေတီဦးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝါသနာပါခဲ့သော တင်းနစ်ကစားခြင်းကို အားလပ်ချိန်တွင် ကစားလေ့ရှိသည်။ ပရဟိတလုပ်ငန်း အများအပြားကို ဦးဆောင်လုပ်ဆောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အနုပညာသားထဲတွင် ပထမဆုံး ပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်းထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ပြေတီဦးသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁ရက်နေ့တွင် မြန်မာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ မင်္ဂလာ ဧည့်ခံပွဲ အခမ်းအနားကို MRTV-4 ၌ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် ပြသခဲ့သည်။ ပြေတီဦးတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် သူတို့ သမီးဦး ပြေသုဒြာကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ရက်နေ့တွင် ဝိတိုရိယ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ == လူမှုအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု== ===ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း=== {{main|ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း}} ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ (ပြေတီဦးမွေးနေ့) တွင် [[ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း]]ကို ရည်ရွယ်ချက် (၇)ရပ်ဖြင့် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးမရွေး၊ ဘာသာမရွေး မည်သည့်ဆေးကျောင်းသားကိုမဆို ဉာဏ်ပညာထူးချွန်သူများအတွက် အလှူဒါနအဖြစ် ထောက်ပံ့လှူဒါန်းရန် ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ် ပါဝင်သည်။ ပြေတီဦးသည် [[ပြေတီဦးပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း]] ကို သိန်း ၁၀၀ ကျပ်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြေတီဦးလက်ထပ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဇနီးသည် [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်|အကယ်ဒမီ အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀-၂၀၁၁ ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ (၁၈)ဦးအတွက် ပညာသင်ဆုအဖြစ် ငွေကျပ် (၈၄)သိန်း ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး အလှူရှင်များက ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ (၂၇)ဦးအတွက် ပညာသင်ဆု အဖြစ် ငွေကျပ် (၁၆၂)သိန်း ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ပညာသင်ဆုရရှိသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူများသည် တစ်လလျှင် ၅၀၀၀၀ ကျပ်ခန့် ရရှိမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pyaytioofoundation.org/content/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9|title=ပြေတီဦး ပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်းအဖွဲ့ ပညာသင်စရိတ်ထောက်ပံ့ငွေ လျှောက်ထားလိုသူများအတွက်စည်းကမ်းချက်များ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|work=pyaytioofoundation|access-date=၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၃၀ မတ် ၂၀၁၁|archive-date=10 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810134146/http://pyaytioofoundation.org/content/%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ရက်နေ့တွင် ပြေတီဦး နှင့် အခြားသရုပ်ဆောင်များ စုပေါင်း၍ သုဝဏ္ဏ မိုးလုံလေလုံ အားကစားကွင်း၌ ပြေတီဦးဖောင်ဒေးရှင်း ရန်ပုံငွေ ပဒေသာပြပွဲများ အဖြစ် လွဲခဲတယ်နော်ပြဇာတ်၊ မုဒိတာလွင်ပြင် အငြိမ့်တို့ အပြင် သရုပ်ဆောင်များ အဆိုအစီအစဉ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းကို ဗွီဒီယို နှစ်ခု ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး အနုပညာကြေးများကို ဖောင်ဒေးရှင်းအတွက် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ပြေတီဦးသည် အကယ်ဒမီ ပေးပွဲတွင် ဆုရရှိသောအခါ ရွှေစင်ရုပ်မှ ကြယ်စင်၏ တန်ဖိုးအတိုင်းကို ဖောင်ဒေးရှင်း အတွက် ထည့်ဝင်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ===အနုပညာပျိုးခင်း=== {{main|အနုပညာပျိုးခင်း}} တစ်ခြောက်လုံးဆုံသည့်နေ့ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့၊ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် အကယ်ဒမီပြေတီဦး အပါအဝင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ ထိပ်တန်း ခြောက်ယောက်( [[လူမင်း|အကယ်ဒမီ လူမင်း]]၊ အကယ်ဒမီ ပြေတီဦး၊ [[နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|အကယ်ဒမီ နေတိုး]]၊ အကယ်ဒမီ ခန့်စည်သူ၊ မြင့်မြတ်၊ ဒါရိုက်တာ ဝိုင်း) သည် မြန်မာ့ အနုပညာ အကျိုးကို မျှော်မှန်း၍ အနုပညာပျိုးခင်း ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မင်းသမီး အသစ် ၃ဦးကို ပရိသတ်နှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ===အခြား=== ပြေတီဦးသည် အခြား လှူဒါန်းမှုများစွာကိုလည်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် စက်ဆန်းမီးလောင်မှုတွင် လှူဒါန်းမှု၊ ဘီအီးဒီ ပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်းအတွက် လှူဒါန်းမှု၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ဒုက္ခသည် ရခိုင်လူမျိုးများအား တွေ့ဆုံအားပေးမှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုချီးမြင့်သည့်အခမ်းအနားတွင် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု ရရှိခဲ့သည်။ == ဖမ်းဆီးထောင်ချခံရခြင်း == ပြေတီဦးသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံ]]ရမှုအပေါ် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်မှုထဲ ပါဝင်ခဲ့သည်။သူသည် လမ်းမပေါ်ထွက် ဆန္ဒပြခဲ့သည့်အပြင် စစ်အာဏာဖီဆန်ရေး လူထုလှုပ်ရှားမှုထဲမှ CDMပြုလုပ်သည့် အစိုးရဝန်ထမ်းများအား ငွေကြေးထောက်ပံ့ ကူညီခြင်းများဆောင်ရွက်သည်။ထိုသို့သော ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့်ဟုဆိုကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် ဇနီးဖြစ်သူ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] နှင့်အတူ အဖမ်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/famous-actors-got-arrested-04092021113211.html|title=ပြေတီဦးနဲ့ အိန္ဒြာကျော်ဇင် ဖမ်းဆီးခံရ|work=RFA Burmese|access-date=၁၁မေ၂၀၂၃ |date=၉ဧပြီ၂၀၂၁ }}</ref>၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ရက်နေ့တွင် လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/519733 |title=ပြေတီဦး၊ အိန္ဒြာကျော်ဇင်၊ လူမင်းနှင့် ပိုင်တံခွန်တို့ကို ပြန်လည်လွတ်မြောက်|work=DVB |access-date=၁၁ မေ ၂၀၂၃ |date= ၂ မတ် ၂၀၂၂ }}</ref> ==ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ == {| class="wikitable sortable" |+ ဇာတ်ကားစာရင်း |- ! ခုနှစ် ! ဇာတ်ကားအမည် ! တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်များ |- | ၂၀၀၀ | ''ရန်ကြွေး'' | |- | ၂၀၀၅ | ''မျှော်လင့်ခြင်းများစွာ'' | [[ဒွေး]]၊ နိုင်းနိုင်း၊ [[မင်းမော်ကွန်း]]၊ ဖိုးကျော်၊ ပန်းဖြူ၊ နဝရတ်၊ စိုးမြတ်နန္ဒာ |- | ၂၀၀၆ | ''ညကျောင်း'' | [[ဖြိုးငွေစိုး]]၊ချစ်စနိုးဦး |- | ၂၀၀၇ | ''ည၏ ကမ္ပည်း'' | ထွန်းအိန္ဒြာဗိုလ်၊ ချောရတနာ၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]] |- | ၂၀၀၈ | ''လက်ဝဲဘက် ရင်ဘတ်ဆီကဂီတ'' | [[ခိုင်သင်းကြည်]]၊ ချစ်စနိုးဦး |- | ၂၀၀၈ | ''ကြယ်ကလေးရဲ့နှင်တံ'' | နန္ဒာလှိုင်၊ နဝရတ် |- | ၂၀၀၈ | ''အချစ်ကိုယ်ရံတော်'' | ခိုင်နှင်းဝေ |- | ၂၀၀၈ | ''ရင်ခုန်သံကို မညာကြေးနော်'' | စိုးမြတ်နန္ဒာ၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]] |- | ၂၀၀၈ | ''လွဲမှားခြင်း၏ ရလဒ်'' | [[ခိုင်သင်းကြည်]] |- | ၂၀၀၉ | ''ချစ်ချစ်လီဆက်ချစ်'' | ''[[လွင်မိုး]]၊ကျော်ကျော်ဗို၊ထွန်းအိန္ဒြာဗိုလ်၊မယ်လိုဒီ'' |- | ၂၀၀၉ | ''မာန၏နောက်ကွယ်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၀၉ | ''ကြာဖြူ'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၀၉ | ''ချစ်ပန်းဝါဝါ' | စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၀၉ | ''ချိုလိမ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၀၉ | ''ရင်ဘတ်ချင်း အငြိ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၀၉ | ''Lady First'' | [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]] |- | ၂၀၀၉ | ''ကျွန်မ ပခုံးပေါ်မှာ လိပ်ပြာလေးတွေ နားခဲ့ဖူးတယ်'' | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ မေကဗျာ |- | ၂၀၀၉ | ''လေလှိုင်းချစ်သူ'' | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ တင့်တင့်ထွန်း |- | ၂၀၀၉ | ''Luck & Love'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၀၉ | ''မာန၏နောက်ကွယ်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၀၉ | ''ရိုးရာ'' | [[ရန်အောင်]]၊ [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချင်ဖတ်'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ရေရုပ်ရေးချယ်သူ'' | ပိုင်ဇေရဲထွန်း၊ မေကဗျာ |- | ၂၀၁၀ | ''ပန်းသွန်ကဗျာ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ ဆန်းထွဋ် |- | ၂၀၁၀ | ''အဖြူရောင်လွင်ပြင်များ'' | ကျော်ဇောဟိန်း၊ လင်းဇာနည်ဇော် |- | ၂၀၁၀ | ''လက်ဝဲဘက်ရင်ဘက်ဆီကဂီတ'' | [[ခိုင်သင်းကြည်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချစ်ဖူးတယ် မလွယ်ဘူး ရူးနိုင်တယ်'' | တင့်တင့်ထွန်း၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]]၊ ချောရတနာ၊ စိုးမြတ်နန္ဒာ၊ ခင်လေးနွယ် |- | ၂၀၁၀ | ''ဗိုက်ဗိုက်ဗိုက်'' | ကျော်ရဲအောင်၊ စိုးမြတ်သူဇာ၊ နဝရတ် |- | ၂၀၁၀ | ''ကျားကို တုတ်တဲ့ပျား'' | စိုးမြတ်နန္ဒာ |- | ၂၀၁၀ | ''သဲကိုးဖြာအချစ်'' | ရဲအောင်၊ စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၀ | ''ချစ်မှချစ် အကြီးကြီးချစ်'' | ရဲအောင်၊ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]]၊ ချောရတနာ |- | ၂၀၁၀ | ''တိမ်လွင့်သွားသောကောင်းကင်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''ပျားရည်ရောင် လမင်း'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချုပ်ဆေး'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''လေပြည်တေးသွား စက္ကူငှက်လေးများ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ချစ်သူရဲ့ ချစ်သူ'' | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ [[နန်းဆုရတီစိုး]] |- | ၂၀၁၀ | ''နှင်းဒဏ္ဏာရီ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''အပျိုလေးရဲ့ကောင်းဘွိုင်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''မချစ်ပဲ မနေနိုင်ဘူး'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''နှစ်ကျပ်ကွက်နင်းတဲ့ ယောက်ဖ'' | [[ရန်အောင်]]၊ [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''အဆင့်မြင့်ချစ်စကား'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''၁၅၀၀ကျော်တယ်'' | [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ရင်ခုန်သံ'' | [[ဖွေးဖွေး]] |- | ၂၀၁၀ | ''မဟေသီရဲ့ ဂျလေဘီ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ဘတ်ကီးဖူးစာ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''၃+၄=အချစ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၀ | ''ဝတ်မှုန်ဝိုင်၏အပြင်းစားရသ'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၀ | ''အပြင်းစားဥယျာဉ်မှူး'' | စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၀ | ''ဘလောင်းဘလဲ'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''မှော်ပန်းသီး'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၀ | ''မိန်းမယူမယ်ဆိုရင် စဉ်းစားဖို့လိုမယ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ရွှေလင်ပန်းနဲ့ပန်းကမ်းသူ'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ဂျူးလီးယက်တစ်ရေးနိုး'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၁ | ''ချစ်သူသိစေ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ဒါကြည့်ပြီးမှ ဖွကြပါ'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ယုံကြည်ချင်းနှင်းဆီ'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ရင်တွင်း အရှုပ်တော်ပုံ'' | [[ဖွေးဖွေး]]၊ မိုးယုစံ |- | ၂၀၁၁ | ''ကကြိုးဆုံတဲ့ သတို့သား'' | မိုးဟေကို |- | ၂၀၁၁ | ''ချောကလက် အချစ်'' | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]] |- | ၂၀၁၁ | ''နင့်'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''ဒီကောင်မလေးအတွက်'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''နတ်သမီးဖော်တဲ့အဆိပ်'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၁ | ''ပထမဆုံးချစ်တာနင်'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၁ | ''လက်မထပ်မီသုံးနာရီ'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၁ | ''ကျွန်တော့်ယောက္ခမ နှင့် သူ၏ ဗိုင်းရပ်စ်များ'' | စိုးမြတ်သူဇာ၊ စိုးမြတ်နန္ဒာ၊ စိုးပြည့်သဇင်၊ စန္ဒီမြင့်လွင်၊ ဝေလျှံ |- | ၂၀၁၂ | ''အချစ် ရောဂါ'' | [[မိုးဟေကို]] |- | ၂၀၁၂ | ''အချစ်၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးသည် အမုန်းဖြစ်၏။'' | စိုးမြတ်သူဇာ၊ သဉ္ဇာဝင့်ကျော် |- | ၂၀၁၂ | ''ချစ်ရင်ဖက်ထား'' | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၂ | နှလုံးသားမှာ အထာရှိတယ် | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ နဝရတ် |- |} ===ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးများ=== {| class="wikitable sortable" |+ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားစာရင်း |- ! ခုနှစ် ! ရုပ်ရှင်အမည် ! ဒါရိုက်တာ ! တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်များ |- |- | ၂၀၀၈ | ''ချစ်တော့ချစ်တယ် အလိုမလိုက်ဖူး'' | မိုက်တီး | [[လွင်မိုး]]၊[[ရာဇာနေဝင်း]]၊ခန့်စည်သူ၊[[ခိုင်သင်းကြည်]]၊မေကဗျာ၊လင်းဇာနည်ဇော် |- | ၂၀၀၉ | ''ရှော့ရှိတဲ့အချစ်များ'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | ခန့်စည်သူ၊ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ [[မိုးဟေကို]]၊ စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၀ | ''ဆွေတစ်ရာ မောင်တစ်ကျိပ်'' | မီးပွား | ခန့်စည်သူ၊ [[ခိုင်သင်းကြည်]]၊ ခိုင်နှင်းဝေ |- | ၂၀၁၀ | ''ရင်ဘတ်ကြီးနဲ့ ချစ်လိုက်မယ်'' | ဝါဝါဝင်းရွှေ | [[မိုးဟေကို]]၊ ညွန့်ဝင်း၊ [[ရန်အောင်]]၊ ဝါဝါဝင်းရွှေ၊ သားထူး |- | ၂၀၁၀ | ''အမေ့ကျေးဇူးဆပ်ဖူးချင်တယ်'' | ခင်စောမျိုး | [[သက်မွန်မြင့်]]၊ နေအောင်၊ မေသန်းနု၊ ဝါဝါအောင် |- | ၂၀၁၀ | ''နတ်ဖတ်တဲ့ စုံတွဲများ'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ [[သက်မွန်မြင့်]] ၊ နန္ဒ |- | ၂၀၁၀ | ''ကျောက်သင်ပုန်းတွေမိုးထားတဲ့အိမ်'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | ကျော်ရဲအောင်၊ [[သက်မွန်မြင့်]]၊ စိုးမြတ်သူဇာ |- | ၂၀၁၁ | ''[[အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒသရယ်|အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်]]'' | ဝိုင်း (Own Creator) | [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]၊ [[သက်မွန်မြင့်]] |- | ၂၀၁၂ | ''မေခင်ကညာ'' | ကိုဇော် (အာရုဏ်ဦး) | [[ရန်အောင်]]၊ ရဲအောင်၊ ခန့်စည်သူ၊ ကျော်ကျော်ဗို၊ စိုးမြတ်သူဇာ၊ [[အိန္ဒြာကျော်ဇင်]]၊ သဉ္ဇာဝင့်ကျော်၊ [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |- | ၂၀၁၂ | ''[[နင်စေရင်]]'' | ဝိုင်း (Own Creator) | [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]]၊ [[မင်းဦး]] |- | ၂၀၁၂ | ''တိုက်ဆိုင်မှုရှိလျှင်'' | မောင်မျိုးမင်း(ရင်တွင်းဖြစ်) | မိုးဟေကို၊ လိုင်လာခန်း |- | ၂၀၁၂ | ''Made In Heart'' | ဝိုင်း (Own Creator) | [[မိုးဟေကို]]၊ [[ဝတ်မှုန်ရွှေရည်]] |} ==ထူးချွန်ဆုရရှိမှုနှင့် ဆန်ကာတင်စာရင်းဝင်မှုများ== {| class="wikitable" |+သရုပ်ဆောင် ပြေတီဦး ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၆) ဖြင့် [[စည်သူဘွဲ့]] အပ်နှင်းခဲ့သည်။ !ခုနှစ် !ဆုအမည် !ဆုအမျိုးအစား !ဇာတ်ကား !မှတ်ချက် |- |rowspan="2" | [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု_နှစ်အလိုက်_ဆုရရှိသူများစာရင်း#၂၀၁၀-ခုနှစ်_(၅၅-ကြိမ်)|၂၀၁၀]] | rowspan="12" |[[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] | rowspan="12" |အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု |''[[အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒသရယ်|အာဒမ်ရယ် ... ဧဝရယ် ... ဒဿရယ်]]'' |{{won}} |- | ''[[အမေ့ကျေးဇူးဆပ်ဖူးချင်တယ်]]'' | {{nominated}} |- |၂၀၁၂ |''[[လက်ပံ (ရုပ်ရှင်)|လက်ပံ]]'' |{{won}} |- | rowspan="2" |၂၀၁၃ |''[[နင်စေရင်|နင် ... စေရင်]]'' |{{won}} |- | ''[[အဖြူရောင်ရဲတိုက် (ရုပ်ရှင်)|အဖြူရောင်ရဲတိုက်]]'' | {{nominated}} |- | rowspan="2" |၂၀၁၄ |''နှလုံးသားဖြင့် ပြုလုပ်သည်'' |{{won}} |- | ''[[တိုက်ဆိုင်မှုရှိလျှင်]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၁၅ | ''[[လူကြီးမင်းခင်ဗျာ]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၁၆ | ''[[ရာဇဝင်ရိုင်းသူများ]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၁၇ | ''[[ရင်ဘတ်ထဲကဓား]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၂၀ | ''[[ကမ္မဖလ]]'' | {{nominated}} |- | ၂၀၂၂ | ''[[လိပ်ပြာထောင်ချောက်]]'' | {{won}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] {{Lifetime|၁၉၇၈| |}} 7tpuv5h221xokp13y6788ecdaodsaql 0 24664 1028104 837923 2026-04-29T01:04:49Z ~2026-26018-29 142127 /* ပကိဏ္ဏက နမက္ကာရ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနာအစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး */ 1028104 wikitext text/x-wiki {{copy edit}} ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားစီရင်တော်မူသော ===ပကိဏ္ဏက နမက္ကာရ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနာ အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး=== နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ<br><br> (၁) အစိန္တေယျ၊ အပ္ပမေယျ၊ သေဋ္ဌဇေဋ္ဌ အတုလပရမံ၊ အရဟံ ဘဂဝါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ၊ အနုတ္တရ မာရဇိ၊ တိလောကန္တဂူ၊ သယမ္ဘူ ဘဝိဿရ၊ ဤသို့စသား အသင်္ချေ ယျ၊ နာမတံဆိပ်၊ ဂုဏ်ဝိသိဌ်ဖြင့်၊ ဇမ္ဗူဒိပ်မှတက်၍၊ ဘဝဂ်တိုင်ကြေညာလျက်၊ ကာမ ရူပ၊ အရူပ ဟု၊ ဩကာသ သုံးရပ်၊ လောကဓာတ်၌၊ အမြတ်ထက်အမြတ်၊ သမိုက်အပ်သော၊ လူနတ်ဗြဟ္မာ၊ မဟာကဝိန်၊ သုခမိန်တို့သည်၊ ပညိန္ဒြေရှိတိုင်းဖြင့်၊ ခြားပိုင်းတွက်ကျုံး၍၊ မဆုံးမကုန်နိုင်၊ မကြံစည်နိုင်၊ မအံ့ဩနိုင်၊ ပြည့်လှိုင်ထွေပြား၊ များပြားကျယ်ဝန်းသော၊ ကျေးဇူးတော်အပုံ၊ ဂုဏ်တော်အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူပေထသော။ (၂) အမျိုးဖြင့်မြတ်သောသူ၊ ဘုန်းဖြင့်မြတ်သောသူ၊ ဂုဏ်ဖြင့်မြတ်သောသူတို့သည်၊ မာန်မူဖက်ပြိုင်ခြင်းငှာ မထိုက်၊ *မကိုဋ် မင်္ဂလာ၊ ဤကမ္ဘာ၌၊ ပထမာဓိက၊ ဘူမိပါလ၊ အာဒိစ္စဂိုဏ်း၊ တိုင်းပြုပြည်ပြု၊ သမုတိဒေဝရာဇ်၊ နေနွယ်ဖြစ်၍၊ စင်စစ် အမျိုးတော်အားဖြင့်၊ မြင့်မြတ်လှသော၊ ဇာတိမဟတ္တဂုဏ်၊ *သုံးဘုံရပ်လုံး၊ ညွှတ်ရုံး ကော်ရော်၊ ပူဇော်ဦးညွှတ်ရာဖြစ်၍၊ စင်စစ် ဘုန်းတော်အားဖြင့် အလွန်မြတ်သော ပုညမဟတ္တဂုဏ်၊ *ဝသုန်သေလာ၊ အဏ္ဏဝါကို၊ မြူလွှာပြုလျက်၊ နှိုင်းတုစက်လည်း၊ ကျေးဇူးနက်တိုင်၊ မကုန်နိုင်သည် ဖြစ်၍၊ စင်စစ် ဂုဏ်တော်အားဖြင့် မြတ်သော ဂုဏ မဟတ္တဂုဏ်၊ ဤသုံးစုံကြောင့်၊ လူ့ဘုံနတ်ဌာန်၊ ပြိုင်စံယှဉ်ဖော်၊ မပေါ်မပြူ၊ တစ်ဆူတည်းသော၊ အပ္ပဋိပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တော်မူပေထသော။ (၃) ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ၊ ချက်ဗွေဘူမိ၊ အပရာဇိခရိုင်၊ ညောင်မဏ္ဍိုင်ကို၊ စိုးပိုင်တော်မူအံ့သော ကာလ၌၊ ကာမလောကဓာတ်၊ ခုနှစ်ရပ်လုံး၊ ဆတ်ဆတ်လှိုက်ခုန်၊ တုန်ဘနန်းမျှ၊ သန်းအကုဋေ၊ နတ်ဗိုလ်ခြေနှင့်၊ မိုးမြေကြည်းဟည်း၊ ပဲ့တင်တီးအောင်၊ ဖျက်ဆီးလုယက်လာသော၊ မေခလာဂီရိ၊ တောင်တရှိမျှ၊ ပြောင်ကြီးသေဌ်နင်း၊ မာရ်နတ်မင်းကို၊ ဖြည့်တင်းတော်မူခဲ့သော၊ ပါရမီဉာဏ်၊ ကံသမ္ဘာရှိန်၊ ဝရဇိန်လျှံပြောင်၊ ရွှေဘုန်းရောင်ဖြင့်၊ မှောင်မဝင်ခင်၊ အောင်မြင်တော်မူစေ၍၊ ကိလေသာစက်၊ သုံးထောင်ဝက်ကို၊ ဖြိုဖျက်တိုက်လှန်ခြင်းငှာ၊ အာနာပါနဘာဝနာဖြင့်၊ ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ၊ စတုတ္ထသမာပတ်တို့ကို၊ အာဝဇ္ဇနဝသီ၊ သမာပဇ္ဇနဝသီ၊ ပစ္စဝက္ခဏဝသီ၊ အဓိဋ္ဌာနဝသီ၊ ဝုဋ္ဌာနဝသီတည်းဟူသော၊ ဝသီဘော် ငါးတန်ဖြင့်၊ အဖန်ဖန်လေ့လာတော်မူပြီးလျှင်၊ *ရှေးတီးကာလ၊ ဘဝရှည်ကျူး၊ ဖြစ်ဘူးသမျှ၊ ဒေသရပ်ရွာ၊ ခန္ဓာပင်စည်၊ အမည်အမျိုးစသော၊ ပရမတ်ပညတ်တို့ကို၊ တပ်အပ်သိနိုင်စွမ်းသော၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၊ *သုံးတိုက်ဘုံသား၊ အများသတ္တ၊ ဝေနေယျတို့၏၊ ကမ္မဂတိ၊ စုတိပဋိသန်၊ လားရန်ဌာနနှင့်တကွ၊ ဒူရပရိစ္ဆန္န၊ သဏှသုခုမ ဖြစ်သော၊ ရူပါရုံတို့ကို၊ အကုန်မြင်နိုင်စွမ်းသော၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊ *လေးတန်ဩဃ၊ အာသဝနှင့်၊ ယောဂဂန္ထာ၊ လေးဖြာဥပါဒါန်၊ ခြောက်တန် နီဝရဏ၊ အနုသယ ခုနှစ်အင်၊ သံယောဇဉ် ဆယ်တန်၊ ခြံရံလျက်သား၊ များစွာသော အကုသိုလ်၊ ဗိုလ်ခြေကွပ်ကဲ၊ သူရဲကိလေသာ၊ ထောင့်ငါးရာတို့ကို၊ စင်စွာပယ်ဖြတ်၊ အလွန်မြတ်သောကြောင့်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂ အမည်ရသော၊ အာသဝက္ခယဉာဏ်၊ ဤသုံးတန်သောဝိဇ္ဇာ၊ ခွဲစိတ်ဖြာသော်၊ ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးနှင့်၊ ပြည့်စုံတော်မူသဖြင့်၊ သယမ္ဘူ အထွဋ်၊ လူ တမွတ်ဟု၊ မချွတ် သမိုက်အပ်ထသော။ (၄) ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာ ဟူသမျှတို့၊ ရခြင်းငှာ မထိုက်၊ *သုံးထိုက်ဘုံသား၊ အများသတ္တ၊ ဝေနေယျ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏၊ အလိုဆန္ဒ၊ အာသယကိန်းဟန်ကို၊ ဧကန်သိမြင်နိုင်သော၊ အာသယာနုသယဉာဏ်၊ *ဣန္ဒြေရင့် မရင့်ကို၊ ထောက်ချင့်သိနိုင်စွမ်းသော၊ ဣန္ဒြိယ ပရောပရိယတ္တိဉာဏ်၊ *ပရမတ်ပညတ်၊ အရပ်ရပ်အလုံးစုံကို၊ အကုန် အစင်သိမြင်နိုင်သော၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်၊ *သင်္ခါရ, ဝိကာရ၊ လက္ခဏာ, နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ် တည်းဟူသော၊ ဉေယျဓံငါးအင်ကို၊ သိမြင်တော်မူရာ၌၊ ဆီးကာပိတ်ပင်ခြင်း မရှိသော၊ အနာဝရဏဉာဏ်၊ *ယမိုက်ပြာဋိဟာ၊ လွှတ်ခြင်းအရာ၌၊ လေ့လာတော်မူနိုင်သော၊ ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ်၊ *သနားထိုက်လှစွာသော၊ ဝေနေယျ သတ္တဝါကို၊ လွန်စွာသနားတော်မူသော၊ မဟာကရုဏာ သမာပတ္တိဉာဏ်၊ ဤခြောက်တန်သော ဆ အသာဓါရဏ၊ ဉာဏလျှံပြောင်၊ မြတ်တန်ဆောင်ကို၊ ညှိထောင်ထွန်းစိုက်တော် မူသည်ဖြစ်၍၊ ဝေးနီး စကြဝဠာ၊ သမန္တာရပ်၊ လောကဓာတ်တို့ကို၊ ထုတ်ခပ်ထင်ထင်၊ ရှုမြင်တော်မူနိုင်သော၊ ပသာဒစက္ခု၊ ဉာဏစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓ စက္ခု၊ သမန္တစက္ခုတည်းဟူသော၊ မျက်စိတော်ငါးလုံးဖြင့်၊ အဆုံးမဲ့မြင်တော်မူပြီး ထသော။ ( ၅ ) ပလ္လင်, အနိမိသ၊ စင်္ကမ မှသည်၊ စတုတ္ထ သတ္တာဟဝယ်၊ ရတနာရွှေအိမ်၊ ချမ်းရိပ်ငြိမ်၌၊ မွေ့သိမ်စံပယ်တော်မူကာ၊ အဘိဓမ္မာ ခုနှစ်ကျမ်းတွင်၊ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာကို၊ လေ့လာဆင်ခြင်တော်မူသော၊ အာနုဘော်တော်ကြောင့်၊ အသွေးတော်, အသားတော်၊ အရိုးတော်စု၊ ဝတ္ထု ပသာဒိန္ဒြေ အလုံးမှ၊ ပြိုးပြုံးပြိုးပြက်၊ ရိုးရိုးရက် တောက်ပလျက်၊ နီလ, ပီတ, လောဟိတ၊ ဩဒါတ, မဉ္ဇိဋ္ဌ, ပဘသရာ၊ *မိလ္လာရည်လို၊ ဖိတ်ဖိတ်ယိုမျှ၊ ညိုသောရောင်ခြည်တော်၊ *ဖဲကတ္တီပါ၊ ဂီဝါလျှပ်ပြေ၊ ရွှန်းရွှန်းဝေမျှ၊ ရွှေသောရောင်ခြည်တော်၊ *ကသစ်ခေါင်ရမ်း၊ ပန်းကြက်မောက်ပီ၊ တွေးတွေးချီမျှ၊ နီသောရောင်ခြည်တော်၊ *သာခွာဘော်ကြူ၊ ဖွေးဖွေးလူ သကဲ့သို့၊ ဖြူသောရောင်ခြည်တော်၊ *ပြာလျှံညိုလျှံ၊ ခိုလျှံ စုပေါင်း၊ ရှုမညောင်းမျှ၊ မောင်းသောရောင်ခြည်တော်၊ *ထွန်းပေါ်ဝင်းဝင်း၊ ထိန်လင်းစက်စက်၊ လျှပ်စစ်လက်သကဲ့သို့၊ ပြိုးပြိုးပြက်သော ရောင်ခြည်တော် တည်းဟူသော၊ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ဆိုင်ကို၊ တပြိုင်တည်းကွန့် မြူးစေလျက်၊ လနေအတိ၊ လျှံငြီး ပြောင်ပြောင်၊ ဗိမာန်ရောင်နှင့်၊ သောင်းထောင်စကြာ ဝဠာ၊ ထွန်းလင်းဖြာသော၊ ဗြဟ္မာကြီးတို့၏၊ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်လျက်၊ နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးနိုင်သော၊ ကိုယ်တော်ရောင်တို့ဖြင့်၊ အထောင်အသောင်းသော၊ လောကဓာတ်တို့ကို၊ တလျှပ်လျှပ် ထွန်းလင်းတော်မူပြီးထသော။ (၆) *ပရိဗိုဇ် တက္ကတွန်း၊ ရဟန်း ရသေ့၊ မုနေ့အရည်း၊ ဦးပြည်းတပသီ၊ ဗေရာဂီတို့၏၊ ဝါဒီ အလိုက်၊ စရိုက်ဘာဝ၊ ကျင့်ဆောင်ကြသော၊ သာသနာ့ဗာဟီ၊ လောကီသီလတို့ထက်၊ ဆထက်ထောင်ရာ၊ သာလွန်ဘိသဖြင့်၊ အဓိသီလ ဟုသမုတ်အပ်သော၊ အာပတ်ခုနှစ်ပုံကို၊ လုံခြုံစွာစောင့်ကြောင်းဖြစ်သော၊ ပါတိမောက္ခ သံဝရသီလ၊ ဣန္ဒြေခြောက်ပါးကို၊ တားမြစ်ပိတ်ပင်ကြောင်းဖြစ်သော၊ ဣန္ဒြိယ သံဝရသီလ၊ မိစ္ဆာ ဇီဝမှ ကြဉ်ခွာလျက်၊ စင်ကြယ်စွာ အသက်မွေးကြောင်းဖြစ်သော၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ပစ္စည်းလေးဖြာကို၊ ပစ္စဝက္ခဏာတင်၍၊ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းတည်းဟူသော၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ၊ ဤလေးဝသော၊ စတုပါရိ၊ သုဒ္ဓိတံခွန်၊ အလွန်ဖြူစင်၊ မြူမတင်ခြင်း တည်းဟူသော၊ သီလဝိသုဒ္ဓိ၊ *မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာဈာန်၊ မြဲမြံစွာလေ့လာခြင်း တည်းဟူသော၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ၊ *ခြောက်ဆယ့်နှစ်ဖြာသော၊ မိစ္ဆာဝါဒီ၊ ဝိတဏ္ဍီ ညစ်ကြေးမှ၊ ကင်းဝေးဖြူစင်လျက်၊ အယူ၏စင်ကြယ်ခြင်း တည်းဟူသော၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ၊ *တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော၊ ယုံမှားသင်္ကာကို၊ ဖြတ်ခွာ လွန်မြောက်နိုင်သော၊ ဉာဏ်၏ စင်ကြယ်ခြင်း တည်းဟူသော၊ ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိ၊ *မဂ်ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို မြင်နိုင်သော၊ ဉာဏ်၏ စင်ကြယ်ခြင်းတည်းဟူသော၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ *မဂ်သို့ရောက်ကြောင်း၊ အကျင့်ကောင်းကို မြင်နိုင်သော၊ ဉာဏ်၏ စင်ကြယ်ခြင်းတည်းဟူသော၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ၊ *မဂ်လေးရပ်နှင့်၊ သဟဇာတ် သမ္ပယုတ်ဖြစ်၍၊ သစ္စာလေးတန်ကို၊ တဆယ့်ခြောက်နက် ဝေဖန်ပြီး၊ ဧကန်သိမြင်နိုင်သော၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ တည်းဟူသော၊ ဝိသုဒ္ဓိ ခုနှစ်ပါး၊ တရားဘွဲ့ဖြူ၊ သရဖူ မကိုဋ်၊ ဦးစိုက်မင်္ဂလာ၊ မြတ်တန်ဆာကို၊ တင့်တယ်စွာ ဆင်ယင်လျက်၊ တဒင်္ဂ ဝိမုတ္တိ၊ ဝိက္ခမ္ဘန ဝိမုတ္တိ၊ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ၊ ပဋိပဿမ္ဘနဝိမုတ္တိ၊ နိသရဏဝိမုတ္တိ တည်းဟူသော၊ ဝိမုတ္တိငါးရပ်၊ တရားမြတ်ကြောင့်၊ လောကဓာတ်အလုံး၊ ညွှတ်ကျုံး ပူဇော်ရာ၊ အာဂါရမုနိ၊ အနာဂါရမုနိ၊ သေက္ခမုနိ၊ အသေက္ခမုနိ၊ ပစ္စေကမုနိ တို့ထက်၊ ကဲတက်လွန်မြတ်စွာ၊ မုနိန္ဒာဘိပဝရ၊ အတုလမုနိလည်း ဖြစ်တော်မူထသော။ (၇) သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော၊ ယောက်ျားမြတ်တို့၏၊ လက္ခဏာတော်ကြီး၊ ရှစ်ဆယ်သော လက္ခဏာတော်ငယ်၊ တင့်တယ်ယိုဖိတ်၊ ကိုယ်အင်္ဂါတော်အစိတ်ကို၊ လက္ခဏာရိပ် ပြရာ၌၊ နားပန်တော် အစုံနှစ်ဘက်မှသည်၊ နဖူးတော်ဆံစသို့၊ ယှက်ကူးကာတောက်ပသော၊ ဥဏှီသ သင်းကျစ်တော်တဖြာ၊ နရကာရွှေစင်၊ နဖူးတော်အပြင်၌၊ စို့သက်တန့် အသွင်ဖြင့်၊ ကော့ညွှတ်ပျော့ပေါ်လွင်သည့်၊ နှစ်ဖက်သော မျက်မှောင်တော် တစ်တန်၊ ပဘံကရ မျက်မှောင်တော် အစမှ၊ လောမထူးထွေ၊ ညာရစ်ခွေဖြင့်၊ ငွေရောင်ခြည်တစ်တန်၊ တစ်လံဝက်လောက်၊ ဝန်း၍တောက်သော၊ ဥဏ္ဏလုံ မွေးရှင်၊ ပိတုန်းရောင်သွင်၊ မည်းမှောင်လွင်သဖြင့်၊ ကော့ညွှတ်ပျော့ပေါ်လွင်သည့်၊ ဆံစတော်တတန်၊ ကျောက်နဝရတ်သဖွယ်၊ သောက်ရှူးကြယ် တဝ၊ ရှုကြည့်တိုင်းတောက်ပသော၊ မံသစက္ခုတော် နှစ်ဖြာ၊ ပြယိုးယားပွင့်၊ ရွှေပန်းဆိုင်း ဆင့်သကဲ့သို့၊ မမြင့်မမောက်၊ မကောက်မချွန်၊အလွန်လျှင် ရှုချင်ဖွယ်ရာသော၊ နှာတံနှာသီးတော်မြတ်၊ လျောက်ပတ်သားနား၊ ကွန့်ကွန့်လျားသော၊ ပါးတော်မြတ်နှစ်သွယ်၊ ပုလဲရတနာ၊ သာခွာဘော်ကြူ၊ ဖွေးဖွေးလူလျက်၊ ဖြူစင်ကြယ် လှစွာသော၊ သွားတော်မြတ်လေးဆယ်၊ စွယ်တော်မြတ်လေးဆူနှင့်တကွ၊ ပြန့်ပြန့်ညီညာ၊ နီလှစွာသော၊ လျှာတော်မြတ် စသည့်၊ ကိုယ်အင်္ဂါတော် အစိတ်တို့ဖြင့်၊ ယိုဖိတ်ယှက်သန်းလျက်၊ ချီးမွမ်းအံ့ဩ၊ ပြောပ၍ မပြီးနိုင်သဖြင့်၊ အလွန်အကြူး၊ အထူးသပ္ပာယ်တော် မူထသော။ (၈) ကာမဘဝါ၊ ဒိဋ္ဌာဝိဇ္ဇော၊ ဩဃလေးဖြာ၊သံသရာစက်၊ ဝဲဂယက်၌၊ တဝဲလည်လည်၊ မတည်မရပ်၊ ချာချာပတ်လျက်၊ ရဟတ်ဆုံနွား၊ ကဲ့အလားသို့၊ မျောပါးရှည်ကြာ၊ ဝေနေယျာတို့ကို၊ အဏ္ဏဝါ ဂယက်၊ ဩဃနက်မှ၊ ညာလက်ဆွဲငင်၊ ကယ်တင်တော်မူခြင်းငှာ၊ ပဉ္စတာလီ၊ ဝါဝဿီဝယ်၊ နာရီမလစ်၊ မဂ်ဆီညှစ်၍၊ ဖွင့်လှစ်ဟောပြ၊ ဆုံးမတော်မူရာ၊ ဒေသနာတော်သည်၊ ဝိနယ, သုတ္တန်၊ ဘိဓမ္မံဟု၊ သုံးတန်ပြားလာ၊ သာသနာတော် နည်းအားဖြင့်လည်း သုံးရပ်၊ ကထာနည်းအားဖြင့်လည်း သုံးရပ်၊ အာဏာဝေါဟာ၊ ပရမတ္တာ ဟူ၍လည်း သုံးရပ်၊ ဤသို့အားဖြင့်၊ သုံးတန်အပြား၊ ပိဋကတ် ဒေသနာတော်သုံးပါးတို့ကို၊ ဟောကြားမြွက်ဟ၊ ဆုံးမတော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ လူနတ်တို့၏ ဆရာအစစ်လည်း ဖြစ်တော်မူထသော။ (၉) ခပ်သိမ်းသော တရားအပေါင်းကို၊ မိမိ အလိုလို၊ ကိုယ်တော်တိုင်သာလျှင်၊ ကောင်းစွာထင်ထင်၊ သိမြင်တော်မူသည် ဖြစ်၍၊ များဖျင်သတ္တဝါ၊ ဝေနေယျာကို၊ ခေမာအောင်မြို့၊ ကူးစေဖို့ငှာ၊ ဒေသနာရေအေး၊ နိဗ္ဗာန်တည်း ဟူသော အမြိုက်ဆေးကို၊ တိုက်ကျွေး ဖြန်းဆွတ် တော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ လောကသုံးရပ်၊ ဘုံသုံးထပ်၌၊ ယှဉ်ကပ်သော်လည်း မနိုင်၊ ပြိုင်သော်လည်း မတူ၊ တစ်ဆူတည်းသော၊ အပ္ပဋိပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တော်မူထသော။ (၁၀) ဤမဟာဘဒ္ဒ၊ ကမ္ဘာမ၌၊ ကကုသန္ဓာ၊ ကောဏာဂမန၊ ကဿပဟု၊ လောကထွတ်ထား၊ဘုရားသုံးဆူ၊ သယမ္ဘူတို့၊ ထီးဖြူ အရဟတ္တဖိုလ်၊ ရိပ်ခိုနန်းမြင့်၊ သုံးကြိမ်ဆင့်၍၊ ပွင့်တော်မူကြကုန် ပြီးသည့်နောက်၊ လေးဆင့်မြောက်အကျ၊ စတုတ္ထ အောင်ပွဲတွင်၊ ညေယျငါးအင်၊ ကုန်စင်သိမှု၊ သမန္တစက္ခု၊ သဗ္ဗညုတ၊ဉာဏခိုင်ဖြီး၊ ဉာဏ်တော်ကြီးကို၊ ပိုင်စီးလက်ရောက်၊ ဆက်ခါလျှောက်၍၊ ပွင့်မြောက်တော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ ဗြဟ္မာနတ်လူ၊ သုံးဘုံသူကို၊ ကြည်ဖြူမေတ္တာ၊ ကရုဏာဖြင့်၊ သာယာစွာဆုံးမ၊ ဟောပြတော်မူသည်လည်းဖြစ်တော်မူထသော။ (၁၁) ဒီပင်္ကရာ၊ ထွတ်ချာမှန်ကင်း၊ သုံးလူ့မင်း၏၊ ခြေရင်းတော်အောက်၊ ဝပ်စင်းမှောက်လျက်၊ နိယတဗျာဒိတ်ပန်းကို၊ ဆွတ်လှမ်းခံယူတော်မူစဉ်ကပင်၊ သာဝကဉာဏ်၊ ပါရမီသာမန်ဖြင့်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ကူးယူလျှင်၊ ရလောက်တော်မူပါလျက်လည်း၊ တစ်ယောက်တည်း ငါတစ်မူ၊ နိဗ္ဗာန်ကို ယူချေလျှင်၊ ဘယ်တွင် အကျိုးမရှိချေ၊ သမ္ဗောဓိမှန်၊ သဗ္ဗညု ရွှေဉာဏ်ကို၊ သွေမလှန် ငါရမှ၊ တရားမြတ် ဖောင်စကြာဖြင့်၊ သတ္တဝါ ဝေနေယျကို၊ သံသရာဝဲဂယက်မှ၊ နိဗ္ဗာန်မည်သာ၊ ကျွန်းခေမာသို့၊ တင်ကာဆောင်ပို့မည်ဟု၊ တိဏ္ဏော တာရေယျံ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျံ၊ မုတ္တော မောစေယျံ၊ သုံးခွန်းသော ဝစနံကို၊ ရွှေနှုတ်တော်လှစ်ဖွင့်၍၊ ကျူးရင့်တော် မူခဲ့ပြီးသည့်နောက်၊ လေးအသင်္ချေ၊ လွန်လေကုန်မြောက်၊ ကမ္ဘာတစ်သိန်း အလွန်သို့ရောက်အောင်၊ လူသာမန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့၊ အလွန်တရာ၊ ဖြည့်ကျင့်ရှာမှီးနိုင်ခဲသော၊ ပါရမီ ဆယ်ပါး၊ စွန့်ခြင်းကြီး ငါးပါးစသော၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိအဖြစ် တည်းဟူသော၊ ဆုကြီးကို ရှာမှီးတော်မူပြီးထသော။ (၁၂) ဂင်္ဂါဝါဠု၊ သဲစုမြူဟန်၊ ပမာတန်ကဲ့သို့၊ အနန္တဂူ၊ နိဗ္ဗာန်ယူကုန်သော၊ ဆူဆူမြတ်စွာ၊ စောသတ္တာတို့၏၊ သွားရာလမ်းကြောင်း၊ စရိုက်ကောင်း မူလဖြစ်သော၊ သီလသံဝရ၊ ဣန္ဒြိယ သံဝရ၊ ဘောဇ‌နေမတ္တညုတာ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂ၊ သဒ္ဓါ, သတိ၊ ဟီရိဩတ္တပ္ပ၊ ဗာဟုသစ္စ၊ ဝီရိယ, ပညာ၊ လေးဖြာဈာန်တည်းဟူသော၊ စရဏတရား (၁၅) ပါးတို့ကို၊ အားသစ် ကျင့်ဆောင်တော်မူသဖြင့်၊ *သယမ္ဘူတကာ၊ ပြည့်စုံရာသား၊ နာနာကုလတို့၏၊ ဝေါဟာရ, သဒ္ဒါ, အနက်ကို၊ အချက်ကျသိနိုင်သော၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ၊ *ဝါစာဂီရတ်၊ နှုတ်သံလွှတ်က၊ ဇာတ်တူတူ မတူတူ၊ ဘာသာဟူသမျှတို့က၊ ဧကန္တသိနိုင်သော၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၊ *တစ်ခု တစ်ခုသော၊ ပုဒ်အက္ခရာကို၊ သဒ္ဒါ၏ အလို၊ ဝိဂြိုဟ်, ဝစနက်၊ ဓာတ်, ပစ္စည်း, လိင်, အန်ဖြင့်၊ ဝေဖန်၍ သိနိုင်သော၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ *ကိုယ်တိုင်သိသမျှ၊ တရားတို့ကို၊ သူတစ်ပါးသိစိမ့်သောငှာ၊ သဒ္ဒါ, ပညတ်သို့တင်၍၊ စုံလင်စွာ မြွက်ဆိုတတ်သော၊ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ တည်းဟူသော၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါး၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗသောတ၊ စေတောပရိယ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ၊ ယထာကမ္မုပဂ၊ အနာဂတံသ တည်းဟူသော အဘိညာဉ် ခုနှစ်ပါး၊ ရူပဈာန်လေးရပ်၊ အရူပဈာန်လေးရပ်အားဖြင့်၊ သမာပတ်ရှစ်ပါး၊ ကျေးဇူးတော် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ ထူးပြားဆန်းကြယ်၊ အံ့ဖွယ်တော် တစ်ဆယ့်ရှစ်စုံ၊ ထိုမျှဂုဏ်ကို၊ ဥဿုံစိုးပိုင်တော်မူပြီးထသော။ (၁၃) ဒေဝပုတ္တမာရ်၊ ကိလေသမာရ်၊ ခန္ဓမာရ်၊ မစ္စုမာရ်၊ အဘိသင်္ခါရမာရ်၊ ဤငါးတန်တို့ကို၊ တိုက်လှန်ဖြိုခွဲ၍၊ အောင်ပွဲယူနိုင်၊ ရဲခေါင်တိုင်သော၊ *ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၊ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၊ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၊ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် တည်းဟူသော သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ *ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ခြင်း၊ မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ် ကံတို့ကို၊ တဖန်အသစ်၊ မဖြစ်စေခြင်း၊ မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို၊ ဖြစ်ပွားအောင် လုံ့လပြုခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသောကုသိုလ်တရားတို့ကို၊ ကြီးပွားစည်ပင်စိမ့်သောငှာ၊ လွန်စွာလုံ့လပြုခြင်းတည်းဟူသော၊ သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါး၊ *ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ် တည်းဟူသော ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး၊ *သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ တည်းဟူသော ဣန္ဒြေငါးပါး၊ *သဒ္ဓါဗိုလ်၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ သတိဗိုလ်၊ သမာဓိဗိုလ်၊ ပညာဗိုလ် တည်းဟူသော ဗိုလ်ငါးပါး၊ *သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင် တည်းဟူသော၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနှစ်ပါး၊ *သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ တည်းဟူသော၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၊ ဤသို့အားဖြင့်၊ ပိုင်းခြားတွက်ဖွဲ့၊ သုံးဆယ့်ခုနှစ်ရပ်၊ အလွန်မြတ်သော၊ ဗောဓိပက္ခိယ၊ ဓမ္မအကျော်၊ ရဲမက်တော်တို့ကို၊ ကိုယ်ရံတော်ကြီး၊ ဦးစီးဗိုလ်ချုပ်တင်လျက်၊ အသင်္ချေချေ၊ တွက်ရေမဆုံး၊ ပတ်ကုံး ကိလေသာ၊ မာရ်ဗိုလ်ပါတို့ကို၊ ဆံလွှာ မကြွင်းအောင်၊ ခုတ်စဉ်းတိုက်သိမ်း၊ အငြိမ်းအောင်မြင်တော်မူသဖြင့်၊ အသင်္ခတ၊ ခေမရွှေဘုံ၊ ဓမ္မာရုံသဘင်၊ မြိုက်နန်းခွင်၌၊ ဥကင်စွင့်စွင့်၊ ဖွင့်တော်မူပြီးထသော။ (၁၄) လေးအသင်္ချေ၊ လွန်လေတစ်သိန်း၊ တွက်ကိန်းများလှ၊ ကပ်ထိုမျှ၌၊ လုံ့လကြိုးပမ်း၊ ဖြည့်စွမ်းဆည်းပူးတော်မူခဲ့သော၊ ဒါနပါရမီ၊ သီလပါရမီ၊ နိက္ခမပါရမီ၊ ပညာပါရမီ၊ ဝီရိယပါရမီ၊ ခန္တီပါရမီ၊ သစ္စာပါရမီ၊ မေတ္တာပါရမီ၊ အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီ၊ ဥပေက္ခာပါရမီ၊ ဆယ်လီသုံးစုံ၊ ကုသိုလ်ဟုန်ကြောင့်၊ လူ့ဘုံစံပျော်၊ အလောင်းတော်ဖြစ်ခါစပင်၊ ကာဠာဝက၊ ဂင်္ဂေယျနှင့်၊ မဏ္ဍရ, တမ္ဗ၊ ပိင်္ဂလ, ဂန္ဓ၊ မင်္ဂလ, ဟေမ၊ ဥပေါသထ, ဆဒ္ဒန်၊ ဤဆယ်တန်သော ဆင်မျိုးတို့၏၊ ဆယ်ဆတက် ဆယ်ဆတက်စီသော အားကို၊ ဆောင်နိုင်သည်ဖြစ်၍၊ ယောက်ျား ဗိုလ်ခြေ၊ ကုဋေတစ်သောင်းတို့၏၊ ကာယဗလ၊ ဌာနာဌာန ကောသလ္လဉာဏ်၊ ဝိပါကဉာဏ်၊ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီဉာဏ်၊ နာနာဓာတုဉာဏ်၊ အဓိမုတ္တိဉာဏ်၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်၊ ဈာနာဒိသံကိလေသဉာဏ်၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊ အာသဝက္ခယဉာဏ် တည်းဟူသော၊ ဆယ်ပါးသောဉာဏဗလကို၊ ရတော်မူသည်ဖြစ်၍၊ *လူ့ပြည်နတ်ရပ်၊ ခေတ်သုံးထပ်ကို၊အုပ်ကွပ်စိုးပိုင်၊ နိုင်တော်မူခြင်းတည်းဟူသော၊ ဣဿရိယဘုန်းတော်၊ *လောကုတ္တရာတရား၊ မြတ်ကိုးပါးသို့၊ ထင်ရှားစွာရောက်ခြင်းတည်းဟူသော၊ ဓမ္မဘုန်းတော်၊ *နရဂ်, ဘဝဂ်၊ အောက်ထက်ပျံ့လှိုင်၊ သုံးခရိုင်၌၊ အဆုံးတိုင် ကျော်စော တော်မူခြင်းတည်းဟူသော၊ ယသဘုန်းတော်၊ *သုံးဆယ့်နှစ်ပါး၊ သမိုက်ထားသော၊ ယောက်ျားမြတ်တို့၏ လက္ခဏာ၊ ရောင်ဝါမြုတေ၊ ကျက်သရေအပေါင်းနှင့်၊ ပြည့်စုံတော်မူခြင်း တည်းဟူသော၊ သိရီ ဘုန်းတော်၊ *အလိုတော်ရှိသမျှ၊ တခဏခြင်းဖြင့်သာ၊ ပြည့်စုံလာခြင်း တည်းဟူသော၊ ကာမဘုန်းတော်၊ *နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာ၊ ဒေသနာဖြင့်၊ ဗြဟ္မာနတ်လူ၊ သုံးဘုံသူတို့ကို၊ ကြည်ဖြူစွာလှ၊ သင်ဆုံးမသောကြောင့်၊ လောကလုံး ကိုးကွယ်ရာ၊ ဆရာ အဖြစ်သို့၊ ရောက်တော်မူခြင်းတည်းဟူသော၊ ပယတ္တ ဘုန်းတော်၊ ဤခြောက်ဖော်သော၊ ဘုန်းတော်အမြတ်၊ ဂုဏ်အရဟတ်ဖြင့်၊ လောကဓာတ်လုံး၊ ညွှတ်ရုံးညီကာ၊ ကောင်းချီးငြာလျက်၊ ဘဂဝါဟူသော၊ ဘွဲ့ပုံတော်အထူးဖြင့်၊ ညွှတ်နူးကော်ရော်၊ ပူဇော်ချီးပအပ်သည်လည်း ဖြစ်ထသော။ (၁၅) အဍ္ဎ ဆက္ကသတ၊ ဇာတကကို၊ ပုံပြသက်သေခံလျက်၊ အနန္တ ဘဝ၊ ဖြစ်ဖြစ်သမျှ တို့၌၊ ဓနပရိစ္စာဂ၊ ပုတ္တပရိစ္စာဂ၊ ဘရိယပရိစ္စာဂ၊ အင်္ဂပရိစ္စာဂ၊ ဇီဝိတပရိစ္စာဂ တည်းဟူသော၊ စွန့်ခြင်းကြီး ငါးအင်ကို၊ မဂ္ဂင်ဖောင်ပျံ၊ စံလိုသူ အပေါင်းတို့ထက်၊ ကဲဆောင်းလွန်မောက်၍၊ အထောက်မတန် ပြုခဲ့သော၊ ဟေတုသမ္ပဒါ၊ မြတ်သမ္ဘာကြောင့်၊ အဏိမာ, လင်္ဃီမာ၊ မဟိမာ, ပတ္တိမာ, ကမ္မာ၊ ဤသိတာ, ဝသိတာ၊ ယတ္ထကာမဝသယိတာ ဟူသော၊ ဘာသာမဂဓိုရ်၊ ရာဇဂြိုဟ်၊ ဥဒါန်းနှင့်အညီ၊ *ရံသီနေပြောက်၊ ပြတင်းပေါက်၌၊ မြင်လောက်ရုံသော၊ အဏုမြူပမာ၊ သိမ်မွေ့စွာသော ကိုယ်တော်ကို၊ ငယ်အောင်ဖန်ဆင်းတော်မူနိုင်ခြင်း၊ *ရေပြင်မြေမိုး၊ ပျံလျှိုး ငုတ်လွှား၊ သွားတော်မူနိုင်ခြင်း၊ *ကြီးစေလိုက၊ မြင်းမိုရ်ပြန်ရာ၊ ထို့ထက်သာ၍၊ စကြဝဠာတိုက်လုံး၊ အုပ်ဖုံးပတ်လှည့်၊ ကိုယ်တော်ပြည့်အောင်၊ တရှိ ထိုင်တော်မူနိုင်ခြင်း၊ *မြေထု ရေထု၊ မေရုပဗ္ဗတာ၊ သီလာ တောင်ထပ်၊ အတွင်းရပ်ကို၊ ကျဉ်းကျပ် ပိတ်ဆီးခြင်း မရှိ၊ ပကတိကောင်းကင်၊ ဟင်းလင်းပြင်ကဲ့သို့၊ လျှိုးဝင်ထွင်းဖောက်၊ ကြွရောက်တော်မူနိုင်ခြင်း၊ *မနောဓိဋ္ဌာန်၊ စိတ်တော်ကြံတိုင်း၊ ကမ္မာကမ္မ၊ ဟူသမျှကို၊ ကုံင ပြီးမြောက်တော်မူနိုင်ခြင်း၊ သုံးဆယ်တစ်ဘုံ၊ အလုံးစုံကို၊ ဥဿုံစိုးပိုင်တော်မူနိုင်ခြင်း၊ *လောကီဈာန်ရပ်၊ သမာပတ်ကို၊ မပြတ်ဝင်ကာ၊ လိုတိုင်းပါအောင်၊ လေ့လာတော်မူနိုင်ခြင်း၊ *သက်မရှိသည့်၊ ဂီရိ ဗဟို၊ တောင်မြင်းမိုရ်မှလည်း၊ လိုတော်လိုက်ကာ၊ ညွှတ်ငိုက်လာရခြင်း တည်းဟူသော၊ တန်ခိုးတော်ရှစ်ဦး၊ ဘုန်းတော်ထူးဖြင့်၊ အံ့ကျူးပြီးပိုင်၊ မချီးနိုင်၍၊ တစ်ပြိုင်တည်လျက်၊ တစ်ပြိုင်ပျက်သော၊ စကြဝဠာ တိုက်နေ၊ သိန်းကုဋေလုံး၊ ရွှေမုဋ္ဌာန်စွမ်း၊ အာဏာလွှမ်း၍၊ ထဲဝမ်းစိမ့်စိမ့်၊ ကြက်သီးဖိမ့်မျှ၊ ခြိမ့်ခြိမ့်ကြွေးကြော်၊ ပူဇော်ကြရာ၊ သုံးရွာလုံးတန်ဆောင်၊ မင်းခေါင်မင်းဖျား၊ မင်းတရား အစစ်လည်း ဖြစ်တော်မူထသော။ (၁၆) *လောကသုံးရွာ၊ သတ္တဝါတို့၏၊ ခန္ဓာ ရုပ် နာမ်ဝယ်၊ အဖန်ဖန် ကပ်ညိလျက်၊ ဖိစီးနှိပ်စက်တတ်သော၊ ပီဠနအနက်၊ *ကံ, စိတ်, ဥတု၊ အဟာရတည်းဟူသော၊ အကြောင်းတရား လေးပါးတို့သည်၊ ပြုပြင်စီရင်အပ်သော၊ သင်္ခတ အနက်၊ *မရောင့်ရဲစွာ၊ သတ္တဝါတို့ကို၊ လောင်ဆာပူ ပန်စေတတ်သော၊ သန္တာပအနက်၊ *ဇရာ, မရဏ၊ သောက, ပရိဒံတို့ဖြင့်၊ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးတတ်သော၊ ဝိပရိဏာမအနက် တည်းဟူသော၊ လေးပါးသော ဒုက္ခသစ္စာ၏ အနက်တို့ကို လည်းကောင်း။ *အစမထင်၊ သံသရာ၌၊ လူးလာစုံဆန်၊ အဖန်ဖန် သွားလာစေခြင်းငှာ၊ အားထုတ်တတ်သော၊ အာယူဟန အနက်၊ *ဝဋ်ဆင်းရဲအပေါင်း၏၊ အကြောင်းမူလ ဖြစ်သော၊ နိဒါန အနက်၊ *ဝဋ်ဆင်းရဲ၌၊ အမြဲပျော်ရွှင်၊ တမင်မင်ဖြင့်၊ ကျင်လည်စေတတ်သော၊ သံယောဂအနက်၊ *ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော၊ မဂ္ဂသစ္စာကို၊ ဆီးကာ တားမြစ်တတ်သော၊ ပလိဗောဓအနက် တည်းဟူသော လေးပါးသော သမုဒယသစ္စာ၏ အနက်တို့ကိုလည်းကောင်း။ *သံသရာဝဋ်မှ၊ ထွက်လွန်ကူးမြောက်ပြီးသော၊ နိဿရဏအနက်၊ *ပြုပြင်ရာသင်္ခါရတို့မှ ဆိတ်သော၊ ဝိဝေကအနက်၊ *ပြုပြင်ချင်းကင်းသော အသင်္ခတအနက်၊ *သေခြင်းစသော၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်းမှ၊ ကင်းငြိမ်းချမ်းသာသော၊ အမတအနက် တည်းဟူသော၊ လေးပါးသော နိရောဓသစ္စာ၏ အနက်တို့ကို လည်းကောင်း။ *ဝဋ်ဒုက္ခ အပေါင်းတို့မှ ကောင်းစွာ ထွက်မြောက်တတ်သော၊ နိယျာနိကအနက်၊ *နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော၊ ဟေတု အနက်၊ *နိဗ္ဗာန်ကို မြင်တတ်သော၊ ဒဿန အနက်၊ *သင်္ခါရတရားတို့ကို၊ အစိုးရသော၊ အဓိပတေယျအနက် တည်းဟူသော လေးပါးသော၊ မဂ္ဂသစ္စာ၏ အနက်တို့ကို လည်းကောင်း။ အကြောင်းအကျိုး အားလျော်စွာ၊ လေးသစ္စာတို့ကို၊ ဒဿနာကာရဖြင့်၊ သောဠာသ ဝေဖန်၍၊ ရွှေဉာဏ်တော်ထင်ထင်၊ ရွှေလက်တင် ပတ္တမြား ကဲ့သို့၊ ပိုင်းခြားသိမြင်တော်မူသည့်အလျောက်၊ အထောက်အခံ၊ ကံဉာဏ်ကြီးရင့်၊ ပွင့်ထိုက်သော သတ္တဝါ၊ ဝေနေယျာတို့ကို၊ ပွင့်ပါစေ နှလုံးဖြင့်၊ စွေချုန်းထစ်ကြိုး၊ ရှစ်ကိုးနယ်ကုန်၊ သုန်သုန်ပြင်းဝှန်၊ ရွာဖျန်းသွန်းသော၊ မေဃဝန်တမျှ၊ ဓမ္မဘေရီ၊ မေဒနီကို၊ နာရီမလပ်၊ လူနှင့်နတ်အား၊ မပြတ်တိုက်ကျွေး၊ ပေးတော်မူပေ တတ်သော၊ သုံးရပ်လုံးဆရာ၊ ဒေဝါဒိ ဒေဝိန္ဒ၊ ဗြဟ္မာဓိ ဗြဟ္မိန္ဒ၊ တိဘဝပါရဂူ၊ အဘိဘူပါမောက္ခ၊ အနုတ္တရသင်းကျစ်၊ မဟာဓမ္မရာဇ်၊ မြတ်ရှင်ချစ်ကို၊ အဟံ-ခန္ဓာပဉ္စက၊ ဒြပ်ထုမျှကို၊ ပေါင်းထယှဉ်ဖော်၊ ဘုရားတပည့်တော်သည်၊ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမိ၊ ဂုဏ်တော်ထုံမွှမ်း၊ ပုံတော်မှန်းလျက်၊ ချီးမွမ်းထောမနာ၊ ပဏာရိုကျိုး၊ လက်စုံမိုး၍၊ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ပါ၏ မြတ်စွာဘုရား။ ===မှတ်ချက်=== *ရှေးကျသော ပေမူများတွင် အပိုဒ် (၇) မှ (၁၁) အထိ မပါဝင်ကြပေ။ ထိုကြောင့် တချို့ပညာရှင်များသည် ထိုအပိုဒ်တို့ကို [[ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်|ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်ကြီး]]၏ မူလလက်ရာ မဖြစ်နိုင်ဟု ယူဆကြသည်။ [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] p56xqtxzsf37o8xlef5k1gzn8ve5enu 0 29361 1028245 959681 2026-04-29T08:04:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028245 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}} {{Infobox CVG |title = Grand Theft Auto V |image = [[File:Grand Theft Auto V.png|Grand Theft Auto V Logo|250px]] |caption = ငွေစက္ကူမှ 'V' နှင့် ဆင်တူသည့် 'V'နှင့် ''Grand Theft Auto V'' လိုဂို |developer = ရော့ခ်စတားနော့သ် |publisher = ရော့ခ်စတားဂိမ်းစ် |distributor = Take-Two Interactive |writer = ဒန် ဟောက်စာ |designer = |engine = <!-- The game engine is not know at present. Do not change unless you can provide reference from a reliable source--> |series = ''Grand Theft Auto'' |genre = အက်ရှင်စွန့်စားခန်း၊ အိုးပင်းဝေါ<ref name="announcement">{{cite web |url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html |title=GRAND THEFT AUTO V Official Announcement |publisher=Rockstar Games |date=3 November 2011 |accessdate=3 November 2011 |archive-date=11 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011010257/http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html |url-status=dead }} ကားသူခိုး</ref> |modes = တစ်ယောက်၊ အများ (တတိယလူအမြင်)<ref name="announcement" /> |released = <!-- The only date that needs to be here is the date published by Rockstar and/or Take-Two Interactive. Please do not add dates from online stores, or speculative dates from websites. Do not add TBA--> |ratings = M (ရင့်ကျက်သောသူများသာ) |platforms = <!--Do not add TBA--> |media = |requirements = |input = }} {{Grand Theft Auto chronology}} '''''Grand Theft Auto V''''' ('''''GTA V''''') သည် ဗြိတိန်အင်ပိုင်ယာရှိ ရော့ခ်စတားနော့သ်မှ ပြုလုပ်ပြီး ရော့ခ်စတားဂိမ်းမှ တင်သွင်းမည်ဖြစ်သည့် လာမည့် အိုးပင်းဝေါ၊ အက်ရှင်စွန့်စားခန်း ဗီဒီယိုဂိမ်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html|title=GRAND THEFT AUTO V Official Announcement|work=Rockstar|date=3 November 2011|accessdate=24 April 2012|archive-date=11 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011010257/http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html|url-status=dead}}</ref> ဂိမ်းသည် ၂၀၀၈ Grand Theft Auto IV ဂိမ်းထုတ်လုပ်ပြီး ပထမဆုံးအကြိမ် သီးသန့် အမည်ဖြင့် စတုတ္ထ era အဆုံး၊ ပဉ္စမမြောက် era ဖြင့် ထွက်ရှိမည့် ဂိမ်းဖြစ်သည်။<ref name="era" >Games in the ''Grand Theft Auto'' series can be grouped into distinct "eras", within which they share the same fictional universe and have interconnected plots and characters.</ref> အားလုံးပေါင်း ၁၅ခုမြောက် ဂိမ်းဖြစ်သည့် ''GTA V'' သည် လက်ရှိ လော့စ်အိန်းဂျလိစ်ကို အခြေခံ ရေးဆွဲထားသော ဆန်အန်ဒရီးရက်စ်စတိတ်ရှိ၊ လော့စ်ဆန်းတို့စ်မြို့တွင် ကစားရမည်ဖြစ်သည်။<ref name="announcement" /> လော့စ်ဆန်းတို့မျာ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော Grand Theft Auto: San Andreas ဂိမ်းထဲရှိ မြို့သုံးမြို့အနက် တစ်မြို့အနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.wired.com/gamelife/2011/11/grand-theft-auto-5-trailer/ |title=Grand Theft Auto V Rolls Back to San Andreas |date=2 November 2011 |publisher=Rockstar Games |accessdate=15 March 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ps2.gamespy.com/playstation-2/grand-theft-auto-san-andreas/537054p1.html|title=The Real Los Santos|work=GameSpy |date=9 August 2004 |accessdate=06 May 2012}}</ref> ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/technology/2012/mar/09/grand-theft-auto-bang-bang-youre-dead|title=Bang, bang, you're dead: how Grand Theft Auto stole Hollywood's thunder|work=The Guardian |date=9 March 2012 |accessdate=3 April 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-10797_3-57414909-235/how-grand-theft-auto-changed-video-games-and-the-world/|title=How Grand Theft Auto changed video games (and the world)|work=CNET |date=17 April 2012 |accessdate=5 May 2012}}</ref> ''Grand Theft Auto V'' သည် အောက်တိုဘာလ ၂၅ရက်၊ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/video-game-news/8848265/Grand-Theft-Auto-V-announced.html |title=Grand Theft Auto V announced |date=25 October 2011 |publisher=Telegraph |accessdate=13 March 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://uk.games.ign.com/articles/121/1210615p1.html |title=Grand Theft Auto 5 Officially Announced |date=25 October 2011 |publisher=IGN |accessdate=15 March 2012 |archivedate=17 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517074457/http://uk.games.ign.com/articles/121/1210615p1.html }}</ref><ref name="trailer1">{{cite web |url=http://www.gamespot.com/news/rockstar-announces-gta-v-6342136 |title=Rockstar announces GTA V |date=25 October 2011 |publisher=GameSpot |accessdate=15 March 2012}}</ref> ဂိမ်းအတွက် ပထမ နမူနာကို နိုဝင်ဘာလ ၂ရက်၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်ချပြသခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.rockstargames.com/videos/video/8001 |title=''Grand Theft Auto V'' - Trailer |date=2 November 2011 |publisher=Rockstar Games |accessdate=3 November 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/technology/gamesblog/2011/nov/02/gta-v-trailer|title=GTA 5 trailer: Rockstar unveils its Hollywood dream|work=The Guardian |date=2 November 2011 |accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://games.ign.com/articles/121/1211328p1.html|title=GTA V Trailer Debut|work=IGN|date=2 November 2011|accessdate=26 March 2012|archivedate=17 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517074833/http://games.ign.com/articles/121/1211328p1.html}}</ref> ==တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်== * [https://www.rockstargames.com/V Grand Theft Auto V] ==ကိုးကား== {{reflist|2}} [[Category:အက်ရှင်ဂိမ်းများ]] [[Category:အိုးပင်းဝေါဂိမ်းများ]] [[Category:မှုခင်းဂိမ်းများ]] hb1sahj01xekpuyta9i8a4maq7nkwon 0 46112 1028124 281574 2026-04-29T03:44:19Z EmausBot 5629 [[မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1028124 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း]] 7tmch4a6plqm6ek8bmh4uqnm3565vh8 3 50577 1028098 1025359 2026-04-28T20:06:57Z MediaWiki message delivery 21591 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ အပိုင်းသစ် 1028098 wikitext text/x-wiki {{archives}} == English wekipedia Thae Su Nyein == Hello Ninjastrikers; Please take a look at Thae Su Nyein's article. I don't know what happened. I can't do anything. Thae Su Nyein's article is sent to draft. Please help me.I don't understand why this is showing up. [[အသုံးပြုသူ:U Naing Oo|U Naing Oo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:U Naing Oo|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:U Naing Oo|U Naing Oo]], @[[အသုံးပြုသူ:Osgdgdggd|Osgdgdggd]]: အင်္ဂလိပ်ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ မူဝါဒတွေအရ ထင်ရှားအရေးပါခြင်းမရှိတဲ့ ဆောင်းပါးကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖန်တီးတာ၊ အကောင့်ပွားတွေ သုံးပြီး ဖန်တီးတာကြောင့် ပိတ်ပင်ခံထားရတာဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၄၉၊ ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == Myanmar Wikipedia Name Change == Myanmar wikiမှာ ‌‌ေဆာင်းပါးခါင်းစဉ်ကမှား‌ေနလို့ ပြန်ပြင်လို့ရလားဗျာ့ အကိုနင်ဂျာ။ [[ဂျီရာဝက် ဆူထိဝါနိချာဆာ]] ထိုင်းနာမည်ကိုဘာသာပြန်တာ လွဲသွားလို့ [[အသုံးပြုသူ:Naing Naing Kyaw Aung|Naing Naing Kyaw Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Naing Naing Kyaw Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Naing Naing Kyaw Aung|Naing Naing Kyaw Aung]] စာမျက်နှာအပေါ်နားက "ရွှေ့ရန်" ကိုနှိပ်ပြီး ဆောင်းပါးအမည် ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၁၅၊ ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == ဆွေးနွေးခြင်း == အကိုရေ [[အလ္လာဟ်၏ နာမတော် ၉၉ မျိုး]] နဲ့ ၎င်း ထဲမှာပါသမျှ အသေးစိတ် data တွေတိုင်းမှာ info book template ပြန်ထည့်ပေးစေချင်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ၎င်းကို [[ဆရာဇင်နောင်နောင်သက်]] မှကိုယ်တိုင် ဘာသာပြန်၊ပြစု ပြီး ကျမ်းကိုးရေးသားထားတာဖြစ်လို့ ဆရာရဲ့နာမည်ကတော့ လေးစားမှုအေနနဲ့ ပြန်ပါစေချင်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူရေးထားတာကို ကျွန်တော်က အနီးစပ်ဆုံးရေးသားထားမို့ပါ။ ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Burmese Editor|Burmese Editor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Burmese Editor|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၄၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Burmese Editor|Burmese Editor]]: Infobox book တမ်းပလိတ်က စာအုပ်အကြောင်းရေးတဲ့ ဆောင်းပါးတွေမှာ အသုံးပြုဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်အကြောင်းမဟုတ်တဲ့ ဆောင်းပါးမှာသုံးထားတာမို့ ဖယ်လိုက်တာပါ။ စာအုပ်တစ်အုပ်မှာ ပါတဲ့ အကြောင်းအရာကို ကိုးကားဖော်ပြချင်တာမျိုးဆိုရင် cite book တမ်းပလိတ်ကိုသာ သုံးရမှာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၂၂:၅၁၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::ဒါဆိုရင် အကိုပဲ ပြန်လုပ်ပေးလို့ရလားခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Burmese Editor|Burmese Editor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Burmese Editor|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၇၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) == ကုဒ်မှားနေခြင်း == ဒကာကြီး သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်းမှာ ကုဒ်မှားနေသလားလို့ပါ။ * {{Wikisource}} [[အသုံးပြုသူ:Tejinda|Tejinda]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Tejinda|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၂၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :Fixed. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၅၅၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) == Need help with cross-wiki abuse == Hello, we have [[:en:Wikipedia:Administrators'_noticeboard/Incidents#Foreign-language_legal_threat?|found an abuser]] you've dealt with in mywiki before and I thought you might know something about them. Thanks so much. [[အသုံးပြုသူ:ChildrenWillListen|ChildrenWillListen]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ChildrenWillListen|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၂၀၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) == hello, can you please link " ဒုတိယမြောက် ဗေဟမ် " article to " Wilhelm II as Burmese Wikipage? == I already finished all the parts about him but I can't add via "Add interlanguage links". Please check and help me to add. @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Auld Den 2|Auld Den 2]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Auld Den 2|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :{{done}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၀:၅၈၊ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::ကျေးဇူးပါဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Auld Den 2|Auld Den 2]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Auld Den 2|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၉၊ ၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == Help me to Complete this Article == hi Can u help me to complete this [[:en:Draft:List of Mosques in Myanmar]], actually I do not understand Burmese script but wanted create this article. It will be helpful. [[အသုံးပြုသူ:Mr.work-shy|Mr.work-shy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr.work-shy|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၇၊ ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Mr.work-shy|Mr.work-shy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr.work-shy|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၅၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == VisualEditor citation tool == Hi Ninjastrikers, I'm Johannes from the [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] team. We are currently working on technical improvements to references. We are especially looking at changes to support newcomer editors to add references whenever they are adding content to Wikipedia articles (or creating new articles). As part of our work we would like to support smaller and medium-sized wikis to activate [[:mw:Citoid|Citoid]] and the [[:mw:VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] which allow VE users to automatically create references or manually create references using standard citation temples. These features are currently used on ~130 Wikimedia projects (including all major ones like English Wikipedia). You are probably aware of them because you've edited on major wikis, but just in case: [[:en:Help:VisualEditor#Adding a new reference]] shows some screenshots. We would like to run a test on mywiki to measure how citation usage changes (hopefully increases) with those features activated – especially among newcomer editors. We could either do the necessary work (e.g. updating some citation templates / creating some mediawiki pages on mywiki) ourselves or support local admins to do it – whatever you prefer. : If the test confirms that VisualEditor users are more likely to add references when creating / editing an article with those features activated, we'll increase our efforts to support other projects to enable the feature. We would probably do the required changes beginning of December (once we've everything in place to measure differences in citation usage on mywiki) if you agree with the test. Thanks, [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၅၇၊ ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :Hi Johannes, :Thanks for reaching out. I agree that having Citoid and the VisualEditor citation tool activated on mywiki would be very beneficial. We would be happy to participate in this test to improve reference usage. :Regarding the implementation, we would prefer if your team could handle the necessary technical work. This would be a great help to us. Please let us know if you need any specific permissions or local coordination from our side. The timeline to begin in early December works well for us. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၇:၀၂၊ ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::Thanks for your reply! We're happy to do the technical work. We don't need specific permissions, I'll probably just involve my [[User:Johannnes89|volunteer account]] for the necessary edits in MediaWiki namespace. ::There are two things we would like to know: ::* Which templates would you like to use as default templates in VisualEditor citations? ::** According to our data {{tl|cite web}}, {{tl|cite book}}, {{tl|cite news}}, {{tl|cite journal}} are the most used templates on mywiki – many projects are using those four as default templates (e.g. enwiki [https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite-tool-definition.json]) ::** Other projects (e.g. dewiki [https://de.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite-tool-definition.json]) just use their local cite web & cite book equivalent -> in that case VE will automatically use cite book for most news/journal sources. ::** Some projects use a single default template (e.g. plwiki [https://pl.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite-tool-definition.json]) which would be {{tl|ကိုးကားခြင်း}} on mywiki ::* Could you provide me with ~10 popular Burmese online sources? We would like to test some links in order to make sure there won't be issues with the automatic reference creation. ::[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၃၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::We'll set up Citoid and the VisualEditor citation tool this week. Any updates on my questions? :) [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၄၊ ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::::Hi, sorry for the late reply. To answer your questions, ::::* {{tl|cite web}}, {{tl|cite book}}, {{tl|cite news}}, {{tl|cite journal}} will be the default tempates. ::::* {{tl|ကိုးကားခြင်း}} may requires some update, therefore it will not be the default template for a while. ::::* The followings may be considered as the popular Burmese online sources. ::::** [https://www.bbc.com/burmese BBC Burmese], [https://www.dvb.no/ DVB], [https://news-eleven.com/ Eleven Media], [https://xinhuamyanmar.com/ Xinhua Myanmar], [https://burma.irrawaddy.com/ Irrawaddy], [https://bur.mizzima.com/ Mizzima], [https://www.mdn.gov.mm/my/home Myanmar Digital News], [https://myanmar-now.org/mm/ Myanmar Now], [https://www.rfa.org/burmese/ RFA Burmese], [https://voiceofmyanmarnews.com/ VOM], [https://onenewstvchannel.com/ One News] and [https://www.moi.gov.mm/ Ministry of Information]. ::::Please let me know if you need any other information. Thanks! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၂၊ ၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::::Thanks! I've added TemplateData to the four templates [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_web/doc&diff=prev&oldid=957506][https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_journal/doc&diff=prev&oldid=957566][https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_news/doc&diff=prev&oldid=957573][https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA:Cite_book/doc&diff=prev&oldid=957575] and created [[မီဒီယာဝီကီ:Cite-tool-definition.json]] and [[မီဒီယာဝီကီ:Citoid-template-type-map.json]] in order to enable Citoid and the VE citation tool. :::::I've also tested the links you mentioned and auto-generation worked [https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%B0:Johannes_Richter_(WMDE)/Test]. Let me know if you observe anything not working as expected. [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၅၊ ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::The results are looking good! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၃၉၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::::::Thanks for your feedback! We'll continue to monitor how VisualEditor users engage with the new tool. We have noticed that some parts of the citation interface aren't translated from English to Burmese and we were wondering if that might be an issue to some users? :::::::Would it be possible for you to translate these three messages [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-ve-dialog-reference-placeholder&group=ext-cite-visualeditor&language=my&filter=&optional=1&action=translate][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-ve-dialogbutton-citation-educationpopup-text&group=ext-cite-visualeditor&language=my&filter=&optional=1&action=translate][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-ve-reference-input-placeholder&group=ext-cite-visualeditor&language=my&filter=&optional=1&action=translate] and the 20 messages in this group [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-citoid&language=my&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate]? Our could you point me to another venue, where I could ask other mywiki editors to consider translating these messages? Thanks you! [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၂၊ ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::Sorry for the late reply. The messages are now translated to Burmese. Please let me know if anything else needed. Thanks! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၈၊ ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :::::::::Thank you very much for your help! Your translations will be live on mywiki on Thursday. We're already seeing VisualEditor users using the new citation features and are hoping that the translations help users less comfortable with English menu labels to use them too! [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == Help == Hello, I recently created [[ဂါဇာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[အသုံးပြုသူ:جودت|جودت]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:جودت|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၈၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == Update accurate infomation == Hello Ninjastriker, I like to update Nyo Saw, recent accurate information from reliable source. Like to request do not revert. [[အသုံးပြုသူ:Banyarsp|Banyarsp]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Banyarsp|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၃၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်) ဆောင်းပါးအား Draft Space သို့ ရွှေ့ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံခြင်း == ဆရာ @Ninjastrikers ခင်ဗျာ - ကျွန်တော် ရေးသားခဲ့တဲ့ "အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်)" ဆောင်းပါးကို A7 အရ ဖျက်ပစ်လိုက်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ Test page မဟုတ်ဘဲ နည်းပညာရှင်တစ်ဦးရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို စနစ်တကျ ရေးသားဖို့ ကြိုးစားနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးရှင်မှာ PRLog သတင်း၊ UN-backed APCICT/ESCAP အသိအမှတ်ပြုမှုနဲ့ ICANN Membership စတဲ့ ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထားတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါတွေကို ကိုးကားချက်အဖြစ် ပိုမိုခိုင်မာအောင် ထည့်သွင်းတည်းဖြတ်ချင်ပါသဖြင့် ဖျက်လိုက်တဲ့စာသားတွေကို Draft:အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်) အနေနဲ့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းပေးပါရန် (Restore to Draft space) မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါတယ်။ Draft မှာ စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ပြီးမှသာ Review ပြန်တင်ပါ့မယ်ခင်ဗျာ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MM TechEditor|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၆၊ ၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == You've got mail == {{You've got mail}} လူကြီးမင်း Ninjastrikers ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော် MM TechEditor ပါ။ "အောင်မြင့်မြတ်" ဆောင်းပါးအား မူကြမ်းစာမျက်နှာ (Draft Space) သို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံထားသော အီးမေးလ်တစ်စောင် ပေးပို့ထားပါသဖြင့် အားလပ်သည့်အချိန်တွင် စစ်ဆေးပေးပါရန် လေးစားစွာဖြင့် အသိပေးအပ်ပါသည်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MM TechEditor|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၁၊ ၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]], ဆောင်းပါးပါ အကြောင်းအရာဟာ မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ ထင်ရှားအရေးပါမှု မူဝါဒနဲ့ ကိုက်ညီခြင်းမရှိတဲ့အတွက် ဖျက်ပစ်ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါးတစ်ခုကို ထားရှိဖို့ဆိုရင် အကြောင်းအရာဟာ [[ဝီကီပီးဒီးယား:N|ထင်ရှားအရေးပါခြင်း]] ရှိရမှာဖြစ်ပြီး အဲဒီထင်ရှားအရေးပါမှုကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖို့အတွက် စိ[[ဝီကီပီးဒီးယား:V|စစ်အတည်ပြုနိုင်တဲ့]] [[ဝီကီပီးဒီးယား:RS|ခိုင်လုံတဲ့ ကိုးကားချက်တွေ]] ရှိရပါမယ်။ ဖျက်ပစ်လိုက်တဲ့ ဆောင်းပါးဟာ သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်အကြောင်း ဖြစ်နေပြီး ကိုးကားပြုထားတဲ့ ရင်းမြစ်တွေမှာ ထင်ရှားအရေးပါခြင်းကို လွှမ်းခြုံဖော်ပြနိုင်ခြင်းမရှိတဲ့ ရင်းမြစ်များသာ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် [[WP:AUTOBIO|ပင်ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]]လည်း ဖြစ်နေတဲ့အတွက် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းမှာ မဟုတ်ပါဘူးဗျာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၄၈၊ ၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == 'ဦးမြကြိုင်' ဆောင်းပါးအတွက် မေတ္တာရပ်ခံခြင်း == "Dear Admin Ninjastrikes ခင်ဗျာ... ကျွန်တော်/ကျွန်မ ရေးသားခဲ့တဲ့ 'ဦးမြကြိုင်' ဆောင်းပါးကို မဆိုင်းမတွ ဖျက်ပစ်ခြင်း (G11/G12) အတွက် ပြန်လည်သုံးသပ်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ဦးမြကြိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင် နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် တက်ကြွစွာ သင်ကြားပြသနေသူဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် Condense of Composition (COC) နည်းစနစ်သည် ကျောင်းသားလူငယ်များအကြား အလွန်ထင်ရှားပါသည်။ ၎င်းသည် လယ်တီဝိပဿနာအဖွဲ့ချုပ်ကဲ့သို့ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းကြီးတွင်လည်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် လူသိများသူ (Public Figure) တစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ ဆောင်းပါးကို ဖျက်ပစ်လိုက်သည့်အချိန်တွင် ကျွန်တော်/ကျွန်မအနေဖြင့် ခိုင်မာသော အကိုးအကားများ (7Day TV အင်တာဗျူးနှင့် အခြားရင်းမြစ်များ) ကို ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆောင်းပါးကို Draft (မူကြမ်း) ကဏ္ဍသို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးပါရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခွင့်ပြုပါရန် လေးစားစွာ တောင်းဆိုအပ်ပါသည်။ သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများနှင့်အညီ အကိုးအကားများကို အပြည့်အစုံ ပြန်လည်ဖြည့်စွက်ပါမည်။ ကူညီပေးမှုအတွက် ကျေးဇူးတင်ရှိပါသည်။" [[အသုံးပြုသူ:မောင်ချမ်းမြေ့|မောင်ချမ်းမြေ့]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မောင်ချမ်းမြေ့|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၂၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == သဲစုညိမ်း ဆောင်းပါးကိစ္စ == သဲစုညိမ်းရဲ့ဆောင်းပါကိုဘာလို့ဖျက်ပစ်ရတာလည်းဗျာ့ မြန်မာwiki မှာက‌ျတာ့မဖျက်သင့်ဘူးထင်ပါတယ် အကြောင်းပြချက်ပေးပါ [[အသုံးပြုသူ:Loganandjayce|Loganandjayce]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Loganandjayce|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၃၃၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Loganandjayce|Loganandjayce]]; [[သဲစုညိမ်း]] စာမျက်နှာကို [[M:GS|Global Sysop]] တစ်ယောက်က [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8:%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8&logid=433017 Spam အကြောင်းပြချက်နဲ့ ဖျက်သွားတာ]ပါ။ အကြောင်းရင်းကတော့ အင်္ဂလိပ်ဝီကီ အပါအဝင် တခြားဝီကီတွေမှာ သဲစုညိမ်း စာမျက်နှာတွေကို မူဝါဒနဲ့ မကိုက်ညီဘဲ တောက်လျောက် ထပ်တလဲလဲ ဖန်တီးခဲ့ကြတာမို့ပါ။ သက်ဆိုင်ရာဝီကီမှာ ဖျက်ခံရတယ်ဆိုရင် ဘာကြောင့် ဖျက်ခံရသလဲ၊ ဘာတွေ ပြင်ဆင်ရမလဲဆိုတာကို သိအောင်လုပ်ပြီးမှ မူဝါဒတွေနဲ့အညီ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သင့်တာပါ။ ဒါပေမယ့် အသုံးပြုသူ အကောင့်များစွာ သုံးပြီး [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q131363032&action=history ဝီကီတွေမှာ ထပ်တလဲလဲ ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း]က ဖျက်ခံရခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း Spam လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်နေတာပါ။ ဒါကြောင့် အကြံပေးရရင် ဆောင်းပါးကို ဆက်ပြီး မဖန်တီးပါနဲ့။ Draft: အမည်ညွှန်းမှာ အရင်ဖန်တီးပါ။ Review တင်ပါ။ အဲဒီအဆင့်မှာ မအောင်မြင်ခဲ့ရင်တော့ ဆက်မကြိုးစားသင့်တော့ပါဘူး။ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေရင် အကောင့်တွေ၊ အိုင်ပီတွေ တောက်လျှောက်အပိတ်ခံရနိုင်သလို ဆောင်းပါးအမည်ကိုလည်း Blacklist အနေနဲ့ ဝင်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၅၄၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-22625-67|&#126;2026-22625-67]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-22625-67|talk]]) ၁၇:၄၈၊ ၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ၂၀:၀၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> 2fgxhe3ns7o8q5kwc5km37ygni8ojmt 0 51510 1028029 1028028 2026-04-28T12:00:12Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/Saw Aarr Ae|Saw Aarr Ae]] ([[User talk:Saw Aarr Ae|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1028028|1028028]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028029 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 3qg9qb7ahpy8xedue94f6g0tnudlhzn 1028030 1028029 2026-04-28T12:11:40Z Saw Aarr Ae 137778 1028030 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] ecyx3lndokdeqz89vsrt57924jfx2kr 1028034 1028030 2026-04-28T12:37:57Z Saw Aarr Ae 137778 1028034 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *သရေစည်သူဘွဲ့(၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}}ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !သွားရောက်ခဲ့သည့်နိုင်ငံ !မြို့ !သွားရောက်ခဲ့သည့်ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 September 2025}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ |အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ |၁၀-၁၂-၂၀၂၅ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၂၅ ထိ |တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုအထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78001|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=28 April 2026}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] enymhtu1z570hspsj309yebhmgora6z 1028036 1028034 2026-04-28T12:44:45Z Saw Aarr Ae 137778 /* ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ */ 1028036 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *သရေစည်သူဘွဲ့(၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}}ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !သွားရောက်ခဲ့သည့်နိုင်ငံ !မြို့ !သွားရောက်ခဲ့သည့်ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 September 2025}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ |အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ |၁၀-၁၂-၂၀၂၅ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၂၅ ထိ |တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုအထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78001|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=28 April 2026}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် အရှေ့တောင်အာရှ ရွှေတံဆိပ်ဆုရခဲ့သော ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 0sbn083mxgawo5ysx07t5b0lpckce7m 1028038 1028036 2026-04-28T12:50:24Z Saw Aarr Ae 137778 1028038 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *သရေစည်သူဘွဲ့(၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ <ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}}ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !သွားရောက်ခဲ့သည့်နိုင်ငံ !မြို့ !သွားရောက်ခဲ့သည့်ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 September 2025}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ |အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ |၁၀-၁၂-၂၀၂၅ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၂၅ ထိ |တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုအထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78001|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=28 April 2026}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် အရှေ့တောင်အာရှ ရွှေတံဆိပ်ဆုရခဲ့သော ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 51cexlqajirfzf75tsfvd1fuw3bj9cy 1028117 1028038 2026-04-29T02:54:26Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/Saw Aarr Ae|Saw Aarr Ae]] ([[User talk:Saw Aarr Ae|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1028038|1028038]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028117 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *သရေစည်သူဘွဲ့(၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}}ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !သွားရောက်ခဲ့သည့်နိုင်ငံ !မြို့ !သွားရောက်ခဲ့သည့်ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 September 2025}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ |အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ |၁၀-၁၂-၂၀၂၅ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၂၅ ထိ |တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုအထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78001|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=28 April 2026}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် အရှေ့တောင်အာရှ ရွှေတံဆိပ်ဆုရခဲ့သော ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 0sbn083mxgawo5ysx07t5b0lpckce7m 1028118 1028117 2026-04-29T02:54:42Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/Saw Aarr Ae|Saw Aarr Ae]] ([[User talk:Saw Aarr Ae|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1028036|1028036]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028118 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *သရေစည်သူဘွဲ့(၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}}ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !သွားရောက်ခဲ့သည့်နိုင်ငံ !မြို့ !သွားရောက်ခဲ့သည့်ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 September 2025}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Turkmenistan}}နိုင်ငံ |အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့ |၁၀-၁၂-၂၀၂၅ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၂၅ ထိ |တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုအထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78001|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=28 April 2026}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] enymhtu1z570hspsj309yebhmgora6z 1028119 1028118 2026-04-29T02:55:06Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/Saw Aarr Ae|Saw Aarr Ae]] ([[User talk:Saw Aarr Ae|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1028034|1028034]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028119 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) * မဟာသီရိသုဓမ္မ |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] ecyx3lndokdeqz89vsrt57924jfx2kr 1028120 1028119 2026-04-29T02:55:27Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/Saw Aarr Ae|Saw Aarr Ae]] ([[User talk:Saw Aarr Ae|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1028030|1028030]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1028120 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = VP_U_Nyo_Saw.jpg |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးစတင်'' |predecessor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၂၀၁၄ |term_end8 = ၁၀ ဧပြီ​၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၂၀၁၄ |term_end9 = ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears =? - 2025 | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * မဟာသရေစည်သူ (2026) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင်မူ MD ဦးကျော်လင်းထံသို့ တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ် === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|China}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|China}}နိုင်ငံ |နန်နင်းမြို့ |၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |(၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံစီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုထိပ်သီးဖိုရမ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US}}</ref> === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 3qg9qb7ahpy8xedue94f6g0tnudlhzn 0 59165 1028126 281558 2026-04-29T03:44:39Z EmausBot 5629 [[မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1028126 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်း]] 7tmch4a6plqm6ek8bmh4uqnm3565vh8 10 60294 1028296 1025037 2026-04-29T10:05:36Z Ninjastrikers 22896 1028296 wikitext text/x-wiki {{POTD {{{1|{{{style|default}}}}}} |image= Buddha Day 02.jpg |size=350 |title= |texttitle= |caption= မြန်မာတို့၏ [[ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ]]အနက် [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့]]သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ပတ်သက်သော ထူးခြားသည့် သံဝေဂလေးဌာန ကြုံကြိုက်သည့်နေ့ ဖြစ်သည်။ ဤနေ့တွင် ရာသီဥတု ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုကြောင့် ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိညောင်ပင်ကြီးများ ညှိုးနွမ်းခြင်း မရှိစေရန်နှင့် ဘုရားရှင်အား ရည်မှန်းပူဇော်သည့်အနေဖြင့် '''[[ညောင်ရေသွန်းပွဲ]]''' ကို တစ်ပြည်လုံး အနှံ့အပြား စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။ |credit= ဓာတ်ပုံ။ [[c:User:Aung Myint Htwe|Aung Myint Htwe]] }} ky93slus4zei9hv0n21al2zskepv91y 0 63280 1028079 1025916 2026-04-28T14:54:10Z ~2026-25862-19 142117 /* ကယားပြည်နယ် */ 1028079 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ဝန်ကြီးချုပ် | body = ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံရှိ<br/>ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | native_name = တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်<br/>ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် | flag = | flagsize = | flagcaption = | insignia = File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg | insigniasize = | insigniacaption = [[မြန်မာပြည်၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်]] | image = | imagesize = | alt = | incumbent = | incumbentsince = | type = | status = | department = | style = [[ကောင်းသောကျက်သရေရှိသော]] H.E. | member_of = [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] | reports_to = | residence = | seat = | nominator = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | appointer_qualified = | termlength = ၅ နှစ် | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ]] | precursor = | formation = ၂၀၁၁ | first = | last = | abolished = | succession = | abbreviation = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = }} '''တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်''' နှင့် '''ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့တို့တွင် [[အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်|အမြင့်ဆုံး ဝန်ထမ်း]] ဖြစ်သည်။ အခြေခံဥပဒေ အခန်း (၅)၊ ပုဒ်မ (၂၄၇) အရ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်သည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အကြီးအမှူးဖြစ်သည်။<ref name="cons">{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf|title=Constitution of the Republic of the Union of Myanmar|date=2008|work=Ministry of Information|accessdate=9 July 2015}}</ref> ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦး၏ ရာထူးသက်တမ်းမှာ ပုံမှန်အရ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ သက်တမ်းအလိုက် (၅)နှစ်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာတွင် လစ်လပ်သွားပြီး နောက်ထပ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူ၏ သက်တမ်းမှာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လက်ကျန်သက်တမ်းအတိုင်းသာဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်သည် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းပြီး [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]]မှ အတည်ပြုသည့် ဥပဒေများကို လက်မှတ်ထိုး ထုတ်ပြန်သည်။<ref name="cons"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၈၈ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များအား တိုင်း (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီများမှ အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုကောင်စီများ၏ အကြီးအမှူးများမှာ ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ကာ သက်ဆိုင်ရာ [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တပ်မတော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]များမှ တိုင်းမှူးများနှင့် တပ်မတော်မှ အရာရှိများက ဆောင်ရွက်ကြသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈အခြေခံဥပဒေ]]ကို ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် တိုင်း (၇)တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ (၃၀)ရက်နေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/en/myanmar-alin-31-march-2011-mnmaaalng-mtt-31-2011|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃၁.၃.၂၀၁၁)}}</ref> ၂၀၁၁ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် လွှတ်တော်များ]] ခေါ်ယူကာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်း၍ ဝန်ကြီးချုပ်များက အကြီးအမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]မှ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ယူပြီးနောက် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ (၁၄)ဖွဲ့အား [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ]]အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ နေရာတွင် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=4F9FC42AE377D91C1B2EFCEFD40310F1?lawordSn=15806|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=5 February 2022|archivedate=5 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205154654/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=4F9FC42AE377D91C1B2EFCEFD40310F1?lawordSn=15806}}</ref> သို့သော် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အတူ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများကိုပါ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |url=https://news-eleven.com/article/212823|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း}}</ref> ==ခန့်အပ်ခြင်း== ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအတွက် အသက် ၃၅ နှစ်အထက် ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် အရည်အချင်းများနှင့် ပြည့်စုံရမည် ဖြစ်သည်။<ref name="cons"/>အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၂၁) ပါ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိစေသည့် အချက်များဖြင့် ငြိစွန်းခြင်း မရှိသူဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအနက် သင့်လျော်သူများကို ရွေးချယ်ကာ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်လွှတ်​တော်သို့ သဘောတူညီချက် တောင်းခံရမည်ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်များသည် သတ်မှတ်ထားသော အရည်အချင်း မပြည့်စုံကြောင်း အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ မပြနိုင်ပါက နိုင်ငံတော်သမ္မတမှတင်သွင်းသောသူအား ငြင်းပယ်ခြင်း မပြုရပေ။ အထောက်အထားခိုင်လုံခဲ့ပါက နိုင်ငံတော်သမ္မတမှ အမည်စာရင်းအသစ်ကို တင်သွင်းရမည်ဖြစ်သည်။ ==အခွင့်အာဏာ== ===အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခြင်း=== တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်သည် မိမိ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပါဝင်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များမှဖြစ်စေ၊ ပြင်ပမှဖြစ်စေ ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အမည်စာရင်းအား သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရမည်။ ဝန်ကြီးချုပ်မှတင်သွင်းသော အမည်စာရင်းအား အရည်အချင်း မပြည့်စုံကြောင်း အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ မပြနိုင်ပါက လွှတ်တော်သည် ငြင်းပယ်ခြင်း မပြုရပေ။ ထို့နောက် သဘောတူညီချက် ရရှိလာသော အမည်စာရင်းအား နိုင်ငံတော်သမ္မတထံတင်သွင်းကာ ခန့်အပ်စေရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဝန်ကြီးများ တာဝန်ယူမည့် ဝန်ကြီးဌာနများအား နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ညှိနှိုင်းရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အမည်စာရင်းတင်သွင်းရာတွင် လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီး၊ မိမိ၏ဒေသတွင် တိုင်းရင်းသားမဲဆန္ဒနယ်များရှိလျှင် သက်ဆိုင်ရာတိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌများကို မိမိကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်မရှိပေ။ ထိုဝန်ကြီးနေရာများအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်၊ သက်ဆိုင်ရာ ဦးစီးအဖွဲ့များထံမှ အမည်စာရင်း ရယူပြီးမှသာ တင်သွင်းရမည်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်​သော တိုင်း​​ဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဥပ​ဒေချုပ်နှင့် စာရင်းစစ်ချုပ်များအား ခန့်အပ်နိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များမှဖြစ်​စေ၊ အ​​ခြေခံဥပ​ဒေနှင့်ညီညွတ်​သော ပြင်ပပုဂ္ဂိုလ်များကိုဖြစ်​စေ အမည်စာရင်းတင်သွင်းရမည်။ == အစိုးရအဖွဲ့ရုံး == တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာနများနှင့်အတူ ရုံးစိုက်လေ့ရှိသည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးများတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ တာဝန်ထမ်းဆောင်လေ့ရှိကြသည်။ ==လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်များ== {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |'''အမှတ်စဉ်''' |'''အမည်''' |'''ဒေသ''' |'''စတင်ရက်''' |'''နိုင်ငံ​ရေးပါတီ''' |- |(၁) |ဦးခက်ထိန်နန် |[[ကချင်ပြည်နယ်]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၂) |ဦးအံ့မော် |[[ကယားပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၃) |ဦးစောမြင့်ဦး |[[ကရင်ပြည်နယ်]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၄) |​ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန် |[[ချင်းပြည်နယ်‌]] |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၅) |ဦးကိုလေး |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၆) |ဦးဇော်နိုင်ဦး |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၇) |ဦးမျိုးဆွေဝင်း |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၈) |ဦးတင်ကိုကို |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၉) |ဦးမျိုးအောင် |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၀) |ဦးအောင်ဝင်းသန်း |[[မွန်ပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[တပ်မတော်]] |- |(၁၁) |ဦးနိုင်ဦး |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၂) |ဦးအောင်နိုင်သူ |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၃) |ဦးစိုင်းထိန်စိုး |[[ရှမ်းပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၄) |ဦးအေးကျော် |[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |} ==ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေး ပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{legend|#FFFFFF|ပြင်ပ (သို့မဟုတ်) နိုင်ငံ​ရေးပါတီအ​နေဖြင့် ခန့်အပ်ထားခြင်းမဟုတ်}} {{colend}} |} ===ကချင်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[လဂျွန်ငန်ဆိုင်း|ဦးလဂျွန်ငန်ဆိုင်း]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[ခက်အောင်|ဒေါက်တာ ခက်အောင်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''[[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ကယားပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး (ခ) ဦးဘူးရယ်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၂၀၁၅ ထိ) |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[အယ်လ်ဖောင်းရှို|ဦးအယ်လ်ဖောင်းရှို]]''' | align=center | [[File:L Phaung Sho at School Health Week Event (2018).jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2020|9|3}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၃''' | align=center | '''[[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး (ခ) ဘူးရယ်]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2022|1|31}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#C3B091; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[ဇော်မျိုးတင်|ဦးဇော်မျိုးတင်]]''' <ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/21524|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MWD Webportal|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ }}</ref> | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | align=center | {{age in years and days|2022|2|1|2025|12|30}} | align=center | [[တပ်မတော်]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''ဦးစိန်ဦး''' | align=center | | align=center | ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2025|12|30|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးအံ့မော်''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ကရင်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#C3B091; color:white" | '''၁''' | align=center | '''ဦး​ဇော်မင်း''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[တပ်မတော်]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[နန်းခင်ထွေးမြင့်|ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်]]''' | align=center | [[File:Nang Khin Htwe Myint.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''[[စောမြင့်ဦး|​ဦးစောမြင့်ဦး]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ချင်းပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ဟုန်းငိုင်း|ဦးဟုန်းငိုင်း]]''' | align=center | [[File:Pu Hung Ngaih.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[ဆလိုင်းလျန်လွယ်|ဦးဆလိုင်းလျန်လွယ်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''ဦးငွန်ဆန်း​အောင်''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2022|8|19}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''​[[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]]'''<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/235968|title=ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အား တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြု|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }}</ref> | align=center | | align=center | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/19147|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၆ / ၂၀၂၂}}</ref> | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2022|8|19}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===စစ်ကိုင်းတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[သာအေး|ဦးသာအေး]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[မြင့်နိုင်|ဒေါက်တာ မြင့်နိုင်]] ''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''ဦးမြတ်​ကျော်''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===တနင်္သာရီတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |+ |- ! colspan="1" width="1%" |{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align="center" | '''ဦးခင်ဇော်''' | align="center" | | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align="center" | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | {{age in years and days|2011|3|30|2012|1|6}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | {{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''​[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ လဲ့လဲ့မော်]]''' | align="center" | [[File:Lei Lei Maw (cropped).jpg|100px]] | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | ၁၁ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | {{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးမြင့်မောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂၂ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | {{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးဝင်းမြင့် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်​ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align="center" | '''[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ပဲခူးတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ဉာဏ်ဝင်း|ဦးဉာဏ်ဝင်း]]''' | align=center | [[File:Nyan Win.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[ဝင်းသိန်း|ဦးဝင်းသိန်း]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''[[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===မ​ကွေးတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ဘုန်းမော်ရွှေ|ဦးဘုန်း​​မော်ရွှေ]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[အောင်မိုးညို|ဒေါက်တာ ​အောင်မိုးညို]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''ဦးတင့်လွင်''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးတင်ကိုကို''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===မန္တ​လေးတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးရဲမြင့်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[ဇော်မြင့်မောင်|ဒေါက်တာ ဇော်မြင့်မောင်]]''' | align=center | [[File:Zaw_Myint_Maung.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၃''' | align=center | '''[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦး​မောင်ကို]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]''' | align=center | | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===မွန်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''ဦးအုန်းမြင့်''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[မင်းမင်းဦး|ဦးမင်းမင်းဦး]]''' | align=center | [[File:Min Min Oo.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၂၃ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2017|2|23}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်​ကျော်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align=center | '''​[[အေးဇံ|ဒေါက်တာ အေးဇံ]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၁ မတ် ၂၀၁၇ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2017|1|3|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၄''' | align=center | '''ဦး​ဇော်လင်းထွန်း''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''[[အောင်ကြည်သိန်း|ဦးအောင်ကြည်သိန်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူး​ကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#C3B091; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးအောင်ဝင်းသန်း''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[တပ်မတော်]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ရခိုင်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''ဦးလှ​မောင်တင်''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၂၀ ဇွန် ၂၀၁၄ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2014|6|20}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |rowspan=2|[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်​မောင်အုန်း]]''' | align=center | [[File:Maung Maung Ohn - 2014 (cropped).jpg|100px]] | align=center | ၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2014|7|1|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align=center | '''[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးညီပု]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''​ဒေါက်တာ ​အောင်​ကျော်မင်း''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF; color:black" | '''၅''' | align=center | '''[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1|2026|4|10}} | align=center | – | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးနိုင်ဦး''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ရန်ကုန်တိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[ဖြိုးမင်းသိန်း|ဦးဖြိုးမင်းသိန်း]]''' | align=center | [[File:Phyo Min Thein.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၃''' | align=center | '''ဦးလှစိုး''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2022|1|31}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} | |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၄''' | align=center | '''[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2022|2|1|2026|4|10}} | align=center | – | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white"| '''၅''' | align=center | '''[[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ရှမ်းပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[စဝ်အောင်မြတ်|ဦးအောင်မြတ် (ခ) စဝ်အောင်မြတ်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[လင်းထွဋ်|​ဒေါက်တာ လင်းထွဋ်]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''​ဒေါက်တာ ​ကျော်ထွန်း''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၄''' | align=center | '''ဦးအောင်ဇော်အေး''' | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1|2024|1|31}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''[[အောင်အောင်|ဦးအောင်အောင်]]''' | align=center | | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2024|1|31|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးစိုင်းထိန်စိုး''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ဧရာဝတီတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[သိန်းအောင်|ဦးသိန်း​အောင်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[မန်းဂျော်နီ|ဦးမန်း​ဂျော်နီ]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2018|1|9}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်​ကျော်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align=center | '''​[[လှမိုးအောင်|ဦးလှမိုး​အောင်]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2018|1|18|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်​မောင်ဝင်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''ဦးအေးကျော်''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ]] sa53kg95o41ul0s2qr60tg9qiwo4ckw 1028083 1028079 2026-04-28T15:01:40Z ~2026-25862-19 142117 /* တနင်္သာရီတိုင်း​ဒေသကြီး */ 1028083 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ဝန်ကြီးချုပ် | body = ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံရှိ<br/>ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | native_name = တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်<br/>ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် | flag = | flagsize = | flagcaption = | insignia = File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg | insigniasize = | insigniacaption = [[မြန်မာပြည်၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်]] | image = | imagesize = | alt = | incumbent = | incumbentsince = | type = | status = | department = | style = [[ကောင်းသောကျက်သရေရှိသော]] H.E. | member_of = [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] | reports_to = | residence = | seat = | nominator = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | appointer_qualified = | termlength = ၅ နှစ် | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ]] | precursor = | formation = ၂၀၁၁ | first = | last = | abolished = | succession = | abbreviation = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = }} '''တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်''' နှင့် '''ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့တို့တွင် [[အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်|အမြင့်ဆုံး ဝန်ထမ်း]] ဖြစ်သည်။ အခြေခံဥပဒေ အခန်း (၅)၊ ပုဒ်မ (၂၄၇) အရ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်သည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အကြီးအမှူးဖြစ်သည်။<ref name="cons">{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf|title=Constitution of the Republic of the Union of Myanmar|date=2008|work=Ministry of Information|accessdate=9 July 2015}}</ref> ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦး၏ ရာထူးသက်တမ်းမှာ ပုံမှန်အရ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ သက်တမ်းအလိုက် (၅)နှစ်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာတွင် လစ်လပ်သွားပြီး နောက်ထပ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူ၏ သက်တမ်းမှာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လက်ကျန်သက်တမ်းအတိုင်းသာဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်သည် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းပြီး [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]]မှ အတည်ပြုသည့် ဥပဒေများကို လက်မှတ်ထိုး ထုတ်ပြန်သည်။<ref name="cons"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၈၈ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များအား တိုင်း (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီများမှ အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုကောင်စီများ၏ အကြီးအမှူးများမှာ ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ကာ သက်ဆိုင်ရာ [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တပ်မတော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]များမှ တိုင်းမှူးများနှင့် တပ်မတော်မှ အရာရှိများက ဆောင်ရွက်ကြသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈အခြေခံဥပဒေ]]ကို ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် တိုင်း (၇)တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ (၃၀)ရက်နေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.burmalibrary.org/en/myanmar-alin-31-march-2011-mnmaaalng-mtt-31-2011|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃၁.၃.၂၀၁၁)}}</ref> ၂၀၁၁ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် လွှတ်တော်များ]] ခေါ်ယူကာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်း၍ ဝန်ကြီးချုပ်များက အကြီးအမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]မှ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ယူပြီးနောက် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ (၁၄)ဖွဲ့အား [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများ]]အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ နေရာတွင် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=4F9FC42AE377D91C1B2EFCEFD40310F1?lawordSn=15806|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=5 February 2022|archivedate=5 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205154654/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=4F9FC42AE377D91C1B2EFCEFD40310F1?lawordSn=15806}}</ref> သို့သော် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အတူ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများကိုပါ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |url=https://news-eleven.com/article/212823|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ စီမံခန့်ခွဲရေး ကော်မတီကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း}}</ref> ==ခန့်အပ်ခြင်း== ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအတွက် အသက် ၃၅ နှစ်အထက် ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် အရည်အချင်းများနှင့် ပြည့်စုံရမည် ဖြစ်သည်။<ref name="cons"/>အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၂၁) ပါ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိစေသည့် အချက်များဖြင့် ငြိစွန်းခြင်း မရှိသူဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအနက် သင့်လျော်သူများကို ရွေးချယ်ကာ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်လွှတ်​တော်သို့ သဘောတူညီချက် တောင်းခံရမည်ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်များသည် သတ်မှတ်ထားသော အရည်အချင်း မပြည့်စုံကြောင်း အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ မပြနိုင်ပါက နိုင်ငံတော်သမ္မတမှတင်သွင်းသောသူအား ငြင်းပယ်ခြင်း မပြုရပေ။ အထောက်အထားခိုင်လုံခဲ့ပါက နိုင်ငံတော်သမ္မတမှ အမည်စာရင်းအသစ်ကို တင်သွင်းရမည်ဖြစ်သည်။ ==အခွင့်အာဏာ== ===အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခြင်း=== တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်သည် မိမိ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပါဝင်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များမှဖြစ်စေ၊ ပြင်ပမှဖြစ်စေ ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အမည်စာရင်းအား သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရမည်။ ဝန်ကြီးချုပ်မှတင်သွင်းသော အမည်စာရင်းအား အရည်အချင်း မပြည့်စုံကြောင်း အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ မပြနိုင်ပါက လွှတ်တော်သည် ငြင်းပယ်ခြင်း မပြုရပေ။ ထို့နောက် သဘောတူညီချက် ရရှိလာသော အမည်စာရင်းအား နိုင်ငံတော်သမ္မတထံတင်သွင်းကာ ခန့်အပ်စေရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဝန်ကြီးများ တာဝန်ယူမည့် ဝန်ကြီးဌာနများအား နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ညှိနှိုင်းရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အမည်စာရင်းတင်သွင်းရာတွင် လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီး၊ မိမိ၏ဒေသတွင် တိုင်းရင်းသားမဲဆန္ဒနယ်များရှိလျှင် သက်ဆိုင်ရာတိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌများကို မိမိကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်မရှိပေ။ ထိုဝန်ကြီးနေရာများအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်၊ သက်ဆိုင်ရာ ဦးစီးအဖွဲ့များထံမှ အမည်စာရင်း ရယူပြီးမှသာ တင်သွင်းရမည်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်​သော တိုင်း​​ဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် ဥပ​ဒေချုပ်နှင့် စာရင်းစစ်ချုပ်များအား ခန့်အပ်နိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များမှဖြစ်​စေ၊ အ​​ခြေခံဥပ​ဒေနှင့်ညီညွတ်​သော ပြင်ပပုဂ္ဂိုလ်များကိုဖြစ်​စေ အမည်စာရင်းတင်သွင်းရမည်။ == အစိုးရအဖွဲ့ရုံး == တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာနများနှင့်အတူ ရုံးစိုက်လေ့ရှိသည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးများတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ တာဝန်ထမ်းဆောင်လေ့ရှိကြသည်။ ==လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်များ== {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |'''အမှတ်စဉ်''' |'''အမည်''' |'''ဒေသ''' |'''စတင်ရက်''' |'''နိုင်ငံ​ရေးပါတီ''' |- |(၁) |ဦးခက်ထိန်နန် |[[ကချင်ပြည်နယ်]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၂) |ဦးအံ့မော် |[[ကယားပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၃) |ဦးစောမြင့်ဦး |[[ကရင်ပြည်နယ်]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၄) |​ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန် |[[ချင်းပြည်နယ်‌]] |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၅) |ဦးကိုလေး |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၆) |ဦးဇော်နိုင်ဦး |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၇) |ဦးမျိုးဆွေဝင်း |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၈) |ဦးတင်ကိုကို |[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၉) |ဦးမျိုးအောင် |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၀) |ဦးအောင်ဝင်းသန်း |[[မွန်ပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[တပ်မတော်]] |- |(၁၁) |ဦးနိုင်ဦး |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၂) |ဦးအောင်နိုင်သူ |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၃) |ဦးစိုင်းထိန်စိုး |[[ရှမ်းပြည်နယ်]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |(၁၄) |ဦးအေးကျော် |[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |} ==ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း== {| class="toccolours" ! အရောင်သင်္ကေတ<br>{{nobold|(နိုင်ငံရေး ပါတီများအတွက်)}} |- |{{colbegin|2}} {{legend|{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]}} {{legend|{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]}} {{legend|#C3B091|[[တပ်မတော်]]}} {{legend|#FFFFFF|ပြင်ပ (သို့မဟုတ်) နိုင်ငံ​ရေးပါတီအ​နေဖြင့် ခန့်အပ်ထားခြင်းမဟုတ်}} {{colend}} |} ===ကချင်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[လဂျွန်ငန်ဆိုင်း|ဦးလဂျွန်ငန်ဆိုင်း]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[ခက်အောင်|ဒေါက်တာ ခက်အောင်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''[[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ကယားပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး (ခ) ဦးဘူးရယ်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၂၀၁၅ ထိ) |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[အယ်လ်ဖောင်းရှို|ဦးအယ်လ်ဖောင်းရှို]]''' | align=center | [[File:L Phaung Sho at School Health Week Event (2018).jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2020|9|3}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၃''' | align=center | '''[[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး (ခ) ဘူးရယ်]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2022|1|31}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#C3B091; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[ဇော်မျိုးတင်|ဦးဇော်မျိုးတင်]]''' <ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/21524|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MWD Webportal|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ }}</ref> | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | align=center | {{age in years and days|2022|2|1|2025|12|30}} | align=center | [[တပ်မတော်]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''ဦးစိန်ဦး''' | align=center | | align=center | ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2025|12|30|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးအံ့မော်''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ကရင်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#C3B091; color:white" | '''၁''' | align=center | '''ဦး​ဇော်မင်း''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[တပ်မတော်]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[နန်းခင်ထွေးမြင့်|ဒေါ်နန်းခင်ထွေးမြင့်]]''' | align=center | [[File:Nang Khin Htwe Myint.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''[[စောမြင့်ဦး|​ဦးစောမြင့်ဦး]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ချင်းပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ဟုန်းငိုင်း|ဦးဟုန်းငိုင်း]]''' | align=center | [[File:Pu Hung Ngaih.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[ဆလိုင်းလျန်လွယ်|ဦးဆလိုင်းလျန်လွယ်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''ဦးငွန်ဆန်း​အောင်''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2022|8|19}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''​[[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]]'''<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/235968|title=ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အား တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြု|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }}</ref> | align=center | | align=center | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/19147|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၆ / ၂၀၂၂}}</ref> | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2022|8|19}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===စစ်ကိုင်းတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[သာအေး|ဦးသာအေး]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[မြင့်နိုင်|ဒေါက်တာ မြင့်နိုင်]] ''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''ဦးမြတ်​ကျော်''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===တနင်္သာရီတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |+ |- ! colspan="1" width="1%" |{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align="center" | '''ဦးခင်ဇော်''' | align="center" | | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align="center" | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | {{age in years and days|2011|3|30|2012|1|6}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |rowspan="2"|[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | {{age in years and days|2012|1|27|2016|3|30}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''​[[လဲ့လဲ့မော်|ဒေါက်တာ လဲ့လဲ့မော်]]''' | align="center" | [[File:Lei Lei Maw (cropped).jpg|100px]] | align="center" | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align="center" | ၁၁ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | {{age in years and days|2016|3|30|2019|3|11}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးမြင့်မောင်''' | align="center" | | align="center" | ၂၂ မတ် ၂၀၁၉ | align="center" | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="center" | {{age in years and days|2019|3|22|2021|2|1}} | align="center" | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးဝင်းမြင့် |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align="center" | '''[[မြတ်ကို|ဦးမြတ်​ကို]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan="1" style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align="center" | '''[[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ပဲခူးတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ဉာဏ်ဝင်း|ဦးဉာဏ်ဝင်း]]''' | align=center | [[File:Nyan Win.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[ဝင်းသိန်း|ဦးဝင်းသိန်း]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''[[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]]''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===မ​ကွေးတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ဘုန်းမော်ရွှေ|ဦးဘုန်း​​မော်ရွှေ]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[အောင်မိုးညို|ဒေါက်တာ ​အောင်မိုးညို]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align="center" | '''ဦးတင့်လွင်''' | align="center" | | align="center" | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align="center" | '''ဦးတင်ကိုကို''' | align="center" | | align="center" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align="center" | လက်ရှိ | align="center" | {{age in years and days|2026|4|10}} | align="center" | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===မန္တ​လေးတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးရဲမြင့်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''​[[ဇော်မြင့်မောင်|ဒေါက်တာ ဇော်မြင့်မောင်]]''' | align=center | [[File:Zaw_Myint_Maung.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၃''' | align=center | '''[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦး​မောင်ကို]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]''' | align=center | | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===မွန်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''ဦးအုန်းမြင့်''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[မင်းမင်းဦး|ဦးမင်းမင်းဦး]]''' | align=center | [[File:Min Min Oo.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၂၃ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2017|2|23}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်​ကျော်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align=center | '''​[[အေးဇံ|ဒေါက်တာ အေးဇံ]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၁ မတ် ၂၀၁၇ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2017|1|3|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၄''' | align=center | '''ဦး​ဇော်လင်းထွန်း''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''[[အောင်ကြည်သိန်း|ဦးအောင်ကြည်သိန်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူး​ကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#C3B091; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးအောင်ဝင်းသန်း''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[တပ်မတော်]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ရခိုင်ပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''ဦးလှ​မောင်တင်''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၂၀ ဇွန် ၂၀၁၄ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2014|6|20}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |rowspan=2|[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်​မောင်အုန်း]]''' | align=center | [[File:Maung Maung Ohn - 2014 (cropped).jpg|100px]] | align=center | ၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2014|7|1|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align=center | '''[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးညီပု]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''​ဒေါက်တာ ​အောင်​ကျော်မင်း''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF; color:black" | '''၅''' | align=center | '''[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1|2026|4|10}} | align=center | – | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးနိုင်ဦး''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ရန်ကုန်တိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[ဖြိုးမင်းသိန်း|ဦးဖြိုးမင်းသိန်း]]''' | align=center | [[File:Phyo Min Thein.jpg|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၃''' | align=center | '''ဦးလှစိုး''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2022|1|31}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} | |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၄''' | align=center | '''[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2022|2|1|2026|4|10}} | align=center | – | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white"| '''၅''' | align=center | '''[[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ရှမ်းပြည်နယ်=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[စဝ်အောင်မြတ်|ဦးအောင်မြတ် (ခ) စဝ်အောင်မြတ်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[လင်းထွဋ်|​ဒေါက်တာ လင်းထွဋ်]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၃''' | align=center | '''​ဒေါက်တာ ​ကျော်ထွန်း''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#FFFFFF" | '''၄''' | align=center | '''ဦးအောင်ဇော်အေး''' | align=center | | align=center | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | align=center | {{age in years and days|2023|2|1|2024|1|31}} | align=center | – |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''[[အောင်အောင်|ဦးအောင်အောင်]]''' | align=center | | align=center | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2024|1|31|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၆''' | align=center | '''ဦးစိုင်းထိန်စိုး''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ===ဧရာဝတီတိုင်း​ဒေသကြီး=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! colspan="1" width="1%"|{{Abbr|No.|Number}} ! width="20%" | အမည် ! width="100px" | ပုံ ! width="20%" | စတင်ရက် ! width="20%" | ပြီးဆုံးရက် ! width="20%" | ရက်​ပေါင်း ! width="20%" | နိုင်ငံ​ရေးပါတီ ! width="20%" | သမ္မတ |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၁''' | align=center | '''[[သိန်းအောင်|ဦးသိန်း​အောင်]]''' | align=center | | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၂''' | align=center | '''[[မန်းဂျော်နီ|ဦးမန်း​ဂျော်နီ]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | align=center | ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | align=center | {{age in years and days|2016|3|30|2018|1|9}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] |[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်​ကျော်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''၃''' | align=center | '''​[[လှမိုးအောင်|ဦးလှမိုး​အောင်]]''' | align=center | [[File:No image.png|100px]] | align=center | ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align=center | {{age in years and days|2018|1|18|2021|2|1}} | align=center | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] | *[[ဦးထင်ကျော်]] *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်​ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *[[ဦးဝင်းမြင့်]] |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၄''' | align=center | '''[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်​မောင်ဝင်း]]''' | align=center | | align=center | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | {{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} *ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီ)}} |- |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=1 style="background:#006B31; color:white" | '''၅''' | align=center | '''ဦးအေးကျော်''' | align=center | | align=center | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | align=center | လက်ရှိ | align=center | {{age in years and days|2026|4|10}} | align=center | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ]] 1hhc3iwvjfuii3rxbpda9pb94wcdocg 0 65406 1028053 957764 2026-04-28T14:01:21Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် */ 1028053 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ == ဤဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းတွင် [[:en:Naxish languages|နာခီနွယ်]] (မိုဆို)ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းသတ်မှတ်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသော်လည်း လိုလိုနွယ် နှင့် ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများနှင့်အတူယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ်သတ်မှတ်ထားကြသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး [[:en:Guillaume_Jacques|Guillaume Jacques]] ကမူ ၎င်းသည် [[:en:Qiangic languages|ချီယန်နွယ်]]ဘာသာစကားအုပ်စုမှဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဗမာစကားမတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူစာပေ|ပျူဘာသာစကား]] သည်လည်း လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသော်လည်း အသေးစိတ်ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာမရှိသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဘာသာစကားမိသားစုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းမပြုပဲထားရှိသည်မှာ အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်လေသည်။ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစားခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[Mru language|မြိုဘာသာစကား]] မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် နီးကပ်ဆက်နွယ်နိုင်ပေသည်။ အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော ဘာသာစကားတစ်ခုဟု အတည်ပြုထားပြီး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံးမှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[:en:Pai-lang language|ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁)<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. </ref> တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ်နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုနှစ်စုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[Burmo-Qiangic ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]]ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခုရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ David Bradley (2008)<ref>Bradley, David. 2008. </ref> ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ်အုပ်စုခွဲနှစ်ခုပါဝင်သော '''အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ '''အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့လေသည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) က လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်'''<br> ** [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မြို]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> **** [[:en:Ugong language|ဥဂွန်နွယ်]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** [[:en:Loloish languages|လိုလိုနွယ်]] လာမာ (၂၀၁၂) ၏ ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးတို့အား နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုတစ်ခုအရ [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည် လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအောက်ရှိ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မြိုနှင့် ဥဂွန် တို့ကိုမူ လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်းသို့ လာမာက ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်''' ** [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** လိုလိုနွယ် {{Fix|text=Does neither accept Loloish?}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] fztdr61pjdn67uwuslx10uk8qfeux3j 1028054 1028053 2026-04-28T14:07:38Z Chenzeyan29 141880 /* အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ */ 1028054 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁)<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. </ref> တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ်နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုနှစ်စုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[Burmo-Qiangic ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]]ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခုရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ David Bradley (2008)<ref>Bradley, David. 2008. </ref> ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ်အုပ်စုခွဲနှစ်ခုပါဝင်သော '''အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ '''အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့လေသည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) က လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်'''<br> ** [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မြို]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> **** [[:en:Ugong language|ဥဂွန်နွယ်]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** [[:en:Loloish languages|လိုလိုနွယ်]] လာမာ (၂၀၁၂) ၏ ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးတို့အား နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုတစ်ခုအရ [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည် လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအောက်ရှိ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မြိုနှင့် ဥဂွန် တို့ကိုမူ လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်းသို့ လာမာက ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်''' ** [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** လိုလိုနွယ် {{Fix|text=Does neither accept Loloish?}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] ncp23kk1mas50nkmyukzfkecjo92au0 1028055 1028054 2026-04-28T14:10:03Z Chenzeyan29 141880 1028055 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) က လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်'''<br> ** [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မြို]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> **** [[:en:Ugong language|ဥဂွန်နွယ်]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** [[:en:Loloish languages|လိုလိုနွယ်]] လာမာ (၂၀၁၂) ၏ ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးတို့အား နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုတစ်ခုအရ [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည် လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအောက်ရှိ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မြိုနှင့် ဥဂွန် တို့ကိုမူ လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်းသို့ လာမာက ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်''' ** [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** လိုလိုနွယ် {{Fix|text=Does neither accept Loloish?}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] tj4uo1zntd59fs37va8fyseicz0u6gh 1028056 1028055 2026-04-28T14:16:47Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် */ 1028056 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) က လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်'''<br> ** [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မြို]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> **** [[:en:Ugong language|ဥဂွန်နွယ်]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** [[:en:Loloish languages|လိုလိုနွယ်]] လာမာ (၂၀၁၂) ၏ ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးတို့အား နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုတစ်ခုအရ [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စု]]သည် လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအောက်ရှိ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မြိုနှင့် ဥဂွန် တို့ကိုမူ လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်းသို့ လာမာက ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ * '''လိုလို-ဗမာနွယ်''' ** [[:en:Mondzish languages|မွန်ဇီနွယ်]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] *** လိုလိုနွယ် {{Fix|text=Does neither accept Loloish?}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] rg2t8wnd9wreaoo59omz0af67ao28gc 1028059 1028056 2026-04-28T14:22:00Z Chenzeyan29 141880 1028059 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[ဥဂွန်ဘာသာစကား|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မွန်ဇီနွယ်ဘာသာစကားများ|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] dp5b62u8zqoetxbpnvwi9z43o2lgf6n 1028065 1028059 2026-04-28T14:23:37Z Chenzeyan29 141880 1028065 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] mheguy35r5ml7wb3hewn4rq5w9bbn24 1028069 1028065 2026-04-28T14:24:49Z Chenzeyan29 141880 /* အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု */ 1028069 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသော''' ဘားမစ်(Burmic) '''ဘာသာစကားများဟူ၍လည်းခေါ်တွင်သည့် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ပင်မ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Lolo-Burmese languages map.svg|thumb|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကား]] == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဗမာ-ချီယန်နွယ် (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification."</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[Category:ဘာသာစကား]] 6uv5od3l4pcucqjcbwsr71nx5oqr9vc 0 67971 1028087 885578 2026-04-28T15:38:03Z Thantthihathu0 83371 write article 1028087 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | image_upright = | caption = တရားဝင်ဓာတ်ပုံ (၂၀၂၅)<!-- DO NOT CHANGE caption without prior consensus; see [[Talk:Donald Trump/Archive 196#Infobox image caption]]. --> | alt = Head-and-shoulders portrait of Trump with a stern facial expression. He is wearing a dark blue suit, a white dress shirt, a light blue necktie, and an American flag lapel pin. The background is unlit and blurred, and part of an American flag is visible. | order = ၄၅ နှင့် ၄၇ ဦးမြောက် | office = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ | vicepresident = [[ဂျေဒီဗန့်စ်]] | term_start = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ | term_end = | predecessor = [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]] | successor = | vicepresident1 = [[မိုက်ပန့်စ်]] | term_start1 = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ | term_end1 = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | predecessor1 = [[ဘာရက် အိုဘားမား]] | successor1 = [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]] | birth_name = Donald John Trump | birth_date = {{birth date and age|1946|6|14}} | birth_place = Queens မြို့နယ်၊ [[နယူးယောက်မြို့]]၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု <!-- DO NOT CHANGE (or add to) this location without prior consensus; please see [[Talk:Donald Trump#Current consensus]], item 2. --> | death_date = | death_place = | party = [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ]] (၁၉၈၇–၁၉၉၉၊ ၂၀၀၉–၂၀၁၁၊ ၂၀၁၂–ယနေ့ထိ) | otherparty = {{unbulleted list | Reform (1999–2001) | Democratic (2001–2009) | တစ်သီးပုဂ္ဂလ (2011–2012) }} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Ivana Zelníčková|April 9, 1977|December 11, 1990|end=div}} | {{marriage|Marla Maples|December 20, 1993|June 8, 1999|end=div}} | {{marriage|Melania Knauss|January 22, 2005}} }} | children = {{hlist | Donald Jr. | Ivanka | Eric | Triffany | Baron }} | parents = {{unbulleted list | Fred Trump | Mary Anne MacLeod }} | education = University of Pennsylvania (BS) | occupation = {{hlist | နိုင်ငံရေးသမား | စီးပွားရေးသမား | မီဒီယာသမား }} | residence = [[အိမ်ဖြူတော်]] <br>[[:en:Mar-a-Lago|Mar-a-Lago]] | signature = Trumpsignature2025.svg | signature_alt = Donald J. Trump stylized autograph, in ink | website = {{unbulleted list | {{URL|whitehouse.gov|White House website}} | First presidency: | {{URL|trumplibrary.gov|Presidential library}} | {{URL|trumpwhitehouse.archives.gov|White House archives}} }} | module = {{listen |embed = yes |title = ထရမ့်၏ အသံ |filename = Donald Trump speaks on declaration of Covid-19 as a Global Pandemic by the World Health Organization.ogg |type = speech |description = [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]၏ [[ကိုဗစ် ၁၉|ကိုဗစ်-၁၉]] ကပ်ရောဂါကြေညာချက်အပေါ် ထရမ့်ရဲ့ တုံ့ပြန်ချက် |recorded = ၁၁ မတ် ၂၀၂၀ }} |native_name={{Native name|en|Donald Trump}}}} {{stack end}} '''ဒေါ်နယ်လ် ဂျွန် ထရမ့်''' ({{lang-en|Donald John Trump}} မွေးရက် - ၁၄ ဇွန်လ ၁၉၄၆) သည် အမေရိကန် နိုင်ငံရေးသမား၊ မီဒီယာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်၍ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ၏ ၄၇ ဦးမြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။ [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော ၎င်းသည် ၂၀၁၇ မှ ၂၀၂၁ အထိ ၄၅ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် [[နယူးယောက်မြို့]]တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပင်ဆယ်လ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ် ဝှာတန်ကျောင်းမှ ဘောဂဗေဒဖြင့် ဘွဲ့ဒီဂရီတစ်ခု ရခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဖရက်ဒ် ထရမ့်၏ အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်း၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့ပြီး [[ဓာ ထရမ့် အော်ဂနိုင်ဇေးရှင်း]]ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ကာ မိုးမျှော်တိုက်များ၊ ဟိုတယ်များ၊ ကက်စီနိုများ၊ ဂေါက်ကွင်းများကို ဝယ်ယူခြင်းနှင့် ဆောက်လုပ်ခြင်းတို့ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဓာ အပရန်းတစ်စ် အမည်ရသော ရုပ်သံစီးရီးတွင် အစီအစဉ်မှူးလုပ်ခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ ၎င်းပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော မယ်အမေရိက အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြား စီးရီးများတွင် တစ်ခန်းစ နှစ်ခန်းစ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ရီဖောင်းမ် ပါတီ၏ သမ္မတ လောင်းအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း မဲမပေးမီတွင် ပြန်လည်နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖော်ဘီ၏ စာရင်းအရ ထရမ့်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် အဆင့် ၃၂၄ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အဆင့် ၁၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထရမ့်သည် ရီပါဘလစ်ကန်ပါတီ၏ သမ္မတလောင်း အဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံမည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းပါတီ၏ သမ္မတလောင်း အဖြစ် အရွေးချယ်ခံမည့်သူများတွင် ရှေ့မှ ပြေးနေခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလတွင် ရီပါဘလစ်ကန် ပါတီရှိ ၎င်း၏ ပြိုင်ဘက်များမှ မဲဆွယ်နေမှုများကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လတွင် ၂၀၁၆ ရီပါဘလစ်ကန် အမျိုးသား ကွန်ဗန်းရှင်းမှ ၎င်းအား ရီပါဘလစ်ကန် ပါတီအား ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်မည့် သမ္မတ လောင်း အဖြစ် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် ယခင်က မကြုံဖူးအောင် မီဒီယာ၏ အရေးစိုက်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။ အင်တာဗျူးများ၊ တွစ်တာ နှင့် မဲဆွယ်ပွဲများတွင် ပြောကြားခဲ့သော စကားများမှာ အငြင်းပွားစရာ စကား သို့မဟုတ် အမှားများ ဖြစ်သည်။ ရီပါဘလစ်ကန် ပါတီ အတွင်း သမ္မတလောင်း အဖြစ် အရွေးခံရစေရန် ပြုလုပ်သော မဲဆွယ်ပွဲအချို့တွင် ဆန္ဒပြမှု သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုများဖြင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် ထရမ့်မှ အမျိုးသမီးများအား အဓမ္မ ဖက်နမ်းခြင်း နှင့် ဖျစ်ညှစ်ခြင်း ပြုလုပ်သည်ကို ဝါကြွားပြောဆိုသော အသံဖိုင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး အမျိုးသမီး အများအပြားမှ ၎င်းတို့အား ထိုသို့ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ထိုအသံဖိုင် ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းမှ ၂၀၀၅ ခုနှစ် တွင် ပြောဆိုခဲ့သော စကားများကို တောင်းပန်ခဲ့သော်လည်း စွပ်စွဲမှုများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်း စေရန် လုပ်ဆောင်သော ကန်ပိန်း၏ တစိတ်တဒေသမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|last1=Sullivan|first1=Sean|title=Four women accuse Trump of forcibly groping, kissing them|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/10/12/two-women-accuse-trump-of-unwanted-sexual-touching/|accessdate=October 29, 2016|date=October 13, 2016|quote=Four women accused Donald Trump of groping or kissing them without their consent in news reports published Wednesday, just days after the Republican presidential nominee insisted in a debate that he had never engaged in such behavior. ... The news came five days after The Washington Post reported Friday on a 2005 video in which Trump can be heard making vulgar comments on a hot microphone about physically forcing himself on women sexually.}}</ref><ref> * "[http://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/09/us-election-donald-trump-calls-republican-leaders-traitors-and-h/ US Presidential Debate Recap: Polls Split on whether Donald Trump or Hillary Clinton won Poisonous Argument]," ''The Telegraph,'' 13 October 2016. :*"In what was one of the most negative and acrimonious debates in US presidential history, it was a matter of minutes before the lewd tape, in which Mr Trump brags about "grabbing p----" and forcibly kissing women, was brought up." *Tracy Jan, "[https://www.bostonglobe.com/news/politics/2016/10/14/more-women-accuse-donald-trump-aggressive-sexual-behavior/Dq1F8bLwre4dOAgEeFazxN/story.html More women accuse Trump of aggressive sexual behavior]," ''Boston Globe,'' October 14, 2016. :*"Trump has been confronted with a slew of allegations of sexual misconduct over the past week, starting with a Washington Post report of a 2005 tape featuring him bragging about forcibly kissing women and grabbing them by the genitals." *Trip Gabriel, "[http://www.nytimes.com/2016/10/28/us/politics/donald-trump-republican-party-women.html Abandoning Donald Trump and, for Some Women, the G.O.P., Too]," ''The New York Times,'' October 27, 2016. :*"Increasing numbers of Republican women have turned on their party’s male leaders for defending Mr. Trump against accusations that he groped or forcibly kissed more than 10 women." *Molly Redden, [https://www.theguardian.com/us-news/2016/oct/15/donald-trump-sexual-misconduct-allegations-cathy-heller "Donald Trump 'grabbed me and went for the lips', says new accuser,"] ''The Guardian,'' October 16, 2016. :*"On its release, the tape quickly unleashed a cascade of accusations from women who have said Trump forcibly kissed or groped them, or reached under their clothing without asking." *Amanda Sakuma, "[http://www.nbcnews.com/politics/2016-election/donald-trump-surrogates-have-their-own-baggage-women-voters-n673056 Donald Trump Surrogates Have Their Own Baggage With Women Voters]" ''NBC News,'' October 26, 2016. :*"newly unearthed audio recordings showed Trump bragging about forcibly kissing women and grabbing them by the genitals."</ref> ထရမ့် မဲဆွယ်ရာတွင်ပြုလုပ်သော စည်းရုံးမှုများတွင် အမေရိကန်-တရုတ်တို့၏ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီမှု နှင့် နက်ဖ်တာ နှင့် ထရန် ပစိဖိတ် ပါတနာရှစ် သဘောတူညီချက် အစရှိသော ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီမှုများကို ပြန်လည် ညှိနှိုင်းမည်၊ အမေရိကန်-မက္ကဆီကို နယ်စပ်တွင် တံတိုင်းကာရံခြင်း အပါအဝင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဥပဒေများကို တင်းကြပ်သွားမည်၊ စစ်မှုထမ်းဟောင်းတို့၏ အခွင့်အရေးများကို ပြန်လည်ပြုပြင်မည်၊ တတ်နိုင်သော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ဥပဒေကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပြီး အသစ်ပြန်လည် ရေးဆွဲသွားမည်၊ အခွန် လျှော့ချမည် စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာလ ပါရီ တိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် ထရမ့်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ မူစလင်များ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှုကို ယာယီတားမြစ်ရန် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နောင်တွင် ပြင်ဆင်ပြောဆိုခဲ့သည်မှာ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပတ်သက်သော ရာဇဝင် ရှိသည့် နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများကိုသာ ရည်ရွယ်ကြောင်းနှင့် အကြမ်းဖက်သမား ဖြစ်လာမည့် သူများကို စစ်ဆေးခြင်း တိုးတက်လာသည့် အချိန်အထိ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အသက် ၇၀ နှင့် သမ္မတ ဖြစ်လာသောကြောင့် သမ္မတ အဖြစ် ပထမ သက်တမ်း တာဝန်ထမ်းဆောင်မည့် သူများတွင် အသက် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး [[ရော်နယ် ရေဂင်]]၏ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် အသက် ၆၉နှစ်၌ အသက်အကြီးဆုံး သမ္မတ အဖြစ် ပထမအကြိမ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စံချိန်ကို ချိုးခဲ့သည်။ သီအိုဒိုး ရုစဗဲ ပြီးလျှင် နယူးယောက်မြို့တွင် မွေးဖွားသော ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သည်။ ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ဒေါ်နယ်လ် ဂျွန် ထရမ့်ကို ဇွန် ၁၄၊ ၁၉၄၆ တွင် နယူးယောက်မြို့၏ [[ကွင်းစ်]]စီရင်စုရှိ ဂျမေကာဆေးရုံတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ဖရက်ဒ် ထရမ့်]]နှင့် [[မေရီ အန် မက်ခလောက်ဒ်]]တို့၏ စတုတ္ထမြောက် ရင်သွေးဖြစ်သည်။{{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=30, 37}} ထရမ့်သည် ၎င်း၏ မွေးချင်းများဖြစ်သော မေရီ အန်၊ ဖရက်ဒ်၊ အဲလစ်ဇဘက်၊ ရောဘတ် တို့နှင့်အတူ [[ကွင်းစ်]]၏ ဂျမေကာ အစ္စတိတ်စ် ရပ်ကွက်ရှိ စံအိမ်တွင် ကြီပြင်းလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/09/23/us/politics/donald-trumps-old-queens-neighborhood-now-a-melting-pot-was-seen-as-a-cloister.html |title=Donald Trump's Old Queens Neighborhood Contrasts With the Diverse Area Around It |first=Jason |last=Horowitz |newspaper=[[The New York Times]] |date=September 22, 2015 |access-date=November 7, 2018}}</ref> ထရမ့်သည် ကယူး ဖောရတ်စ် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းတွင် သတ္တမတန်းတိုင်အောင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖခင်သည် ၎င်းအား အလယ်တန်းကျောင်း ပြီးမြောက်စေရန် ပုဂ္ဂလိကဘော်ဒါကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သော နယူးယောက် မီလီတယ်ရီ အကယ်ဒမီ တွင်အပ်နှံခဲ့သည်။ {{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=33, 38, 45}} ထရမ့်သည် ရုပ်သံလုပ်ငန်းလုပ်ရန် စဉ်းစားခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်ဓမ် တက္ကသိုလ်တွင် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ {{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=45–47}} နှစ်နှစ်ကြာပြီးသောအခါ ပင်ဆယ်လ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ် ဝှာတန်ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး မေ ၁၉၆၈ တွင် စီးပွားရေး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ {{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=47–50}}<ref>{{cite web |url=https://archives.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/04/commencement-program-1968.pdf |pages=19–21 |title=Two Hundred and Twelfth Commencement for the Conferring of Degrees |publisher=[[University of Pennsylvania]] |date=May 20, 1968 |access-date=March 31, 2023}}</ref> ==စီးပွားရေးလုပ်ငန်း== ===အိမ်ခြံမြေ=== ထရမ့်ကို ၎င်း၏ ဖခင်၏ အိမ်ခြံမြေ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော နယူးမြို့တော် အစွန်ပိုင်း စီရင်စုများရှိ လူမျိုးဆိုင်ရာသီးသန့် လူလတ်တန်းစား ငှားရမ်းတိုက်ခန်းတွဲများကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ထရမ့်မန်းနေ့ချ်မန့် တွင် ၁၉၆၈ မှစ၍ အလုပ်ခန့်ခဲ့သည်။ <ref name="Mahler">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/08/28/us/politics/donald-trump-housing-race.html |title='No Vacancies' for Blacks: How Donald Trump Got His Start, and Was First Accused of Bias |work=[[The New York Times]] |date=August 27, 2016 |access-date=January 13, 2018 |last1=Mahler |first1=Jonathan |last2=Eder |first2=Steve}}</ref><ref name="Rich NYMag">{{cite magazine |first=Frank |last=Rich |author-link=Frank Rich |title=The Original Donald Trump |url=https://nymag.com/daily/intelligencer/2018/04/frank-rich-roy-cohn-the-original-donald-trump.html |magazine=[[New York (magazine)|New York]] |date=April 30, 2018 |access-date=May 8, 2018}}</ref> ၁၉၇၁ မှစ၍ သူ၏ အဖေမှ ၎င်းအား ကုမ္ပဏီ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး သူသည် [[ဓာ ထရမ့် အော်ဂနိုင်ဇေးရှင်း]]ကို ပေါင်းရုံးအမှတ်တံဆိပ် အဖြစ် စတင် အသုံးပြု လာခဲ့သည်။ {{sfn|Blair|2015|p=[https://books.google.com/books?id=uJifCgAAQBAJ&pg=PA250 250]}} ===ထရမ့်အမည်ကို လိုင်စင်ပြုခြင်း=== [[ဓာ ထရမ့် အော်ဂနိုင်ဇေးရှင်း]]သည် ထရမ့်အမည်ကို စားသောက်ကုန်၊ အဝတ်အစား၊ လေ့လာသင်ယူနိုင်သည့် သင်ရိုးများ နှင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂများအပါအဝင် စားသုံးသူထုတ်ကုန်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို မကြာမကြာ လိုင်စင်ယူလေ့ရှိသည်။ လိုင်စင်ပြုမှုနှင့် စီမံအုပ်ချုပ်မှု ၅၀ ကျော်သည် ၎င်း၏အမည်ပါဝင်ကာ သူ၏ ကုမ္ပဏီများအတွက် အနည်းဆုံး $၅၉ သန်း ထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ ===ဖောင်ဒေးရှင်း=== ဒေါ်နယ်လ် ဂျေ ထရမ့် ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ၁၉၈၈တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည် ပုဂ္ဂလိကဖောင်ဒေးရှင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==မီဒီယာလုပ်ငန်း== ထရမ့်သည် သူ၏ အမည်ဖြင့် စာအုပ် ၁၉ ထုတ်ဝေထားပြီး အများစုသို့မဟုတ် ပူးတွဲ ရေးသားမှုများကို ကိုယ်စားစာရေးဆရာများက ရေးသားထားပါသည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-books-tweet-ghostwriter-tim-o-brien-tony-schwartz-writer-response-a8431271.html |title=Trump boasted about writing many books – his ghostwriter says otherwise |newspaper=[[The Independent]] |first=Andrew |last=Buncombe |date=July 4, 2018 |access-date=October 11, 2020}}</ref> ထရမ့်သည် ၁၉၈၅ မှ ၂၀၀၁ အထိ ရုပ်ရှင်များစွာနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား စီးရီးများတွင် ဧည့်သည်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ဖူးပါသည်။ <ref>{{cite magazine |first=Adrienne |last=LaFrance |author-link=Adrienne LaFrance |title=Three Decades of Donald Trump Film and TV Cameos |date=December 21, 2015 |magazine=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/12/three-decades-of-donald-trump-film-and-tv-cameos/421257/}}</ref> ထုတ်လုပ်သူ မာ့ခ် ဘာနတ်ထ် သည် ဓာ အပရန်းတစ်စ် ဖန်တီးသည့်အခါတွင် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ ထရမ့်ကို အစီအစဉ်မှူးလုပ်စေခြင်းဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြားကြယ်ပွင့်အဖြစ် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ==နိုင်ငံရေး== ၂၀၂၄ အမေရိကန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒုတိယအကြိမ် အမေရိကန်ရဲ့၄၇ယောက်မြောက်သမ္မတအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခံရသည်။ပထမအကြိမ်မှာ အမေရိကန်ရဲ့၄၅ယောက်မြောက်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ== ===မိသားစု=== ထရမ့်သည် [[အီဗာနာ ဇယ်နစ္စကိုဗာ]]နှင့် ၁၉၇၇တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့မှာ ရင်သွေးသုံးဦးဖြစ်သော ဒေါ်နယ်လ် ဂျူနီယာ၊ အီဗန်ကာ၊ အဲရစ် ဆိုသည့် ရင်သွေးသုံးဦးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် အီဗာနာ နှင့် ကွာရှင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မာလာ မေပယ်စ်]]နှင့် ၁၉၉၃ တွင် လက်ထပ်ပြီး ၁၉၉၉ တွင် ကွာရှင်းခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် တစ်ဖနီ ဆိုသည့် သမီးတစ်ယောက်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၅ တွင် မယ်လာနီအာ ခနော့စ် နှင့် လက်ထက်ပြီး ၂၀၀၆ တွင် သူတို့၏သား ဘာရွန်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist|2}} {{အမေရိကန် သမ္မတများ}} {{lifetime|၁၉၄၆| }} [[Category:အမေရိကန် သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ]] du5y9hn29k6whjme69twgliki2u2ju3 1028122 1028087 2026-04-29T03:26:45Z Zawzawaungthwin 100038 ဒေါ်နယ်ထရမ့်အား လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုများ 1028122 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | image_upright = | caption = တရားဝင်ဓာတ်ပုံ (၂၀၂၅)<!-- DO NOT CHANGE caption without prior consensus; see [[Talk:Donald Trump/Archive 196#Infobox image caption]]. --> | alt = Head-and-shoulders portrait of Trump with a stern facial expression. He is wearing a dark blue suit, a white dress shirt, a light blue necktie, and an American flag lapel pin. The background is unlit and blurred, and part of an American flag is visible. | order = ၄၅ နှင့် ၄၇ ဦးမြောက် | office = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ | vicepresident = [[ဂျေဒီဗန့်စ်]] | term_start = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ | term_end = | predecessor = [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]] | successor = | vicepresident1 = [[မိုက်ပန့်စ်]] | term_start1 = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ | term_end1 = ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | predecessor1 = [[ဘာရက် အိုဘားမား]] | successor1 = [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]] | birth_name = Donald John Trump | birth_date = {{birth date and age|1946|6|14}} | birth_place = Queens မြို့နယ်၊ [[နယူးယောက်မြို့]]၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု <!-- DO NOT CHANGE (or add to) this location without prior consensus; please see [[Talk:Donald Trump#Current consensus]], item 2. --> | death_date = | death_place = | party = [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ]] (၁၉၈၇–၁၉၉၉၊ ၂၀၀၉–၂၀၁၁၊ ၂၀၁၂–ယနေ့ထိ) | otherparty = {{unbulleted list | Reform (1999–2001) | Democratic (2001–2009) | တစ်သီးပုဂ္ဂလ (2011–2012) }} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Ivana Zelníčková|April 9, 1977|December 11, 1990|end=div}} | {{marriage|Marla Maples|December 20, 1993|June 8, 1999|end=div}} | {{marriage|Melania Knauss|January 22, 2005}} }} | children = {{hlist | Donald Jr. | Ivanka | Eric | Triffany | Baron }} | parents = {{unbulleted list | Fred Trump | Mary Anne MacLeod }} | education = University of Pennsylvania (BS) | occupation = {{hlist | နိုင်ငံရေးသမား | စီးပွားရေးသမား | မီဒီယာသမား }} | residence = [[အိမ်ဖြူတော်]] <br>[[:en:Mar-a-Lago|Mar-a-Lago]] | signature = Trumpsignature2025.svg | signature_alt = Donald J. Trump stylized autograph, in ink | website = {{unbulleted list | {{URL|whitehouse.gov|White House website}} | First presidency: | {{URL|trumplibrary.gov|Presidential library}} | {{URL|trumpwhitehouse.archives.gov|White House archives}} }} | module = {{listen |embed = yes |title = ထရမ့်၏ အသံ |filename = Donald Trump speaks on declaration of Covid-19 as a Global Pandemic by the World Health Organization.ogg |type = speech |description = [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]၏ [[ကိုဗစ် ၁၉|ကိုဗစ်-၁၉]] ကပ်ရောဂါကြေညာချက်အပေါ် ထရမ့်ရဲ့ တုံ့ပြန်ချက် |recorded = ၁၁ မတ် ၂၀၂၀ }} |native_name={{Native name|en|Donald Trump}}}} {{stack end}} '''ဒေါ်နယ်လ် ဂျွန် ထရမ့်''' ({{lang-en|Donald John Trump}} မွေးရက် - ၁၄ ဇွန်လ ၁၉၄၆) သည် အမေရိကန် နိုင်ငံရေးသမား၊ မီဒီယာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ၏ ၄၇ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသူ ဖြစ်သည်။ [[ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော ၎င်းသည် (၂၀၁၇- ၂၀၂၁)တွင်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၅ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=President Donald J. Trump |url=https://www.whitehouse.gov/administration/donald-j-trump/ |access-date=2026-04-29 |website=The White House |language=en-US}}</ref> ထရမ့်သည် [[နယူးယောက်မြို့]]တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပင်ဆယ်လ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ် ဝှာတန်ကျောင်းမှ ဘောဂဗေဒဖြင့် ဘွဲ့ဒီဂရီတစ်ခု ရခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဖရက်ဒ် ထရမ့်၏ အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်း၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့ပြီး [[ဓာ ထရမ့် အော်ဂနိုင်ဇေးရှင်း]]ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ကာ မိုးမျှော်တိုက်များ၊ ဟိုတယ်များ၊ ကက်စီနိုများ၊ ဂေါက်ကွင်းများကို ဝယ်ယူခြင်းနှင့် ဆောက်လုပ်ခြင်းတို့ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဓာ အပရန်းတစ်စ် အမည်ရသော ရုပ်သံစီးရီးတွင် အစီအစဉ်မှူးလုပ်ခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ ၎င်းပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော မယ်အမေရိက အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြား စီးရီးများတွင် တစ်ခန်းစ နှစ်ခန်းစ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ရီဖောင်းမ် ပါတီ၏ သမ္မတ လောင်းအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း မဲမပေးမီတွင် ပြန်လည်နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖော်ဘီ၏ စာရင်းအရ ထရမ့်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် အဆင့် ၃၂၄ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အဆင့် ၁၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထရမ့်သည် ရီပါဘလစ်ကန်ပါတီ၏ သမ္မတလောင်း အဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံမည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းပါတီ၏ သမ္မတလောင်း အဖြစ် အရွေးချယ်ခံမည့်သူများတွင် ရှေ့မှ ပြေးနေခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလတွင် ရီပါဘလစ်ကန် ပါတီရှိ ၎င်း၏ ပြိုင်ဘက်များမှ မဲဆွယ်နေမှုများကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လတွင် ၂၀၁၆ ရီပါဘလစ်ကန် အမျိုးသား ကွန်ဗန်းရှင်းမှ ၎င်းအား ရီပါဘလစ်ကန် ပါတီအား ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်မည့် သမ္မတ လောင်း အဖြစ် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် ယခင်က မကြုံဖူးအောင် မီဒီယာ၏ အရေးစိုက်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။ အင်တာဗျူးများ၊ တွစ်တာ နှင့် မဲဆွယ်ပွဲများတွင် ပြောကြားခဲ့သော စကားများမှာ အငြင်းပွားစရာ စကား သို့မဟုတ် အမှားများ ဖြစ်သည်။ ရီပါဘလစ်ကန် ပါတီ အတွင်း သမ္မတလောင်း အဖြစ် အရွေးခံရစေရန် ပြုလုပ်သော မဲဆွယ်ပွဲအချို့တွင် ဆန္ဒပြမှု သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုများဖြင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် ထရမ့်မှ အမျိုးသမီးများအား အဓမ္မ ဖက်နမ်းခြင်း နှင့် ဖျစ်ညှစ်ခြင်း ပြုလုပ်သည်ကို ဝါကြွားပြောဆိုသော အသံဖိုင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး အမျိုးသမီး အများအပြားမှ ၎င်းတို့အား ထိုသို့ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ထိုအသံဖိုင် ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းမှ ၂၀၀၅ ခုနှစ် တွင် ပြောဆိုခဲ့သော စကားများကို တောင်းပန်ခဲ့သော်လည်း စွပ်စွဲမှုများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်း စေရန် လုပ်ဆောင်သော ကန်ပိန်း၏ တစိတ်တဒေသမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|last1=Sullivan|first1=Sean|title=Four women accuse Trump of forcibly groping, kissing them|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/10/12/two-women-accuse-trump-of-unwanted-sexual-touching/|accessdate=October 29, 2016|date=October 13, 2016|quote=Four women accused Donald Trump of groping or kissing them without their consent in news reports published Wednesday, just days after the Republican presidential nominee insisted in a debate that he had never engaged in such behavior. ... The news came five days after The Washington Post reported Friday on a 2005 video in which Trump can be heard making vulgar comments on a hot microphone about physically forcing himself on women sexually.}}</ref><ref> * "[http://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/09/us-election-donald-trump-calls-republican-leaders-traitors-and-h/ US Presidential Debate Recap: Polls Split on whether Donald Trump or Hillary Clinton won Poisonous Argument]," ''The Telegraph,'' 13 October 2016. :*"In what was one of the most negative and acrimonious debates in US presidential history, it was a matter of minutes before the lewd tape, in which Mr Trump brags about "grabbing p----" and forcibly kissing women, was brought up." *Tracy Jan, "[https://www.bostonglobe.com/news/politics/2016/10/14/more-women-accuse-donald-trump-aggressive-sexual-behavior/Dq1F8bLwre4dOAgEeFazxN/story.html More women accuse Trump of aggressive sexual behavior]," ''Boston Globe,'' October 14, 2016. :*"Trump has been confronted with a slew of allegations of sexual misconduct over the past week, starting with a Washington Post report of a 2005 tape featuring him bragging about forcibly kissing women and grabbing them by the genitals." *Trip Gabriel, "[http://www.nytimes.com/2016/10/28/us/politics/donald-trump-republican-party-women.html Abandoning Donald Trump and, for Some Women, the G.O.P., Too]," ''The New York Times,'' October 27, 2016. :*"Increasing numbers of Republican women have turned on their party’s male leaders for defending Mr. Trump against accusations that he groped or forcibly kissed more than 10 women." *Molly Redden, [https://www.theguardian.com/us-news/2016/oct/15/donald-trump-sexual-misconduct-allegations-cathy-heller "Donald Trump 'grabbed me and went for the lips', says new accuser,"] ''The Guardian,'' October 16, 2016. :*"On its release, the tape quickly unleashed a cascade of accusations from women who have said Trump forcibly kissed or groped them, or reached under their clothing without asking." *Amanda Sakuma, "[http://www.nbcnews.com/politics/2016-election/donald-trump-surrogates-have-their-own-baggage-women-voters-n673056 Donald Trump Surrogates Have Their Own Baggage With Women Voters]" ''NBC News,'' October 26, 2016. :*"newly unearthed audio recordings showed Trump bragging about forcibly kissing women and grabbing them by the genitals."</ref> ထရမ့် မဲဆွယ်ရာတွင်ပြုလုပ်သော စည်းရုံးမှုများတွင် အမေရိကန်-တရုတ်တို့၏ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီမှု နှင့် နက်ဖ်တာ နှင့် ထရန် ပစိဖိတ် ပါတနာရှစ် သဘောတူညီချက် အစရှိသော ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီမှုများကို ပြန်လည် ညှိနှိုင်းမည်၊ အမေရိကန်-မက္ကဆီကို နယ်စပ်တွင် တံတိုင်းကာရံခြင်း အပါအဝင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဥပဒေများကို တင်းကြပ်သွားမည်၊ စစ်မှုထမ်းဟောင်းတို့၏ အခွင့်အရေးများကို ပြန်လည်ပြုပြင်မည်၊ တတ်နိုင်သော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ဥပဒေကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပြီး အသစ်ပြန်လည် ရေးဆွဲသွားမည်၊ အခွန် လျှော့ချမည် စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာလ ပါရီ တိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် ထရမ့်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ မူစလင်များ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှုကို ယာယီတားမြစ်ရန် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နောင်တွင် ပြင်ဆင်ပြောဆိုခဲ့သည်မှာ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပတ်သက်သော ရာဇဝင် ရှိသည့် နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများကိုသာ ရည်ရွယ်ကြောင်းနှင့် အကြမ်းဖက်သမား ဖြစ်လာမည့် သူများကို စစ်ဆေးခြင်း တိုးတက်လာသည့် အချိန်အထိ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အသက် ၇၀ နှင့် သမ္မတ ဖြစ်လာသောကြောင့် သမ္မတ အဖြစ် ပထမ သက်တမ်း တာဝန်ထမ်းဆောင်မည့် သူများတွင် အသက် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး [[ရော်နယ် ရေဂင်]]၏ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် အသက် ၆၉နှစ်၌ အသက်အကြီးဆုံး သမ္မတ အဖြစ် ပထမအကြိမ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စံချိန်ကို ချိုးခဲ့သည်။ သီအိုဒိုး ရုစဗဲ ပြီးလျှင် နယူးယောက်မြို့တွင် မွေးဖွားသော ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သည်။ ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ဒေါ်နယ်လ် ဂျွန် ထရမ့်ကို ဇွန် ၁၄၊ ၁၉၄၆ တွင် နယူးယောက်မြို့၏ [[ကွင်းစ်]]စီရင်စုရှိ ဂျမေကာဆေးရုံတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ဖရက်ဒ် ထရမ့်]]နှင့် [[မေရီ အန် မက်ခလောက်ဒ်]]တို့၏ စတုတ္ထမြောက် ရင်သွေးဖြစ်သည်။{{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=30, 37}} ထရမ့်သည် ၎င်း၏ မွေးချင်းများဖြစ်သော မေရီ အန်၊ ဖရက်ဒ်၊ အဲလစ်ဇဘက်၊ ရောဘတ် တို့နှင့်အတူ [[ကွင်းစ်]]၏ ဂျမေကာ အစ္စတိတ်စ် ရပ်ကွက်ရှိ စံအိမ်တွင် ကြီပြင်းလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/09/23/us/politics/donald-trumps-old-queens-neighborhood-now-a-melting-pot-was-seen-as-a-cloister.html |title=Donald Trump's Old Queens Neighborhood Contrasts With the Diverse Area Around It |first=Jason |last=Horowitz |newspaper=[[The New York Times]] |date=September 22, 2015 |access-date=November 7, 2018}}</ref> ထရမ့်သည် ကယူး ဖောရတ်စ် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းတွင် သတ္တမတန်းတိုင်အောင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖခင်သည် ၎င်းအား အလယ်တန်းကျောင်း ပြီးမြောက်စေရန် ပုဂ္ဂလိကဘော်ဒါကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သော နယူးယောက် မီလီတယ်ရီ အကယ်ဒမီ တွင်အပ်နှံခဲ့သည်။ {{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=33, 38, 45}} ထရမ့်သည် ရုပ်သံလုပ်ငန်းလုပ်ရန် စဉ်းစားခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်ဓမ် တက္ကသိုလ်တွင် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ {{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=45–47}} နှစ်နှစ်ကြာပြီးသောအခါ ပင်ဆယ်လ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ် ဝှာတန်ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး မေ ၁၉၆၈ တွင် စီးပွားရေး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ {{sfn|Kranish|Fisher|2017|pp=47–50}}<ref>{{cite web |url=https://archives.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/04/commencement-program-1968.pdf |pages=19–21 |title=Two Hundred and Twelfth Commencement for the Conferring of Degrees |publisher=[[University of Pennsylvania]] |date=May 20, 1968 |access-date=March 31, 2023}}</ref> ==စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ== ===အိမ်ခြံမြေ=== ထရမ့်ကို ၎င်း၏ ဖခင်၏ အိမ်ခြံမြေ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော နယူးမြို့တော် အစွန်ပိုင်း စီရင်စုများရှိ လူမျိုးဆိုင်ရာသီးသန့် လူလတ်တန်းစား ငှားရမ်းတိုက်ခန်းတွဲများကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ထရမ့်မန်းနေ့ချ်မန့် တွင် ၁၉၆၈ မှစ၍ အလုပ်ခန့်ခဲ့သည်။ <ref name="Mahler">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/08/28/us/politics/donald-trump-housing-race.html |title='No Vacancies' for Blacks: How Donald Trump Got His Start, and Was First Accused of Bias |work=[[The New York Times]] |date=August 27, 2016 |access-date=January 13, 2018 |last1=Mahler |first1=Jonathan |last2=Eder |first2=Steve}}</ref><ref name="Rich NYMag">{{cite magazine |first=Frank |last=Rich |author-link=Frank Rich |title=The Original Donald Trump |url=https://nymag.com/daily/intelligencer/2018/04/frank-rich-roy-cohn-the-original-donald-trump.html |magazine=[[New York (magazine)|New York]] |date=April 30, 2018 |access-date=May 8, 2018}}</ref> ၁၉၇၁ မှစ၍ သူ၏ အဖေမှ ၎င်းအား ကုမ္ပဏီ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး သူသည် [[ဓာ ထရမ့် အော်ဂနိုင်ဇေးရှင်း]]ကို ပေါင်းရုံးအမှတ်တံဆိပ် အဖြစ် စတင် အသုံးပြု လာခဲ့သည်။ {{sfn|Blair|2015|p=[https://books.google.com/books?id=uJifCgAAQBAJ&pg=PA250 250]}} ===ထရမ့်အမည်ကို လိုင်စင်ပြုခြင်း=== [[ဓာ ထရမ့် အော်ဂနိုင်ဇေးရှင်း]]သည် ထရမ့်အမည်ကို စားသောက်ကုန်၊ အဝတ်အစား၊ လေ့လာသင်ယူနိုင်သည့် သင်ရိုးများ နှင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂများအပါအဝင် စားသုံးသူထုတ်ကုန်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို မကြာမကြာ လိုင်စင်ယူလေ့ရှိသည်။ လိုင်စင်ပြုမှုနှင့် စီမံအုပ်ချုပ်မှု ၅၀ ကျော်သည် ၎င်း၏အမည်ပါဝင်ကာ သူ၏ ကုမ္ပဏီများအတွက် အနည်းဆုံး $၅၉ သန်း ထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ ===ဖောင်ဒေးရှင်း=== ဒေါ်နယ်လ် ဂျေ ထရမ့် ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည် ပုဂ္ဂလိကဖောင်ဒေးရှင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ === မီဒီယာလုပ်ငန်း === ထရမ့်သည် သူ၏ အမည်ဖြင့် စာအုပ် ၁၉ ထုတ်ဝေထားပြီး အများစုသို့မဟုတ် ပူးတွဲ ရေးသားမှုများကို ကိုယ်စားစာရေးဆရာများက ရေးသားထားပါသည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-books-tweet-ghostwriter-tim-o-brien-tony-schwartz-writer-response-a8431271.html |title=Trump boasted about writing many books – his ghostwriter says otherwise |newspaper=[[The Independent]] |first=Andrew |last=Buncombe |date=July 4, 2018 |access-date=October 11, 2020}}</ref> ထရမ့်သည် ၁၉၈၅ မှ ၂၀၀၁ အထိ ရုပ်ရှင်များစွာနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား စီးရီးများတွင် ဧည့်သည်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ဖူးပါသည်။ <ref>{{cite magazine |first=Adrienne |last=LaFrance |author-link=Adrienne LaFrance |title=Three Decades of Donald Trump Film and TV Cameos |date=December 21, 2015 |magazine=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/12/three-decades-of-donald-trump-film-and-tv-cameos/421257/}}</ref> ထုတ်လုပ်သူ မာ့ခ် ဘာနတ်ထ် သည် ဓာ အပရန်းတစ်စ် ဖန်တီးသည့်အခါတွင် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်း၌ ထရမ့်ကို အစီအစဉ်မှူးလုပ်စေခြင်းဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြားကြယ်ပွင့်အဖြစ် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ==နိုင်ငံရေး== ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ '''၄၅ ဦးမြောက်''' သမ္မတ (၂၀၁၇–၂၀၂၁) အဖြစ် ပထမအကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် အမေရိကန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ထပ်မံအနိုင်ရရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ '''၄၇ ဦးမြောက်'''သမ္မတအဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် သမ္မတသက်တမ်းကို တစ်ဆက်တည်းမဟုတ်ဘဲ သီးခြားစီ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည့် ထူးခြားသော မှတ်တမ်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် သမ္မတများအား ပစ်မှတ်ထား လုပ်ကြံမှုများ ထဲမှ အရေအတွက်အကြိမ်ရေ များပြားသူအဖြစ် စာရင်းဝင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ ဝါရှင်တန်ဟေလ်တန် ဟိုတယ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ခိုက်မှုသည် သမိုင်းဝင် တိုက်ဆိုင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ၄၅ နှစ်က ရီပတ်ဘလစ်ကန်သမ္မတ [[ရော်နယ် ရေဂင်|ရော်နယ်ရေဂင်]] သည်လည်း အဆိုပါ ဝါရှင်တန်ဟေလ်တန်ဟိုတယ်၌ပင် လုပ်ကြံခံရမှုတစ်ခု ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-04-28 |title=လုပ်ကြံမှုကနေ လွတ်မြောက်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်သမ္မတ ၇ ဦးအနက် ထရမ့်ကို ပစ်မှတ်ထားမှုအများဆုံးဖြစ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/74267/ |access-date=2026-04-29 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-26 |title=ထရမ့်တက်တဲ့ ဝါရှင်တန်ညစာစားပွဲ ပစ်ခတ်မှု သေနတ်သမားကို ဖမ်းမိ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy919edq3rzo |access-date=2026-04-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-07-15 |title=ထရမ့်ကို ပစ်ခတ်ခဲ့တဲ့ သောမတ်စ် မက်သူး ခရွတ်စ်အကြောင်း သိရသမျှ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy94jzpkd02o |access-date=2026-04-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-07-14 |title=ဒေါ်နယ်ထရမ့် သေနတ်ပစ်ခံရမှု - လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုလို့ FBI ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1dmpm7p72no |access-date=2026-04-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''ဒေါ်နယ်ထရမ့်အား လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုများ''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:5%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:15%;" | နေရာ !! scope="col" style="width:15%;" | တရားခံ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း !! scope="col" style="width:15%;" | မှတ်ချက်/ရလဒ် |- style="background: #ffe6e6;" | ၁ || ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ || [[ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်|ပင်ဆယ်လ်ဗေးနီးယား]] || သောမတ် မက်သရူးခရွတ် || စင်မြင့်ပေါ်တွင် ဟောပြောနေစဉ် စနိုက်ပါဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရခြင်း။ || ဒဏ်ရာရရှိ (နားရွက်) |- | ၂ || ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || [[ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်|ဖလော်ရီဒါ]] || ရိုင်ယန် ဝက်စလေ ရု့သ် || ဂေါ့ဖ်ကွင်းအစပ်၌ ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ်ဖြင့် ချောင်းမြောင်းနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း။ || ဘေးကင်း |- style="background: #eaf1fb;" | ၃ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]] || ကိုးလ်ထိုမတ်စ်အယ်လင် || WHCA ညစာစားပွဲကျင်းပစဉ် ဟိုတယ်အပြင်ဘက်၌ သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် အရေးပေါ်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရခြင်း။ || ဘေးကင်း |} ==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ== ထရမ့်သည် [[အီဗာနာ ဇယ်နစ္စကိုဗာ]]နှင့် ၁၉၇၇တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နယ်လ် ဂျူနီယာ၊ အီဗန်ကာ၊ အဲရစ် ဆိုသည့် ရင်သွေးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် တွင် အီဗာနာ နှင့် ကွာရှင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မာလာ မေပယ်စ်]] နှင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ် တွင် လက်ထပ်ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် တွင် ကွာရှင်းခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် တစ်ဖနီ ဆိုသည့် သမီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် တွင် မယ်လာနီအာ ခနော့စ် နှင့် လက်ထက်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ် တွင် ဘာရွန်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist|2}} {{အမေရိကန် သမ္မတများ}} {{lifetime|၁၉၄၆| }} [[Category:အမေရိကန် သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ]] rpsd7isao2mpwh573oagn4clyw7med6 0 72079 1028233 787123 2026-04-29T07:47:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028233 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{Infobox software | logo = [[File:App Inventor Logo.png|200px]] | screenshot = [[File:App Inventor 2.png|center|300px]] | caption = Google App Inventor | author = [[Google|Google, Inc.]] | developer = MIT Media Lab, MIT Computer Science and Artificial Intelligence Lab | latest_release_version = Beta | current_version = {{Start date and age|2011|08|03|df=yes}} | programming language = [[Java (programming language)|Java]], [[Kawa (Scheme implementation)|Kawa]] [[Scheme (programming language)|Scheme]] | operating_system = Web-based application | platform = [[အန်းဒရွိုက်]] | language = အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှား | genre = Application software development | license = MIT License | website = {{URL|http://appinventor.mit.edu/}}, {{URL|http://appinventor.mit.edu/appinventor-sources/}} }} '''App Inventor for Android''' သည် [[Google]] မှ အစပြု တီထွင်ခဲ့သည့် open-source web application တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တွင် [[မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်|Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) က ဆက်လက်ပြီး ထိန်းသိမ်း ရေးသားပေးနေသည်။ ၎င်းကို အတိုကောက်အနေဖြင့် AI ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်။ [[File:AI2 webpage.png|thumb|left]] AI သည် ပရိုဂရမ် မရေးသားဖူးသေးသည့် လူသစ်များအား Android app အလွယ်တကူနှင့် မြန်ဆန်စွာ ရေးသားနိုင်အောင် ကူညီပေးနိုင်သည်။ Scratch နှင့် StarLogo TNG user interface များကဲ့သို့ပင် drag-and-drop visual object များ အသုံးပြု၍ app များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ မြင်သာအောင် ရှင်းပြရမည် ဆိုပါက ကလေးများ အတုံးဆက် ကစားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကလေးများအနေဖြင့် မိမိတို့ တည်ဆောက်လိုသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ပေါ်လွင်စေရန် သက်ဆိုင်ရာ အတုံးများကို ဆက်ပေးရသကဲ့သို့ AI ပရိုဂရမ် ရေးသားရာတွင်လည်း မိမိတို့ အလိုရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များ ရရှိနိုင်စေရန် သက်ဆိုင်ရာ block များ ချိတ်ဆက်ရေးသားပေးရမည် ဖြစ်သည်။ [[File:AI2 blocks.png|thumb|left]] AI project သည် Active Learning အရ စိတ်ကူးကောင်းများကို ပရိုဂရမ်းမင်း အသုံးပြု၍ လွယ်ကူစွာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်စေရန် အခြေခံ ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Mitchel Resnick ၏ Lego Mindstorms နှင့် StarLogo၊ Seymour Papert နှင့် MIT Logo Group တို့ကို အခြေခံ၍ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="MIT roots">{{cite news|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2010/android-abelson-0819.html |title=The MIT roots of Google's new software |publisher=MIT News Office |date=August 19, 2010 |last=Hardesty |first=Larry}}</ref><ref name="Giants">{{cite web |url=http://appinventor.googlelabs.com/about/ |title=On the Shoulders of Giants! |publisher=Google |accessdate=August 10, 2010 |archivedate=11 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100811023417/http://appinventor.googlelabs.com/about/ }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အများပြည်သူတို့အား စတင်ချပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က AI team ကို Hal Abelson နှင့်<ref name="MIT roots"/> Mark Friedman တို့က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Book">{{Citation | last1 = Wolber | first1 = David | last2 = Abelson | first2 = Hal | author2-link = Hal Abelson | last3 = Spertus | first3 = Ellen | author3-link = Ellen Spertus | last4 = Looney | first4 = Liz | title = App Inventor for Android: Create Your Own Android Apps | publisher = O'Reilly | date = May 2011 | url = http://www.appinventor.org/book | isbn = 978-1-4493-9748-7}}</ref> ၂၀၁၁ နှစ်လယ်တွင် Google က AI ၏ source code ကို ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ၎င်းဆာဗာများ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပရောဂျက်ကို ဆက်လုပ်လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် MIT Center for Mobile Learning တည်ထောင်နိုင်ရန် အတွက် ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ ကူညီခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် AI တီထွင်သူ Hal Abelson နှင့် MIT မှ professors များ ဖြစ်ကြသော Eric Klopfer နှင့် Mitchel Resnick တို့က AI ကို MIT တွင် ဆက်လက် ပြုပြင် ရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref name="MIT App Inv">{{cite web |url=http://www.appinventor.mit.edu/ |title=App Inventor @ MIT |access-date=14 February 2017 |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123045233/http://appinventor.mit.edu/ |url-status=dead }}</ref> ၂၀၁၂ခုတွင် MIT ၏ AI version ကို လွှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="ai2">{{citation|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2013/app-inventor-launches-second-iteration.html|title=App Inventor launches second iteration|last=Clark,first=Andrew|date=December 30, 2013}}</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် MIT ၏ AI version 2 ကို ပြင်ဆင်ရေးသား ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့ပြီး AI2 ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူရရှိသော အချက်အလက်များအရ အပတ်စဉ် AI2 အသုံးပြုသူ active user ၃ သိန်းကျော်ရှိပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၅ နိုင်ငံက မှတ်ပုံတင်ထားသူ ဦးရေ ၆ သန်းခန့် ရှိကာ ၎င်းတို့ တည်ဆောက်ထားသော app ပေါင်း သန်း၂၀ ခန့် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://appinventor.mit.edu}} * [https://github.com/mit-cml/appinventor-sources AI2 Source on GitHub] * [http://www.imagnity.com/tutorial-index/ Tutorial, Tips, Sample Apps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327081608/http://www.imagnity.com/tutorial-index/ |date=27 March 2017 }} * [http://www.appinventor.org/ AppInventor.org:On-line book and video tutorials] == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဂူဂယ်]] butztbtk4o26q628kopqyos7047pccm 0 74028 1028256 416269 2026-04-29T08:16:25Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028256 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | logo = [[File:LibreOffice Logo Flat.svg|240px]] | screenshot = File:LibreOffice 5.1 Start Center.png | caption = LibreOffice 5.1 Start Center | author = StarDivision<!-- Original author or the software that led to LO --> | developer = [[The Document Foundation]] | released = {{Start date and age|2011|1|25|df=yes}}<!-- Initial release is the first stable version of the software. --> | latest release date = | latest preview date = | status = Active | programming_language = [[C++]], [[Java (programming language)|Java]], and [[Python (programming language)|Python]] | operating_system = [[Linux]], [[Windows]], [[macOS]],<ref name=system-requirements>{{cite web |title = System Requirements |url = https://www.libreoffice.org/get-help/system-requirements |publisher = [[The Document Foundation]] |year = 2011 |accessdate = 7 August 2015 |archive-date = 20 May 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190520180839/https://www.libreoffice.org/get-help/system-requirements/ |url-status = dead }}</ref> [[FreeBSD]], [[NetBSD]], [[Android (operating system)|Android (Viewer)]] | platform = [[IA-32]], [[x86-64]], [[ARMel]], [[ARMhf]], [[MIPS architecture|MIPS]], [[MIPSel]], [[PowerPC]], [[Sparc]], [[S390]], [[S390x]], [[IA-64]] (additional Debian platforms)<ref>{{cite web | title = Debian – Details of package libreoffice in wheezy | url = http://packages.debian.org/wheezy/libreoffice#pdownload | publisher = [[Debian]] project | accessdate = 16 February 2014 }}</ref> | language count = 110 | language footnote =<ref name=languages>{{cite web | title = LibreOffice Fresh download – pick language | url = http://www.libreoffice.org/download/libreoffice-fresh/?lang=pick | publisher=[[The Document Foundation]] | accessdate=7 August 2015 }}</ref> | genre = [[Office suite]] | license = [[Mozilla Public License|MPLv2.0]] (secondary license [[GNU General Public License|GPL]], [[GNU Lesser General Public License|LGPLv3+]] or [[Apache License 2.0]])<ref name="About">{{cite web | title = Licenses | url = https://www.libreoffice.org/download/license/ | publisher = [[The Document Foundation]] | accessdate = 16 December 2015 | archive-date = 11 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160211123201/http://www.libreoffice.org/download/license/ | url-status = dead }}</ref> | website = {{url|https://www.libreoffice.org/}} }} '''LibreOffice''' သည်အခမဲ့လွတ်လပ် ရုံးသုံးဆော့ဖ်ဝဲ ဖြစ်သည်။ Document Foundation ၏ စီမံကိန်း (project) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် OpenOffice.org မှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ ယခင်က StarOffice ၏ open-source ဗားရှင်းဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ LibreOffice တွင် စာရွက်စာတမ်း ပြုလုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းများ၊ စာရင်းဇယားများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ slideshow များပြုလုပ်ခြင်း၊ ပုံများရေးဆွဲခြင်း၊ ဒေတာဘေ့ (database) များနှင့် အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ သင်္ချာပုံသေနည်းများဖြင့် တွက်ချက်ခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ LibreOffice ကို ဘာသာစကား ၁၁၀ ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။ LibreOffice သည် နိုင်ငံတကာ ISO/IEC စံနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ODF ဖိုင်အမျိုးအစားကို အသုံးပြုထားသည်။ ODF ၏ အရှည်မှာ OpenDocument file ဖြစ်သည်။ LibreOffice ၏ ဆော့ဖ်ဝဲတိုင်းတွင် အဆင်ပြေစေရန် ODF ပုံစံဖြင့် သိမ်းသည်။ LibreOffice သည် အခြားသော လူသုံးများသည့် ဖိုင်ပုံစံများကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ ဥပမာ − Microsoft Office ဖြစ်ပြီး ထိုဖိုင်များသို့ ပြောင်းလဲခြင်း၊ သွင်းခြင်းများ (import/export)ကို လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite web |title=About Converting Microsoft Office Documents |work=LibreOffice Help |publisher=The Document Foundation |date=8 April 2013 |url=https://help.libreoffice.org/Common/About_Converting_Microsoft_Office_Documents |accessdate=16 February 2014}}</ref><ref name="LOFeatures">{{cite web |title=Features |publisher=[[The Document Foundation]] |url=http://www.libreoffice.org/discover/libreoffice/ |accessdate=16 February 2014}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} [[Category:ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] q8gmia75e9vbflgf1ed6z74q3ijxvv5 0 76699 1028280 959034 2026-04-29T08:57:41Z ~2026-19972-28 141186 ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး(DSA-42) 1028280 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် | native_name = ရတခ | image = Shoulder sleeve insignia of South East Command (right side).svg | image_size = 218px | caption = အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေဒေသ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေး၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ စီမံပေးခြင်း၊ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း | nickname = မျဉ်းစောင်း | commander1 = ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး(DSA-42) | commander1_label = တိုင်းမှူး | commander2 = ဗိုလ်မှူးချုပ် | commander2_label = ဒုတိယတိုင်းမှူး | commander3 = ဗိုလ်မှူးကြီး ဌေးလွင်ဦး | commander3_label = တိုင်းဦးစီးချုပ် | commander4 = ဗိုလ်မှူးကြီး တိုးလင်း | commander4_label = စခန်းမှူး | identification_symbol = [[File:Mm-south-eastern-rmc.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် | identification_symbol_2 = <center>{{Photomontage | photo1a = Shoulder sleeve insignia of South East Command (left side).svg | photo1b = Shoulder sleeve insignia of South East Command (right side).svg | size = 140 | spacing = 5 | color = transparent | border = 0 | text = ဘယ်ဖက် နှင့် ညာဖက် }}</center> | identification_symbol_2_label = {{nowrap|လက်ရုံးတံဆိပ်}} }} '''အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''ရတခ''') သည် [[မော်လမြိုင်မြို့]] အခြေစိုက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]] ဒေသများနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိ အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး(စတသ - ၄၂) ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကို [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]၌ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတိုင်းမှူးအဖြစ် ကြည်း ၃၅၂၃၊ ဗိုလ်မှူးကြီး သောင်းကြည်မှ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == === စစ်ဗျူဟာများ === အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အခြေချ စစ်ဗျူဟာ (၄) ခု၊ လှုပ်ရှား စစ်ဗျူဟာ (၃)ခုနှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၆) ရင်းရှိသည်။{{Expand section}} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ ခြေမြန်တပ်မနှင့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်များ == === [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} == အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand list}} * ဗိုလ်မှူးကြီး သောင်းကြည် (ကြည်း - ၃၅၂၃) * ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်လွင် (ကြည်း - ၃၆၁၆) (၁-၁၀-၁၉၆၄ မှ ၁၂-၇-၁၉၆၉) * ဗိုလ်မှူးကြီး တင့်ဆွေ (ကြည်း - ၅၃၆၇) (၁၂-၇-၁၉၆၉ မှ ၂၉-၃-၁၉၇၄) * ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးအောင် (ကြည်း - ၅၆၀၈) (၂၉-၃-၁၉၇၄ မှ ၁၂-၄-၁၉၇၅) * ဗိုလ်မှူးကြီး ထွန်းကြည် (ကြည်း - ၆၂၇၈) (၁၂-၄-၁၉၇၅ မှ ၄-၁၀-၁၉၇၆) * ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်ကျော် (ကြည်း - ၆၃၃၃) (၄-၁၀-၁၉၇၆ မှ ၁၇-၈-၁၉၈၁) * ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖေမြိုင် (ကြည်း - ၆၂၃၇) (၁၇-၈-၁၉၈၁ မှ ၃-၄-၁၉၈၃) * ဗိုလ်မှူးချုပ် ချစ်ဆွေ (ကြည်း - ၆၄၆၃) (၃-၄-၁၉၈၃ မှ ၄-၁၁-၁၉၈၅) * ဗိုလ်ချုပ် ဉာဏ်လင်း (ကြည်း - ၇၈၆၃) (စတသ - ၁) (၄-၁၁-၁၉၈၅ မှ ) * ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြင့် (ကြည်း - ၈၆၄၂) * ဗိုလ်ချုပ် ကက်စိန် * ဗိုလ်ချုပ် သူရမြင့်အောင် (ကြည်း - ) (စတသ - ၁၈) * ဗိုလ်ချုပ် သက်နိင်ဝင်း (ကြည်း - ၁၅၁၁၂) (ဗသက - ၅၆) * ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းနေလင်း (ကြည်း - ၁၆၃၅၄) (ဗသက - ၆၁) * ဗိုလ်ချုပ် တင်မောင်ဝင်း (ကြည်း - ၁၇၆၀၆) (ဗသက - ၆၄) * ဗိုလ်ချုပ် မျိုးဝင်း (ကြည်း - ၁၉၇၁၄) * ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမိုးအောင် (ကြည်း - ၂၂၅၇၂) (စတသ - ၃၂) * ဗိုလ်ချုပ် ကိုကို​မောင်<ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/12952|title=အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ၂၀၂၁-၂၀၂၂ ပညာသင်နှစ်အတွက် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအား ပထမအကြိမ် စာရေးကိရိယာနှင့် ကျောင်းဝတ်စုံများ ထောက်ပံ့ ပေးအပ်ပွဲပြုလုပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=|archivedate=9 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609053343/https://www.cincds.gov.mm/node/12952}}</ref> (ကြည်း - ၂၈၁၃၃) (စတသ - ၃၈) * ဗိုလ်ချုပ် မြတ်သက်ဦး(ဩဂုတ်၂၀၂၂ - မတ်၂၀၂၃) <ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/08/20/254009.html|title=စစ်တိုင်းမှူး ၅ ဦးကို နေရာပြောင်းရွှေ့|accessdate=21 August 2022|archivedate=21 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220821075714/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/08/20/254009.html}}</ref> (ကြည်း - ၂၈၂၃၉) (စတသ - ၃၈) * ဗိုလ်မှူးချုပ်စိုးမင်း (မတ်၂၀၂၃ -မတ်၂၀၂၄ ) <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx9xnyxglqgo|title=KNU နယ်မြေကို ကိုင်တွယ်တဲ့ ကစထမှူး အလဲခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၁ဧပြီ ၂၀၂၃|date=၃၁မတ်၂၀၂၃|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401062320/https://www.bbc.com/burmese/articles/cx9xnyxglqgo}}</ref> (ကြည်း - ၂၉၄၃၀) (စတသ - ၃၉) * ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်လင်းမောင် (ကြည်း - ၂၇၂၀၀) (စတသ - ၃၇) (ယခင် စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်) (မတ် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ) <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/03/23/381355.html|title=စစ်တိုင်းမှူးအချို့ အပြောင်းအလဲလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=24 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324170432/https://burma.irrawaddy.com/news/2024/03/23/381355.html}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.shannews.org/%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%80/|title=ကလောစစ်ဦးစီး တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ် ရတခ တိုင်းမှူးဖြစ်လာ၊ ရခိုင်စစ်တိုင်းမှူး ဖြုတ်ချခံရ|work=သျှမ်းသံတော်ဆင့်|access-date=၂၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၉ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=24 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324170443/https://burmese.shannews.org/%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%80/}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] <references /> == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} lzc0vg3x7hapjsr3rj6e8f2fq1hog49 10 79173 1028160 868805 2026-04-29T05:41:08Z Ninjastrikers 22896 1028160 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | list1 = {{Navbox subgroup | group1 = ဂိုဏ်းများ | list1 = * [[ထေရဝါဒ]] * [[သုဓမ္မာဂိုဏ်း|သုဓမ္မာနိကာယ]] * [[ရွှေကျင်ဂိုဏ်း|ရွှေကျင်နိကာယ]] * [[စတုဘုမ္မိက မဟာသတိပဋ္ဌာန် (ငှက်တွင်း) ဂိုဏ်း|ငှက်တွင်းနိကာယ]] * [[မဟာဒွါရဂိုဏ်း|မဟာဒွာရနိကာယ]] | group2 = [[သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်|သာသနာတော်ဆိုင်ရာ<br/>ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ]] | list2 = * [[အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု]] * [[တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက]] * [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့|အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]] * [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရဘွဲ့တံဆိပ်တော်|မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] * [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရဘွဲ့တံဆိပ်တော်|ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] * [[အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] * [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်|မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] * [[ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်|ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] * [[အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက]] * [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက]] * [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်|မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက]] * [[သဒ္ဓမ္မဇောတိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်|သဒ္ဓမ္မဇောတိက]] * [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] * [[မဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|မဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] * [[ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] * [[အဂ္ဂမဟာသိရီသုဓမ္မမဏိဇောတဓရဘွဲ့တံဆိပ်|အဂ္ဂမဟာသိရီသုဓမ္မမဏိဇောတဓရ]] * [[မဟာသိရီသုဓမ္မမဏိဇောတဓရဘွဲ့တံဆိပ်|မဟာသိရီသုဓမ္မမဏိဇောတဓရ]] * [[သိရီသုဓမ္မမဏိဇောတဓရဘွဲ့တံဆိပ်|သိရီသုဓမ္မမဏိဇောတဓရ]] * [[သုဓမ္မမဏိဇောတဓရဘွဲ့တံဆိပ်|သုဓမ္မမဏိဇောတဓရ]] * [[အဂ္ဂမဟာသိရီသုဓမ္မသိင်္ဂီဘွဲ့တံဆိပ်|အဂ္ဂမဟာသိရီသုဓမ္မသိင်္ဂီ]] * [[မဟာသိရီသုဓမ္မသိင်္ဂီဘွဲ့တံဆိပ်|မဟာသိရီသုဓမ္မသိင်္ဂီ]] * [[သိရီသုဓမ္မသိင်္ဂီဘွဲ့တံဆိပ်|သိရီသုဓမ္မသိင်္ဂီ]] * [[သုဓမ္မသိင်္ဂီဘွဲ့တံဆိပ်|သုဓမ္မသိင်္ဂီ]] | group3 = အခြားခေါင်းစဉ်များ | list3 = ** [[ဆရာတော်]] ** [[သာသနာပိုင်များ|သာသနာပိုင်]] ** [[သီလရှင်]] * [[ယောဂီ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ယောဂီ]] * [[နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့]] * [[ဘုန်းကြီးကျောင်း]] ** [[ဘုန်းကြီးကျောင်း ပညာရေး]] ** [[ဘုန်းကြီးကျောင်း စာမေးပွဲများ]] }} | group4 = အခြား<br/>ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများ | list4 = * [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|မိရိုးဖလာ]] ** [[နတ် (ဝိညာဉ်)]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ** [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ရိုမန်ကက်သလစ်]] ** [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ပရိုတက်စတင့်]] ** [[မြန်မာနိုင်ငံကျမ်းစာအသင်း]] ** [[မြန်မာခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူဘာသာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်ဘာသာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးဘာသာ]] | group5 = အခြားခေါင်းစဉ်များ | list5 = * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်|ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်]] * [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] ** [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန| သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | below ={{icon|category}} '''[[:Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ|ကဏ္ဍ]]''' }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> eviypj6fhzharvbpm386tubfjdo9t82 0 82939 1028171 1020022 2026-04-29T05:51:48Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] ကျစ်လစ်ခဲ့ခြင်း 1028171 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာသတင်းဌာန''' ({{lang-en|Myanmar News Agency}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အစိုးရ တရားဝင်ပြန်ကြားရေး သတင်းဌာန တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုသတင်းဌာနကို [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]မှ အာဏာသိမ်းပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် '''News Agency Burma (NAB)''' အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>Shrivastava, 2007, p. 301</ref><ref>Gunaratne, 2000, p. 353</ref> ယခုအခါတွင် ထိုဌာနသည် [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းအောက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>[http://www.ifex.org/burma/2010/01/28/mna_mff_censorship/ State agency stops providing Aung San Suu Kyi photos; football coverage restricted - IFEX<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> မြန်မာသတင်းဌာနသည် အစိုးရ၏ ကျင်းပသော ပွဲများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခွင့်ရှိသည့် တခုတည်းသောမီဒီယာဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းမြန်မာသတင်းသမားတို့သည် မြန်မာသတင်းဌာနကို ၎င်းတို့၏ သတင်းများတွင် ဓာတ်ပုံများ ထည့်သွင်းခွင့်ရရှိရေးအတွက် အမှီထားနေရသည်။ ထိုသတင်းဌာနသည် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် လည်ပတ်နေပြီး ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာသတင်းများကို ဆင်ဆာနှင့်ကိုက်ညီအောင် တည်းဖြတ်လေ့ရှိသည်။ သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းအောက်တွင် သတင်းစာသုံးစောင် ထုတ်ဝေပြီး လည်ပတ်နေသည်။<ref>[http://english.people.com.cn/90001/90777/6255742.html Myanmar to introduces journalism degree course for first time]. [[ရှင်ဟွာ သတင်းဌာန|ရှင်ဟွာ]]. September 5, 2007</ref> ထို့ပြင် နိုင်ငံတကာသတင်းများအတွက် ရိုက်တာသတင်းဌာနနှင့် Press Trust of India ကိုအသုံးပြုပြီး<ref>Gupta, 2006, p. 1079</ref> နိုင်ငံတကာ သတင်းဌာနများနှင့် သတင်းဖလှယ်ရေးအတွက် ဆင်ဟွာ၊ ITAR-TASS၊ Yonhap၊ Kyodo၊ Tanjug၊ ANTARA၊ Khaosan Pathet Lao နှင့် Vietnam News Agency သတင်းဌာနတို့နှင့် သဘောတူညီချက် ချုပ်ဆိုထားသည်။<ref>Altbach (1992), p. 228.</ref> ==မှတ်စုများ== {{reflist|2}} ==ကိုးကား== {{refbegin}} * Altbach, Philip (1992). ''Publishing and development in the Third World.'' H. Zell. {{ISBN|978-1-873836-40-8}}. * Ang, Peng & Ramanathan, Sankaran (2000). ''Communication in ASEAN.'' Asian Media Information and Communication Centre. {{ISBN|978-9971-905-79-8}}. * Gupta, Amita (2006). ''Concise Encyclopaedia Of India Vol. 3.'' Atlantic Publishers & Distributors. {{ISBN|978-81-269-0639-0}}. * Gunaratne, Shelton (2000). ''Handbook of the media in Asia.'' Sage Publications. {{ISBN|978-0-7619-9427-5}}. * Shrivastava, K (2007). ''News agencies from pigeon to internet.'' Sterling Publishers Pvt. Ltd. {{ISBN|978-1-932705-67-6}}. {{refend}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းမီဒီယာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] civ3ogmy382gbqhnlom9nkf1zh7idiv 0 130147 1028045 959052 2026-04-28T13:22:25Z Sappadasa 132530 {{Distinguish|ရွှေဥမင်ဆရာတော် (တောင်ငူခေတ်)}} 1028045 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ရွှေဥမင်ဆရာတော် (တောင်ငူခေတ်)}} '''အရှင်ကောသလ္လ''' သည် ရွှေဥမင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးဟု ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။<ref name="shweoumin">{{cite book |title=ကျေးဇူးတော်ရှင် ရွှေဥမင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အဆုံးအမဩဝါဒများ အမှတ် (၁) |author= |publisher= အနန္တာ ဓမ္မစာပေပြန့်ပွားရေးနှင့် အော့ဖ်ဆက်ရောင်စုံပုံနှိပ်လုပ်ငန်း |location= ရန်ကုန်မြို့ |date= |pages= }}</ref> ==ဘဝဖြစ်စဉ်== ရွှေဥမင်ဆရာတော် အလောင်းအလျာကို ၁၉၁၃ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တနင်္လာနေ့ (၁၂၇၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့)တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၊ မုက္ခမူကျေးရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဟန်နှင့် ဒေါ်သိုင်းချုံ ဖြစ်သည်။<ref name="shweoumin"/> ===သာမဏေဝတ်ခြင်း=== ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၊ မုက္ခမူကျေးရွာ၊ မွန်ကျောင်း (အရှေ့ကျောင်း) တွင် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယနုဂ္ဂဟကို ခံယူ၍ ရှင်သာမဏေ ပြုခဲ့သည်။<ref name="shweoumin"/> ===ပညာဆည်းပူးခြင်း=== ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် (၁) ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ မုက္ခမူကျေးရွာ၊ မှန်ကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ၊ (၂) ညောင်လေးပင်မြို့ တောရကြီးကျောင်းတိုက်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တအရိယ၊ (၃) ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်ကုန်းတောရ မေဒိနီဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တအာဠာရ၊ (၄) ညောင်လေးပင်မြို့၊ အင်းဝိုင်းတောရဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကေသရ (၅) ညောင်လေးပင်မြို့၊ တောရတိုက်ခွဲဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒစသည့် ဆရာတော်များထံတွင် ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ အစရှိသည့် ပရိယတ္တိကျမ်းစာများကို သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။<ref name="shweoumin"/> ==တရားအားထုတ်ခြင်း== ဆရာတော်ဘုရားသည် ကျိုက်လတ်မြို့၊ ပစ္ဆိမာရုံကျောင်းတိုက် ရာကျော်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ၊ ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တသောဘန တို့ထံတွင် ဝိပဿနာတရားများကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ မဟာစည် ဆရာတောတော်ဘုရားကြီး၏ တာဝန်ပေးချက်ရ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာတွင် (၁၀) နှစ်တိုင်တိုင် ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဆရာတော်အဖြစ် တရားပြသပေးတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်ဘုရားသည် ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဉာဏ်ပညာ တို့ကို အစွမ်းကုန်စိုက်ထုတ်ကာ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်တွင် တောရဆောက်တည်၍ ပဋိပတ္တိဓမ္မကို ကြိုးစားကျင့်ကြံခဲ့သည်။<ref name="shweoumin"/> ==ရွှေဥမင်တောရ== ဆရာတော်ဘုရားသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ ပုရွက်ဆိတ်ကုန်းမြို့နယ်တွင် ရွှေဥမင်တောရကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာမှ ရွှေဥမင်တောရကျောင်းတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးကာ တရားသွန်သင်ပြသဆုံးမတော်မူခဲ့သည်။<ref name="shweoumin"/> ==အခြားသော ဆောင်ရွက်မှုများ== ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပရဟိတကိုလည်း များစွာဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။ #ဆရာတော်ဘုရားသည် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးများသို့ နှစ်စဉ် ပစ္စည်းလေးပါးကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဆေးရုံများ၊ ဘိုးဘွားရိပ်သာများသို့ လိုအပ်သည့် ဆေးဝါးအာဟာရများကို လှူဒါန်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ #ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ မုက္ခမူကျေးရွာရှိ ရွာလယ်ကျောင်း၊ ဝင်းစိန်ကျောင်း၊ အုတ်ဖိုကျောင်း၊ ဝေါမြို့နယ်၊ ဗိုလ်တကော်ကျေးရွာရှိ စက္ကရံသီကျောင်း၊ တောကြီးကျေးရွာရှိ သုခိတာရာမကျောင်း စသည့် ကျောင်းများတို့တွင် ကျောင်းအဆောက်အဦများ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ #ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ မုက္ခမူကျေးရွာရှိ မူလတန်းကျောင်းအား အလယ်တန်းကျောင်းခွဲဖြစ်အောင် အဆောက်အဦများ၊ ကျောင်းဝတ်စုံများ၊ စာရေးကိရိယာများ စသည်တို့ကို ထောက်ပံ့လှူဒါန်းခဲ့သည်။ #ဆရာတော်သည် လူငယ်လူရွယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တရားဟောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ #ကျေးလက်တောရွာတို့တွင် စာပေဗဟုသုထွန်းလင်းကြွယ်ဝလာစေရန် စာကြည့်တိုက်ပေါင်း ၂၀ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး စာအုပ်၊ စာရေးကိရိယာ၊ ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် ပရိဘောဂ စသည်တို့ကို လိုလေးသေးမရှိ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ #ရွှေဥမင်တောရသို့ တရားအားထုတ်လိုသူ ပြည်တွင်းပြည်ပ ယောဂီများသည် ဆရာတော်၏ အဆုံးအမကို ခံယူကာ ကြိုးစားအားထုတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="shweoumin"/> ==ဘဝနိဂုံး== ဆရာတော်ဘုရားသည် ရွှေကျင်နိကာယရတ္တညူမဟာနာယကအဖြစ် သာသနာ့တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနေ ၃ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ရွှေဥမင်ဓမ္မသုခတောရရိပ်သာတွင် ဘဝနတ်ထံ စံလွန်တော်မူခဲ့သည်။<ref name="shweoumin"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၃|၂၀၀၂}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၂ ကွယ်လွန်သူများ]] h2nhcu7or47q5ssafl3w9o1e2azbmj7 0 134361 1028294 705256 2026-04-29T09:56:27Z Chenzeyan29 141880 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1028294 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] == မြန်မာနိုင်ငံက နတ်ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု == အနော်ရထာလက်ထက်မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ကန့်သတ်တယ် ဆိုပေမယ့် ကျန်စစ်သားလက်ထက် နန်းတည်မင်္ဂလာမှာ ဟိန္ဒူအယူအဆတွေနဲ့ စီရင်တာတွေ တွေ့ရပြီး နောက်ခေတ်အဆက်ဆက်မှာလည်း ဗလိနတ်စာကျွေးတာ အပါအဝင် နတ်တွေကို ပူဇော်ပသတာတွေကို ဦးနုခေတ်ထိ ဆက်ပြီး ဆောင်ရွက်တာ တွေ့ရပါတယ်။ နတ်တွေက ဘုရင်ဘက်က ဝင်ပြီး တိုက်ခိုက်ပေးတယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းမျိုးတွေလည်း မြန်မာရာဇဝင်တွေမှာ ရေးတတ်ကြပြီး ဂရိနဲ့ ရောမက နတ်ပုံပြင်တွေနဲ့ အလားတူ နတ်တွေက လူတွေရဲ့ ဘဝမှာ ပတ်သက်နေကြတာပါ။ ပုဂံမြို့ ရွှေစည်းခုံဘုရားတံတိုင်း အတွင်းမှာ ထားတဲ့ နတ်ရုပ်တွေကို အတွင်း ၃၇ မင်း၊ အပြင်မှာ ထားတဲ့အရုပ်တွေကို အပြင် ၃၇ မင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပူဇော်ရာကနေ ၃၇ မင်း နတ်ရယ်လို့ ဖြစ်လာတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ဘီလူးဖမ်းစားတာက ကာကွယ်ပေးတဲ့ ဘုရားဟောသုတ်တော်လာ အထက် နတ်မင်းကြီးတွေကို အတွင်း ၃၇ မင်းခေါ်ပြီး ရိုးရာနတ်တွေကိုတော့ အပြင် ၃၇ မင်းလို့ ခွဲခြားထားတာပါ။ အနော်ရထာလက်ထက်မှာ မဟာဂီရိကို နတ်အကြီးအကဲနေရာ မပေးချင်လို့ သိကြားမင်းကို ထားတယ်လို့လည်း စွယ်စုံကျမ်းက ဖော်ပြပါတယ်။ ဘုရင့်နောင် လက်ထက်မှာတော့ ညောင်ဦး တူရွင်းတိုင် စတဲ့ နယ်တွေမှာ မဟာဂီရိနတ်ကို ကျွဲနွားတွေ သတ်ပြီး ပသတာကို တားမြစ်ခဲ့ပြီး နတ်အုန်းဆွဲတဲ့ ဓလေ့ကတော့ ခုထိ ရှိနေပါတယ်။ ပုဂံပြည် တောင်သူကြီးမင်းလက်ထက်မှာ နဂါးကိုးကွယ်တာ ရှိခဲ့တယ် ဆိုပေမယ့် နဂါးပူးတဲ့ ဓလေ့ကို မျက်မှောက်ခေတ်မှာ ပိုတွေ့လာရပါတယ်။၃၇ မင်းနတ်တွေထဲမှာ အထင်ရှားဆုံးက တောင်ပြုံး မင်းညီနောင်နဲ့ ပုခန်းဦးမင်းကျော် ခေါ် မင်းကျော်စွာနတ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘဲဥနဲ့ ပသရတဲ့ မနှဲလေးနတ်နဲ့ ရွှေနဘေစတဲ့ အမျိုးသမီးနတ်တွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဘုရင်ထဲက နတ်ဖြစ်နေတဲ့ မင်းစည်သူနတ်၊ ငါးစီးရှင်ကျော်စွာနတ်၊ တပင်ရွှေထီးနတ်စတဲ့ နတ်ဘုရင် ကိုးပါး ရှိပြီး မိဖုရားနတ်က လေးပါး ရှိတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ဒီလို နတ်စာရင်းမှာ မပါပေမယ့် နေရာအလိုက် ထင်ရှားတဲ့ နတ်တွေလည်း ရှိပါတယ်။ မုံရွာဘက်မှာ အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးက အမေဂျမ်းနဲ့ ရှမ်းပြည်ဘက်က ကိုးမြို့ရှင်၊ ပုလဲယဉ် စတဲ့နတ်တွေ အပြင် အောက်မြန်မာပြည်က နံကရိုင်းမယ်တော်နဲ့ ဦးရှင်ကြီးနတ်တွေအပြင် ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင်ဘက်က နတ်တွေနဲ့ ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂစတဲ့ တောင်ပေါ်နယ်တွေက ရိုးရာနတ် တွေလည်း အမျိုးစုံ ရှိကြပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေကြား လူသိများတာကတော့ ဖျာလိပ်နတ်နဲ့ လေချွန်နတ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ တောင်သူလယ်သမားတွေအတွက် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်မှာ ပုန်းမကြည်ရှင်မကို ပူဇော်ပသတာကလည်း ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ်ဘာမြေနတ်၊ စပါးစောင့်လိပ်ပြာတွေ ကို ပူဇော်တဲ့ ဓလေ့က ဆင်းသက်တယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။ ဘီလူးမ လက်စားချေဖမ်းစားမှုက ဘေးလွတ်အောင် ပူဇော်တယ်ဆိုတဲ့ ဓမ္မပဒလာ ဝတၳုကြောင့် ပုန်းမကြည်ကို အမျိုးသမီးနတ်အဖြစ် မုန့်ဆီကြော်နဲ့ အခါတင် ပသရပါတယ်။ ခေတ်ဟောင်း လူသားတွေမှာ သဘာဝကို ရင်ဆိုင်ဖို့အတွက် နတ်တွေကို ကိုးတယ် ဆိုပေမယ့် ခေတ်သစ်မှာလည်း နတ်တွေကို ဆက်ပြီး ပသကြပါတယ်။ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး အရေးပေါင်းစုံနဲ့ နတ်၊ ဗေဒင်၊ ယတြာစတာတွေကို လုပ်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ နတ်မကြိုက်တဲ့ အဝတ်၊ အစားအသောက်တွေ ရှောင်တာ၊ နတ်ကြိုက်တဲ့ အရာနဲ့ ပူဇော်တာတွေကိုလည်း တွေ့ရပြီး အရက်၊ ကြက်ကြော် စတဲ့ စားဖွယ်တွေနဲ့ ပသရတာကို တွေ့ပါတယ်။ မန္တလေးနားမှာတော့ ကိတ်မုန့်နဲ့ ပူဇော်ရတဲ့ နတ်ပွဲတခု ရှိပါတယ်။ == နတ်ကတော် == နတ်ပွဲတွေမှာ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်က လာကိုးကွယ်တဲ့သူတွေနဲ့ နတ်ဝင်သည် နတ်ကတော်တွေကြားက ဆက်ဆံရေးကို အခြေခံပြီး ရေးတဲ့ ဝတၳုတွေလည်း ပျို့တောင်ပြုံး ကနေ ပြုံး၍လည်း ကန်တော့ခံပါ၊ ရယ်၍လည်း ကန်တော့ခံပါ အထိ တွေ့ရပါတယ်။ နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ရှုတ်ချတဲ့ စာပေတွေကိုလည်း ဒုတိယကမ်ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီကနေ နောက်ပိုင်းခေတ်တွေအထိ တွေ့နေရပါတယ်။ စစ်အစိုးရ လက်ထက်မှာ စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှုကြောင့် နတ်ပွဲတွေ ပိုစည်လာတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ နတ်ကတော် အဖြစ် အမျိုးသမီးတွေ ရှိခဲ့ရာက ၁၉၆ဝ နောက်ပိုင်းမှာ အမျိုးသား နတ်ကတော်တွေ ရှိလာပါတယ်။ နတ်ပသရင်း ပျော်ကြသူတွေနောက် နတ်ပွဲတွေဟာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူတွေအတွက် ပူဇော်ပသရာအပြင် စီးပွားဖလှယ်ရာ၊ အပန်းဖြေရာ ပွဲတော်တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ တောင်ပြုံးပွဲမှာ အဆဲကြမ်းတဲ့ဓလေ့၊ လွတ်လွတ်လပ်လပ် စနောက်ကြတဲ့ဓလေ့နဲ့ နတ်ပွဲတွေမှာ သောက်စားမူးယစ်ကြတဲ့ ဓလေ့တွေကလည်း ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားစက ခုန်ပေါက် မူးယစ်ကြတဲ့ ဓလေ့တွေ ကျန်ရစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ရိုးရာ ဓလေ့တွေ ကျန်နေတဲ့အတွက် နတ်ပွဲတွေကို မနုဿဗေဒပညာရှင်တွေက စိတ်ဝင်တစား လေ့လာကြတာပါ။ == ကိုးကား == <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၆)</ref> <references /> [[ကဏ္ဍ:ကိုးကွယ်မှု]] 7zw8v9uvfikxg473g4gm50mgljh7r9r 0 146763 1028044 554382 2026-04-28T13:21:56Z Sappadasa 132530 {{Distinguish|အရှင်ကောသလ္လ}} 1028044 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|အရှင်ကောသလ္လ}} '''ရွှေဥမင် ဆရာတော်'''သည် ၉၉၁ ခုနှစ် အဝမြို့တွင် နန်း တက်သော သာလွန်မင်းတရားလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ '''ရှင်ဇမ္ဗူဓဇ'''ဖြစ်သည်။ ပုဂံ ငစွယ်ရှင်ဆရာတော် ရှင်သီလဗုဒ္ဓိ၏ အနွယ်ဖြစ်သော ရှင်ဓမ္မ နန္ဒ၏တပည့်ဖြစ်သည်။ ပခန်းကြီးမြို့ ရွှေဥမင်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူ သောကြောင့် ရွှေဥမင်ဆရာတော်ဟု တွင် သည်။ ရွှေဥမင်ဆရာတော်သည် ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာကျမ်းဂန် ကျနသည်။ အနက်မြန်မာ နိုင်နင်းလှသည်။ ဆရာတော်ရေးသား တော်မူခဲ့သည့် ဝိနည်းငါးကျမ်းနှင့် ယင်းအဋ္ဌကထာနိဿယတို့ သည်၊ ယခုတိုင်ပင် ကျော်ကြားလျက်ရှိလေသည်။ ဆရာတော်သည် အလုပ်အကျွေးသူတော် တစ်ယောက်နှင့်သာလျှင် ခေါင်း ခေါင်းပါးပါး နေတော်မူသည်။ မင်းဆရာတော်ဖြစ်သော တောင် ဖီလာ ဆရာတော်က 'ပရိသတ်ခြွေရံ နည်းလှသည်။ ကြောက် တော်မမူလော'ဟု မေးသဖြင့်၊ ရွှေဥမင်ဆရာတော်က 'ကြောက် ၍ပင် ပရိသတ်နည်းနှင့်နေပါသည်'ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ( တောင်ဖီလာဆရာတော်။) သာလွန် မင်းတရားကြီးလက်ထက် 'ဇမ္ဗုဒီပဓဇ'ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုအလှူခံရသည်။ ပြုစုသောကျမ်းများမှာ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်နှင့် ယင်းအဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ပါစိတ်ပါဠိတော်နှင့် ယင်းအဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ဝိနည်းမဟာဝါ ပါဠိတော်နှင့် ယင်းအဋ္ဌကထာနိဿယ၊ စူဠဝါပါဠိတော်နှင့် ယင်းအဋ္ဌကထာနိဿယနှင့် ဓာတုဝိဇ္ဇာမယကျမ်းတို့ဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ]] {{Buddhism-stub}} rd47r3lek6l5j7oid47zcx7nxl4odp1 8 150325 1028099 564861 2026-04-28T22:14:57Z Neriah 91445 Standardisation of thumbnail sizes 1028099 javascript text/javascript /*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/ /*global mw, $, importScript */ // TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference // Global object // TODO: // * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase' if (typeof CiteTB === 'undefined') { var CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } // Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page // TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]] if ( ( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) && ( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 && mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) || ( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 && mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) ) ) { // TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' mw.util.addCSS(".cite-form-td {"+ "height: 0 !important;"+ "padding: 0.1em !important;"+ "}"); // Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added CiteTB.DefaultOptions = { "date format" : "<year>-<zmonth>-<zdate>", "autodate fields" : [], "months" : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], "modal" : true, "autoparse" : false, "expandtemplates": false }; // Get an option - user settings override global which override defaults CiteTB.getOption = function(opt) { if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) { return CiteTB.UserOptions[opt]; } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) { return CiteTB.Options[opt]; } return CiteTB.DefaultOptions[opt]; }; CiteTB.init = function() { /* Main stuff, build the actual toolbar structure * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes * 2. actually build the toolbar: * * A section for cites * ** dropdown for the templates (previously defined) * ** button for named refs with a dialog box * ** button for errorcheck * 3. add the whole thing to the main toolbar */ if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround return; } $('head').trigger('reftoolbarbase'); var $target = $('#wpTextbox1'); var temlist = {}; for (var t in CiteTB.Templates) { var tem = CiteTB.Templates[t]; var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform); var actionobj = { type: 'dialog', module: 'cite-dialog-'+sform }; var dialogobj = {}; dialogobj['cite-dialog-'+sform] = { resizeme: false, titleMsg: 'cite-dialog-'+sform, id: 'citetoolbar-'+sform, init: function() {}, html: tem.getInitial(), dialog: { width:680, open: function() { $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm()); /** @param {jQuery.Event} e */ $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); CiteTB.prevParseClick(); }); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, true); $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: ref } }, $(this) ); }, 'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra, 'cite-refpreview': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-preview-label').show(); div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show(); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.prevParseClick(); } else { div.find('.cite-prev-parse').show(); div.find('.cite-prev-parsed-label').hide(); div.find('.cite-preview-parsed').html(''); } }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); }, 'cite-form-reset': function() { CiteTB.resetForm(); } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj); //if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false); //} temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj }; } var refsection = { 'sections': { 'cites': { type: 'toolbar', labelMsg: 'cite-section-label', groups: { 'template': { tools: { 'template': { type: 'select', labelMsg: 'cite-template-list', list: temlist } } }, 'namedrefs': { labelMsg: 'cite-named-refs-label', tools: { 'nrefs': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-namedrefs' }, icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png', section: 'cites', group: 'namedrefs', labelMsg: 'cite-named-refs-button' } } }, 'errorcheck': { labelMsg: 'cite-errorcheck-label', tools: { 'echeck': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-errorcheck' }, icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png', section: 'cites', group: 'errorcheck', labelMsg: 'cite-errorcheck-button' } } } } } } }; var defaultdialogs = { 'cite-toolbar-errorcheck': { titleMsg: 'cite-errorcheck-label', id: 'citetoolbar-errorcheck', resizeme: false, init: function() {}, html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', dialog: { width:550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-errorcheck-submit': function() { var errorchecks = $("input[name='cite-err-test']:checked"); var errors = []; for (var i=0; i<errorchecks.length; i++) { errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run()); } CiteTB.displayErrors(errors); $(this).dialog( 'close' ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } }, 'cite-toolbar-namedrefs': { titleMsg: 'cite-named-refs-title', resizeme: false, id: 'citetoolbar-namedrefs', html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', init: function() {}, dialog: { width: 550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var refname = $("#cite-namedref-select").val(); if (refname === '') { return; } $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: CiteTB.getNamedRef(refname, true) } }, $(this) ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs); $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen'); if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false); //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false); mw.util.addCSS(".ui-widget-overlay {"+ "display:none !important;"+ "}"); } $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection); }; // Load local data - messages, cite templates, etc. $(document).ready( function() { switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) { case 'de': // German importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-de.js'); break; case 'en': //English importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js'); break; default: // Burmese importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-my.js'); } }); // Setup the main object CiteTB.mainRefList = []; CiteTB.refsLoaded = false; // REF FUNCTIONS // Actually assemble a ref from user input CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) { var i; var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var templatename = template.templatename; var res = ''; var refobj = {'shorttag':false}; if (!inneronly) { var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val(); var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val(); res += '<ref'; if (refname) { refname = $.trim(refname); res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname); refobj.refname = refname; } if (group) { group = $.trim(group); res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group); refobj.refgroup = group; } res+='>'; } var content ='{{'+templatename; for( g in template.incrementables ) { group = template.incrementables[g]; for (i=1; i<=group.val; i++) { for (j=0; j<group.fields.length; j++) { var fieldname = group.fields[j].field; var fieldid = fieldname.replace('<N>', i.toString()); var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).val(); if (field) { content+=' |'+fieldid+'='; content+= $.trim(field); } } } } for( i=0; i<template.basic.length; i++ ) { if (template.basic[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.basic[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+=' |'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') { for( i=0; i<template.extra.length; i++ ) { if (template.extra[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.extra[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+=' |'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } } content+= '}}'; res+=content; refobj.content = content; if (!inneronly) { res+= '</ref>'; } if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push(refobj); } return res; }; // Make a reference to a named ref CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) { if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} ); } return '<ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' />'; }; // Function to load the ref list CiteTB.loadRefs = function() { if (CiteTB.refsLoaded) { return; } CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal); }; // Function that actually loads the list from the page text CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { // What this does: extract first name/group extract second name/group shorttag inner content var refsregex = /< *ref(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?:\/ *>|>((?:.|\n)*?)< *\/ *ref *>)/gim; // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content while (true) { var ref = refsregex.exec(text); if (ref === null) { break; } var refobj = {}; if (ref[9]) { // Content + short tag check //alert('"'+ref[9]+'"'); refobj.content = ref[9]; refobj.shorttag = false; } else { refobj.shorttag = true; } if (ref[1] !== '') { // First name/group if (ref[2]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[2]; } else if (ref[3]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[3]; } else { refobj['ref'+ref[1]] = ref[4]; } } if (ref[5] !== '') { // Second name/group if (ref[6]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[6]; } else if (ref[7]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[7]; } else { refobj['ref'+ref[5]] = ref[8]; } } CiteTB.mainRefList.push(refobj); } CiteTB.refsLoaded = true; CiteTB.setupErrorCheck(); CiteTB.setupNamedRefs(); }; // AJAX FUNCTIONS // Parse some wikitext and hand it off to a callback function CiteTB.parse = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'}, function(data) { var html = data.parse.text['*']; callback(html); }, 'json' ); }; // Use the API to expand templates on some text CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'}, function(data) { var restext = data.expandtemplates['*']; callback(restext); }, 'json' ); }; // Function to get the page text CiteTB.getPageText = function(callback) { var section = $("input[name='wpSection']").val(); if ( section !== '' ) { var postdata = {action:'query', prop:'revisions', rvprop:'content', pageids:mw.config.get('wgArticleId'), format:'json'}; if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { postdata.rvexpandtemplates = '1'; } $.get( mw.util.wikiScript( 'api' ), postdata, function(data) { var pagetext = data.query.pages[mw.config.get('wgArticleId').toString()].revisions[0]['*']; callback(pagetext); }, 'json' ); } else { if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback); } else { callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text()); } } }; // Safe version of decodeURIComponent() that doesn't throw exceptions. // If the native decodeURIComponent() threw an exception, the original string will be returned. CiteTB.safeDecodeURIComponent = function(s) { try { s = decodeURIComponent(s); } catch (e) {} return s; }; // Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL) CiteTB.initAutofill = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid); var tem = res[1]; var field = res[2]; var autotype = res[3]; var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val(); if (!id) { return false; } var url = '//reftoolbar.toolforge.org/lookup.php?'; // Citoid expects minimally encoded input, so do some speculative decoding here to avoid // 404 fetches. https://phabricator.wikimedia.org/T146539 id = CiteTB.safeDecodeURIComponent(id); url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id); url+='&template='+encodeURIComponent(tem); var s = document.createElement('script'); s.setAttribute('src', url); s.setAttribute('type', 'text/javascript'); document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s); return false; }; // Callback for autofill //TODO: Autofill the URL, at least for DOI CiteTB.autoFill = function(data, template, type) { var cl = 'cite-'+template+'-'; var i,j, coauthors; $('.'+cl+'title').val(data.title); // Fill in authors if (data.authors && data.authors.length > 0) { if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0]) $('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1]) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0]) $('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1]) } } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', ')) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', ')) } } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]); $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', ')); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else { var authors = []; for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { authors.push(data.authors[i].join(', ')); } $('.'+cl+'authors').val(authors.join('; ')); } } if (type === 'pmid' || type === 'doi') { if (data.date && (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } else if (!data.fulldate && $('.'+cl+'month').length && $('.'+cl+'year').length) { if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] ); } $('.'+cl+'year').val(data.year); } else { $('.'+cl+'date').val(data.date); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); if (type === 'pmid' && data.doi) { $('.'+cl+'doi').val(data.doi); } } else if (type === 'isbn') { $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'location').val(data.location); $('.'+cl+'date').val(data.date); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); } else if (type === 'url') { if (data.date) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var yearOrDate = (template === 'book') ? 'year' : 'date'; $('.'+cl+yearOrDate).val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn); $('.'+cl+'issn').val(data.issn); $('.'+cl+'doi').val(data.doi); // "en-US" isn't a valid value for the language parameter if (data.language && data.language !== 'en-US' && data.language !== 'en-GB') { $('.'+cl+'language').val(data.language); } $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter); } }; // FORM DIALOG FUNCTIONS // Add new incrementable fields CiteTB.incrementFields = function() { template = CiteTB.getOpenTemplate(); var currentrow = $(this).parents('tr')[0]; $(this).prev().css('width', '100%') $(this).detach(); var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); group = res[2]; increments = template.incrementables[group]; fields = increments.fields; incrval = increments.val+1; template.incrementables[group].val += 1; trs = template.makeFormInner(fields, false); trs.reverse(); for (var i=0; i<trs.length; i++) { $(currentrow).after(trs[i]); } }; // fill the accessdate param with the current date CiteTB.fillAccessdate = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); var id = res[1]; var field = res[2]; var DT = new Date(); var datestr = CiteTB.formatDate(DT); $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr); return false; }; CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) { if (typeof useday == "undefined") { useday = true; } if (typeof usemonth == "undefined") { usemonth = true; } var datestr = CiteTB.getOption('date format'); var zmonth = ''; var month = DT.getUTCMonth()+1; if (month < 10) { zmonth = "0"+month.toString(); } else { zmonth = month.toString(); } month = month.toString(); var zdate = ''; var date = DT.getUTCDate(); if (date < 10) { zdate = "0"+date.toString(); } else { zdate = date.toString(); } date = date.toString(); if (useday) { datestr = datestr.replace('<date>', date); datestr = datestr.replace('<zdate>', zdate); } else { datestr = datestr.replace('<date>', ''); datestr = datestr.replace('<zdate>', ''); } if (usemonth) { datestr = datestr.replace('<month>', month); datestr = datestr.replace('<zmonth>', zmonth); datestr = datestr.replace('<monthname>', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]); } else { datestr = datestr.replace('<month>', ''); datestr = datestr.replace('<zmonth>', ''); datestr = datestr.replace('<monthname>', ''); } datestr = datestr.replace('<year>', DT.getUTCFullYear().toString()); return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, "$1"); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month }; // Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog // Until the list is loaded, its just a "Loading" placeholder CiteTB.setupNamedRefs = function() { var names = [], i; for( i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname) { names.push(CiteTB.mainRefList[i]); } } var stuff = $('<div>'); $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff ); if (names.length === 0) { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-no-namedrefs')); } else { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-namedrefs-intro')); var select = $('<select id="cite-namedref-select">'); select.append($('<option value="" />').text(mw.usability.getMsg('cite-named-refs-dropdown'))); for(i=0; i<names.length; i++) { select.append($('<option />').text(names[i].refname)); } stuff.after(select); select.before('<br />'); var prevlabel = $('<div id="cite-nref-preview-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); select.after(prevlabel); prevlabel.before("<br /><br />"); prevlabel.after('<div id="cite-namedref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var parselabel = $('<span id="cite-parsed-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); $('#cite-namedref-preview').after(parselabel); parselabel.after('<div id="cite-namedref-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" id="cite-nref-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.html(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); $('#cite-namedref-parsed').after(link); $("#cite-namedref-select").on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick); $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick); } }; // Function to get the errorcheck form HTML CiteTB.setupErrorCheck = function() { var form = $('<div id="cite-errorcheck-heading" />').html(mw.usability.getMsg('cite-errorcheck-heading')); var ul = $("<ul id='cite-errcheck-list' />"); var test; for (var t in CiteTB.ErrorChecks) { test = CiteTB.ErrorChecks[t]; ul.append(test.getRow()); } form.append(ul); $('#citetoolbar-errorcheck').html(form); }; // Callback function for parsed preview CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) { $('#cite-parsed-label').show(); $('#cite-namedref-parsed').html(parsed); }; // Click handler for the named-ref parsed preview CiteTB.nrefParseClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (choice === '') { $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); return false; } $('#cite-nref-parse').hide(); for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview); return false; } } }; // Click handler for the named-ref dropdown CiteTB.lastnamedrefchoice = ''; CiteTB.namedRefSelectClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) { return; } CiteTB.lastnamedrefchoice = choice; $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); if (choice === '') { $('#cite-nref-preview-label').hide(); $('#cite-namedref-preview').text(''); $('#cite-nref-parse').hide(); return; } for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { $('#cite-nref-preview-label').show(); $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.nrefParseClick(); } else { $('#cite-nref-parse').show(); } } } }; // callback function for parsed preview CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parsed-label').show(); div.find('.cite-preview-parsed').html(text); }; // Click handler for template parsed preview CiteTB.prevParseClick = function() { var ref = CiteTB.getRef(true, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parse').hide(); CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview); }; // Show/hide the extra fields in the dialog box CiteTB.showHideExtra = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); var setting = div.find(".cite-form-status").val(); if ( setting === 'closed' ) { div.find(".cite-form-status").val('open'); div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() { // jQuery adds "display:block", which screws things up div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); }); } else { div.find(".cite-form-status").val('closed'); div.find('.cite-extra-fields').hide(); } }; // Resets form fields and previews // Resets form fields and previews CiteTB.resetForm = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.html(template.getForm()); }; // STRING UTILITY FUNCTIONS // Returns a string quoted as necessary for name/group attributes CiteTB.getQuotedString = function(s) { var sq = /\'/.test(s); // single quotes var dq = /\"/.test(s); // double quotes if (!sq && !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet return '"'+s+'"'; } else if (!dq) { // Can use double quotes return '"'+s+'"'; } else if (!sq) { // Can use single quotes return "'"+s+"'"; } else { // Has double and single quotes s = s.replace(/\"/g, '\''); return '"'+s+'"'; } }; // Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces CiteTB.fixStr = function(s) { s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1); s = s.replace('_',' '); return s; }; // Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids CiteTB.escStr = function(s) { return s.replace(' ', '-').replace("'", "\'").replace('"', '\"'); }; // MISC FUNCTIONS // Determine which template form is open, and get the template object for it CiteTB.getOpenTemplate = function() { var dialogs = $(".ui-dialog-content.ui-widget-content:visible"); var templatename = $(dialogs[0]).find(".cite-template").val(); return CiteTB.Templates[templatename]; }; // Display the report for the error checks CiteTB.displayErrors = function(errors) { $('#cite-err-report').remove(); var table = $('<table id="cite-err-report" style="width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em" />'); $('#editpage-copywarn').before(table); var tr; var tr1 = $('<tr style="width:100%" />'); var th1 = $('<th style="width:60%; font-size:110%" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-heading')); var th2 = $('<th style="text-align:right; width:40%" />'); var im = $('<img />').attr('src', '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')); var ad = $('<a id="cite-err-check-close" />').attr('href', '#'); ad.append(im); th2.append(ad); tr1.append(th1).append(th2); table.append(tr1); $('#cite-err-check-close').on('click', function() { $('#cite-err-report').remove(); }); if (errors.length === 0) { tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td = $('<td style="text-align:center; margin:1.5px;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-empty')); tr.append(td); table.append(tr); return; } for(var e in errors) { var err = errors[e]; tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td1 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%" />').html(err.err); var td2 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%" />').html(mw.usability.getMsg(err.msg)); tr.append(td1).append(td2); table.append(tr); } }; } // End of code loaded only on edit 5gjjk2tdani6ckv6tjpo5kraskysikb 0 178916 1028262 990569 2026-04-29T08:27:59Z ~2026-26006-27 142133 update: content and locations 1028262 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Phattaw Village | native_name = ဖက်တောကျေးရွာ | other_name = ဖက်တော, Phattaw Village | postal_code = 100602 | postal_code_type = Postal codes | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ရမည်းသင်းခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 = ဖက်တော | unit_pref = imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | coordinates = {{Coord|20.5806903839111|96.026496887207|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = | latd = 20.581827821044367 | longd = 96.02762909877023 }} == တည်နေရာနှင့် အုပ်ချုပ်မှု == ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျေးရွာ ၃ ရွာ ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက်တွင် ကျောက်တိုင်ကျေးရွာနှင့် ယုန်ကုန်းကျေးရွာများ တည်ရှိသည်။ ကျေးရွာသည် ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ == လူဦးရေ == ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၁၀ ဦးရှိပြီး ကျား ၁၂၁၇ ဦးနှင့် မ ၁၄၉၃ ဦး ပါဝင်သည်။ == ဘာသာရေး == ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြပြီး မူစလင်နှင့် ဟိန္ဒူဘာသာများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။ ရွာအတွင်း ဓမ္မသုခ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တည်ရှိပြီး ဒေသခံများသည် ဥပုသ်နေ့များတွင် ထိုကျောင်းတိုက်၌ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ == စီးပွားရေး == ရွာသူရွာသားများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လက်မှုပညာနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်သော ပန်းရံလုပ်ငန်း၊ ဆံပင်ညှပ်လုပ်ငန်းနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = Phattaw (ဖက်တော) |West = Kyauktaing Village, Yone Kone Village }} {{ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Mandalay-geo-stub}} mcd1poekjs4ktiyzp9uxgfvbzpvoeyc 1028265 1028262 2026-04-29T08:30:38Z ~2026-26006-27 142133 1028265 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Phattaw Village | native_name = ဖက်တောကျေးရွာ | other_name = ဖက်တော, Phattaw Village | postal_code = 100602 | postal_code_type = Postal codes | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ရမည်းသင်းခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 = ဖက်တော | unit_pref = imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | coordinates = {{Coord|20.5806903839111|96.026496887207|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = | latd = 20.581827821044367 | longd = 96.02762909877023 }} == တည်နေရာနှင့် အုပ်ချုပ်မှု == ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျေးရွာ ၃ ရွာ ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက်တွင် ကျောက်တိုင်ကျေးရွာနှင့် ယုန်ကုန်းကျေးရွာများ တည်ရှိသည်။ ကျေးရွာသည် ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ == လူဦးရေ == ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၁၀ ဦးရှိပြီး ကျား ၁၂၁၇ ဦးနှင့် မ ၁၄၉၃ ဦး ပါဝင်သည်။ == ဘာသာရေး == ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြပြီး မူစလင်နှင့် ဟိန္ဒူဘာသာများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။ ရွာအတွင်း ဓမ္မသုခ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တည်ရှိပြီး ဒေသခံများသည် ဥပုသ်နေ့များတွင် ထိုကျောင်းတိုက်၌ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ == စီးပွားရေး == ရွာသူရွာသားများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လက်မှုပညာနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်သော ပန်းရံလုပ်ငန်း၊ ဆံပင်လုပ်ငန်းနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = Phattaw (ဖက်တော) |West = Kyauktaing Village, Yone Kone Village }} {{ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Mandalay-geo-stub}} sscztbb62qb33yixqw32v1fbv32t5pl 0 206325 1028125 658289 2026-04-29T03:44:29Z EmausBot 5629 [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1028125 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] a9imw3s09ubazrse0y7bbkh2qyg5i15 0 208899 1028129 669286 2026-04-29T03:44:59Z EmausBot 5629 [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1028129 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဟာမင်း ဂိုးအားရင်း]] a9imw3s09ubazrse0y7bbkh2qyg5i15 0 209730 1028158 1028023 2026-04-29T05:32:02Z Salai Rungtoi 22844 fix image size error 1028158 wikitext text/x-wiki {{Notice|ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရာထူးတာဝန်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါး ဖြစ်ပြီး၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကိုယ်စားမပြုပါ။}} {{Infobox official post | post = <br>ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ <br>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | body = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | insignia = Flag of the Deputy Commander-in-Chief of Defence Services (Myanmar).svg | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg | flagsize = | flagcaption = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၏ အလံတော်များ<ref>[https://www.gnlm.com.mm/vice-senior-general-holds-discussions-with-australian-vice-chief-of-defence-force-over-phone/ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အား မြန်မာနိုင်ငံ အလံတော်နှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဆောင်အယောင် အလံတော် တစ်ဖက်စီဖြင့် တွေ့ရစဉ်] </ref> | image =IMG4467kyawswarlin.jpg | imagesize = | imagecaption = | incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | incumbentsince = {{Start date|2026|03|30|ds=yes}} | department = {{Armed forces|Myanmar}} | style = | type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]] | status = | abbreviation = | member_of = [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | reports_to = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] | residence = ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နေအိမ်၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | seat = ဒုတိယ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]] | nominator = | appointer = စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် | termlength = | termlength_qualified = | precursor = ​ဗမာ့တပ်မတော် ဒုတိယစစ်​ဆေးရေးအရာရှိချုပ်၊ ဒုတိယစစ်မင်းကြီး | inaugural = | formation = *၁ မေ ၁၉၄၇ {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *၁၀ မေ ၁၉၈၉ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | founder = | named_for = | first = *ဗိုလ်မှူးကြီးစမစ်ဒွန်း {{small|(''ဗမာ့တပ်မတော်​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်'' အဖြစ်)}} *ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ {{small|(''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'' အဖြစ်)}} | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = ဒုချုပ်၊ ဒုချုပ်ကြီး၊ ဒုတပ်ချုပ်၊ ဒုတပ်မတော်ဦးစီးချုပ် | deputy = | salary = | website = | footnotes = [[ဖိုင်:17. Myanmar Army VSGEN.svg|50px]] <br /> [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး#ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | insigniasize = | insigniacaption = |footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ }} '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' ({{lang-en|Deputy Commander in Chief of Defence Services}})သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။ [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/announcements/2011/04/06/id-572|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း (ကြေညာချက်အမှတ် ၉/၂ဝ၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014343/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Fannouncements%2F2011%2F04%2F06%2Fid-572}}</ref> ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက် ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ<ref name="T4"/> ၁၉၈၉အထိ<ref name="DSR89"/> တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထိုဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး<ref name=DSR89/> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လက်အောက်၌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဟူသော ရာထူးလည်းပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း<ref name=BBC4326/> ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)'''သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)''' ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။<ref name="MA17123">{{cite news |title=ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး မလေးရှားနိုင်ငံ စစ်သံမှူးများအား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၃ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2003/MA2003-12-17.pdf?__cf_chl_tk=BE.CV1JP2SO9mfZlEg0oaQlUDBc_W0Xclbnmf6zPaVQ-1777372141-1.0.1.1-ach.iZNuXbWr6z1ICZFbhBvCNsS.7_ISg1BYrOakUM4 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref name="NDSCO25">{{cite news |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း အိန္ဒိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် (ထောက်လှမ်းရေး) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |work=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး |url=https://sacoffice.gov.mm/my/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-duttiyukktttth-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup-0 |access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref><ref>{{cite book |author1=Maung Aung Myoe |title=Building the Tatmadaw |date=1999 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=9780731527427 |page=73}}</ref> ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] ဖြစ်သည်။<ref name=DC26/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ကို ၁ မေ ၁၉၄၇ တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ်စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref name="T3"/> ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို "ကြည်း"ထည့်မခေါ်ဘဲ "ဗမာ့တပ်မတော်"ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|"Burma"ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က "ဗမာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က "မြန်မာ့"ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ​ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရေတပ်ဦးစီးချုပ်နှင့် လေတပ်ဦးစီးချုပ်တို့သည် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေတပ်)နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(လေတပ်)ဟူ၍ အသီးသီးဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="T4">တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]</ref> ၁၉၈၉ခုနှစ် ​မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အက်ဥပဒေနှင့် တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကိုပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များသည် သက်ဆိုင်ရာတပ်အသီးသီး၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="DSR89">၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929] The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]</ref> ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့အထိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)တာဝန်ကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့မှ<ref name=BBC4326/> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အတွင်း ၂၆ရက်ကြာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ဦးသီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်အတိုင်းပြန်လည်ပူးတွဲခဲ့သည်။<ref name=DC26>{{cite web |author=<!-- not stated --> |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားကျင်းပပြုလုပ် |url=https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup |website=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး |date=၃၁ မတ် ၂၀၂၆ |​access-date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> ===အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များ=== *ဗမာ့တပ်မတော်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် = Deputy General Officer Commanding, Burma Army *ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) = Vice Chief of Staff, Defence Services (Army) *ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) = Commander-in-Chief (Army) *ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် = Deputy Commander-in-Chief of Defence Services ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း== {|class="wikitable" ! စဉ် ! ဓာတ်ပုံ ! ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ! style="text-align: center" | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည် ! style="text-align: center" | တာဝန်သက်တမ်း ! style="text-align: center" | မှတ်ချက် ! style="text-align: center" | ကိုးကား |- ! colspan=7 | ဗမာ့တပ်မတော်{{efn|၁၉၅၅ခုနှစ်တပ်မတော်များပေါင်းစည်းခြင်းမတိုင်မီက "ဗမာ့တပ်မတော်"သည် ကြည်းတပ်ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။}}ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် |- | * | [[File:Smith Dun.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စမစ်ဒွန်း]] | ၁ မေ ၁၉၄၇ – ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | နောင်အခါ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခန့်အပ်ခံရကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးမရမီထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် စာရင်းထဲတွင်ဖော်ပြမခံရပါ။ | <ref name="T3">တပ်မတော်သမိုင်း တတိယတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%90%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2/]</ref> |- | ၁။ | [[File:SawKyarDoe.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၁၀၇ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[စောကြာဒိုး]] | ၁၄ ဧပြီ ၁၉၄၈ – ၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ | လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ | <ref name=DCDSM>{{cite web |author=DSMuseum |date=၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |url=https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |website=Defence Services Museum |publisher=တပ်မတော်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)သတင်းနည်းပညာဌာန |access-date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆}}</ref> |- | ၂။ | [[File:General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၀၂ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[နေဝင်း၊ ဦး|နေဝင်း]] | ၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉ | နောင်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- !colspan=7|ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်းတပ်) |- | ၃။ | | ကြည်း ၃၄၅၈ | [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] [[အောင်ကြီး]] | ၉ ဧပြီ ၁၉၄၉ – ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၄။ | | ကြည်း ၃၅၆၇ | [[ဗိုလ်ချုပ်]] [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]] | ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ – ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၅။ | [[File:Tin Oo arrives to attend a ceremony (cropped).jpg|120px]] | ကြည်း ၃၅၆၁ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သူရ တင်ဦး]] | ၂၀ ဧပြီ ၁၉၇၂ – ၇ မတ် ၁၉၇၄ | နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တာဝန်မှအနားယူပြီး နောင်အခါ တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၆။ | [[File:ThuraKyawHtin.jpg|120px]] | ကြည်း ၅၃၂၂ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရကျော်ထင်]] | ၈ မတ် ၁၉၇၄ – ၆ မတ် ၁၉၇၆ | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၇။ | [[File:U Aye Ko.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၁၃၃ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အေးကို]] | ၂ ဧပြီ ၁၉၇၆ – ၇ ​ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၈။ | | ကြည်း ၅၈၉၆ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းရီ]] | ၇ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ – ၂၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ | | <ref name=DCDSM/> |- | ၉။ | | ကြည်း ၆၁၈၇ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စောမောင် (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စောမောင်]] | ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၈၃ – ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ | နောင်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ပထမဆုံး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အမည်ဖြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅ – ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- ! colspan=7 |ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) |- | ၁၀။ | [[File:Than Shwe 2010-10-11.jpg|120px]] | ကြည်း ၆၇၁၀ | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] | ''၁၀ မေ ၁၉၈၉'' – ၂၃ ဧပြီ ၁၉၉၂ | နောင်တွင်[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာသည်။ | <ref name=DCDSM/> |- | ၁၁။ | [[File:MaungAye.jpg|120px]] | ကြည်း ၇၈၇၅ | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]] | ၂၄ ဧပြီ ၁၉၉၂ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | | <ref name=DCDSM/> |- | rowspan=4| ၁၂။ | rowspan=4| [[File:Soe Win.jpg|120 px]] | rowspan=4| ကြည်း ၁၆၄၈၉ | rowspan=4| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | {{small|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်}} | rowspan=4| ၁၄ မတ် - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ ကာလအတွင်း ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ | rowspan=2| <ref name=DCDSM/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | {{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2| <ref name=BBC4326/> |- | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၄ မတ် ၂၀၂၆ |- | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|* | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ကြည်း ၂၅၀၇၄ | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | style="background:#e6e6aa;"|{{small|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)}} | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"|ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစာရင်း" တွင် ဖော်ပြခြင်းမခံရပါ။<ref name=DCDSM/> | rowspan=2, style="background:#e6e6aa;"| <ref name=BBC4326>{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6266rdr3d2t?post=asset%3Ae698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4#asset:e698b9e0-a276-4031-9108-34793d2080f4 |author=<!-- not stated --> |date=4 March 2026 |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)ဖြစ်လာ |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}</ref> |- | style="background:#e6e6aa;"|၄ မတ် ၂၀၂၆ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ |- | ၁၃။ | [[File:IMG4467kyawswarlin.jpg|120px]] | ကြည်း ၂၅၀၇၄ | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] | ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ - လက်ရှိ | | <ref name=DCDSM/><ref name=DC26/> |} == ဆက်စပ် == * [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] * [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ]] {{တပ်မတော်}} s0qjp8eh31ge53zwmkmc5ybnip2yd88 0 218681 1028249 958038 2026-04-29T08:09:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028249 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသောမျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ <br/>IUCN အနီရောင်စာရင်း | headquarters = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] | image = ဖိုင်:IUCN Red List-my.png | formation = ၁၉၆၄ ခုနှစ် | region = နိုင်ငံတကာ | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | parent_organization = [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း]] (IUCN) | affiliations = {{bulleted list |Species Survival Commission, |[[:en:Birdlife International|Birdlife International]], |[[:en:Conservation International|Conservation International]], |[[:en:NatureServe|NatureServe]], |[[:en:Botanic Gardens Conservation International|Botanic Gardens Conservation International]], |[[:en:Royal Botanic Gardens, Kew|Royal Botanic Gardens, Kew]], |[[:en:Texas A&M University|Texas A&M University]], |[[:en:Sapienza University of Rome|Sapienza University of Rome]], |[[:en:Zoological Society of London|Zoological Society of London]], |[[:en:Wildscreen|Wildscreen]] }} | website = {{URL|https://www.iucnredlist.org/}} | native_name = '''IUCN Red List''' | caption = <br/>IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ လိုဂိုအမှတ်တံဆိပ် }} [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း]]မှ ပြုစုသည့် '''ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အနီရောင်စာရင်း''' ({{Lang-en|'''{{Big|IUCN Red List}}'''|label={{Small|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]}}}}) ဆိုသည်မှာ [[မျိုးစိတ်|ဇီဝမျိုးစိတ်များ]]အတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လိုအပ်နေမှုကို အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်ပေးထားသည့် ဖော်ပြချက်များဖြင့် ပြုစုထားသော ကမ္ဘာ့အပြီးပြည့်စုံဆုံး စာရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းအား IUCN မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.iucnredlist.org/about/background-history|title=Background & History|accessdate=19 May 2021}}</ref> ၎င်းစာရင်းသည် မျိုးစိတ်နှင့် မျိုးစိတ်ခွဲ ထောင်ပေါင်းများစွာ၏ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်မှုအား တိကျသော စံသတ်မှတ်ချက်များကို အသုံးပြုကာ တွက်ချက်ထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းရှိ အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်မှုများသည် မျိုးစိတ်အားလုံးအတွက်ရော ကမ္ဘာ့ဒေသအသီးသီးနှင့်ပါ သက်ဆိုင်သည်။ IUCN အနီရောင်စာရင်းသည် ခိုင်မာသော သိပ္ပံနည်းကျလေ့လာဆန်းစစ်မှုကို အခြေခံထားသည့်အတွက်ကြောင့် ဇီဝမျိုးကွဲများ၏ အခြေအနေအတွက် မူဘောင်အဝင်ဆုံး လမ်းညွှန်အဖြစ် ကမ္ဘာတဝှမ်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံထားရပါသည်။ ဒေသအသီးသီးမှ မိမိ၏ဒေသန္တရဆိုင်ရာ အနီရောင်စာရင်းများကိုမူ သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလိုက် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေး အစိတ်အပိုင်းများမှ မူဝါဒချမှတ် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခြင်းသာဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|IUCN]] Red List ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်ပြဿနာများကို အများပြည်သူနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများထံ တင်ပြရန်နှင့် ဇီဝမျိုးစိတ်များ မျိုးသုဉ်းမှုကို လျော့ပါးစေရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းသို့ ကူညီမှုပေးရန်ဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|IUCN]] ၏ တရားဝင်ဖော်ပြထားမှုအရ အနီရောင်စာရင်း၏ ရည်မှန်းထားသောကိစ္စရပ်များမှာ ဇီဝမျိုးစိတ်များ အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်၍ သိပ္ပံနည်းကျ သတင်းအချက်အလက်များကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအဆင့် သိရှိနိုင်စေရေး၊ ဇီဝမျိုးကွဲများ၏ ကျရောက်နေသော အန္တရာယ်အတိုင်းအတာနှင့် အရေးပါမှုအပေါ် အာရုံစိုက်ရန်၊ အမျိုးသားရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ မူဝါဒဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များအပေါ် လွှမ်းမိုးရန်၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ဆောင်ချက်များကို လမ်းညွှန်ပေးနိုင်ရန်နှင့် အချက်အလက်များ ပံ့ပိုးပေးရန် ဟူ၍ဖြစ်သည်။<ref>CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), Joint Meeting of the Animals and Plants Committees, Shepherdstown (United States of America), 7–9 December 2000, retrieved 14 November 2012</ref> ဇီဝမျိုးစိတ်များ၏ အခြေအနေများအပေါ် အဓိက အကဲဖြတ်မှုများတွင် [[:en:BirdLife International|BirdLife International]] ၊ [[:en:Institute of Zoology|Institute of Zoology]] ၊ [[:en:World Conservation Monitoring Centre|ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု စောင့်ကြည့်လေ့လာရေး စင်တာ]]နှင့် [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|IUCN ဇီဝမျိုးစိတ်များရှင်သန်ရေး ကော်မရှင်]] (SSC) အတွင်းရှိ အထူးပြုအဖွဲ့များပါဝင်သည်။ == သမိုင်း == အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ IUCN အနီရောင်စာရင်း ထုတ်ဝေခဲ့မှု သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ [[ဖိုင်:IUCN_Red_List_2007.svg|lang=my|thumb|400x400px|'''စာရင်းသွင်းထားသောအုပ်စုအလိုက် မျိုးစိတ်များရာခိုင်နှုန်း''' <br /><br />{{Color box|#CD3031}}{{Spaces}}အန္တရာယ်ရှိ၊ <br /><br />{{Color box|#CD6531}}{{Spaces}}အန္တရာယ်ရှိနိုင်၊ (သို့) <br /><br />{{Color box|#D59D00}}{{Spaces}} ၂၀၀၇ အနီရောင်စာရင်းမှ အန္တရာယ်ရှိနိုင်မှုသတ်မှတ်ချက်]] === ၁၉၆၄ ခုနှစ်ထုတ်ဝေမှု === ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ IUCN ၏ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော အပင်များနှင့်သက်ဆိုင်သော အနီရောင်စာရင်းသည် ယခင်က သတ်မှတ်ထားသော အကဲဖြတ်စနစ်အဟောင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စာရင်းသွင်းထားသော အပင်များသည် လက်ရှိ Red List တွင် မပါနိုင်တော့ပါ။ IUCN သည် ကအွန်လိုင်းမှ အနီရောင်စာရင်းနှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အပင်များ အနီရောင်စာရင်းထုတ်ဝေမှုနှစ်ခုလုံးကို စစ်ဆေးကြည့်ခြင်းသာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်းအကြံပြုထားသည်။<ref name="IUCN-FAQ">{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org//info/faq#Why_not_all_species_on_RL_|title=Frequently Asked Questions|publisher=IUCN|accessdate=27 October 2021|archivedate=27 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//info/faq#Why_not_all_species_on_RL_}}</ref> === ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထုတ်ဝေမှု === ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိသော ၂၀၀၆ ခုနှစ် အနီရောင်များစာရင်း၌ တစ်ပြင်လုံးကို ထပ်ဖြည့်ပေးထားသည့် မျိုးစိတ် ၂၁၆၀ မျိုးအပါအဝင် မျိုးစိတ်အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၄၀,၁၆၈ ကို သုံးသပ် အကဲဖြတ်ခဲ့သည်။ === ၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှု === [[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့]]မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၏ အနီရောင်စာရင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုတွင် အီဘိုလာရောဂါကူးစက်မှုကြောင့် ဒေသရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ကျရောက်လာနိုင်ချေရှိသော ဂေါ်ရီလာမျိုးစိတ် (''Gorilla gorilla gorilla'' ) နှင့် (''Gorilla gorilla diehli'' ) မျိုးစိတ် (၂) ခုကို [[မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်|မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိ]]အဆင့်မှ [[မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်|မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိ]]အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်လိုက်ခဲ့သည်။ === ၂၀၀၈ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှု === ၂၀၀၈ ခုနှစ်၏ အနီရောင်စာရင်းအား [[ဘာစီလိုနာမြို့]]တွင် ကျင်းပသော IUCN World Conservation Congress တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး '''''"နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်များတွင် လေးဦးလျှင် တစ်ဦးနှုန်းနီးပါး မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေကြောင်း"''''' အတည်ပြုခဲ့သည်။ === ၂၀၁၂ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှု === ၂၀၁၂ ခုနှစ်၏ အနီရောင်စာရင်းအား ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် "Rio+20 Earth Summit" တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး<ref name="CNNrio">{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/06/19/world/rio-red-list-extinction-species/index.html|title=Extinction threat 'a call to world leaders' at Rio Earth Summit|author=Matthew Knight|date=19 June 2012|work=edition.cnn.com}}</ref> စူးစမ်းရှာဖွေမှု ပြန်လည်ပြုလုပ်ရမည့် မျိုးစိတ် (၂) ခု<ref name="IUCN2012">{{Cite web|url=http://www.wildlifeextra.com/go/news/iucn-2012.html#cr|title=IUCN 2012 update - 4 species extinct – 2 rediscovered – Food security waning|work=wildlifeextra.com|date=19 June 2012|access-date=27 October 2021|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042748/http://www.wildlifeextra.com/go/news/iucn-2012.html#cr|url-status=dead}}</ref> အပါအဝင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀၀ နီးပါးကို ထပ်မှန်ဖြည့်ထည့်ခဲ့သည်။<ref name="RedList2000">{{Cite web|url=https://www.pri.org/stories/2012-06-19/iucn-red-list-update-nearly-2000-species-added|title=IUCN Red List update: Nearly 2,000 species added|author=Jessica Phelan|work=www.pri.org|date=19 June 2012}}</ref> == အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်မှုများ == {{Main|ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း}} {{Conservation status}} '''IUCN အနီရောင်စာရင်း'''တွင် မျိုးစိတ်များကို အုပ်စု (၉) ခုဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{ကိုးကားခြင်း|title=Guidelines for Using the IUCN Red List Categories and Criteria}}</ref> ကျဆင်းမှုနှုန်း၊ လူဦးရေ အရွယ်အစား၊ ပထဝီဝင် ဖြန့်ဖြူးမှု ဧရိယာ၊ ဦးရေ ပမာဏနှင့် ပြန့်နှံ့တွေ့ရှိရမှု စသော ကွဲပြားသည့် စံနှုန်းများဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf|title=IUCN RED LIST CATEGORIES AND CRITERIA Version 3.1 Second edition|publisher=2012 International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|year=2012}}</ref> # '''[[ဖိုင်:EX_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]]''' ([[မျိုးသုဉ်းခြင်း|'''Extinct''']])။ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားသော မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:EW_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ('''[[ဒေသရင်း၌ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားသော မျိုးစိတ်|Extinct in the Wild]]''')။ သုတေသနဌာနများ၊ တိရစ္ဆာန်ဉယျာဉ်များ စသည့်နေရာများ၌ ဖမ်းဆီးမွေးမြူထားမှုသာကျန်ရှိပြီး၊ ဒေသရင်းနယ်မြေများတွင် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားသော မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:CR_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ([[မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်|'''Critically Endangered''']])။ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသည့် မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:EN_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ('''[[မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်|Endangered]]''')။ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသည့် မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:VU_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ('''[[မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်|Vulnerable]]''')။ မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သည့် မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:NT_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ('''[[မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါး မျိုးစိတ်|Near Threatened]]''')။ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါးဖြစ်နေသည့် မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:LC_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ('''[[မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်|Least Concern]]''')။ မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသည့် မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:DD_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ([[အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိသည့် မျိုးစိတ်|'''Data Deficient''']])။ မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းသတ်မှတ်နိုင်ရန် ရရှိသောသတင်းအချက်အလက် ပြည့်စုံမှုမရှိသည့် မျိုးစိတ်။ # [[ဖိုင်:NE_IUCN_3_1.svg|frameless|32x32px]] ('''[[အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ခြင်းမပြုရသေးသော မျိုးစိတ်|Not Evaluated]]''')။ မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းကို တွက်ချက်မှုမပြုလုပ်ရသေးသည့် မျိုးစိတ်။ == အမျိုးအစားခွဲခြားရန် စံသတ်မှတ်ထားသော ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့်အချက်များ == အထက်ပါ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအတွက် စံနှုန်းသတ်မှတ်ရာတွင် အောက်ပါအချက် (၁၂)ချက်အပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်ပါသည်<ref name=":0" />'''<ref name=":02">{{Cite journal|author=CITES|publisher=[[သစ်တောဦးစီးဌာန]]|url=https://www.monrec.gov.mm/sites/default/files/test/Book_PDF/CITES%20Myan.pdf|format=PDF|month=ဇွန်လ|year=၂၀၁၂|language=မြန်မာဘာသာ|title=တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၏ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်းများ|journal=CITES ကွန်ဗင်းရှင်း နှင့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုစနစ်များ လက်စွဲစာစောင်|issue=၂/ ၂၀၁၂|pages=စာ(၇~၁၀)|authorlink=CITES|archive-date=6 December 2021|access-date=31 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206234942/https://www.monrec.gov.mm/sites/default/files/test/Book_PDF/CITES%20Myan.pdf|url-status=dead}}</ref>''' - # မျိုးစိတ်တစ်ခုလုံး၏ အရေအတွက် နှင့် ဦးရေပမာဏ။ (Criteria- A, C and D) # မျိုးစိတ်ခွဲ အကောင်အရေအတွက်။ (Criteria B and C) # အရွယ်ရောက်ပြီးအရေအတွက်။ (Criteria A, B, C and D) # မျိုးစဉ်မျိုးဆက်။ (Criteria A, C and E) # ကောင်ရေလျော့နည်းကျဆင်းမှု။ (Criteria A) # ကောင်ရေဆက်တိုက်လျော့နည်းကျဆင်းမှု။ (Criteria B and C) # ကြီးမားကျယ်ပြန့်စွာ အကောင်အရေအတွက် ပြောင်းလဲမှု။ (Criteria B and C) # ဦးရေနည်းပါးစွာ ပြန့်ကျဲနေထိုင်မှု။ (Criteria B) # ကျက်စားရာဒေသ တိုးချဲ့မှု။ (Criteria A and B) # ကျက်စားရာဒေသ အကျယ်အဝန်း။ (Criteria A, B and D) # တွေ့ရှိရာဒေသနှင့် တည်နေရာ။ (Criteria B and D) # ကောင်ရေတွက်ချက်ဆန်းစစ်မှု။ (Criteria E) {{Clear}} == သတ်မှတ်ချက်မူကွဲပုံစံများ (Versions) == [[ဖိုင်:Sizes_of_Red_List_Categories.png|thumb|700x700px| IUCN Red List မှ သတ်မှတ်ထားသော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်းအလိုက် မျိုးစိတ်အရေအတွက် နှိုင်းယှဉ်မှု။]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည့် သတ်မှတ်ချက်ပုံစံ မူကွဲများစွာ ရှိသည်- <ref>{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org//static/categories_criteria_3_1#introduction|title=2001 Categories & Criteria (version 3.1)|publisher=IUCN|accessdate=27 October 2021|archivedate=27 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//static/categories_criteria_3_1#introduction}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Historical IUCN Red Data Books and Red Lists|url=http://www.iucnredlist.org//about/publication/historical-red-lists#red_lists|accessdate=27 October 2021|archivedate=27 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//about/publication/historical-red-lists#red_lists}}</ref> * မူကွဲ ၁.၀ (V 1.0) - ၁၉၉၁ * မူကွဲ ၂.၀ (V 2.0) - ၁၉၉၂ * မူကွဲ ၂.၁ (V 2.1) - ၁၉၉၃ * မူကွဲ ၂.၂ (V 2.2) - ၁၉၉၄ * မူကွဲ ၂.၃ (V 2.3) - ၁၉၉၄ * မူကွဲ ၃.၀ (V 3.0) - ၁၉၉၉ * မူကွဲ ၃.၁ (V 3.1) - ၂၀၀၁ *မူကွဲ ၄.၀ (V 4.0) - ၂၀၁၅ == ဝေဖန်ခံရမှုများ == [[ဖိုင်:Status_iucn2.3.svg|alt=Icons for Red List categories|thumb| ၁၉၉၄ IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ သတ်မှတ်မှု အမျိုးအစားများ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ (V2.3) အား ပြန်လည် အကဲဖြတ်ခြင်း မပြုသည့် မျိုးစိတ်များအတွက်သာ အသုံးပြုသည်။|400x400px]] ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် IUCN Red List သည် ၎င်း၏ အချက်အလက်များ၏ ရင်းမြစ်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လျှို့ဝှက်မှု (သို့) စာရွက်စာတမ်းပြုစုမှု ညံ့ဖျင်းခြင်းကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရဖူးသည်။ <ref>{{Cite journal|title=IUCN's credibility critically endangered}}</ref> ထိုဝေဖန်မှုများသည် IUCN အား ၎င်း၏ စာရွက်စာတမ်းများနှင့် ဒေတာအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် အနီရောင်စာရင်းတွင် တက်ဆွန်ဆိုင်ရာ တန်းတူသုံးသပ်ချက်များ ပါဝင်လာစေရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်း၏ အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပေးရန် အသနားခံစာများ လက်ခံသည့် စာရင်းကိုလည်း ဖွင့်ပေးထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org//info/info_sources_quality|title=Information Sources & Quality|accessdate=27 October 2021|archivedate=17 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917154041/http://www.iucnredlist.org/info/info_sources_quality}}</ref> {{Clear}} == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == * [[CITES]] * [[ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း]] * [[:en:Red List Index|အနီရောင်စာရင်း အညွှန်းကိန်းများ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{Official website}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း]] [[ကဏ္ဍ:IUCN အနီရောင်စာရင်း]] 5k0kbel2wteon6n5vndv7tjfhe7c2sf 0 235539 1028291 841162 2026-04-29T09:50:31Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားပျက်နေမှုအား ပြင်ဆင်ခြင်း 1028291 wikitext text/x-wiki [[File: Reporter, soldier Fortepan 9376.jpg|thumb|right|230px|အချို့နိုင်ငံများတွင် အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသောအကြောင်းအရာများကို သတင်းထုတ်လွှင့်ခွင့်အား ကန့်သတ်ထား သို့မဟုတ် ပိတ်ပင်ထားကြသည်။]] '''စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်''' သို့မဟုတ် '''မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်''' သို့မဟုတ် '''သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်'''သည် ပုံနှိပ်ခြင်းနှင့် အီလက်ထရွန်နစ် [[သတင်းမီဒီယာ|မီဒီယာများ]] အပါအဝင် မီဒီယာအမျိုးမျိုးမှ တစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းနှင့် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း အထူးသဖြင့် ထုတ်ဝေသည့်ပစ္စည်းများကို လွတ်လပ်စွာ ကျင့်သုံးပိုင်ခွင့်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထိုသို့သော လွတ်လပ်မှုသည် လွန်ကဲသော အခြေအနေ မှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်း၏ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုကို [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] သို့မဟုတ် အခြား [[ဥပဒေ|တရားရေးဆိုင်ရာ]] အကာအကွယ်နှင့် လုံခြုံရေးအားဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=RSF World Press Freedom Index 2025: economic fragility a leading threat to press freedom {{!}} RSF |url=https://rsf.org/en/rsf-world-press-freedom-index-2025-economic-fragility-leading-threat-press-freedom |access-date=2026-04-29 |website=rsf.org |language=en}}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂ၏]] ၁၉၄၈ ခုနှစ် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်းတွင်]] “လူတိုင်းတွင် လွတ်လပ်စွာ ထင်မြင်ယူဆခွင့်နှင့် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် ရှိသည်၊ ဤအခွင့်အရေးတွင် လွတ်လပ်စွာ ထင်မြင်ယူဆချက်များအား ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိဘဲ သတင်းရယူခြင်း၊ ရယူခြင်းနှင့် ဖြန့်ဝေခြင်းတို့ကို မည်သည့်မီဒီယာမှ မခွဲခြားဘဲ သတင်းနှင့် အကြံဉာဏ်များကို ရယူပိုင်ခွင့် ပါဝင်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights |url=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |publisher=United Nations |access-date=29 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807000000*/http://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/ |archive-date=7 August 2017}}</ref> = ဆက်လက်ကြည့်ရှုရန် = *[[အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သတင်းစာပညာ]] 9ffo5ihwe5mnhhuvdfd3pn9u1lj7lh3 0 247723 1028094 1027486 2026-04-28T17:36:33Z Mkant00 135890 1028094 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == *'''ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်းများ (Real and Complex Spaces):''' <math>\mathbb{R}</math> နှင့် <math>\mathbb{C}</math> တို့ပေါ်တွင် <math>d(x,y) := |x-y|</math> သည် အတိုင်းဆတစ်ခုဖြစ်သည် ။ *'''ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean Space):''' <math>\mathbb{R}^m</math> နှင့် <math>\mathbb{C}^m</math> တို့ပေါ်တွင် <math>x=(x_1,...,x_m)^\top</math> နှင့် <math>y=(y_1,...,y_m)^\top</math> အမှတ်များအတွက် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို <math>d(x,y) := \left(\sum_{i=1}^m |x_i-y_i|^2\right)^{1/2}</math> ဟု သတ်မှတ်သည် ။ ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (2D Euclidean plane) တွင် ဤဖန်ရှင်သည် <math>d((x_1,y_1),(x_2,y_2))=\sqrt{(x_2-x_1)^2+(y_2-y_1)^2}</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ် (Pythagorean theorem) ကို အခြေခံ၍ အကွာအဝေး တွက်ချက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ *'''တက္ကစီကား ရပ်ဝန်း (Taxicab Space):''' တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (Taxicab metric သို့မဟုတ် Manhattan distance) ကို <math>d((x_1,y_1),(x_2,y_2))=|x_2-x_1|+|y_2-y_1|</math> ဟု သတ်မှတ်သည် ။ ဤအတိုင်းဆသည် မြို့ပြလမ်းကွက်များကဲ့သို့ ထောင့်မှန်ကျသော လမ်းကြောင်းများအတိုင်း သွားလာရသည့် အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ပေးသည် ။ *'''အကန့်အသတ်ရှိသော အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (Bounded Continuous Functions):''' <math>D \subset \mathbb{R}^m</math> အတွက် <math>BC(D)</math> သည် <math>D</math> ပေါ်ရှိ အကန့်အသတ်ရှိပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ (bounded continuous functions) ၏ အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် စူပရီမမ် အတိုင်းဆ (supremum metric) ကို <math>d_\infty(\varphi, \psi) := \sup_{x \in D} |\varphi(x) - \psi(x)|</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ **'''အင်တီဂရယ် အတိုင်းဆ (Integral Metric):''' <math>-\infty < a < b < \infty</math> ဖြစ်သော အပိုင်းအခြား <math>[a,b]</math> အတွက် <math>BC([a,b])</math> ပေါ်တွင် <math>d_1(\varphi, \psi) := \int_a^b |\varphi(x) - \psi(x)| dx</math> သည် အခြားအတိုင်းဆတစ်ခုဖြစ်သည် ။ *'''တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (Discrete Metric):''' မည်သည့် အစု <math>X</math> ပေါ်တွင်မဆို <math>\varphi \neq \psi</math> ဖြစ်လျှင် <math>d_{dis}(\varphi,\psi) := 1</math> ဖြစ်ပြီး <math>\varphi = \psi</math> ဖြစ်လျှင် <math>d_{dis}(\varphi,\psi) := 0</math> ဖြစ်စေသော ပုံဖော်မှုကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} s1htnzg302sf8rzpoitqyayd37mshx7 1028095 1028094 2026-04-28T17:52:56Z Mkant00 135890 1028095 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} s69i278vyk5s5qydg8vj3rbwgxx19f6 1028096 1028095 2026-04-28T17:59:14Z Mkant00 135890 1028096 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 6iisowblc2drw0m8t13smeqc1luhrsx 1028130 1028096 2026-04-29T03:46:55Z Ninjastrikers 22896 [[အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)]] မှ [[အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Ninjastrikers က ရွှေ့ခဲ့သည် 1028096 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 6iisowblc2drw0m8t13smeqc1luhrsx 1028242 1028130 2026-04-29T07:59:33Z Mkant00 135890 1028242 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} fc48d7svc139y4ln67j6uxl7g9xgxl0 1028255 1028242 2026-04-29T08:15:39Z Mkant00 135890 1028255 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} cwk638raw3mzlm64kcipo3vfs9qdy65 1028259 1028255 2026-04-29T08:22:40Z Mkant00 135890 1028259 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} faum7oc2y9zbw1utci5iiih6pqsi9cr 1028264 1028259 2026-04-29T08:29:55Z Mkant00 135890 1028264 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အကန့်အသတ် (finite) ရှိကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} 1n33nq36vuslxly7zl5658lzx4a3mw3 1028319 1028264 2026-04-29T11:58:08Z Mkant00 135890 1028319 wikitext text/x-wiki {{also|အတိုင်းဆတာအုံ}} [[File:Manhattan distance.svg|thumb|200px|[[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်]]၏ အတိုင်းဆ(metric) ကိုသုံးသည့်အခါ ဤအမှတ်၂ခုကြား အကွာအဝေးသည် အစိမ်းမျဉ်းနှင့် ပြထားသည့်အတိုင်း <math>6 \sqrt{2} \approx 8.49</math> ဟု [[အာကာသ|ရပ်ဝန်း]]အတွင်း အတိုဆုံး လမ်းဖြောင့်ကို ရရှိ၏။ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာတို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ တက္ကစီကားစပေ့စ် (taxicab space) ၏ အတိုင်းဆဖြင့် တွက်ထုတ်ထားသော အကွာအဝေးများ ဖြစ်ပြီး အလျား 12 ရှိ၏။]] သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဆိုသည်မှာ အစု (set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစုဝင်များ (elements) ကြား၌ အကွာအဝေး (distance)ဟူသော သဘောတရားတစ်ခုကို တွဲဖက်ထားသည်။ ထို အကွာအဝေးကို '''အတိုင်းဆ (metric)''' သို့မဟုတ် '''အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (distance function)''' ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။{{sfn|Čech|1969|p=42}} အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) နှင့် ဂျီဩမေတြီ (geometry) တို့ရှိ သဘောတရားများစွာကို လေ့လာရန်အတွက် ယေဘုယျကျသော မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အမည်ပေးမှု == အင်္ဂလိပ်စာလုံး metric မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအင်္ဂလိပ်စာလုံးမှာလည်း ရှေး[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]ဝေါဟာရ "metron" မှ ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းသည် 'တိုင်းထွာမှု သို့မဟုတ် တိုင်းဆချက်' (a measure) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် 'အတိုင်းဆ' ဟု ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ <br> metric ကို တိုက်ရိုက်မွေးစား ပြောဆိုလျှင် ''မတ်ထရစ်'' ဟု ရေးနိုင်သကဲ့သို့ [[မြန်မာစာ]]၌ [[ရရစ်]]က "[[ရ]]"ဖြင့် ဗျည်းတွဲပြုကြောင်း<ref>မြန်မာနိုင်ငံ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း</ref>ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် '''မတ်ထြစ်''' ဟုလည်း တူညီစွာ သဘောသက်ရောက်နိုင်၏။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် == <math>X </math>သည် မည်သည့် အစု (set) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော ပုံဖော်မှု (mapping) <math> d:X\times X\rightarrow\mathbb{R}</math> ကို <math>X </math> အပေါ်ရှိ '''အတိုင်းဆ (metric)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>X \times X</math> သည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>A \times B</math> ဆိုသည်မှာ <math>a \in A </math> နှင့် <math> b \in B</math> ဖြစ်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(a, b)</math> အားလုံး၏ အစု ဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math> X \times X</math> သည် <math>X </math> ၏ အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ အားလုံး၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ မည်သည့် <math>x, y, z \in X</math> အတွက်မဆို *(M1) <math>d </math> သည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိပြီး အဆုံးရှိ (finite) ကာ အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် (အပေါင်းကိန်းဖြစ်မှု - Positivity) ။ *(M2) <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>x=y</math> ဖြစ်သည် (တိကျသေချာမှု - Definiteness) ။ *(M3) <math>d(x,y)=d(y,x)</math> (အချိုးညီမှု - Symmetry) ။ *(M4) <math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> (တြိဂံ မညီမျှခြင်း - Triangle inequality) ။ ဤကဲ့သို့ အတိုင်းဆ တပ်ဆင်ထားသော အစုစုံတွဲ <math>(X, d)</math> ကို '''အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (metric space)''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောထွေးမှုမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> အစား <math>X </math> ဟုသာ အတိုချုံး၍ ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ == ဥပမာများ (Examples) == === ကိန်းစစ်မျဉ်း (Real line) <math>\mathbb{R}</math> === ၎င်းသည် ကိန်းစစ်များ (real numbers) အားလုံးပါဝင်သော အစုဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ပုံမှန် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y) := |x-y|</math> === ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> === ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) များ၏ အစုကို ယူလျှင် ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီဟုခေါ်သော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^2</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2)</math> နှင့် <math>y=(\eta_1,\eta_2)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆ (Euclidean metric) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2}</math> အထက်ပါ အစုတစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်ပင် အခြား အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါက အခြားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d_1(x,y)=|\xi_1-\eta_1|+|\xi_2-\eta_2|</math> အစုဝင်တစ်ခုထက်ပို၍ ပါဝင်သော အစုတစ်ခုတည်းမှနေ၍ ကွဲပြားသော အတိုင်းဆများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် မတူညီသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းများကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဤဥပမာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည် ။ အတိုင်းဆ <math>d_1</math> ပါရှိသော ရပ်ဝန်းအတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော အမည်မရှိသော်လည်း <math>d_1</math> ကို တက္ကစီကား အတိုင်းဆ (taxicab metric) ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည် ။ <math>\mathbb{R}^2</math> ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>E^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ === အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Three-dimensional Euclidean space) <math> \mathbb{R}^3</math> === ဤအတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းသည် ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျသုံးခုတွဲ (ordered triples) များ၏ အစုပင် ဖြစ်သည် ။ ထိုအစုဝင်များကို <math>x=(\xi_1,\xi_2,\xi_3) </math> နှင့် <math> y=(\eta_1,\eta_2,\eta_3)</math> စသည်ဖြင့် ရေးသားသည် ။ ၎င်းအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+(\xi_2-\eta_2)^2+(\xi_3-\eta_3)^2}</math> === ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math>၊ ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း (Unitary space) <math>\mathbb{C}^n</math> နှင့် ကိန်းထွေးပြင်ညီ (Complex plane) <math>\mathbb{C}</math> === ယခင်ပြသခဲ့သော ဥပမာများသည် အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ သီးခြား အခြေအနေများပင် ဖြစ်ကြသည် ။ ဤရပ်ဝန်းကို ကိန်းစစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲ (ordered n-tuples) များ၏ အစုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည် ။ ထိုအစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\dots,\xi_n)</math> *<math>y=(\eta_1,\dots,\eta_n)</math> ထိုအစုအပေါ်တွင် ယူကလစ်ဒ် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{(\xi_1-\eta_1)^2+\dots+(\xi_n-\eta_n)^2}</math> အတိုင်းအတာ <math>n </math> ခုရှိသော ယူနစ်တရီ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}^n</math> သည် ကိန်းထွေး (complex numbers) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျ <math>n</math>-ခုတွဲများ၏ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{|\xi_1-\eta_1|^2+\dots+|\xi_n-\eta_n|^2}</math> အကယ်၍ <math>n=1</math> ဖြစ်ခဲ့ပါက ဤရပ်ဝန်းသည် ကိန်းထွေးပြင်ညီ <math>\mathbb{C}</math> ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ပုံမှန် အတိုင်းဆမှာ <math>d(x,y)=|x-y|</math> ဖြစ်သည် ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် <math>\mathbb{C}^n</math> ကို ကိန်းထွေး ယူကလစ်ဒ် <math>n</math>-ရပ်ဝန်း (complex Euclidean n-space) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>l^\infty</math> === ဤဥပမာသည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟူသော သဘောတရား မည်မျှအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် မြင်တွေ့ရစေမည့် ဥပမာဖြစ်သည် ။ အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အကန့်အသတ်ရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ် (bounded sequences of complex numbers) များအားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X </math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အောက်ပါကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည် ။ *<math>x=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> အတိုချုံးအားဖြင့် <math>x=(\xi_j)</math> ဟု ရေးသားနိုင်သည် ။ မည်သည့် <math>j=1,2,\dots</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် ။ *<math>|\xi_j|\le c_x</math> ဤနေရာတွင် <math>c_x</math> သည် <math>x </math> အပေါ်တွင် မူတည်နိုင်သော်လည်း <math>j </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသော ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် ။ ဤအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{j\in N}|\xi_j-\eta_j|</math> ဤနေရာတွင် <math>y=(\eta_j)\in X</math> ဖြစ်ပြီး <math>N=\{1,2,\dots\}</math> ဖြစ်သည် ။ <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ထားသော အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>l^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည် ။ <math>X</math> ၏ အစုဝင် (အမှတ်) တစ်ခုစီတိုင်းသည် ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့်<math> l^\infty</math> ကို ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (sequence space) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ === ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Sequence space) <math>s </math>=== ဤရပ်ဝန်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသော သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိသော ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များအားလုံး၏ အစု ပါဝင်သည် ။ ၎င်းအပေါ်ရှိ အတိုင်းဆ <math>d </math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sum_{j=1}^{\infty}\frac{1}{2^j}\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}</math> ဤနေရာတွင် <math>x=(\xi_j)</math> နှင့် <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကြသည် ။ ယခင် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း <math>l^\infty</math> ဥပမာတွင် သုံးခဲ့သော အတိုင်းဆသည် ယခုအခြေအနေအတွက် သင့်လျော်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': နဂိုမှန်အဆို (M1) မှ (M3) အထိ ကိုက်ညီကြောင်းကို လွယ်ကူစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့ကြောင့် (M4) ကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါမည် ။ ဤအတွက် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အထောက်အကူပြု ဖန်ရှင် (auxiliary function) <math>f </math>ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုပါမည် ။ *<math>f(t)=\frac{t}{1+t}</math> ဆင်းသက်ချက် (derivative) ရှာလိုက်သောအခါ <math>f'(t)=1/(1+t)^2</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် အပေါင်းကိန်းဖြစ်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် အစဉ်လိုက် တိုးသော (monotone increasing) ဖန်ရှင်ဖြစ်သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့်<math> |a+b|\le|a|+|b|</math> ဖြစ်ခြင်းက <math>f(|a+b|)\le f(|a|+|b|)</math> သက်ရောက်စေသည် ။ ၎င်းကို ဖြန့်ရေး၍ ကိန်းများအတွက် တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|a+b|}{1+|a+b|}\le\frac{|a|+|b|}{1+|a|+|b|}=\frac{|a|}{1+|a|+|b|}+\frac{|b|}{1+|a|+|b|} \le\frac{|a|}{1+|a|}+\frac{|b|}{1+|b|}</math> ဤမညီမျှခြင်းတွင် <math>a=\xi_j-\zeta_j </math>နှင့် <math>b=\zeta_j-\eta_j</math> ဟု ထားပါမည် ။ ထိုအခါ <math>z=(\zeta_j)</math> ဖြစ်ပြီး <math>a+b=\xi_j-\eta_j</math> ဖြစ်လာသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည် ။ *<math>\frac{|\xi_j-\eta_j|}{1+|\xi_j-\eta_j|}\le\frac{|\xi_j-\zeta_j|}{1+|\xi_j-\zeta_j|}+\frac{|\zeta_j-\eta_j|}{1+|\zeta_j-\eta_j|}</math> နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>1/2^j</math> ဖြင့် မြှောက်၍ <math>j </math> ကို <math>1 </math> မှ <math>\infty</math> အထိ ပေါင်းလိုက်ပါက ဘယ်ဘက်တွင် <math>d(x,y)</math> ကို ရရှိပြီး ညာဘက်တွင် <math>d(x,z)</math> နှင့် <math>d(z,y)</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ *<math>d(x,y)\le d(x,z)+d(z,y)</math> ၎င်းသည် (M4) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>s </math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ။ □ [[File:Hilbert.jpg|thumb|200px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] === ရပ်ဝန်း (Space) <math>l^p</math> နှင့် ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> === <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေ ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့ ။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည်<math> |\xi_1|^p+|\xi_2|^p+\dots</math> စုဆုံသည် (converges) ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ကိန်းစဉ် <math>x=(\xi_j)=(\xi_1,\xi_2,\dots)</math> များ ဖြစ်ကြသည် ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည် ။ *<math>\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j|^p<\infty</math> ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\left(\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^p\right)^{1/p}</math> ဤနေရာတွင် <math>p\ge1</math> သည် ကိန်းသေဖြစ်ပြီး <math>y=(\eta_j)</math> ဖြစ်ကာ <math>\sum|\eta_j|^p<\infty </math>ကို ကိုက်ညီသည် ။ အထက်ပါအခြေအနေများကို ကိုက်ညီသော ကိန်းစစ် ကိန်းစဉ်များကိုသာ ယူပါက ကိန်းစစ် ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ကိန်းထွေး ကိန်းစဉ်များကို ယူပါက ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်း <math>l^p</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ ဤကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြရန် အရေးကြီးသော အခြေအနေများတွင် ၎င်းတို့ကို အောက်ခြေအညွှန်း (subscript) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}</math> ဖြင့် အသီးသီး သင်္ကေတပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည် ။ <math>p=2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် ကျော်ကြားလှသော ဟီလ်ဘတ် ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း (Hilbert sequence space) <math>l^2</math> ကို အောက်ပါအတိုင်းဆဖြင့် ရရှိသည် ။ *<math>d(x,y)=\sqrt{\sum_{j=1}^{\infty}|\xi_j-\eta_j|^2}</math> ဤရပ်ဝန်းကို အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က စတင်မိတ်ဆက်ကာ လေ့လာခဲ့သည် ။ ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Hilbert space) ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော အရာများ၏ အစောဆုံး ဥပမာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည် ။ === ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (Function space) <math>C[a,b]</math> === အစု <math>X </math> အနေဖြင့် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းစစ် ကိန်းရှင် (independent real variable) <math>t</math> ၏ ဖန်ရှင်များဖြစ်ကြသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued functions) <math>x, y, \dots</math> အားလုံး၏ အစုကို ယူပါမည် ။ ထိုဖန်ရှင်များသည် ပေးထားသော အပိတ် ကြားပိုင်း (closed interval) <math>J=[a,b]</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အဆက်မပြတ် (continuous) ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းအစုအပေါ်တွင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပါမည် ။ *<math>d(x,y)=\max_{t\in J}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\max</math> သည် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ ဤသို့ဖြင့် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်းကို <math>C[a,b]</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည် ။ <math>C </math> ဟူသော အက္ခရာသည် "continuous" (အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း) ကို ရည်ညွှန်းသည် ။ <math>C[a,b]</math> ၏ အမှတ်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့် ၎င်းကို ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည် ။ ကဲကုလပ်စ် (calculus) ဘာသာရပ်တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်ရှင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖန်ရှင်အနည်းငယ်ကိုသာ တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်လျှင် လေ့လာလေ့ရှိသည် ။ ယခုချဉ်းကပ်မှုတွင်မူ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ကြီးမားသော ရပ်ဝန်းကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်မှတ်အဖြစ်သာ တည်ရှိနေသည် ။ ဤကွာခြားချက်ကြီးမားပုံကို စာဖတ်သူအနေဖြင့် သတိပြုမိသင့်သည် ။ === အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်များ၏ ရပ်ဝန်း (Space of bounded functions) <math>B(A)</math> === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ <math>x\in B(A)</math> အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းသည် ပေးထားသော အစု <math>A </math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် (bounded function) တစ်ခုဖြစ်သည် ။ ထို့အပြင် အတိုင်းဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည် ။ *<math>d(x,y)=\sup_{t\in A}|x(t)-y(t)|</math> ဤနေရာတွင် <math>\sup</math> သည် စူပရီမမ် (supremum) ကို ကိုယ်စားပြုသည် ။ <math>A </math> သည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ အပိုင်းအခြား <math>A=[a,b]</math> ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင် <math>B(A)</math> ကို <math>B[a,b]</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof)''': <math>B(A)</math> သည် အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါမည် ။ (M1) နှင့် (M3) တို့ ကိုက်ညီကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည် ။ ထို့အပြင် <math>d(x,x)=0</math> ဖြစ်ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည် ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>d(x,y)=0</math> ဖြစ်လျှင် မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို <math>x(t)-y(t)=0</math> ဖြစ်လာကာ <math>x=y</math> ဟူသော ရလဒ်ကို ရရှိသည် ။ ထို့ကြောင့် (M2) ပြည့်စုံသွားသည် ။ ဆက်လက်၍ မည်သည့် <math>t\in A</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ *<math>|x(t)-y(t)|\le|x(t)-z(t)|+|z(t)-y(t)| \le\sup_{t\in A}|x(t)-z(t)|+\sup_{t\in A}|z(t)-y(t)|</math> ၎င်းက <math>x-y</math> သည် <math>A </math> ပေါ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းကို ပြသနေသည် ။ အထက်ပါ မညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်းအရ ပေးထားသော အထက်ဘောင်သည် <math>t </math> အပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် စူပရီမမ်ကို ယူလိုက်ပါက (M4) ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည် ။ □ === တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Discrete metric space) === မည်သည့် အစု <math>X </math> ကိုမဆို ယူ၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ (discrete metric) ကို အသုံးပြုပါမည် ။ #<math>d(x,x)=0</math> #<math>d(x,y)=1 \qquad (x\ne y)</math> ဤရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်းဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးချမှုများတွင် တွေ့ရလေ့မရှိသလောက် ရှားပါးသည် ။ သို့သော်လည်း အချို့သော သဘောတရားများကို ဥပမာပြ ရှင်းလင်းရန်နှင့် သတိမမူမိတတ်သော အမှားများကို ထောက်ပြရန်အတွက် ဤရပ်ဝန်းကို အသုံးပြုသည် ။ == အခြေခံ သတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း (Metric Space) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အခြေခံသတ္တိများနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရားများ ပါဝင်သည် ။ === ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (Generalized Triangle Inequality) === *(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အသုံးပြု၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် ယေဘုယျ တြိဂံ မညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိနိုင်သည် ။ <math>d(x_{1},x_{n})\le d(x_{1},x_{2})+d(x_{2},x_{3})+\dots+d(x_{n-1},x_{n})</math> === စတုဂံ မညီမျှခြင်း (Quadrilateral Inequality) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi, \psi, \varphi^{\prime}, \psi^{\prime} \in X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ စတုဂံ မညီမျှခြင်းရှိသည် ။ <math display="block">|d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})|\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> '''သက်သေပြချက် (Proof):'''(M4) တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality) အရ <math>d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})+d(\psi^{\prime},\psi)</math> ဖြစ်သည် ။ ၎င်းမှ (M3) အချိုးညီခြင်း (symmetry) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် <math>d(\varphi,\psi)-d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရရှိသည် ။ ထိုနည်းတူစွာ <math>d(\varphi^{\prime},\psi^{\prime})-d(\varphi,\psi)\le d(\varphi,\varphi^{\prime})+d(\psi,\psi^{\prime})</math> ကို ရနိုင်သည် ။ □ === စက်လုံးများ (Balls) === အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>\varphi</math> နှင့် <math>r>0</math> တို့အတွက် *အစု <math>B(\varphi;r):=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)<r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အဖွင့်စက်လုံး (open ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အစု <math>B[\varphi;r]:=\{\psi\in X:d(\varphi,\psi)\le r\}</math> ကို <math>\varphi</math> ဗဟိုပြု၍ အချင်းဝက် <math>r</math> ရှိသော '''အပိတ်စက်လုံး (closed ball)''' ဟု ခေါ်သည် ။ === အဖွင့်စု (Open Sets) === *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ၏ အစုပိုင်း <math>U</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>\varphi\in U</math> အတွက်မဆို <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>U</math> ကို '''အဖွင့်စု (open set)''' ဟု ခေါ်သည် ။ *အဖွင့်စက်လုံးများသည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ '''သက်သေပြချက် (Proof):''' <math>\varphi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထိုအခါ <math>\rho:=r-d(f,\varphi)>0</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>\psi\in B(\varphi;\rho)</math> အတွက်မဆို တြိဂံ မညီမျှခြင်းအရ <math>d(f,\psi)\le d(f,\varphi)+d(\varphi,\psi)<d(f,\varphi)+\rho=r</math> ဖြစ်သည် ။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\psi\in B(f;r)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;\rho)\subset B(f;r)</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည် ။ □ *အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>X</math> နှင့် ဗလာအစု (empty set) တို့သည် အဖွင့်စုများ ဖြစ်ကြသည် ။ အဖွင့်စုများ၏ အဆုံးရှိ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection of finitely many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''ပထမအဆိုမှာ သိသာသည် ။ <math>U_{1},...,U_{n}</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcap_{i=1}^{n}U_{i}</math> ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့ ။ ထို <math>\varphi</math> သည် <math>U_{i}</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>i=1,...,n</math> အတွက် <math>B(\varphi;r_{i})\subset U_{i}</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r_{i}>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ <math>r:=\min_{i=1,...,n}r_{i}</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်လျှင် <math>B(\varphi;r)\subset U</math> ဖြစ်လာသည် ။ □ *မည်မျှပင်များပြားစေကာမူ အဖွင့်စုများအားလုံး၏ ပေါင်းစပ်စု (union of arbitrarily many open sets) သည် အဖွင့်စုသာ ဖြစ်သည်။ '''သက်သေပြချက် (Proof):'''<math>U_{i}</math>, <math>i\in I</math> တို့သည် အဖွင့်စုများဖြစ်ပြီး <math>\varphi\in U:=\bigcup_{i\in I}U_{i}</math> ဖြစ်လျှင် <math>\varphi</math> သည် အချို့သော <math>U_{i}</math> တွင် ပါဝင်သည် ။ ထို့ကြောင့် <math>B(\varphi;r)\subset U_{i}\subset U</math> ဖြစ်စေမည့် <math>r>0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည် ။ □ == ရပ်ဝန်းပိုင်း (Subspace) == အတိုင်းဆ ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှနေ၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) <math>(Y, \tilde{d})</math> ကို ရယူတည်ဆောက်နိုင်သည် ။ ဤသို့ တည်ဆောက်ရာတွင် <math>X </math>၏ အစုပိုင်း (subset) ဖြစ်သော <math>Y\subset X</math> ကို ယူရသည် ။ ထို့နောက် မူလအတိုင်းဆ <math>d </math> ကို <math>Y \times Y</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်လိုက်သည် ။ ဤသို့ ကန့်သတ်လိုက်သော အတိုင်းဆကို <math>\tilde{d}=d|_{Y\times Y}</math> ဟု ရေးသားသည် ။ ထို <math>\tilde{d}</math> ကို <math>d </math> မှ <math>Y </math> အပေါ်သို့ လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းဆ (induced metric) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သင်္ချာ]] {{သင်္ချာ-stub}} k7vrxksx4sypfzz2ivys3llrbvqzkid 0 264043 1028290 1026677 2026-04-29T09:47:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028290 wikitext text/x-wiki {{infobox war faction | name = ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် | native_name =Kayan National Army | war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] | image = Flag of the Kayan National Army.png | caption =ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်အလံ | active = {{Start date|2024|10|29}} – လက်ရှိ | ideology = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်|ဖက်ဒရယ်]]<br />[[ဒီမိုကရေစီ]] <br />လူနည်းစု အခွင့်အရေး <br /> လူမျိုးစုံချစ်ကြည်ရေးဝါဒ | partof = [https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း]. [[Radio Free Asia]]. October 29, 2024</ref><ref name=Moemakakna> [https://moemaka.net/eng/2024/10/formation-of-the-kayan-national-army-kna/ Formation of the Kayan National Army (KNA)]. MoemaKa: Burmese Community News. October 31, 2024</ref> | clans = | leaders = ခွန်းဗဟန်းထန် ခွန်းဆောင်ဒူ မူထွယ် ခွန်းရဲခေါင် ခွန်းငိန်းရွှေနန်း ခွန်းသူရကျော်ဇံ ခွန်းမောင်ညို <ref name=irrkna> [https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html/ New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People]. Saw Lwin. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> | headquarters = ကယန်းဒေသ | area = မိုးဗြဲ ဖယ်ခုံမြို့နယ်[[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]<br /> [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] ကရင်ပြည်နယ် သံတောင်မြောက်ပိုင်း၊ ပျဉ်းမနားမြို့နယ် လယ်ဝေးမြို့နယ် နေပြည်တော်ကောင်စီ<br/> | size = | predecessor = | successor = | allies = '''မဟာမိတ် နိုင်ငံများ''' * {{flagdeco|Myanmar}} [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] '''မဟာမိတ်များ''' * {{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Nationalities Defence Force.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image|KNLPflag.jpg}} [[ကယန်းပြည်သစ်တပ်မတော်]] *{{flagicon image|Flag_of_the_Karenni_Army.png}} [[ကရင်နီတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | opponents = {{flag|Myanmar}} ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]) * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] ** {{army|MYA}} *** {{flagicon image|Mm-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ** {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | battles = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | website ={{Facebook|https://www.facebook.com/profile.php?id=61567969527656}} | founder = }} '''ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Kayan National Army; အတိုကောက် '''KNA''') သည် [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]ဒေသရှိ ပြန့်ကြဲနေတဲ့ ကယန်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၂၉ ရက်နေ့တွင် စုစည်းဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်။ ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်ကို ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် နိုင်ငံရေးဦးဆောင်ကော်မတီက နိုင်ငံရေးအရ ခေါင်းဆောင်သည်။ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်ကော်မတီကို ဥက္ကဋ္ဌ ခွန်းဗဟန်းထန်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ခွန်းသူရကျော်ဇံ၊ အတွင်းရေးမှူး မူထွယ်၊ ကော်မတီဝင်များဖြစ်တဲ့ ခွန်းရဲခေါင် ၊ ခွန်းငိန်းရွှေနန်း၊ ခွန်းသူရကျော်ဇံ၊ ခွန်းမောင်ညို စသည့် ၇ဦးမှ ဦးဆောင်သည်။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဖျက်သိမ်းပြီး ကယန်းနယ်၄နယ်ပေါင်းစည်းလျက် ပထဝီနယ်မြေကို အခြေပြုတဲ့ ကယန်းပြည်နယ်တခုကို ရည်မှန်းသည်။ ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်သည် လူမျိုးစုံချစ်ကြည်ရေးဝါဒကို အခြေခံတဲ့ ကယန်းအမျိုးသားနိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်ကို ချမှတ်ထားသည်။ == မူရင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များ== [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]]တွင် စစ်ကောင်စီ ဆန့်ကျင်သော ကယန်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ ပူးပေါင်းကာ ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[မိုးဗြဲ]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒီးမော့ဆို]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ဖယ်ခုံ]]နှင့် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်|ပျဉ်းမနား]]ဒေသများကို လွှမ်းခြုံစေမည့် အနာဂတ် ကယန်းပြည်နယ်အတွက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် ရည်ရွယ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar: Kayan National Army forms to fight military junta |url=https://www.youtube.com/watch?v=LGR51KrLU0Y |publisher=Radio Free Asia |date=November 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203125320/https://www.youtube.com/watch?v=LGR51KrLU0Y |archive-date=3 December 2024 |access-date=29 November 2024 |url-status=bot: unknown }}</ref>တပ်ရင်း (၁၃)ရင်းအထိ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html|title=New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People|publisher=The Irrawaddy English|accessdate=25 May 2025}}</ref> ==အခြားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ဆက်ဆံရေး == အခြားသော စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်သည့် ကရင်နီတပ်ဖွဲ့များရှိနေစဉ်အတွင်း ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်းခြင်းအတွက် ကရင်နီလူမျိုးများက ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်သည် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် အဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။{{Citation needed|date=မေ ၂၀၂၅}} ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်သည် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]အား အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ခံ မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite news|title=ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း|publisher=RFA Burmese|date=2024.10.29|accessdate=25 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html}}</ref> == ဖတ်ရှုပါ == * [[ပင်လောင်းမြို့နယ်တိုက်ပွဲများ]] ==ကိုးကား== {{reflist}}{{တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားလူမျိုးစု]] 5642pp8u8uncc72ba7xkloq9kheelnb 0 273128 1028298 1027993 2026-04-29T10:08:13Z Zawzawaungthwin 100038 {{Under construction}} ဖယ်ရှား 1028298 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်'''သည် [[လွတ်လပ်စွာ ဟောပြောခွင့်|လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်]]၊ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းအချက်အလက်ရပိုင်ခွင့်၊ နှင့် အထူးသဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာများ|စာနယ်ဇင်းမီဒီယာ]]တို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော '''သတင်းမီဒီယာဥပဒေ''' ဖြင့် ထိန်းကျောင်းထားပြီး၊ အဆိုပါဥပဒေသည် မီဒီယာများ၌ ဘက်လိုက်တင်ပြမှုများ ပြန့်နှံ့ခြင်းကို တားဆီးရန်နှင့် သတင်းမီဒီယာသမားများအတွက် လွတ်လပ်စွာ ဖော်ပြခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။ယင်းဥပဒေသည် နိုင်ငံသားနှင့် နိုင်ငံရေးအခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပဋိညာဉ်စာချုပ် (ICCPR) နှင့်အညီ အမည်ခံအားဖြင့် ပြုစုထားခြင်းဖြစ်သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်သည် နိုင်ငံရေးစနစ် အကူးအပြောင်းကာလများပေါ် မူတည်၍ သိသာထင်ရှားသော ဆုတ်ယုတ်မှုနှင့် အပြောင်းအလဲများစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.article19.org/data/files/medialibrary/37623/News-Media-Law-Myanmar-EN.pdf |title=Myanmar: News Media Law |website=article19.org}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေများသည် အွန်လိုင်းနှင့် အော့ဖ်လိုင်းတွင် သတင်းတု (Fake news) များ ထုတ်ဝေခြင်းကို တားမြစ်ထားပြီး၊ ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ပါက ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒဏ်ငွေရိုက်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ အရ မီဒီယာများသည် ၎င်းတို့၏ အမြင်များကို လွတ်လပ်စွာ ဖော်ပြခွင့်နှင့် အစိုးရ၏ မူဝါဒများကို ဝေဖန်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။သို့ရာတွင် ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်၌ သတင်းမီဒီယာဥပဒေထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော '''ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)'''၊ '''ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က)၊ (ခ)'''၊ '''နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ''' နှင့် '''မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုဥပဒေ''' ကဲ့သို့သော ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းမီဒီယာသမားများနှင့် သတင်းဌာနများအပေါ် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းနှင့် လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက် စာပေအမှောင်ခေတ်ကို ပြန်ရောက်တော့မှာလား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-61739948 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အထူးသဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်သည် အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အဓိကသတင်းဌာနပေါင်း ၂၀ ကျော်၏ လိုင်စင်များ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုသို့သော ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် မြန်မာ့သတင်းမီဒီယာအများစုသည် ပြည်ပ (Exile) သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ အွန်လိုင်းအခြေပြု သတင်းထုတ်လွှင့်မှုများကို ခက်ခဲစွာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေရသည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/100519/120607/F1667796442/MMR100519%2520Eng.pdf |title=The following is the unofficial translation of Myanmar’s newly enacted Media Law |website=ilo.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ifex.org/an-analysis-of-burmas-news-media-law-and-its-compliance-with-free-expression-standards/|title=An analysis of Burma's News Media Law, and its compliance with free expression standards|date=August 14, 2014|website=IFEX}}</ref> == ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် == ခေတ်အဆက်ဆက် တင်းကျပ်သော ဆင်ဆာစနစ်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည့် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် သိသာသော အပြောင်းအလဲများ ရှိလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် "စာပေကင်ပေတိုင်" ဟု လူသိများသည့် [[စာပေစိစစ်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ]]ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိကနေ့စဉ်သတင်းစာများ ပြန်လည်ထုတ်ဝေခွင့်ပြုခြင်း၊ သတင်းမီဒီယာ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာ ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခွင့်ပြုခြင်းတို့ကြောင့် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်သည် ပွင့်လင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) <ref>{{Cite web |last=မေခ |date=2016-11-20 |title=အငြင်းပွားစရာ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) |url=https://burmese.voanews.com/a/3602844.html |access-date=2026-04-26 |language=my}}</ref>ကဲ့သို့သော ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အသုံးပြု၍ ကန့်သတ်တားဆီးခြင်းနှင့် ခြိမ်းခြောက်အရေးယူခြင်းများဖြင့်လည်း ဆက်လက်စည်းနှောင်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာနယ်ဇင်းကောင်စီ ဇွန်လတွင် ဖွဲ့မည်ဟုဆို |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-10415.html |access-date=2026-04-26 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-12-10 |title=၆၆(ဃ) အပါအဝင် အသရေဖျက်မှု ဥပဒေတွေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ FEM တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/fem-and-cso-demand-to-reform-section-66d-12102020060019.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:452px;"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; padding:5px; font-size:105%;">၂၀၂၅ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့် အညွှန်းကိန်း</div> [[File:Press freedom 2025.svg|450px|thumb|none|]] <div class="thumbcaption"> {{legend|#005F9A|အခြေအနေ ကောင်းမွန်ခြင်း}} {{legend|#8EB0D6|ကျေနပ်ဖွယ်ရှိခြင်း}} {{legend|#FFB035|ပြဿနာရှိနိုင်ခြင်း}} {{legend|#FF3022|ခက်ခဲဆိုးရွားခြင်း}} {{legend|#83000B|အလွန်ဆိုးရွားခြင်း (မြန်မာအပါအဝင်)}} </div> </div> </div> [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]အာဏာရပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းသည် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း၊စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်အညွှန်းကိန်းတွင် နိုင်ငံ၏အဆင့်သည် ၁၃၁ သို့တိုင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း၊ အင်းဒင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည့်အတွက် [[ရိုက်တာ]]သတင်းဌာနမှ [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ဝလုံး]]နှင့် [[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကျော်စိုးဦး]]ကဲ့သို့သော သတင်းထောက်များ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အဆင့်သည် ပြန်လည်ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သော ကမ္ဘာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်အညွှန်းကိန်းအရ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏အဆင့်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ တွင် အဆင့် ၁၃၉ သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref name="rsf">{{Cite web|url=https://rsf.org/en/myanmar|title=Myanmar : Aung San Suu Kyi’s broken promises &#124; Reporters without borders|website=RSF}}</ref> စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်အဆင့် ကျဆင်းရခြင်းတွင် သတင်းထောက်များကို မကြာခဏ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ အင်တာနက်လိုင်းများ ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ သတင်းဌာနများ သို့မဟုတ် လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူများနှင့် ဆက်စပ်သော ဝဘ်ဆိုဒ်များကို ပိတ်ပင်ခြင်းစသည့်အချက်များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/press-freedom-in-myanmar-regresses/a-53612233|title=Press freedom in Myanmar regresses &#124; DW &#124; 29.05.2020|website=DW.COM}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီသည် မီဒီယာများအပေါ် ဖိနှိပ်ကန့်သတ်မှုများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (စစ်ကောင်စီ) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာ ကောင်စီ]]မှတစ်ဆင့် ပြည်တွင်းထုတ်သတင်းစာများတွင် "အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ" ဟု ရေးသားခြင်းမပြုရန် စတင်တားမြစ်ခဲ့သည်။ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]၌ သတင်းယူနေသည့် သတင်းထောက် ၅ ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ဝေဖန်မှုများကြောင့် စစ်တပ်က နောက်ရက်တွင် ထိုသတင်းထောက်များကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်၌ ကျင်းပသော စစ်ကောင်စီ၏ ပထမဆုံး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကို လွတ်လပ်သည့် မီဒီယာအများအပြားက သပိတ်မှောက်သည့်အနေဖြင့် တက်ရောက်ခြင်း မပြုခဲ့ကြဘဲ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |title=စစ်ကောင်စီ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲက မရလိုက်တဲ့ အဖြေများ |url=https://www.bbc.com/burmese/56090776 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[ဒီဗွီဘီ]] (DVB) အပါအဝင် ပြည်တွင်းလွတ်လပ်သော မီဒီယာများက စစ်ကောင်စီ၏ ကန့်သတ်ချက်များသည် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိပါးစေကြောင်းနှင့် ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းများအတိုင်း ဆက်လက်ရပ်တည်မည်ဖြစ်ကြောင်း တုံ့ပြန်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နှင့် ၂၇ ရက်နေ့များတွင် ရန်ကုန်မြို့ [[မြေနီကုန်း]]ဆန္ဒပြပွဲ၌ ဂျပန်နိုင်ငံသား သတင်းထောက် '''Mr Yuki Kitazumi''' အပါအဝင် မြေနီကုန်း၊ လှည်းတန်း နှင့် မြို့နယ်အချို့ရှိ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် သတင်းယူနေသည့် မြန်မာနောင်းသတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် မကေဇွန်နွေး၊ ဆဲဗင်းဒေး သတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် အောင်ရဲကို၊ MPA ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုရဲမျိုးခန့်၊ အေပီသတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် ကိုသိန်းဇော်၊ ဇီးကွက်သတင်းဌာနမှ သတင်းထောက် ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်နှင့် အလွတ်တန်းသတင်းထောက် ကိုဗညားဦးတို့ဆက်တိုက်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ထို သတင်းထောက်(၆)ဦးသည် အဆိုပါ နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် စစ်တပ်၏ တရားစွဲဆိုခြင်းကိုခံခဲ့ရ သည်။<ref>{{Cite web |title=ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူရင်း ဖမ်းဆီးခံရသည့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းထောက်ခြောက်ဦး ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရ |url=https://news-eleven.com/article/205441 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>စစ်တပ်သည် မတ်လ ၈ ရက်နေ့ တွင် [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|Mizzima]]၊ DVB၊ [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7Day News]]၊ [[ရန်ကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|Khit Thit Media]] နှင့် [[မြန်မာနောင်း|Myanmar Now]] သတင်းဌာန ၅ ခုကို လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်များ ပိတ်သိမ်းခြင်းဖြင့် မီဒီယာလောကအပေါ် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုများကို စတင်ခဲ့သည်။မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ လှည်းတန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ကမာရွတ်မီဒီယာရုံးခန်းအား စစ်ကောင်စီ က ဝင်စီးပြီး အယ်ဒီတာချုပ် အမေရိကန်နိုင်ငံသား ကိုနေသန်မောင် နှင့် အယ်ဒီတာကိုဟန်သာငြိမ်းတို့ကို ဖမ်းဆီးခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုမိုပြင်းထန်သော ဖိအားဖြင့် ဆက်လက် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ {| class="wikitable" style="font-size:95%; width:100%; margin-top:10px;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:10px;" | မြန်မာ့စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲမှု ဇယား |- style="background:#f2f2f2; text-align:center;" ! style="width:18%;" | ကာလ !! အစိုးရ/ခေါင်းဆောင် !! ကျင့်သုံးသည့်စနစ် !! အခြေအနေနှင့် အဆင့် (RSF) !! style="width:12%;" | အဆင့်အတန်း |- | style="text-align:center;" | ၁၉၆၂ – ၁၉၈၈ || style="text-align:center;" | ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း || style="text-align:center;" | တစ်ပါတီစနစ် || စာနယ်ဇင်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီး တင်းကျပ်သော ဆင်ဆာစနစ် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်တင်းကျပ် |- | style="text-align:center;" | ၁၉၈၈ – ၂၀၁၁ || style="text-align:center;" | စစ်အစိုးရ (နဝတ/နအဖ) || style="text-align:center;" | စစ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် || ၂၀၁၁ တွင် အဆင့် '''၁၆၉''' ရှိခဲ့ပြီး ကြိုတင်ဆင်ဆာစနစ်ဖြင့် အပြင်းထန်ဆုံး ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်တင်းကျပ် |- | style="text-align:center;" | ၂၀၁၁ – ၂၀၁၆ || style="text-align:center;" | ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ || style="text-align:center;" | ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ || ၂၀၁၃ တွင် အဆင့် '''၁၅၁''' ထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဆင်ဆာစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ || style="background:#f0fff4; text-align:center;" | ပွင့်လင်းလာခြင်း |- | style="text-align:center;" | ၂၀၁၆ – ၂၀၂၁ || style="text-align:center;" | ဦးထင်ကျော်/ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရများ || style="text-align:center;" | ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ || ၂၀၁၇ တွင် အဆင့် '''၁၃၁''' (အမြင့်ဆုံး) ရောက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ တွင် '''၁၃၉''' သို့ ပြန်ကျခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် စိုးရိမ်နေရဆဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-39720975 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| style="background:#fffdf0; text-align:center;" | ကန့်သတ်ချက်ရှိ |- | style="text-align:center;" | ၂၀၂၁ – ၂၀၂၆ || style="text-align:center;" | ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် || style="text-align:center;" | စစ်အုပ်ချုပ်ရေး || ၂၀၂၂ တွင် အဆင့် '''၁၇၆''' သို့ ထိုးဆင်းသွားပြီး သတင်းဌာနများ လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းခံရသည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်ဆိုးရွား |- | style="text-align:center;" | ၂၀၂၆ ဧပြီ – လက်ရှိ || style="text-align:center;" | ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ || style="text-align:center;" | အစိုးရသစ်ကာလ || ၂၀၂၅ အညွှန်းကိန်းအရ အဆင့် '''၁၇၅''' ဝန်းကျင်တွင်ရှိပြီး ထိန်းချုပ်မှုများ ဆက်ရှိနေသည်။ || style="background:#fff5f5; text-align:center;" | အလွန်ဆိုးရွား |} == ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး}} [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ အစိုးရသည် ကိုယ်တိုင်ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ အထူးသဖြင့် [[ရိုဟင်ဂျာ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဟူသော အကြောင်းအရာသုံးခုအပေါ်တွင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။စာနယ်ဇင်းများက ၎င်းတို့ကို ချိုးဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝေဖန်ခြင်းပြုပါက မကြာခဏဆိုသလို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မော်ကွန်းမဂ္ဂဇင်း၊ [[မြန်မာနောင်း]]၊ [[ဒီဗွီဘီ]]၊ [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန]]၊ နှင့် BBC Burmese ကဲ့သို့သော အချို့မီဒီယာလုပ်ငန်းများသည် စုံစမ်းဖော်ထုတ်သည့် သတင်းဆောင်းပါးများ ထုတ်ဝေခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိက သတင်းထောက်များသည် အွန်လိုင်းအသရေဖျက်မှုကို တားဆီးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) ဖြင့် မကြာခဏ တရားစွဲဆိုခံကြရသည်။ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာသည် အစိုးရကို မျက်နှာသာပေးသော သတင်းများကို အများပြည်သူသို့ ထုတ်ပြန်သည့် ဝါဒဖြန့်မှုများတွင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်ကဲ့သို့ အချို့သောဒေသများတွင် စစ်တပ်က လုံခြုံရေးအကြောင်းပြချက်များဖြင့် ခရိုင်အများအပြားတွင် အင်တာနက်ကို ဖြတ်တောက်ထားသောကြောင့် သတင်းနှင့် အခြားအချက်အလက်များကို အွန်လိုင်းတွင် ရရှိနိုင်မှုမှာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။<ref name="rsf"/> သတင်းထောက်များအား ထိန်းသိမ်းခြင်းကို မြန်မာသမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦး[[သန့်မြင့်ဦး]]က "မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်အတွက် ဝမ်းနည်းဖွယ်နေ့တစ်နေ့ဖြစ်ပြီး နောင်ဖြစ်လာမည့်အရာများအတွက် အရိပ်အယောင်တစ်ခု" ဟု ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2018/09/06/crushing-free-press-myanmar|title=The Crushing of the Free Press in Myanmar|date=September 6, 2018|website=Human Rights Watch}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|မြန်မာအစိုးရ]]သည် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ (ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)) ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အာဏာတည်သည့်အချိန်မှစ၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ မည်သူမဆို ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) အရ အများဆုံး ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်အထိ ချမှတ်ခံရနိုင်သည်။ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် PEN Myanmar ၏ အဆိုအရ၊ ဤဥပဒေ အာဏာတည်ချိန်မှစ၍ အမှုပေါင်း ၈၀ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အစိုးရ အာဏာရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် လူပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် မီဒီယာအုပ်စု ၇၃ ခုမှာ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ အချို့အမှုများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ မှတ်ချက်များပေးခဲ့မှုအတွက် တိုင်ကြားခံခဲ့ရပြီး နောက်ဆက်တွဲ တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-lazar-myanmar-commentary-idUSKCN1AV1PG|title=Commentary: Aung San Suu Kyi’s free press dilemma|first=Alex|last=Lazar|date=August 15, 2017|via=www.reuters.com}}</ref> ယခင်က မြန်မာမီဒီယာသည် မူလက [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကာလ]]အတွင်း ဖန်တီးခဲ့သော မြန်မာအစိုးရ၏ ဆင်ဆာအဖွဲ့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ သတင်းထုတ်ဝေခွင့်ကို ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသည်။ အစောပိုင်းကာလတွင် မြန်မာအစိုးရသည် တိုက်ရိုက်ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ထိုပိတ်ပင်မှုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ မီဒီယာများအား ဆင်ဆာအဖွဲ့သို့ မတင်ပြဘဲ သတင်းထုတ်ဝေခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ယခင်က သတင်းတိုင်း၊ သီချင်း၊ စာအုပ်နှင့် ကာတွန်းတိုင်းသည် "ဝေဖန်မှု" များကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်သည့် အဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-censorship-idUSBRE87J06N20120820|title=Myanmar government abolishes direct media censorship|first=Aung Hla|last=Tun|date=August 20, 2012|via=www.reuters.com}}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များနှင့်ဖမ်းဆီးခံရမှုများ == '''ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်မြောက်မှုသတင်းနှင့် ဂျာနယ် ၉ စောင် ယာယီပိတ်ပင်ခံရမှု (၂၀၁၀):''' ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် လူထုခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းကို ဖော်ပြရာ၌ စာပေစိစစ်ရေး၏ စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာခြင်းမရှိဟုဆိုကာ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်တွင်းထုတ် ဂျာနယ် ၉ စောင် အရေးယူခံရသည်။ First Eleven အားကစားဂျာနယ် နှင့် Hot News ဂျာနယ်တို့ကို ထုတ်ဝေခွင့် ၂ ပတ် ရပ်နားခဲ့ပြီး၊ လျှပ်တစ်ပြက်၊ မြန်မာပို့စ်၊ ပြည်သူ့ခေတ်၊ The Voice ၊ 7 Days၊ Venus နှင့် Myanmar Newsweek ဂျာနယ်တို့ကို ထုတ်ဝေခွင့် ၁ ပတ်စီ ရပ်နားခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဂျာနယ် ၉ စောင်အား တပြိုင်တည်း ထုတ်ဝေခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့ခြင်းမှာ မြန်မာ့မီဒီယာသမိုင်းတွင် စံချိန်တင် အရေအတွက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပွင့်လင်းလာနိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်များအပေါ် အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=မသင်းသီရိ |date=2010-11-22 |title=ဒေါ်စုသတင်း ကန့်သတ်မှုကြောင့် ဂျာနယ် ၉ စောင် ယာယီပိတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-journals-109870104/1241590.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> === ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် ထင်ရှားဖြစ်စဉ်များ (၂၀၁၁–၂၀၁၆) === ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင်လည်း သတင်းသမားများအပေါ် တရားစွဲဆိုမှုများ နှစ်အလိုက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် -<ref>{{Cite web |title=မီးစတစ်ဖက် ရေမှုတ်တစ်ဖက်ကြားက မီဒီယာသမားတွေရဲ့ အကျပ်အတည်း |url=https://news-eleven.com/features/8951 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၁ ခုနှစ် ==== * '''Hot News ဂျာနယ်နှင့် SSC ဆေးရုံ အသရေဖျက်မှု:''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ပထမပတ်ထုတ် Hot News ဂျာနယ်ပါ ရွှေဂုံတိုင်အထူးကုဆေးရုံ (SSC) ၏ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် ဝေဖန်ချက်ဆောင်းပါးကြောင့် ဆေးရုံဘက်မှ နစ်နာကြေး ကျပ်သိန်း ၂၀,၀၀၀ တောင်းဆိုကာ အသရေဖျက်မှုဖြင့် ဗဟန်းမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဒေါ်မမ (ခ) ဒေါ်ဟေမာနှင့် ရှေ့နေဦးသိန်းညွန့်တို့က ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ခွင့်ကို ကိုင်စွဲ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအပြင် Hot News သည် မြန်မာနိုင်ငံ ခရီးသွားလုပ်ငန်းဘုတ်အဖွဲ့နှင့်လည်း ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကြောင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး တရားစွဲဆိုရန် သတိပေးခံခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်များ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Hot News အမှု SSC မရုပ်သိမ်းသေး |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-7690.html |access-date=2026-04-26 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> * '''The Myanmar Times(မြန်မာတိုင်းမ်) အယ်ဒီတာချုပ် Ross Dunkley အမှု:''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်တရားရုံးက မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် သြစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေအား အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် နာကျင်စေမှုနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုတို့ဖြင့် အပြစ်ရှိကြောင်း စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား နာကျင်စေမှုအတွက် ထောင်ဒဏ် (၁) လ ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း ချုပ်ရက်နှင့် ခုနှိမ်ကာ လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုအတွက် ဒဏ်ငွေကျပ် (၁) သိန်း ပေးဆောင်စေခဲ့သည်။ မစ္စတာ ဒန်ကလေသည် ဂျာနယ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာအစုစပ်လုပ်ကိုင်သူများနှင့် အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-06-30 |title=ရော့စ် ဒန်ကလေကို တရားရုံးက စီရင်ချက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2011/06/110630_dunkley_trial |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ေရာ့စ္ဒန္ကေလကို ေထာင္ဒဏ္ ၁ လ နွင့္ က်ပ္ ၁ သိန္း ျပစ္ဒဏ္ခ် |url=https://burmese.dvb.no/post/11874 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''မော်နီတာဂျာနယ် (The Monitor) နှင့် ဦးအောင်ဆန်းဦးတို့ တရားစွဲဆိုခံရမှု:''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် က အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးအောင်ဆန်းဦး၊ မော်နီတာဂျာနယ် ထုတ်ဝေသူ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးလှမြင့်ဆွေနှင့် အယ်ဒီတာချုပ် [[မြတ်ခိုင်|ဦးမြတ်ခိုင်]] တို့ကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားရုံး၌ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လထုတ် မော်နီတာဂျာနယ်ပါ အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဦးအောင်ဆန်းဦးက ၎င်းတို့မောင်နှမနှစ်ဦး ရင်ဆိုင်နေရသည့် အိမ်ခြံမြေ တရားမမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ချက် မချရသေးမီ "၎င်းအားလုံး နိုင်ပြီးပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့မှုအပေါ် "တရားရုံးကို မထေမဲ့မြင်ပြုမှု" (Contempt of Court) ဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေများဖြစ်သော ဦးကြည်ဝင်းနှင့် ဦးဉာဏ်ဝင်းတို့က ကိုယ်စားလှယ်လွှဲစာဖြင့် ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ယင်းပြောကြားချက်သည် တရားရုံးက မဆုံးဖြတ်ရသေးသော ကိစ္စကို ဆုံးဖြတ်ပြီးသကဲ့သို့ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရားရုံးကို မထေမဲ့မြင်ပြုမှု ဥပဒေနှင့် ငြိစွန်းသည်ဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဘက်က တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-08-10 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဦးအောင်ဆန်းဦးနဲ့ မော်နီတာဂျာနယ်ကို တရားစွဲ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/assk2-08102011092849.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2011-08-11 |title=ဦးအောင်ဆန်းဦး ပြောစကား တည်းဖြတ်ခွင့် မရှိလို့ အယ်ဒီတာက ပြောကြား |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myatkhine-assk-08112011140009.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''မော်ဒန်ဂျာနယ် (Modern Journal) အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း (၂၀၁၂):''' ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့ထုတ် မော်ဒန်ဂျာနယ်ပါ “လမ်းလွှဲလေးတော့ ကောင်းစေချင်” သတင်းဆောင်းပါးတွင် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်အင်ဂျင်နီယာက တံတားဖြတ်သန်းခ ကောက်ခိုင်းသည်ဟု ရေးသားခဲ့မှုအပေါ် မြို့နယ်အင်ဂျင်နီယာ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီက အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရသစ်လက်ထက်တွင် အစိုးရဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုက ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာတစ်ခုကို '''ပထမဆုံးအကြိမ်''' တရားစွဲဆိုခဲ့သည့် အမှုဖြစ်ပြီး၊ ဂျာနယ်တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ဦးဝေလျှံနှင့် သတင်းထောက် မသက်စုအောင်တို့သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်တရားရုံး၌ အာမခံယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နှစ်ဖက်ကျေအေးရန် သဘောတူညီခဲ့ကြပြီး၊ မော်ဒန်ဂျာနယ်ဘက်မှလည်း မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့ထုတ် ဂျာနယ်တွင် အမှားပြင်ဆင်ချက် ပြန်လည်ဖော်ပြပေးခဲ့ခြင်းဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ျပည္တြင္းသတင္းသမားနွစ္ဦးကို ႐ုံးတင္စစ္မယ္ |url=https://burmese.dvb.no/post/22384 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်စင်ငြိမ်းချမ်း |date=2012-03-23 |title=မော်ဒန်ဂျာနယ်အမှု ကျေအေးရန် နှစ်ဖက်သဘောတူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/03/23/7588.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ==== ၂၀၁၂ ခုနှစ် ==== * '''The Voice Weekly ဂျာနယ် အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း (၂၀၁၂):''' ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့ထုတ် The Voice Weekly ဂျာနယ်တွင် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမီတက်က လုပ်ကိုင်ခွင့်ရထားသည့် မုံရွာကြေးနီစီမံကိန်း၏ အစုရှယ်ယာရောင်းချမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ငွေရေးကြေးရေးကိစ္စများတွင် သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန၏ မရိုးသားမှုများရှိခဲ့ကြောင်း ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး၏ အစီရင်ခံစာကို ကိုးကား၍ သတင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းသည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ကာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနက ဂျာနယ်ထုတ်ဝေသူ၊ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာနှင့် သတင်းရေးသားသူ သတင်းထောက်တို့ကို အသရေဖျက်မှုဖြင့် ဒဂုံမြို့နယ်တရားရုံးတွင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လအတွင်း၌ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုအတွက် မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စတင်စစ်ဆေးရန် တရားရုံးက ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ကာ အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2012-03-20 |title=The Voice ဂျာနယ်ကို သတ္ထုတွင်းဝန်ကြီးဌာန တရားစွဲပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/03/20/7387.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - The Voice Weekly အမှုကို ကြားနာတော့မယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2012/09/120920_the-voice-weekly-trial |access-date=2026-04-26 |website=www.bbc.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-03-20 |title=The Voice Weekly ဂျာနယ်ကို တရားစွဲဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-voice-weekly-03202012114329.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2012-05-12 |title=The Voice နှင့် သတ္တုတွင်း အမှု အပြီးသတ် ကြားနာမည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/05/12/9727.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''သတင်းထောက် မအေးသူစံ နှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ထက်ထက်မိုးဦး အမှု:'''၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကင်းမြို့နယ်တရားရုံးက [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7Day News]] မှ သတင်းထောက် မအေးသူစံကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ထက်ထက်မိုးဦးကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၃၂၃ အရ ဒဏ်ငွေကျပ် ၁,၀၀၀ စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤအမှုသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းက ပါတီပွဲတစ်ခုတွင် သတင်းထောက်က ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စ မေးမြန်းရာမှ အစပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၁ နှစ်နှင့် ၁၀ လကျော်ကြာအောင် တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤအမှုသည် သတင်းထောက်တစ်ဦး သတင်းရယူစဉ် ဂုဏ်သိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားခံရမှုအတွက် ၁ နှစ်နှင့် ၁၀ လကျော်ကြာအောင် တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ထက္ထက္မိုး​ဦး​ကို ဒဏ္​ေငြက်ပ္ ၁ ​ေထာင္ ျပစ္ဒဏ္ခ် |url=https://burmese.dvb.no/post/23359 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''လျှပ်တပြက်ဂျာနယ် အမှု နှင့် တရားစွဲဆိုခံရမှု:''' ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများက "မွတ်ဆလင်ကုလား ၁၀ ဦး အသတ်ခံရသည်" ဟု မှားယွင်းဖော်ပြခဲ့မှုအပေါ် '''"နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာအမှား မည်သူ တာဝန်ယူမည်နည်း"''' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မျက်နှာဖုံးသတင်း ရေးသားခဲ့ခြင်းနှင့် မသီတာထွေး၏ ဓာတ်ပုံကို ဖော်ပြခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် လျှပ်တပြက်ဂျာနယ်ကို စာပေစိစစ်ရေးက အကန့်အသတ်မရှိ ထုတ်ဝေခွင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ထို့နောက် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရက ဆူပူမှုဖြစ်ပွားအောင် လှုံ့ဆော်ရေးသားမှုဖြင့် အယ်ဒီတာချုပ် '''ဦးမြတ်ခိုင်''' ကို ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ)၊ (ဂ) တို့ဖြင့် ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=အောင်သက်ဝိုင်း |date=2012-06-21 |title=လျှပ်တပြက်ဂျာနယ်ကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရ တရားစွဲပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/06/21/12833.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''လျှပ်တစ်ပြက်ဂျာနယ် အသရေဖျက်မှုနှင့် တရားမမှုဖြင့် စွဲဆိုခံရခြင်း:''' ကသာမြို့ရှိ "ဗယ်လဲင်တိုင်း" (Valentine) ကာရာအိုကေလုပ်ငန်းရှင် ဦးမြင့်မောင်က လျှပ်တစ်ပြက်ဂျာနယ် (အတွဲ ၃၊ အမှတ် ၈၄ နှင့် ၈၈) ပါ ရေးသားချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် ကသာမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြို့နယ်တရားသူကြီးက အဆိုပါအမှုကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာအမှုကြီး ၄၈၇/၁၂၊ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၀ အရ လက်ခံခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စတင်ကြားနာရန် ချိန်းဆိုခဲ့သည်။၎င်းအမှုတွင် ဆောင်းပါးရှင် '''ဟာဂျူလီ (ကသာ)''' ကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ပြီး၊ အယ်ဒီတာချုပ် '''ဦးမြတ်ခိုင်''' နှင့် ဆောင်းပါးရှင် ဟာဂျူလီ တို့ နှစ်ဦးအား "နစ်နာကြေး ငွေသိန်း ၅,၀၀၀ ရလိုမှု" ဖြင့် ကသာခရိုင်တရားရုံးတွင် တရားမမှုဖြင့် ထပ်မံစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါ တရားမမှုကို ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2012-07-29 |title=လျှပ်တစ်ပြက် ဂျာနယ်ကို အသရေဖျက်မှုနဲ့ စွဲဆိုမှု မြို့နယ်တရားရုံး လက်ခံ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/lightening-journal-sued-07292012103016.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''ဆင်ဆာစနစ်ဖြေလျှော့မှု:''' ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဝေခြင်းမပြုမီ စာပေစိစစ်ရေးသို့ တင်ပြရသည့် စနစ်ကို စတင်ဖြေလျှော့ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စာေပစိစစ္ေရးဌာန ဖ်က္သိမ္း |url=https://burmese.dvb.no/post/35733 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''ဒီဗွီဘီ (DVB) သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ အမှု (၂၀၁၂):''' ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ ဂျပန်ပညာသင်ဆုကိစ္စ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းခဲ့ရာမှ စတင်၍ ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင်နှင့် ကျောင်းသားမိဘ ကိုဝင်းမြင့်လှိုင်တို့ကို မကွေးမြို့နယ် ပညာရေးဌာနက ဝတ္တရားနှောင့်ယှက်မှု (ပုဒ်မ ၃၅၃)၊ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု (ပုဒ်မ ၄၄၈) တို့ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-07 |title=DVB သတင်းထောက် ထောင်တစ်နှစ် စီရင်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/dvb-reporter-jail-04072014113403.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ယင်းတရားစွဲဆိုမှုအပေါ် ဒီဗွီဘီသတင်းဌာနက သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့နှစ်ဦးကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့နယ်တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-07 |title=DVB သတင်းထောက်နဲ့ သတင်းပေး ထောင် ၁ နှစ်စီချ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/04/140407_dvb_reporter_jailed |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>ကိုဇော်ဖေသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့ ကမ္ဘာ့ သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်နေ့ မတိုင်ခင် RSF နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့က သူရဲကောင်း သတင်းသမား ၁၀၀ စာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့မှုထဲ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသော သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေလည်း ပါ၀င်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-30 |title=RSF ရဲ့ သူရဲကောင်း သတင်းသမား ၁၀၀ မှာ ကိုဇော်ဖေပါဝင် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/04/140430_rsf_100heros |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>ယင်းအပြင် ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင်နှင့် အတူပါရှိသူ ကျောင်းသားမိဘတစ်ဦးကို ဝတ္တရားနှောင့်ယှက်မှု၊ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်စီ ချမှတ်စီရင်ချက်အပေါ် ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလထုတ် ပြည်တွင်းရှိ ပုဂ္ဂလိကသတင်းစာနှင့် ဂျာနယ်အချို့သည် ၎င်းတို့၏ မျက်နှာဖုံးစာမျက်နှာများကို အနက်ရောင်များဖြင့် ဖော်ပြသည့် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ကို ပြုလုပ်၍ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံရမှုအပေါ် စုပေါင်းဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2014-04-11 |title=ပြည်တွင်းစာစောင်အချို့ အနက်ရောင် အဖုံးနဲ့ ထုတ်ဝေ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/04/140411_black_campaign |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ထောင် ၁နှစ် ပြစ်ဒဏ်ကို ၃ လဟု လျော့ချ ပြင်ဆင် သတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2014-07-05 |title=DVB သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ ပြန်လွတ် |url=https://burmese.voanews.com/a/dvb-journalist-zaw-pe-released/1951327.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2014-04-07 |title=သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေကို ခြွင်းချက်မရှိ လွှတ်ပေးရန် DVB တောင်းဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/04/07/57278.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ==== ၂၀၁၃ ခုနှစ် ==== * '''ပုဂ္ဂလိကသတင်းစာများ:''' ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပုဂ္ဂလိကနေ့စဉ်သတင်းစာများကို နှစ်ပေါင်း ၅၀ အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ထုတ်ဝေခွင့်ပြုခဲ့သည်။ * '''Eleven Media သတင်းထောက် မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို အမှု:'''၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအတွင်းတွင် လွိုင်ကော်မြို့ရှိ ရှေ့နေ ဒေါ်အေးအေးဖြိုး၏ နေအိမ်သို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့်စပ်လျဥ်းပြီး Eleven Media သတင်းထောက် မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို တရားစွဲဆိုခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်တရားရုံးက Daily Eleven သတင်းစာ၏ နယ်သတင်းထောက် မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို ကို ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု (ပုဒ်မ ၄၅၁)၊ အသရေဖျက်မှု (ပုဒ်မ ၅၀၀) နှင့် ဆဲဆိုခြိမ်းခြောက်မှု (ပုဒ်မ ၂၉၇-ခ) တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ တပေါင်းတည်းကျခံစေရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ငွေဒဏ်သာချမှတ်နိုင်သည့် ပြစ်မှုမျိုးကို ထောင်ဒဏ်အထိ စီရင်ခဲ့ခြင်းမှာ တရားရေးမဏ္ဍိုင်ကို အသုံးချ၍ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ခြိမ်းခြောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတင်းလောကက ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ပြင်သစ်အခြေစိုက် နယ်ခြားမဲ့သတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) နှင့် CPJ တို့ကလည်း ယင်းစီရင်ချက်အပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2013-12-24 |title=အမျိုးသမီး နယ်သတင်းထောက် ထောင်ချခံရမှု RSF နှင့် CPJ ရှုတ်ချ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-female-journalist-jailed-cpj-/1816375.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=စနေလင်း |date=2013-12-20 |title=နယ်သတင်းထောက် အပေါ် ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ချက်အား မီဒီယာများ ရှုတ်ချ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/20/52498.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)ပါ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပြဌာန်းခြင်း:''' ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက် တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် သည် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေကို ပြဌာန်းခဲ့သည်။ထိုထဲ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)သည် နောင်တွင် သတင်းမီဒီယာအပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုသဖွယ် အသုံးချခံဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2017-06-11 |title=ပုဒ်မ ၆၆(ဃ) သတင်းမီဒီယာကို ဖိနှိပ်ဖို့ ပြဌာန်းထားတဲ့ ဥပဒေလား |url=https://burmese.voanews.com/a/3895547.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၄ ခုနှစ် (ဖိနှိပ်မှုအများဆုံးနှစ်) ==== * '''ယူနတီဂျာနယ် (Unity Journal) အမှု:''' ဇန်နဝါရီလ ၂၅ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ယူနတီဂျာနယ် တွင် လျှို့ဝှက်ဓါတုလက်နက်စက်ရုံဆိုသည့် သတင်းဆောင်းပါး ကြောင့် ဂျာနယ်၏ မကွေးတိုင်း ပေါက်မြို့နယ် ဌာနေသတင်းထောက် ကိုလူမော်နိုင်ကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် လျှို့ဝှက်ချက်ပေါက်ကြားမှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျာနယ်၏ အမူဆောင်အရာရှိချုပ် ဦးတင့်ဆန်း နှင့် သတင်းထောက်များဖြစ်ကြသော ကိုရာဇာဦး၊ ကိုပိုင်သက်ကျော် နှင့် ကိုစည်သူစိုးတို့ကို သတင်းရဲတပ်ဖွဲ့က ဆက်လက်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုသူတို့ အလုပ်ကြမ်း နှင့် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်ချမှတ်ခံရပြီး၊နောက်တွင် တိုင်းတရားလွှတ်တော် သို့ အယူခံခဲ့ရာမှ ၃နှစ် လျှော့ပြီး ၇နှစ် သို့ ပြောင်းလဲ ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဆုမွန် |date=2014-03-18 |title=ယူနတီဂျာနယ်အမှု စတင်ကြားနာ |url=https://burmese.voanews.com/a/unity-journal-update/1873789.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-02-04 |title=ယူနတီဂျာနယ်ကိစ္စ စိုးရိမ်ကြောင်း စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့များ ကြေညာချက်ထုတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/worry-unity-journal-cause-02032014210047.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယူနတီ ဂျာနယ် သတင်းထောက်တွေကို တရားစွဲပြီ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ |url=http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/05/140521_unity_charged.shtml |access-date=2026-04-26 |website=www.bbc.co.uk |language=my}}</ref> * '''Tomorrowဂျာနယ် သတင်းထောက် ဦးတင်ရွှေအား ပုဒ်မ ၁၈ ဖြင့် အမိန့်ချမှတ်မှု :''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့၌ မီဒီယာဖိနှိပ်မှုရပ်တန့်ရေးနှင့် ဖမ်းဆီးခံသတင်းထောက်များ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ဆန္ဒပြရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည့် Tomorrow ဂျာနယ်၏ နယ်သတင်းထောက် ဦးတင်ရွှေ တရားစွဲခံရသည်။ မကွေးမြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းအား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခြင်းနှင့် စီတန်းလှည့်လည်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၈ ဖြင့် ဒဏ်ငွေကျပ် ၂၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ်) ထောင်ဒဏ် (၁) လ စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဆန္ဒပြပွဲသည် DVB သတင်းထောက် ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင်နှင့် Unity သတင်းဂျာနယ်မှ သတင်းထောက်များ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ခွင့်ပြုမိန့်တင်ပြခဲ့သော်လည်း ခွင့်ပြုချက်မရရှိဘဲ လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ပြီးမှ တရားစွဲဆိုခံရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Tomorrow ဂျာနယ်သတင်းထောက် ပုဒ်မ ၁၈ ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရမှု ဒဏ်ငွေကျပ်နှစ်သောင်းပေးဆောင်ရန် အမိန့်ချ |url=https://news-eleven.com/article/260332 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * '''ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် Eleven Media Group အမှု:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ထုတ် Weekly Eleven သတင်းဂျာနယ်ပါ "အများပြည်သူ ဝန်ဆောင်မှု မီဒီယာ ဥပဒေက နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွေကို သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာငွေ အလွဲသုံးစားမှုပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုနေသလား"ဆိုသည့် သတင်းဆောင်းပါးတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သော ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပုံနှိပ်စက်တင်ဒါအောင်ထားမှုများသည် သတ်မှတ်ဈေးနှုန်းများထက် ပိုနေသည်ဆိုသော အချက်နှင့်စပ်လျဥ်းပြီး ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ဦးဆောင်ညွန်ကြားရေးမှူး ဦးကျော်စိုးက တရားလိုလုပ်ပြီး ပုဒ်မ ၅ဝဝ အသရေဖျက်မှုဖြင့် Eleven Media Group က အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင်၊ မန်နေးဂျင်းအယ်ဒီတာ ဒေါက်တာသိန်းမြင့်၊ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုး၊ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ် ဦးမြတ်သစ် နှင့် အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ ကိုနေထွန်းနိုင်တို့ကို ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံးတွင် ပုဒ်မ ၅၀၀ (အသရေဖျက်မှု) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-11-19 |title=ပြန်ကြားရေးနဲ့ Eleven Media အမှု စတင်စစ်ဆေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ministry-of-information-sue-eleven-media-11192014172354.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''Tomorrow ဂျာနယ် အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့ထုတ် Tomorrow ဂျာနယ်ပါ “လက်ပံတန်းမြို့နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် သာသနာ့နယ်မြေများ ကျူးကျော်ခံနေရ” ဟူသော သတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ လက်ပံတန်းမြို့နယ်နေ ဦးအောင်ပွင့် (ခ) ဦးအောင်မြင့်က ဂျာနယ်အယ်ဒီတာချုပ်၊ သတင်းထောက်နှင့် ဒေသခံဖြစ်သူ ဦးစန်းမောင် (ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် ဂေါပကအဖွဲ့ ဒုဥက္ကဋ္ဌ) တို့ကို အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် တာမွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုအတွက် ဂျာနယ်အယ်ဒီတာချုပ် ဒေါ်သဲစုလှိုင်နှင့် သတင်းထောက်တို့သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံထားရသည့် ဒေသခံ ဦးစန်းမောင်အား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျပ်သိန်း ၁၀၀ ဖြင့် တရားရုံးက အာမခံခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် သတင်းမီဒီယာသာမက သတင်းအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည့် ဒေသခံကိုပါ ပစ်မှတ်ထားတရားစွဲဆိုခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Tomorrow ဂ်ာနယ္အမႈတြင္ ပူးတဲြတရားစဲြဆိုခံထားရသည့္ေဒသခံ အာမခံ ရရွိ |url=https://burmese.dvb.no/post/76824 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''မွန်းတည့်နေဂျာနယ် (Bi-Midday Sun) အမှု:''' ဇူလိုင်လတွင် ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တရားရုံးက မွန်းတည့်နေဂျာနယ်မှ ဂျာနယ်တိုက် ပိုင်ရှင် ဦးကျော်မင်းခိုင် ၊ ဦးနေမင်းထွန်း၊ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ကိုအောင်သန်း၊ အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ ကိုဝင်းထင်၊ သတင်းထောက် မင်းဝသန် အစရှိသည့် ၅ ဦးကို နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အမြင့်ဆုံးထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-10-16 |title=ဘိုင်မွန်းတည့်နေ သတင်း သမားတွေကို ထောင်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/10/141016_bimoontenay_sentenced |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၎င်းတို့သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တိုင်းရင်းသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုများကို ကြားဖြတ်အစိုးရအဖြစ် တင်မြှောက်ကြောင်း "ဒီမိုကရေစီရေး စဉ်ဆက်မပြတ် လှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့" (MDCF) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ဂျာနယ်၌ ဖော်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစီရင်ချက်ချမှတ်ရာတွင် ထိုစဉ်က ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးဖြစ်သည့် မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် သတင်းသမားများနှင့် ရှေ့နေများ၏ ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-10-16 |title=မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် သတင်းသမား ၅ ဦး ထောင် ၂နှစ်စီ ချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/journalists-sentences/2485985.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> <ref>{{Cite web |last=နန်းဆိုင်နွမ် |date=2014-07-22 |title=Bi မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် အမှု ရမန် ထပ်ယူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/07/22/62224.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-10-17 |title=မွန်းတည့်နေဂျာနယ်အမှု စီရင်ချက် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/mid-day-sun-reporters-10172014033827.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''အလွတ်သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သေဆုံးမှု:''' အောက်တိုဘာလတွင် မွန်ပြည်နယ်၌ သတင်းယူနေသည့် အလွတ်သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းမှုအောက်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။တပ်မတော် ဘက်ကမူ ကိုပါကြီး (ခ) ဗိုလ်ကြီး အောင်နိုင်သည် လက်နက်ကိုင် KKO အဖွဲ့၏ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ဗိုလ်ကြီးအောင်နိုင် ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် စခန်းချနေစဉ် အစောင့်ထံမှ သေနတ်ကို လုယူ၍ ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားခဲ့သောကြောင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းအား စခန်းချရာနေရာအနီးတွင်ပင် မြေမြှုပ်သဂြိုဟ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-10-24 |title=တပ်ကဖမ်းထားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သေဆုံးပြီ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/10/141024_pargyi_dead |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-11-16 |title=သတင်းထောက် ကိုပါကြီး သေ ဆုံးမှု လူ ၅ဝ ကျော် စစ်ဆေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kopargyi-dead-investigate-soldiers-11162014121817.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် ၁၁ ဦး တရားစွဲခံရမှု:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်မှ ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်စွာဝင်း အပါအဝင် ဝန်ထမ်း ၁၁ ဦးကို သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ (ခ) (ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည့် ရေးသားမှု) ဖြင့် နေပြည်တော်၊ ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံးတွင် အမှုဖွင့်တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-11-05 |title=တရားစွဲခံရမည့် မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/myanmar-herald-journal-11052014015907.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ယင်းသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၉ ရက်နေ့ထုတ် ဂျာနယ်၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် ဦးမျိုးရန်နောင်သိမ်းနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအပေါ် သုံးနှုန်းထားသည့် အသုံးအနှုန်းများသည် သမ္မတ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ တရားစွဲဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အမှုတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်စွာဝင်း၊ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်များ ဖြစ်ကြသည့် ဦးအောင်ကျော်မင်း၊ ဦးဆန်းထူးဝင်း၊ ဦးအံ့ခေါင်မင်း နှင့် ဖြန့်ချိရေးဝန်ထမ်း ဦးဇေယျာမိုး အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၁ ဦးကို တရားရုံးက နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2014-11-04 |title=မြန်မာ သံတော်ဆင့်ကို အစိုးရ တရားစွဲမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/11/141104_myanmar_thandawsint |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-11-07 |title=မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်က ၁၁ ဦးကို အမှုဖွင့် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-herald-charged-11072014100123.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တရားလိုပြုလုပ်၍ သတင်းမီဒီယာဥပဒေပုဒ်မ ၂၅(ခ)ဖြင့် တရားစွဲခံထားရသည့် မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် ထုတ်ဝေသူမှ ဖြန့်ချိရေးအထိ ၁၁ ဦးအနက် နှစ်ဦးအား နေပြည်တော်၊ ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ် တရားသူကြီးဦးခင်ဝင်းက အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်ဖြစ်သည့် ငွေဒဏ်ကျပ် ၁၀ သိန်းစီပေးဆောင်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းမီဒီယာဥပဒေဖြင့် တရားစွဲခံထားရသည့် မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်မှ အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်တို့အား ငွေဒဏ် ကျပ် ၁၀ သိန်းပေးဆောင်ရန်နှင့် ပေးဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိပါက ဥပဒေတွင်မပါဝင်သော ထောင်ဒဏ်ခြောက်လကျခံစေရန် ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားသူကြီးဦးခင်ဝင်း အမိန် |url=https://news-eleven.com/article/262735 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=စနေလင်း |date=2014-09-24 |title=ရွေးချယ်စရာ မရှိတော့၍ ဂျာနယ် နှစ်စောင်ကို တရားစွဲဟု ဝန်ကြီး ဦးရဲထွဋ် ပြော |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/09/24/65070.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် လက်ပံတန်းမြို့နယ်၌ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံရမှု:''' ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့က မြန်မာသံတော်ဆင့်ဂျာနယ်မှ သတင်းထောက်တစ်ဦးကို သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ (ခ) ဖြင့် ထပ်မံတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဒေသခံရဲတပ်ဖွဲ့၏ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုအကြောင်း ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နေပြည်တော်တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး တရားရင်ဆိုင်နေရဆဲကာလအတွင်း နောက်ထပ်အမှုတစ်ခု တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2014-12-07 |title=သံတော်ဆင့်က သတင်းထောက် နောက်တစ်ဦး တရားစွဲခံရပြန်ပြီ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2014/12/141207_thantawsint_journalist_charged |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၅ ခုနှစ် ==== * '''The Myanmar Post (မြန်မာပို့စ်) ဂျာနယ်အမှု (၂၀၁၅):''' ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ် တရားရုံးက ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြန်မာပို့စ်ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် ကိုသန်းထိုက်သူနှင့် ဒုသတင်းထောက်ချုပ် ကိုဆန်းမိုးထွန်းတို့ကို အသရေဖျက်မှု (ပုဒ်မ ၅၀၀) ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်နှင့် ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအစဉ် (UNDP) တို့ ပူးပေါင်းသည့် ဖိုရမ်နှင့် ပတ်သက်၍ "ပညာရည်နိမ့်ပါးမှုကြောင့် တပ်မတော်သားများ လွှတ်တော်တွင် ပါဝင်နေရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးမှဆို" ဟူသော သတင်းခေါင်းစဉ်ဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့ထုတ် ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းသတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ဗိုလ်မှူးသိန်းဇော်က ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ရက်နေ့တွင် တရားလိုပြုလုပ်၍ တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အယ်ဒီတာ နှင့် ဒု-သတင်းထောက်ချုပ် ၂ဦးကို မော်လမြိုင်တရားရုံးက ထောင်ဒဏ်စီရင် |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-20831.html |access-date=2026-04-26 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာပို့စ်မှ ဂျာနယ်လစ် ၂ ဦးကို ထောင် ၂ လချ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2015/03/18/72754.html/attachment/myanmar-post/ |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဆုမွန် |date=2015-03-18 |title=မြန်မာသတင်းသမား ၂ ဦး ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/journalists-sentenced/2685452.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> * '''Eleven Media Group အယ်ဒီတာ ၁၇ ဦး တရားစွဲခံရမှု''' ''':''' ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းတွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးကျော်စိုးက တရားလိုပြုလုပ်၍ '''The Daily Eleven''' သတင်းစာမှ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုး အပါအဝင် တာဝန်ရှိသူ ၁၇ ဦးကို "တရားရုံးကို မထေမဲ့မြင်ပြုမှု" ဖြင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်တွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့ထုတ် သတင်းစာမျက်နှာဖုံး၌ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပုံနှိပ်စက်ဝယ်ယူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ "တရားလိုပြသက်သေက ယူရို ၇ သိန်းဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်မှာ မှန်ကန်ကြောင်း ထွက်ဆိုသည်" ဟူသော သတင်းခေါင်းစဉ် ဖော်ပြချက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအမှုတွင် ထုတ်ဝေသူ ဒေါက်တာသိန်းမြင့်၊ အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုး၊ ဆရာဦးမြတ်သစ်၊ အမှုဆောင်အယ်ဒီတာများဖြစ်သည့် ကိုအောင်မျိုးသူ၊ ကိုသန်းဇော်ထွန်း၊ ကိုကျော်ဇောလင်း၊ ကိုနေထွန်းနိုင်၊ ကိုဦး(သင်္ချာ)၊ ကိုနရီမင်း၊ သတင်းထောက်ချုပ် ကိုမာန်သူရှိန်၊ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာများဖြစ်သည့် ကိုဇော်ဇော်အောင်၊ မအငယ်ထွေး၊ ကိုဟိန်းမင်းလတ်၊ ကိုစိုးထက်ခိုင်၊ ကိုနေ(မန်း)၊ မလင်းလင်းခိုင် နှင့် မနွဲ့ယဉ်အေးတို့ စုစုပေါင်း ၁၇ ဦးအထိ စံချိန်တင် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=The Daily Eleven သတင်းစာမှ အယ်ဒီတာ ၁၇ ဦးအား ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထပ်ဆင့်တရားစွဲဆိုထားခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အယ်ဒီတာချုပ်ကိုဝေဖြိုး၏ ရှင်းလင်းပြောကြားချက် |url=https://news-eleven.com/article/261682 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-07-04 |title=Daily Eleven အယ်ဒီတာများ အမှုတစ်ကြိမ်တည်းစစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်မည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/daily-eleven-lawsuit-once-decide-07032015230455.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မေစစ်ပိုင် |date=2015-06-20 |title=အလဲဗင်း အယ်ဒီတာ ၁၇ ဦးကို တရားရုံး မထီမြင်ပြုမှုဖြင့် ပြန်ကြားရေးက တရားစွဲ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2015/06/20/76736.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''သမဂ္ဂဂျာနယ်''' '''သတင်းထောက်ချုပ် မရွှေမှုံ အမှု (၂၀၁၅):''' ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ် တရားရုံးက သမဂ္ဂဂျာနယ် သတင်းထောက်ချုပ် မရွှေမှုံ (ခ) မဆွေဇင်ဦးကို ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခြင်းနှင့် စီတန်းလှည့်လည်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ ဖြင့် ဒဏ်ငွေ တစ်သောင်းကျပ် (သို့မဟုတ်) ထောင်ဒဏ် ၁၅ ရက် ကျခံရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှုသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့က ကျရောက်သည့် "သတင်းသမားများအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများအား အရေးမယူ ပစ်ထားခြင်းများ အဆုံးသတ်ရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့" တွင် ဆူးလေဘုရားပေါ်၌ သတင်းမီဒီယာသမားများအပေါ် ဖိနှိပ်မှုရပ်တန့်ရန် ဆုတောင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပုဒ်မ ၁၉ ဖြင့် ကျောက်တံတားမြို့နယ်တရားရုံးတွင်၂၀၁၅ ဇွန် ၁ ရက်က တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2015-12-18 |title=မီဒီယာဖိနှိပ်မှု ရပ်တန့်ဖို့ ဆုတောင်းသူ ကျပ် ၁၀၀၀၀ ဒဏ်ရိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/court-sentenced-shwehmon-12182015102159.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဘုရားပေါ်တွင် ဆုတောင်းသည်ဟုဆိုကာ‘သမဂ္ဂဂျာနယ် သတင်းထောက်ချုပ် မရွှေမှုန်အား ပုဒ်မ ၁၉ ဖြင့် တရားစွဲထားမှု ကျောက်တံတားမြို့နယ်တရားရုံး၌ ယနေ့ အမိန့်ချမည် |url=https://news-eleven.com/article/268002 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဦးထင်ကျော် နှင့် ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရလက်ထက် ထင်ရှားဖြစ်စဉ်များ (၂၀၁၆–၂၀၂၁) === အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်တွင် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆(ဃ)၊ မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှု အက်ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေတို့ကို အသုံးပြု၍ မီဒီယာသမားများအပေါ် တရားစွဲဆိုမှုများ ဆက်တိုက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် -<ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2019-06-24 |title=၆၆ (ဃ) နဲ့ တရားစွဲအမှုပေါင်း ၂၀၀ ရှိပြီ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-arrest-200-people-for-66-d-/4971395.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Admin |first=I. S. P. |date=2018-03-28 |title=ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆို အရေးယူခံရသူများ {{!}} ISP-Myanmar |url=https://ispmyanmar.com/burmese/%e1%80%86%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%9e%e1%80%bc%e1%80%9a%e1%80%b9%e1%80%b1%e1%80%9b%e1%80%b8%e1%80%a5%e1%80%95%e1%80%b1%e1%80%92-%e1%80%95%e1%80%af%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%99-%e1%81%86%e1%81%86/ |access-date=2026-04-26 |language=en-GB}}</ref> ==== ၂၀၁၆ ခုနှစ် ==== * '''7Day Daily သတင်းစာကို တပ်မတော်က ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၃၁ အရ တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့ထုတ် 7Day Daily သတင်းစာတွင် သတင်းထောက် မင်းဟိန်းကျော် ရေးသားသည့် “စစ်တက္ကသိုလ်ဆင်း ညီနောင်များအား လက်ရှိအစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် သူရဦးရွှေမန်း တိုက်တွန်း” ဟူသော သတင်းဆောင်းပါးနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်တပ်တွင်း ပုန်ကန်မှုဖြစ်အောင် သွေးထိုးလှုံ့ဆော်သည်ဟုဆိုကာ တပ်မတော်မှ ဒုဗိုလ်မှူးကြီးလင်းထွန်းက တရားလိုပြုလုပ်၍ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုတွင် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးသောင်းစုငြိမ်းနှင့် သတင်းထောက် ကိုမင်းဟိန်းကျော်တို့အား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၁ ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် သက်ဆိုင်ရာရဲစခန်းက သတင်းစာတိုက်သို့ တရားဝင်လာရောက်အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံသတင်းမီဒီယာကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် တရားရုံးပြင်ပ နှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းချက်များအရ ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင်ပင် အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းကျေအေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့ထုတ် အစိုးရပိုင်သတင်းစာများတွင် 7Day Daily သတင်းစာက တပ်မတော်ကို တောင်းပန်ကြောင်း "ပန်ကြားလွှာ" ကို ထုတ်ပြန်ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2016-06-27 |title=7Day သတင်းစာကို စစ်တပ် တရားစွဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2016/06/160627_7day_army_case |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-06-29 |title=7 Day Daily တပ်မတော်ကို တောင်းပန်လွှာထုတ်ပြန် |url=https://burmese.voanews.com/a/3396585.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဆုမွန် |date=2016-06-27 |title=တပ်မတော် စွဲချက် 7 Day ညှိနှိုင်းဖို့ မျှော်လင့် |url=https://burmese.voanews.com/a/news-7days-issue-/3393684.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> * '''BBC သတင်းထောက် ကိုနေလင်းအား ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း နာကျင်စေမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘီဘီစီသတင်းထောက် ကိုနေလင်း သည် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် (၃) လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ ကျောင်းသားများ၏ ဒီမိုကရေစီပညာရေး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းကို ဆိုင်ကယ်ဖြင့် လိုက်လံရယူနေစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ မန္တလေးတိုင်း၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံးက အမှုလက်ခံစစ်ဆေးပြီးနောက် ထိုပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။၎င်းအား ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ဒုတပ်ကြပ်ဘမော်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် နာကျင်စေခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၃၃၂ (ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား ဝတ္တရားဆောင်ရွက်စဉ် နာကျင်စေမှု) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းအမှုသည် သတင်းထောက်တစ်ဦး သတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အင်အားသုံးတားဆီးမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခအပေါ် ပြင်းထန်သော ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2016-06-06 |title=ရဲကို နာကျင်စေမှု BBC သတင်းထောက် ထောင် ၃ လ ကျ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/bbc-reporter-naylin-sentenced-3months-jail-06062016110155.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''မကွေးအခြေစိုက် MGY ဂျာနယ် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်များ လားရှိုးတွင် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် MGY ဂျာနယ် (အတွဲ ၁၊ အမှတ် ၉) ပါ "ပြည်သူ့ဟစ်တိုင်" ကဏ္ဍတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် "တပ်မတော်မိသားစု နေထိုင်ပိုင်ဆိုင်သည့် ခြံဝင်းအား တရုတ်လူမျိုး ဧည့်နိုင်ငံသားက မတရားသိမ်းယူ ဖယ်ရှားခိုင်းခြင်းအား တိုင်တန်းခြင်း" ဟူသော သမ္မတထံ လိပ်မူတိုင်ကြားစာနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် လားရှိုးမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါအမှုတွင် တိုင်တန်းခံရသူ ဦးညွန့်မောင်က MGY ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးနေခြည် အပါအဝင် အယ်ဒီတာ (၄) ဦးနှင့် တိုင်ကြားစာပေးပို့သူ (၂) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၆) ဦးကို တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ဂျာနယ်မှ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းမရှိဘဲ ပေးပို့သူ၏ အာဘော်အတိုင်း ဖော်ပြပေးခဲ့သည့် ပြည်သူ့အသံကဏ္ဍအပေါ် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မကွေးအခြေစိုက် သတင်းသမားများမှာ လားရှိုးမြို့အထိ သွားရောက်တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2016-11-15 |title=MGY ဂျာနယ် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ အသရေဖျက်မှုနဲ့ တရားစွဲခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/mgy-journal-11152016071413.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * '''Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်ကြောင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့ထုတ် Daily Eleven သတင်းစာတွင် '''“တစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် ”''' အမည်ရှိ အယ်ဒီတာ့အာဘော် ဆောင်းပါး၌ ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦးက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးထံမှ ဒေါ်လာတစ်သိန်းဝန်းကျင်တန် '''Patek Philippe''' နာရီတစ်လုံးကို လက်ဆောင်ရရှိခဲ့သည်ဟု ရည်ညွှန်းရေးသားခဲ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူး '''ဦးမိုးဟိန်း''' က တရားလိုပြုလုပ်ကာ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ '''နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်'''နေ့တွင် တာမွေမြို့နယ်ရဲစခန်း၌ အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ယင်းအမှုတွင် Eleven Media Group မှ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင်နှင့် အယ်ဒီတာချုပ် ကိုဝေဖြိုးတို့အား နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ကာ အမှုရင်ဆိုင်စေခဲ့သည်။ အမှုစစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင်ဘက်က အဆိုပါရေးသားချက်မှာ အခြေအမြစ်မရှိကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ထံ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ Eleven သတင်းစာနှင့် နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် Eleven Media Group ဘက်ကလည်း အခြားသူများအပေါ် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တန်ပြန်တရားစွဲဆိုထားသည့် အမှုများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြေလည်သွားခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=အလဲဗင်း ဒေါက်တာ သန်းထွဋ်အောင်နဲ့ ထောင်ဝင်စာ တွေ့ခွင့်ရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-37968290 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-30 |title=တောင်းပန်ရတဲ့အကြောင်း ကို ဒေါက်တာ သန်းထွဋ်အောင် ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/eleven-explain-apology-12302016042209.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2016-11-14 |title=Eleven က စွဲထားတဲ့ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) အမှုတွေ စရုပ်သိမ်းနေ |url=https://burmese.voanews.com/a/eleven-start-to-revoke-their-sue-/3594966.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-11-09 |title=ဒေါက်တာ သန်းထွဋ်အောင်နဲ့ Eleven Media Group ကို အမှုဖွင့် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/dr-thanhtutaung-eleven-media-sue-11092016064743.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၇ ခုနှစ် ==== * '''The Voice Daily အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သရော်စာရေးသူအား တပ်မတော်က တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဗဟန်းမြို့နယ်ရဲစခန်းမှတစ်ဆင့် The Voice Daily သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်မင်းဆွေနှင့် သရော်စာရေးသူ ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် (ခ) ဦးကျော်စွာနိုင် တို့အား ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုကြောင်း သမ္မန်စာ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ တရားစွဲဆိုရခြင်းမှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် The Voice သတင်းစာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" အမည်ရှိ သရော်စာဆောင်းပါးသည် တပ်မတော်၏ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ခြေကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုဖြစ်စေပြီး တပ်မတော်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟု တပ်မတော်ဘက်က ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအမှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီက ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့ပြီး The Voice ဘက်မှ စိတ်မကောင်းဖြစ်ရပါကြောင်း ရှင်းလင်းချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ဘက်မှ မလုံလောက်ဟု ယူဆကာ တရားရုံးသို့ တိုက်ရိုက်တရားစွဲဆိုခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=မေခ |date=2017-05-17 |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် ၆၆(ဃ)နဲ့ တရားစွဲခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/the-voice-news-paper-66-d-/3854265.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Frontier |first=Mratt Kyaw Thu |date=2017-05-16 |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သရော်စာရေးသူတဦးကို ဆက်သွယ်ရေးပုဒ်မဖြင့် တပ်မတော်က တရားစွဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/the-voice-%e1%80%a1%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%ae%e1%80%90%e1%80%ac%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-26 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref> * '''DVB နှင့် ဧရာဝတီ သတင်းထောက်များအား မတရားအသင်းနှင့် ဆက်သွယ်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်း:'''၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၌ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) ၏ သတင်းသွားရောက်ယူခဲ့သည့် DVB သတင်းထောက် ကိုအေးနိုင်၊ ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် နှင့် ဧရာဝတီသတင်းဌာန သတင်းထောက် ဦးသိန်းဇော် အပါအဝင် (၆) ဦးကို တပ်မတော်က ဖမ်းဆီးပြီး မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါအမှုကို '''၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်'''နေ့တွင် သီပေါမြို့နယ်တရားရုံး၌ တရားလိုဖြစ်သူ တပ်မတော်ဘက်က အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သဖြင့် သတင်းထောက်များအပါအဝင် ဖမ်းဆီးခံထားရသူများအားလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည့် ထင်ရှားသောဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2017-06-27 |title=ထိန်းသိမ်းခံ ဧရာဝတီနှင့် DVB မှ သတင်းသမား ၃ဦး အမြန်ဆုံး လွှတ်ပေးရန် AI တောင်းဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2017/06/27/137455.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုဒ္မ ၁၇(၁) ျဖင့္ တရားစြဲခံရသည့္ ဒီဗြီဘီႏွင့္ ဧရာဝတီသတင္းေထာက္အပါအဝင္ ၆ ဦး လြတ္ေျမာက္ |url=https://burmese.dvb.no/post/228967 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဉာဏ်ဝင်းအောင် |date=2017-06-29 |title=အဖမ်းခံ သတင်းထောက်သုံးဦး ပုဒ်မ ၁၇/၁နဲ့ အရေးယူခံရမှု ဝေဖန်မှုထွက်ပေါ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-journalists-to-be-charged-unlawful-association-act/3920768.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> * '''မြန်မာဓာတ်ပုံသတင်းထောက်နှစ်ဦး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံအခြေစိုက် GEO မဂ္ဂဇင်း၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ထွက်ပြေးလာသူများ၏ သတင်းဓာတ်ပုံများရယူရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် မြန်မာဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုမင်းဇေယျာဦးနှင့် ကိုခွန်လတ်တို့အား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အာဏာပိုင်များက ကော့ဘ်ဇက်ဘဇားမြို့တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သတင်းထောက်ဗီဇာ (Journalist Visa) အစား ခရီးသွားဗီဇာ (Tourist Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဗီဇာစည်းကမ်းချိုးဖောက်မှုအပြင် ကနဦးတွင် သူလျှိုလုပ်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါအမှုအတွက် တရားရုံးက အာမခံပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ကာလအတန်ကြာ ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သဖြင့် မိခင်သတင်းဌာနများနှင့် နိုင်ငံတကာသတင်းမီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများက စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ထိုအမှုသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်အရေးအခင်းကာလအတွင်း နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် သတင်းယူရင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အရေးကြီးသည့် မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် နှစ်ဦး ဘာလို့ အဖမ်း ခံထားရတာလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-41279922 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite news |title=မြန်မာ ဓါတ်ပုံ သတင်းထောက် ၂ ဦး ဖမ်းဆီး ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-41284435 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''နေပြည်တော် လွှတ်တော်အနီး ဒရုန်းရိုက်ကူးမှုဖြင့် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် တူရကီအခြေစိုက် TRT သတင်းဌာနမှ စင်ကာပူနိုင်ငံသား Lau Hon Meng၊ မလေးရှားနိုင်ငံသူ Mok Choy Lin၊ စကားပြန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် သတင်းထောက် ကိုအောင်နိုင်စိုးနှင့် ယာဉ်မောင်း ဦးလှတင်တို့ (၄) ဦးကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းတို့ (၄) ဦးလုံးကို ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် (၂) လစီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်တွင် ဒရုန်းအတွင်း၌ လွှတ်တော်နှင့် ပတ်သက်သည့် ရိုက်ကူးချက်များ မတွေ့ရှိရဘဲ အင်းဝဒေသမှ ဗီဒီယိုဖိုင်များသာ တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း တရားရုံးက ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အား သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်လည်း ထပ်မံအမှုဖွင့် တရားစွဲဆိုမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ထက်နိုင်ဇော် |date=2017-11-10 |title=လႊတ္ေတာ္အား Drone ႏွင့္ ဓာတ္ပုံ႐ိုက္ရန္ ႀကိဳးပမ္းမႈျဖင့္ လူ ၄ ဦး ေထာင္ ၂ လစီ ခ်မွတ္ခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2017/11/10/145964.html |access-date=2026-04-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> * '''တနင်္သာရီဂျာနယ်အား သတင်းမီဒီယာဥပဒေဖြင့် တိုင်းအစိုးရက တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ထုတ် တနင်္သာရီဂျာနယ် (အတွဲ ၅၊ အမှတ် ၁၇) တွင် ကလောင်အမည် မူးဆေးအိုး ရေးသားသည့် "မဲဆွယ်အပြုံး" အမည်ရှိ သရော်စာဆောင်းပါး ဖော်ပြခဲ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က သတင်းမီဒီယာဥပဒေဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါဆောင်းပါးသည် တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ရုံး ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးက ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်တွင် ထားဝယ်မြို့နယ်တရားရုံးသို့ ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမှုတွင် သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ (ဆ) ကို ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ ပုဒ်မ ၂၅ (ခ) ဖြင့် စွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သရော်စာသည် ရသစာပေအမျိုးအစားသာ ဖြစ်သော်လည်း အစိုးရအဖွဲ့က ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=တနင်္သာရီဂျာနယ်ကို စွဲချက်တင်သင့်မတင်သင့် ကြားနာမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-45408448 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''ရိုက်တာသတင်းထောက် ကိုဝလုံးနှင့် ကိုကျော်စိုးဦးတို့အား နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးထောင်ချခြင်း:'''၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောမြို့နယ်၊ အင်းဒင်ကျေးရွာတွင် ရွာသား (၁၀) ဦး သတ်ဖြတ်ခံရသည့်ဖြစ်စဉ်ကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်နေသည့် ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနှင့် ကိုကျော်စိုးဦးတို့အား ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား ၁၉၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ (Official Secrets Act) ချိုးဖောက်မှုဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြောက်ပိုင်းခရိုင်တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် (၇) နှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ သတင်းထောက်နှစ်ဦးသည် သတင်းအချက်အလက်ရယူရန် ချိန်းဆိုစဉ် ရဲအရာရှိများ၏ ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့ကြသော်လည်း ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရကာ၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အင်းဒင်လူသတ်မှု စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်ကြောင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပူလစ်ဇာဆု (Pulitzer Prize)<ref>{{Cite web |date=2019-04-16 |title=ရိုက်တာ သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကျော်စိုးဦးတို့ လွတ်မြောက်ဖို့ ပူလစ်ဇာဆုက အကျိုးရှိမလား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47945825 |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၊ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ - ယူနက်စကို (UNESCO) က ပေးအပ်သော UNESCO/Guillermo Cano Press Freedom Prize 2019 ဆု<ref>{{Cite web |date=2019-04-11 |title=ရိုက်တာသတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးတို့ကို UNESCO သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ဆု ချီးမြှင့် |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47891672 |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> နှင့် Time မဂ္ဂဇင်း၏ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွက် အထင်ရှားဆုံးပုဂ္ဂိုလ် (Person of the Year) စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2018-12-11 |title=ရိုက်တာ သတင်းထောက် ကိုဝလုံးနဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးတို့ TIME မဂ္ဂဇင်းရဲ့ Person of the Year ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-46532133 |access-date=2026-04-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၈ ခုနှစ် ==== * '''မြန်မာတိုင်းမ်စ် အယ်ဒီတာချုပ်ဟောင်း မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေ မူးယစ်ဆေးဝါးအမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း:''' ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြန်မာတိုင်းမ်စ် (The Myanmar Times) သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာချုပ်ဟောင်း သြစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေ (Mr. Ross Dunkley) နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံသား မစ္စတာ ဂျွန် မက်ကမ်ဇီး (Mr. John McKenzie) တို့အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံသား (၇) ဦးကို ဗဟန်းမြို့နယ်ရှိ ၎င်းတို့ငှားရမ်းနေထိုင်သည့် နေအိမ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါးများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ဗဟန်းမြို့နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် မူးယစ်တပ်ဖွဲ့စုတို့ ပူးပေါင်း၍ ရှောင်တခင်ဝင်ရောက်စစ်ဆေးရာမှ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲ၊ ရောင်းဝယ်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင်ပင် ဗဟန်းမြို့နယ်တရားရုံး၌ ရမန်နှစ်ပတ်ယူကာ ထိန်းသိမ်းစစ်ဆေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မစ္စတာ ရော့စ် ဒန်ကလေသည် မြန်မာတိုင်းမ်စ်နှင့် ဖနွမ်းပင်ပို့စ် သတင်းစာတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ယခင်အစိုးရလက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ကလည်း အမှုရင်ဆိုင်ခဲ့ရဖူးသည့် ထင်ရှားသော မီဒီယာလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=ရော့စ် ဒန်ကလေကို မူးယစ်မှုနဲ့ ဖမ်းဆီး |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-44413979 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''Weekly Eleven ဂျာနယ် အယ်ဒီတာ (၃) ဦးအား ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း:''' ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့ထုတ် Weekly Eleven ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် “အမြဲရှုံးနေသည့် စက်သုံးဆီဆိုင်တွေ ပိတ်ရေး၊ ငွေချေးသူ ဘယ်သူမှန်း မသိသည့် ကျောင်းကား နှင့် လူအမည်ပေါက် ပြည်သူ့ရှယ်ယာ” ဟူသော ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးနှင့် ပတ်သက်၍ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးအောင်ကျော်ခိုင်က တရားလိုပြုလုပ်ကာ တာမွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါဆောင်းပါးသည် အများပြည်သူက အစိုးရအပေါ် အကြည်ညိုပျက်စေရန် ပြုလုပ်သည်ဟုဆိုကာ နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ Eleven Media Group မှ အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ ကိုကျော်ဇောလင်း၊ အယ်ဒီတာ ကိုနရီမင်းနှင့် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ ကိုဖြိုးဝေဝင်း တို့ (၃) ဦးမှာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Weekly Eleven ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် အပါအဝင် သုံးဦးအား ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် တရားစွဲထားသည့် အမှုတွင် တရားလိုအား စတင်စစ်ဆေးပြီး အာမခံလျှောက်ထားမှုကို လာမည့်ရုံးချိန်း၌ အမိန့်ချမည် |url=https://news-eleven.com/news/1848 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=Weekly Eleven ဂျာနယ်မှ အယ်ဒီတာချုပ် အပါအဝင် သုံးဦးအား တရားစွဲဆိုထားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က သတင်းမီဒီယာကောင်စီသို့ လာရောက်တိုင်ကြား |url=https://news-eleven.com/news/1979 |access-date=2026-04-26 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ==== ၂၀၁၉ ခုနှစ် ==== * '''ဧရာဝတီသတင်းဌာန တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအား ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၉ ခုနှစ် '''ဧပြီလ'''အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၌ ဖြစ်ပွားနေသော ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) နှင့် တပ်မတော်တို့၏ တိုက်ပွဲသတင်းများကို မေးမြန်းဖော်ပြခဲ့သည့်အတွက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန (မြန်မာပိုင်း) တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ '''ကိုရဲနည်''' ကို တပ်မတော်က ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်ရဲစခန်းတွင် တပ်မတော်ဘက်က တရားလိုပြုလုပ်၍ အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ၂၀၁၉ ခုနှစ် '''ဧပြီလ ၁၉ ရက်'''နေ့တွင် သတင်းဌာနဘက်က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် သတင်းမီဒီယာများ၏ ပဋိပက္ခသတင်းတင်ပြမှုအပေါ် တရားဥပဒေဖြင့် ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=အေအေ ရက္ခိုင့် တပ်မတော် နဲ့ တိုက်ပွဲ အကြောင်း သတင်းရေးတဲ့ ဧရာဝတီသတင်းဌာန ကို တပ်မတော် က ၆၆ ဃ နဲ့ တရားစွဲထား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47990667 |access-date=2026-04-26 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * '''Channel Mandalay ဗီဒီယိုသတင်းထောက် ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့်အား ပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း:''' ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ကျောက်မီးသွေးစွမ်းအင်သုံး ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်းကို ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသည့် ဒေသခံများအား ရဲတပ်ဖွဲ့က နှိမ်နင်းမှုကို Channel Mandalay TV ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့် (Live) ပြသခဲ့သည့် သတင်းထောက် ကိုနန္ဒကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ထို့နောက် ၎င်းအား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၃၃၊ ၃၀၇၊ ၄၄၀၊ ၁၁၄ နှင့် ၄၃၅ စသည့် ပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စည်းမထားသတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) က ကိုနန္ဒသည် သတင်းယူနေစဉ် လက်တစ်ဖက်တွင် ကင်မရာ၊ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဖုန်းကိုင်ဆောင်ထားပြီး ရန်လိုသည့်အပြုအမူမရှိကြောင်း ဗီဒီယိုအထောက်အထားများဖြင့် ရှင်းလင်းခဲ့ကာ ကုလသမဂ္ဂအလုပ်အဖွဲ့ (UN Working Group) ထံသို့ တိုင်ကြား၍ နိုင်ငံတကာဖိအားပေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ဒေသတွင်း သတင်းယူနေသည့် သတင်းထောက်တစ်ဦးအား ပြင်းထန်သော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ရှည်ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2019-08-15 |title=Channel Mandalay TV သတင်းထောက် ဖမ်းဆီးခံရမှု RSF ကုလကို တိုင်ကြား |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-refers-myanmar-journalist-arbitrary-detention-to-un/5042918.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=The Irrawaddy News |date=2019-06-21 |title=Channel Mandalay သတင္းေထာက္ကိုု၄ႀကိမ္ေျမာက္ရံုုးထုုတ္ |url=https://www.youtube.com/watch?v=yO-zDGSy9xw |access-date=2026-04-26}}</ref> ==== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ==== * '''သတင်းဌာနအယ်ဒီတာချုပ် (၃) ဦးအား အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် အမှုဖွင့်ခြင်း:''' ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်လအတွင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) ကို အစိုးရက အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာပြီးနောက်၊ AA နှင့် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခဲ့သည့် မန္တလေးအခြေစိုက် Voice of Myanmar (VOM) အယ်ဒီတာချုပ် ကိုနေမျိုးလင်းကို ၂၀၂၀ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရဲတပ်ဖွဲ့က အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (က)၊ ၅၂ (က) တို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စစ်တွေအခြေစိုက် နေရဉ္စရာသတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ် ကိုခိုင်မြတ်ကျော်နှင့် ရန်ကုန်ခေတ်သစ်သတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ် ကိုသာလွန်ဇောင်းထက်တို့ကိုလည်း အလားတူဥပဒေဖြင့် အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုနေမျိုးလင်း၏ လုပ်ရပ်မှာ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေနှင့် အကျုံးဝင်ခြင်းမရှိကြောင်း ဥပဒေအရာရှိ၏ အကြံပြုချက်အရ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရာမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို အသုံးပြု၍ သတင်းမီဒီယာသမားများအား ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဇော်ဝင်းလှိုင် |date=2020-03-31 |title=VOM အယ်ဒီတာချုပ် ထိန်းသိမ်းခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/voa-chief-editor-attested-/5352570.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=စည်သူအောင်မြင့် |date=2020-04-13 |title=သတင်းသမားတွေကို ဘာကြောင့် အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေနဲ့ ဖမ်းဆီး တရားစွဲဖို့ကြိုးစားသလဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/sithu-aung-myint-why-myanmar-charges-journalists-under-terrorism-law/5369474.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=Voice of Myanmar သတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ် ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.dvb.no/post/379433 |access-date=2026-04-26 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * '''Justice for Myanmar ဝက်ဘ်ဆိုက်အား ပိတ်ပင်ခြင်း:''' မြန်မာစစ်တပ်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ရေးသားနေသည့် Justice for Myanmar ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို မမှန်သတင်းများ ထုတ်လွှင့်နေသည်ဟုဆိုကာ ပိတ်ပင်ရန် '''ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန'''က အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် ကုမ္ပဏီများကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပိတ်ပင်မှုကို စစ်တပ်နှင့် ဆက်နွှယ်သည့် အဖွဲ့တစ်ခု၏ တိုင်ကြားချက်အရ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဗြိတိန်အခြေစိုက် '''ARTICLE 19''' အဖွဲ့က ၎င်းလုပ်ရပ်သည် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ဖိနှိပ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကန့်ကွက်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2020-09-03 |title=မြန်မာက လူ့အခွင့်အရေး Website ကို ပိတ်ခိုင်းခြင်း Article 19 ရှုတ်ချ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-government-block-the-humanright-website-block-/5568343.html |access-date=2026-04-26 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> === စစ်အာဏာသိမ်းကာလ ထင်ရှားဖြစ်စဥ်များ (၂၀၂၁ -၂၀၂၆) === ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း အခြေအနေ==== {{main|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချပြီးချိန်မှစ၍ သတင်းထောက်များစွာသည် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|date=2021-03-22|title=Myanmar coup: Detained BBC journalist Aung Thura released|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56480098|access-date=2021-03-24}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်သည်လည်း ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေသို့ ထိုးစိုက်ဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများတွင် အောက်ဆုံးအဆင့်များ၌သာ ရပ်တည်နေရသည်။ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ အနက် အဆင့် ၁၇၀ ကျော်တွင် တည်ရှိနေပြီး အာရှဒေသတွင်း၌ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကဲ့သို့ ဖိနှိပ်မှုအရှိဆုံးနိုင်ငံများစာရင်းထဲ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ဤသည်မှာ လွတ်လပ်သော မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများစွာ၏ ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များ ရုပ်သိမ်းခံရခြင်း၊ ရုံးခန်းများ စီးနင်းခံရခြင်းနှင့် သတင်းထောက်များကို ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅-က ကဲ့သို့သော ဥပဒေများဖြင့် ဖမ်းဆီးအရေးယူခြင်းတို့ကြောင့် ပြည်တွင်းသတင်းစီးဆင်းမှုမှာ သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သတင်းထောက်များကို အများဆုံး ဖမ်းဆီးထားသည့် နိုင်ငံများစာရင်းတွင် ထိပ်ဆုံးမှ ပါဝင်နေသကဲ့သို့၊ အချို့သော သတင်းသမားများမှာ စစ်ဆေးမေးမြန်းစဉ်အတွင်း သေဆုံးမှုများပင် ရှိခဲ့သည်။ထို့ပြင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာဒေသများတွင် အင်တာနက် ဖြတ်တောက်မှုများနှင့် VPN အသုံးပြုမှုအပေါ် ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုများကြောင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ပါ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။အကျိုးဆက်ရလဒ်အနေဖြင့် လွတ်လပ်သော မီဒီယာအများစုမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်၍ ခက်ခဲစွာ ရပ်တည်နေကြရပြီး၊ပြည်တွင်း အခြေဆိုက် သတင်းမီဒီယာများသည်လည်း သတင်းအချက်အလက်များကို လွတ်လပ်စွာ တင်ပြခွင့်ထက် အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်သာ ရှိနေသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် သတင်းသမားများအတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အန္တရာယ်အရှိဆုံးနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စစ်ကောင်စီသည် သတင်းဌာနများနှင့် ထုတ်ဝေသူများအား "အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၊ စစ်အစိုးရ၊ စစ်ကောင်စီ" စသည့် ဝေါဟာရများ အသုံးမပြုရန် စတင်ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သတင်းဌာန ၃၀ ခုက ထိုညွှန်ကြားချက်သည် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိပါးခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ၎င်းတို့၏ တည်းဖြတ်မှုစံနှုန်းများအတိုင်း ဆက်လက်ရေးသားသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း တညီတညွတ်တည်း ပြန်လည်တုန့်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=စုစု |date=2021-02-23 |title=အာဏာသိမ်းအစိုးရမသုံးဖို့ စစ်ကောင်စီသတိပေးချက် သတင်းမီဒီယာတွေ လက်မခံ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-coup-media/5789453.html |access-date=2026-04-29 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> <ref>{{Cite web |last=ခင်ခင်အိ |date=2021-07-02 |title=စစ်ကောင်စီလို့ မသုံးဖို့ ထပ်မံခြိမ်းခြောက်တဲ့အပေါ် သတင်းသမားတွေ လက်မခံ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/information-department-statement-07022021044725.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ထို့ပြင် စစ်ကောင်စီက အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းကိုလည်း သတင်းအဖွဲ့အစည်း ၂၈ ခုက စုပေါင်းရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ မတ်လအတွင်းတွင် မြန်မာဂျာနယ်လစ်ကွန်ယက်အပါအဝင် ဒေသအသီးသီးရှိ သတင်းထောက်အသင်းအဖွဲ့များက ပူးပေါင်းထုတ်ပြန်ချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး သတင်းထောက်များကို ဖမ်းဆီးခြင်း၊ နေအိမ်များကို ညဖက်ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်းနှင့် ဖုန်း၊ ကင်မရာစသည့် သတင်းရယူရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပစ္စည်းများကို အဓမ္မသိမ်းယူခြင်းများအား ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2025-01-25 |title=စစ်ကောင်စီရဲ့ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေကို ချက်ချင်းရုပ်သိမ်းဖို့ APHR တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aphr-cyberlaw-freedom-01252025112220.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> <ref>{{Cite news |title=VPN သုံးရင် ထောင် ၃ နှစ်ချနိုင်တဲ့ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းဖို့ စစ်ကောင်စီ ပြင်လာ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-60102459 |access-date=2026-04-29 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဥပဒေကြောင်းအရ ဖိနှိပ်မှုများအနေဖြင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅(က) ကို အဓိကအသုံးပြုကာ သတင်းထောက်များအား ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိ ချမှတ်ခဲ့သည့်အပြင် အခြားသောရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများဖြင့်လည်း ထောင်နှစ်ရှည်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ခင်မျိုးသက် |date=2021-02-13 |title=ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေကို ဘာကြောင့် ကန့်ကွက်နေကြသလဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/cyber-law-myanmar-draft-/5776891.html |access-date=2026-04-29 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းခံရသည့် သတင်းဌာနများ |- ! စဉ် !! သတင်းဌာနအမည် !! လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းသည့် ရက်စွဲ !! အခြေစိုက်ဒေသ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || [[Mizzima News|မဇ္ဈိမ]] || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန်/ပြည်ပ || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၂ || ဒီဗွီဘီ (DVB) || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန်/ပြည်ပ || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၃ || ခေတ်သစ်မီဒီယာ || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၄ || [[Myanmar Now|မြန်မာနောင်း]] || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၅ || [[7Day News]] || ၂၀၂၁၊ မတ် ၈ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၆ || မြစ်ကြီးနားသတင်းဂျာနယ် || ၂၀၂၁၊ ဧပြီ ၂၉ || မြစ်ကြီးနား (ကချင်) || ဒေသအခြေစိုက် |- | ၇ || The 74 Media<ref>{{Cite web |date=2021-05-04 |title=ကချင်ပြည်နယ် အခြေစိုက် The 74 Media သတင်းဌာန ပိတ်သိမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the74media-closed-05042021064742.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၂၀၂၁၊ မေ ၃ || မြစ်ကြီးနား (ကချင်) || ပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၈ || တာချီလိတ်သတင်းအေဂျင်စီ || ၂၀၂၁၊ မေ ၄ || တာချီလိတ် (ရှမ်း) || ဒေသအခြေစိုက် |- | ၉ || ဇေယျာတိုင်း (Zayar Times)<ref>{{Cite web |date=2021-12-30 |title=စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် ဇေယျာတိုင်း(စ်)သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီပိတ်သိမ်း |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-council-closes-sagaing-zeyar-times-news-agency-12302021013410.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၂၀၂၁၊ ဇူလိုင် ၁ || စစ်ကိုင်းမြို့ (စစ်ကိုင်း) || အမိန့်စာပါရက်စွဲ |- | ၁၀ || Delta News Agency<ref>{{Cite web |last=Editor |date=2021-10-24 |title=နစက လက်ထက်မှာ Delta News Agency သတင်းဌာနကို သတင်းထုတ်ဝေဖြန့်ချိခွင့် ပိတ်သိမ်းပြန် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2021/10/24/%e1%80%94%e1%80%85%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%91%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-delta-news-agency-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%8c%e1%80%ac%e1%80%94/ |access-date=2026-04-26 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref>|| ၂၀၂၁၊ အောက်တိုဘာ ၄ || ပုသိမ် (ဧရာဝတီ) || အမိန့်စာပါရက်စွဲ |- | ၁၁ || [[The Irrawaddy|ဧရာဝတီသတင်းအေဂျင်စီ]] <ref>{{Cite web |title=သတင်းအေဂျင်စီနှင့် ထုတ်ဝေခြင်းလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်းအသိပေးကြေညာချက် |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/31753 |access-date=2026-04-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>|| ၂၀၂၂၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ || ရန်ကုန်/ပြည်ပ || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၂ || ဧရာဝတီတိုင်းမ်<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-06-12 |title=Ayeyarwaddy Times သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီ လုပ်ငန်းလိုင်စင်ပိတ်သိမ်း |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ayeyarwaddy-times-junta-06122023034233.html |access-date=2026-04-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ၂၀၂၃၊ ဇွန် ၁၀ || ပုသိမ် (ဧရာဝတီ) || မြန်မာ့အလင်းတွင် ကြေညာသည့်ရက် |- | ၁၃ || မဲခေါင်သတင်းဌာန (Mekong News) || ၂၀၂၃၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ || တောင်ကြီး (ရှမ်း) || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၄ || Chin World သတင်းအေဂျင်စီ<ref>{{Cite web |title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် |url=https://myanmar.gov.mm/my/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/%25E1%2580%259E%25E1%2580%2590%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B8%25E1%2580%25A1%25E1%2580%25B1%25E1%2580%2582%25E1%2580%25BB%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AE%25E1%2580%259C%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2595%25E1%25-4 |access-date=2026-04-26 |website=myanmar.gov.mm |language=my-MM}}</ref>|| ၂၀၂၆၊ ဧပြီ ၉ || ချင်းပြည်နယ် || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၅ || KHONUMTHUNG MEDIA GROUP || ၂၀၂၆၊ ဧပြီ ၉ || ချင်းပြည်နယ် || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |- | ၁၆ || မျက်မှောက်ခေတ် (Nowadays News) || ၂၀၂၆၊ ဧပြီ ၉ || ရန်ကုန် || ပုဒ်မ ၈(ခ) ဖြင့် ပိတ်သိမ်း |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] 4w3s5uxgy8h2pcxzsoew9cjaoublvlh 828 273421 1028142 916558 2026-04-29T04:12:29Z Ninjastrikers 22896 1028142 Scribunto text/plain local p = {} local function cleanup( rtarget ) rtarget = mw.text.trim( rtarget ) rtarget = mw.ustring.gsub( rtarget, '^1%s*=%s*', '' ) rtarget = string.gsub( rtarget, '^[Cc]ategory:', '' ) return rtarget end local function escape( text ) return string.gsub( text or '', '-', '%%-' ) --expand as needed end --Returns the target of {{Category redirect}}, if it exists, else returns the original cat. function p.rtarget( cat, frame ) cat = string.gsub( cat, '^[Cc]ategory:', '' ) --"!" in cat not recognized by mw.title.makeTitle() otherwise if string.match( cat, '[|]' ) then return cat end local cattitle = mw.title.makeTitle( 'Category', cat or '' ) --makeTitle() allows ':' in cat names if not cattitle then return cat end local catcontent = cattitle:getContent() if string.match( catcontent or '', '{{ *[Cc]at' ) then --regex common to all possible calls catcontent = mw.ustring.gsub( catcontent, '|%s*keep%s*=%s*[yY]?[eE]?[sS]?%s*', '' ) --remove other params local getRegex = require('Module:Template redirect regex').main local tregex = getRegex('Category redirect') for _, v in pairs (tregex) do local found = mw.ustring.match( catcontent, v..'%s*|' ) if found then --refine local rtarget = mw.ustring.match( catcontent, v..'%s*|%s*([^{|}]+)}}' ) or --{{Category redirect|...}} (most common) mw.ustring.match( catcontent, v..'%s*|%s*([^{|}]+)|' ) --{{Category redirect|...|...}} (2nd most common) if rtarget then --normal, plain text target return cleanup(rtarget) else local ty_regex = '%s*|%s*([^{|}]*{{([^#][^{|}]+)}}[^{|}]*)' --$1 nests $2 local rtarget_ty, ty = mw.ustring.match( catcontent, v..ty_regex ) if rtarget_ty then --{{Category redirect|...{{Title year}}... (less common) local ty_eval = frame:expandTemplate{ title = ty, args = { page = cat } } --frame:newChild doesn't work, use 'page' param instead local rtarget_ty_eval = mw.ustring.gsub( rtarget_ty, '{{%s*'..escape(ty)..'%s*}}', ty_eval ) return cleanup(rtarget_ty_eval) else --resolve basic parser functions: e.g. {{#time:j F Y}} on Proposed deletion as of today (very uncommon) local pf_regex = '%s*|%s*([^{|}]*{{%s*(#[^{|}#:]+):([^{|}#:]+)}}[^{|}]*)' --$1 nests $2 & $3 local rtarget_pf, pf, pf_arg = mw.ustring.match( catcontent, v..pf_regex ) if rtarget_pf then local pf_eval = frame:callParserFunction{ name = pf, args = { pf_arg } } local rtarget_pf_eval = mw.ustring.gsub( rtarget_pf, '{{%s*'..escape(pf)..'%s*:%s*'..escape(pf_arg)..'%s*}}', pf_eval ) return cleanup(rtarget_pf_eval) else --resolve parser functions with sub-parameter: e.g. {{#time:F Y|now -1 year}} on Orphaned articles from last year local pfp_regex = '%s*|%s*([^{|}]*{{%s*(#[^{|}#:]+):([^{|}#:]+)|([^{|}#:]+)}}[^{|}]*)' --$1 nests $2, $3, $4 local rtarget_pfp, pfp, pfp_arg1, pfp_arg2 = mw.ustring.match( catcontent, v..pfp_regex ) if rtarget_pfp then local pfp_args_gsub = escape(pfp_arg1)..'%s*|%s*'..escape(pfp_arg2) local pfp_eval = frame:callParserFunction{ name = pfp, args = { pfp_arg1, pfp_arg2 } } local rtarget_pfp_eval = mw.ustring.gsub( rtarget_pfp, '{{%s*'..escape(pfp)..'%s*:%s*'..pfp_args_gsub..'%s*}}', pfp_eval ) return cleanup(rtarget_pfp_eval) else --potential TODO: +loop for multiple templates/parameters return cat end end end end end end end return cat end function p.main( frame ) local args = frame:getParent().args local cat = mw.text.trim( args[1] or '' ) if (cat == '') or (cat == nil) then return '' end return p.rtarget( cat, frame ) end return p joi7kgyz101a5kvcmwccwt988d6vw1m 0 275582 1028167 949155 2026-04-29T05:49:22Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] 1028167 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = 5 PLUS | logo = | launch_date = | closed_date = | owner = Family Entertainment Group | country = {{flag|Myanmar}} | language = Burmese | area = မြန်မာ | picture_format = | former_names = | sister_channels = | headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]] | website = | terr_serv_1 = | terr_chan_1 = | terr_serv_2 = | terr_chan_2 = | online_serv_1 = | online_chan_1 = }} {{Infobox company | name = Family Entertainment Group<br />5 Network | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | trade_name = | type = Subsidiary | ISIN = | industry = Media Production | genre = | fate = | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | successor = <!-- or: | successors = --> | founded = | founder = <!-- or: | founders = --> | defunct = <!-- {{into date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = | hq_location_city = | hq_location_country = | num_locations = | num_locations_year = | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = | products = Television Production<br/> Television Channel | brands = | production = | production_year = | services = | revenue = | revenue_year = | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = <!-- or: | profit = --> | net_income_year = <!-- or: | profit_year = --><!-- Year of net_income/profit data (if known) --> | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = <!-- Year of assets data (if known) --> | equity = | equity_year = <!-- Year of equity data (if known) --> | owner = <!-- or: | owners = --> | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = [[Forever Group]] | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | website = | footnotes = }} '' '''5 PLUS''' ရုပ်သံလိုင်းသည် [[ရန်ကုန်မြို့|မြန်မာနိုင်ငံတွင်]] အခြေစိုက်သည့် [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|MRTV ၏]] Multiplex Playout စနစ်အောက်တွင် လည်ပတ်နေသည့် မြန်မာ့ဒစ်ဂျစ်တယ် အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ|။]] 5 Plus အား '''Family Entertainment Group''' မှ လည်ပတ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmartvchannels.com/5-plus-channel.html|title=About 5 Plus}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/5PlusChannel/about_details|title=Details About 5 PLUS}}</ref><ref>{{Cite news|title=31.3.2024 (တနင်္ဂနွေ)နေ့အတွက် နေ့စဉ်ဇယားတင်ပေးလိုက်ပါတယ်။|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=818146277020874&set=a.558477196321118|date=31 March 2024}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် MRTV ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ် အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းများအတွက် အကြောင်းအရာပံ့ပိုးပေးသူအဖြစ် လက်တွဲလုပ်ကိုင်ရန် [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|MRTV]] နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar to get five more TV channels|url=http://www.mizzima.com/news-domestic/myanmar-get-five-more-tv-channels|date=19 February 2018}}</ref> == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းမီဒီယာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] bxt6m49lxtz12lfje67l7gj2jkid0c3 0 276250 1028170 956567 2026-04-29T05:50:21Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] 1028170 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel|name=မဟာ ရုပ်သံလိုင်း|owner=ABC Content Solutions Co., Ltd|slogan=|country=|language=မြန်မာ|picture format=1080i HDTV|headquarters=[[ရန်ကုန်]]|website={{URL|www.mahar.app}}|logofile=Mahar TV logo.npg.png|broadcast area=[[မြန်မာ]]|sister names=Mahar Esports HD|launch={{start date and age|df=yes|2016|10|30}}|terr serv 1=[[MRTV]] <br> (မြန်မာ)|terr chan 1=Channel 20 (HD) <br> RF Channel 31 554 MHz|online serv 1=မဟာ မိုဘိုင်း|online chan 1=channel 1 (HD)|terr serv 2=MRTV DTH <br> (မြန်မာ)|terr chan 2=Ch 15 HD ([[Intelsat 39|62°E]]) [https://www.lyngsat.com/muxes/Intelsat-39_Myanmar_11140-V.html] <br> Ch 10 HD ([[Thaicom 6|78.5°E]]) [https://www.lyngsat.com/muxes/Thaicom-6_SE-Asia-Ku_12728-V.html]}}'''မဟာ ရုပ်သံလိုင်း''' သည် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား (MRTV) မှ ထုတ်လွှင့်သော ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပထမဦးဆုံး လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ မဟာရုပ်သံလိုင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ နိုင်ငံအနှံ့အပြားရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ကျန်းမာရေး၊ အသိပညာနှင့် ပညာပေးအမျိုးအစားအစီအစဉ်များကို တစ်နေရာတည်းတွင် အခမဲ့ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmartvchannels.com/mahar.html|title=About Mahar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mahar.app/channel/|title=Mahar TV Channel|access-date=11 October 2025|archive-date=20 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520070224/https://www.mahar.app/channel/}}</ref> မဟာ ရုပ်သံလိုင်းသည် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား (MRTV) ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်ပြီး MRTV ၏ multi–playout စနစ်ဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်အလွတ်ရုပ်သံလိုင်းများအတွက် အကြောင်းအရာပံ့ပိုးပေးသူအဖြစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ စတင်ဆောင်ရွက်လာသည်။<ref>{{Cite news|title=MRTV DTH Platform (Direct to Home) တွင် DTH Free to Air ရုပ်သံလိုင်းထည့်သွင်းထုတ်လွှင့်ခြင်း လုပ်ငန်းအတွက် Request for Proposal (RFP) အောင်မြင်သည့် လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်ရရှိသူများ (Content Providers) စာရင်းထုတ်ပြန်ခြင်း|url=https://mrtv.gov.mm/en/page/mnmaaasnnngrupmngsnkaae-mrtv-dth-platform-direct-home-ttng-dth-free-air|date=6 September 2023}}</ref><ref>{{Cite news|title=ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်အုန်း MRTV DTH စနစ်တွင် ရုပ်သံလိုင်းများ ထည့်သွင်းထုတ်လွှင့်နိုင်ရန် Request For Proposal တင်သွင်းသည့် ကုမ္ပဏီများက အဆိုပြုလွှာများ လာရောက်ရှင်းလင်းတင်ပြပွဲသို့ တက်ရောက်|url=https://mrtv.gov.mm/en/news-204728|date=27 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|title=MoI announces debut of three new TV channels|url=https://mrtv.gov.mm/mm/news-204817|date=28 July 2023}}</ref> == အစီအစဉ် == {| class="wikitable" !ခုနှစ် !အမည် (အင်္ဂလိပ်) !အမည် (မြန်မာ) !သရုပ်ဆောင် |- |၂၀၂၂ |Bad Daughter |သမီးဆိုး |[[တိုင်ရွန်ဘီဂျေ]]၊ အေးချမ်းမောင်၊ ညီနန္ဒ၊ [[ရတနာဗိုလ်]]၊ [[ထက်ထက်ထွန်း]]၊ မျိုးစန္ဒီကျော်၊ ဩဂတ်မိုး၊ ဝါဝါအောင် |- | rowspan="3" |၂၀၂၃ |The Marriage |[[အိမ်ထောင် (ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|အိမ်ထောင်]] |[[ကျော်ထက်အောင်]]၊ ညီထွဋ်ခေါင်၊ ဗညားဘုန်းပြည့်၊ [[ချောရတနာ]]၊ [[ရတနာဗိုလ်]]၊ [[ထက်ထက်ထွန်း]]၊ မေတိုးခိုင်၊ သင်းသဲဗိုလ် |- |Ah Mone |[[အမုန်း (ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|အမုန်း]] |ချမ်းမင်းရဲထွဋ်၊ [[မိုးဟေကို]]၊ [[ခင်ဝင့်ဝါ]]၊ မင်းဦး၊ ညီနန္ဒ၊ ခင်ဇာခြည်ကျော်၊ မိုးပွင့်ဖြူ၊ သုဏ်ဋေဦး |- |Laung |လောင် |[[တိုင်ရွန်ဘီဂျေ]]၊ [[ထက်ထက်ထွန်း]]၊ [[ချောရတနာ]]၊ ညီထွဋ်ခေါင်၊ ဖူးစုံ၊ ဆုအိမ့်စံ၊ ရှိန်တင်ထူး၊ ဩဂတ်မိုး |- |၂၀၂၄ |Ku Htone Mae Chit Chin |ကုထုံးမဲ့ချစ်ခြင်း |[[အောင်မင်းခန့်]]၊ [[ရတနာဗိုလ်]]၊ တေဇလင်း‌ရောင်၊ မေမီကျော်ကျော်၊ စနိုးကြည်ဖြူ၊ ဖြူသဲဦး၊ ဇော်ဦး |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းမီဒီယာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာများ]] jruu2y6yqtvbwivmmpc7zo1g181nndk 0 280044 1028200 1027586 2026-04-29T06:15:23Z Salai Rungtoi 22844 1028200 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] 00krzjso0mgjv8oiz7pypp6vlnr2dhe 0 282905 1028105 1019725 2026-04-29T01:19:32Z Sappadasa 132530 [[ပရိယတ္တိ]] စာမျက်နှာကို [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] သို့ Sappadasaက ရွှေ့ခဲ့သည်: complete 1019725 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[သာသနာ]]တော် တည်တံ့ပြန့်ပွားရေးအတွက် ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိနှင့် ပဋိဝေဓဟူ၍ သာသနာသုံးရပ် ရှိသည့်အနက် '''ပရိယတ္တိ'''<ref>ပရိယတ္တိ (ထီ) [ပရိ + အာပ(အပ) + တိ။ (ပယာပ္တိ- သံ)] (၁) သင်ယူခြင်း၊ ရွတ်ဖတ်- ရွတ်အံ- သရဇ္ဈာယ်-ခြင်း။ (၂) စွမ်းနိုင်ခြင်း။ (၃) ရောင့် ရဲ - တင်းတိမ်-ခြင်း။ (၄) သင်ယူအပ်သော- ပရိယတ္တိ-စာပေ၊ ဘုရားရှင်မုခပါဌ် စာပေ။ ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ။<br> (၁) သင်ယူခြင်း၊ ရွတ်ဖတ်- ရွတ်အံ- သရဇ္ဈာယ်-ခြင်း။ တိသော ဟိ ပရိယတ္တိယော အလဂဒ္ဒူပမာ နိဿရဏတ္ထာ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တီတိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄။ ပရိယာပုဏနံ ပရိယတ္တိ။ ပရိယာပုဏနဝါစကော ဟေတ္ထ ပရိယတ္တိသဒ္ဓေါ၊ န ပါဠိပရိယာယော။ သာရတ္ထ၊၁၊၈၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၀၉။ ပရိယတ္တိ နာမ ဗုဒ္ဓဝစနဿ ပရိယာပုဏနံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၂။ ပါဠိယာ သဇ္ဈာယော ပရိယာပုဏနံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၈၄။ (-မဟာနိ၊၁၈၀။ စူဠနိ၊၂၂၄။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၀။ မိလိန္ဒ၊၁၂၀။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၀။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃-၄။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၅၂။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၇။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၉၇။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂၂။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂။ သာရတ္ထ၊၁၊၈၂-၃-၄-၅-၆။ ဝိမတိ၊၁၊၂၂၊၉၅။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၃၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၁၀-၁-၃-၅-၆။ မ၊ဋီ၊၁၊၁၅၀။ မ၊ဋီ၊၂၊၈၈။ မ၊ဋီ၊၃၊၆၉။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅၀။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၉၈။ မူလဋီ၊၁၊၂၂။)<br> (၂) စွမ်းနိုင်ခြင်း။ အလံ ပရိယတ္တိဘူသနေသု စ။ ရူ၊၁၃၂။ ပရိယတ္တိ နာမ ဣဓ သာမတ္ထိယံ။ ရူ၊ဋီ၊၈၁။<br> (၃) ရောင့်ရဲ-တင်းတိမ်-ခြင်း။ အယမ္ပိ အာ ဣမသ္မိံ တိတ္တေ နိဗဒ္ဓံ နှာနေန ပရိယတ္တိံ အာပန္နော ဘဝိဿတိ၊ အညတ္ထ နံ နှာပေထာတိ။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၁။<br> (၄) သင်ယူအပ်သော-ပရိယတ္တိ-စာပေ၊ ဘုရားရှင်မုခပါဌ် စာပေ။ ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ။ န ဟိ ပရိယတ္တိယာ အသတိ ပဋိဝေဓော အတ္ထိ၊ နာပိ ပရိယတ္တိယာ သတိ ပဋိဝေဓော န ဟောတိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၂၇-၈။ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယာတိ ဧတ္ထ ပရိယတ္တီတိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သာဋ္ဌကထာ ပါဠိ။ သာရတ္ထ၊၃၊၄၄၁။ ပရိယတ္တီတိ ဝိနယာဒိဘေဒဘိန္နာ (မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာ၊ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၇၉။) တန္တိ။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၃၂။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၇၉။ အတ္ထကာမေန ပရိယာပုဏိတဗ္ဗတော, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိပုရိသတ္တ- (ပုရိသတ္တသိဒ္ဓိယာ၊ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၂၈။) ပရိယတ္တဘာဝတော စ ပရိယတ္တိတိ တီဏိ ပိဋကာနိ ဝုစ္စန္တိ။ သာရတ္ထ၊၁၊၄၅။ ဝိမတိ၊၁၊၁၄။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၂၈။ (-မဟာနိ၊၁၈၁။ စူဠနိ၊၂၂၄-၅၊၂၇၉။ မိလိန္ဒ၊၄၀၁။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆-၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၄၊၂၆၅။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၊၉၃။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၉။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၂၊၂၀၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇-၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၅။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၈၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၇-၈-၉၊၇၁-၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၊၈၁။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၂-၄၊၄၁၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၆၊၁၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၉၂။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၀။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၂၊၃၂၇။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၆။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၅။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၉၊၁၉၃။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၊၆၂။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၇။ ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၅။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၊ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၃၄။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၂၇။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၅။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၂၁။ ဝဇိရ၊၂၂၊၁၅၂၊၃၃၆၊၄၁၄၊၅၄၀။ သာရတ္ထ၊၁၊၈၂။ သာရတ္ထ၊၃၊၉၁-၂။ ဝိမတိ၊၁၊၂၂။ ဝိမတိ၊၂၊၅၀။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၄၃။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၄။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၈၃၊၁၂၀၊၂၃၅။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၅၆၊၈၅၊၉၇၊၁၀၉၊၁၁၃။ မ၊ဋီ၊၁၊၃၂။ မ၊ဋီ၊၂၊၈၅။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၃၊၃၀၂။ သံ၊ဋီ၊၁၊၂၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၇၁။ အံ၊ဋီ၊၁၊၃၁၊၁၁၈-၉၊၁၄၁။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၉။ ၃၂၄၊၃၅၀။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၂၆၊၂၃၅။ နေတ္တိ၊ဝိ၊၅၃။)</ref>သည် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သည်။ ပရိယတ္တိဟူသည် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော [[တရား]]စကားတော်များကို သင်ယူလေ့လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းပရိယတ္တိ တရားတော်တွင် [[သုတ္တန်ပိဋကတ်|သုတ်]]၊ ဂေယျ၊ ဝေယျာကရုဏ်း၊ [[ဂါထာ]]၊ [[ဥဒါန်းပါဠိတော်|ဥဒါန်း]]၊ [[ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်|ဣတိဝုတ်]]၊ [[ဇာတ်]]၊ အဗ္ဘုတဓမ္မနှင့် ဝေဒလ္လဟူ၍ အင်္ဂါကိုးတန် ပါဝင်သည်။ ==='''ပရိယတ္တိ သင်ကြားနည်း သုံးမျိုး'''=== မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပရိယတ္တိတရားတော်ကို သင်ယူရာ၌ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် နည်းစနစ်ပေါ် မူတည်၍ သုံးမျိုး ခွဲခြားပြတော်မူခဲ့သည် - ၁။ '''အလဂဒ္ဒူပမာပရိယတ္တိ (မြွေဆိုးဥပမာရှိသော သင်ကြားနည်း):''' အချို့သောသူတို့သည် လာဘ်လာဘ ရရှိရန်၊ ကျော်စောလိုရန် သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို အငြင်းအခုံပြု၍ နှိမ်ချလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စာပေသင်ကြားကြသည်။ ဤသည်မှာ မြွေဆိုးကို အကိုင်မတတ်ဘဲ မြီးဖျားမှ ဆွဲကိုင်မိသဖြင့် ပြန်လည်အကိုက်ခံရကာ ပျက်စီးရသော ယောက်ျားနှင့် တူလှသည်။ ထိုသို့ မမှန်ကန်သော ဦးတည်ချက်ဖြင့် စာသင်ခြင်းထက် အိပ်ပျော်နေခြင်းကပင် သာလွန်မြတ်သေးသည်ဟု ဆိုထားသည်။ ၂။ '''နိဿရဏတ္ထာပရိယတ္တိ ([[သံသရာ]]မှ လွတ်မြောက်ရန် သင်ကြားနည်း):''' မိမိသင်ယူထားသော တရားတော်များအတိုင်း [[သီလ]]၊ [[သမာဓိ]]၊ [[ပညာ]] ကျင့်စဉ်များကို ဖြည့်ကျင့်ကာ သံသရာ[[ဝဋ်]]ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရန် ရည်ရွယ်၍ သင်ကြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ မြွေဆိုးကို ဆိတ်ခွာသဏ္ဌာန်ရှိသော တုတ်ဖြင့် ကောင်းစွာဖိနှိပ်၍ လည်ပင်းမှ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဖမ်းယူတတ်သော ယောက်ျားနှင့် တူသည်။ ၃။ '''ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ (ဘဏ္ဍာစိုးနှင့်တူသော သင်ကြားနည်း):''' [[ကိလေသာ]] ကုန်ခန်းပြီးသော [[ရဟန္တာ]]အရှင်မြတ်တို့သည် မိမိတို့အတွက် သင်ယူရန် မလိုတော့သော်လည်း သာသနာတော် အစဉ်အဆက် တည်တံ့စေရန်နှင့် နောင်လာနောက်သားတို့အတွက် ဓမ္မဘဏ္ဍာကို ထိန်းသိမ်းသော အနေဖြင့် သင်ယူပို့ချခြင်း ဖြစ်သည်။ ==='''ပရိယတ္တိမာန် (စာတတ်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ မာန်တက်ခြင်း)'''=== စာပေပရိယတ္တိ တတ်ကျွမ်းခြင်းကို အခြေခံ၍ "ငါသာလျှင် တတ်သည်၊ ငါသာလျှင် သိသည်" ဟု မောက်မော်ခြင်းကို '''ပညာမာန်''' ဟု ခေါ်သည်။ ဤမာန်စွယ်သည် [[မဂ်]]ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ကိုပင် မရအောင် တားမြစ်ထားနိုင်သော စွမ်းအားရှိသဖြင့် အလွန်ကြောက်စရာ ကောင်းသည်။ သာဓကအားဖြင့် ဗေဒင်သုံးပုံနှင့် [[ပိဋကတ် သုံးပုံ|ပိဋကတ်]]တော်တို့ကို တတ်မြောက်ခဲ့သော [[ရဟန်း]]ငါးရာတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို အထင်ကြီးကာ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ပင် ရိုသေမှု ကင်းမဲ့ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက သူတို့၏ မာန်စွယ်ကို နှိမ်ချရန် [[မူလပရိယာယသုတ်|မူလပရိယာယသုတ္တန်]]ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ရသည်။ ==='''ဖောင်ဥပမာရှိသော တရားတော်'''=== မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပရိယတ္တိတရားတော်သည် '''ဖောင်''' နှင့် တူကြောင်း ဟောကြားတော်မူသည်။ လူတစ်ဦးသည် မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ([[နိဗ္ဗာန်]]) သို့ ကူးမြောက်ရန် ဖောင်ကို အသုံးပြုရသော်လည်း၊ ကမ်းသို့ ရောက်သွားသောအခါ ထိုဖောင်ကို ခေါင်းပေါ်ရွက်၍ သယ်ဆောင်မသွားသင့်ဘဲ ကြည်းကုန်းပေါ်၌ ထားခဲ့ရသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တရားတော်ကို သံသရာမှ ကူးမြောက်ရန် လက်တွေ့ကျင့်သုံးရန်အတွက်သာ သင်ယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားတော်များအပေါ်၌ပင် [[တဏှာ]][[ဒိဋ္ဌိ]]တို့ဖြင့် စွဲလမ်းငြိကပ်ခြင်း မရှိရဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ">နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်</ref> ==='''နိဂုံး'''=== ပရိယတ္တိသည် သာသနာတော်၏ အသက်သွေးကြော ဖြစ်သော်လည်း မှန်ကန်သော ဦးတည်ချက်ဖြင့် သင်ယူရန် အထူးလိုအပ်သည်။ စာပေတတ်ကျွမ်းမှုကို မာန်တက်ရန် အသုံးမပြုဘဲ မိမိ၏ စိတ်နေစိတ်ထားကို ဖြူစင်အောင် ပြုပြင်ရန်နှင့် သိက္ခာသုံးရပ်ကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရန်အတွက်သာ အသုံးချသင့်သည်။ သို့မှသာလျှင် ပရိယတ္တိသင်ယူခြင်းသည် ရှည်ကြာစွာသော ကာလပတ်လုံး အကျိုးစီးပွားနှင့် ချမ်းသာခြင်းကို ရွက်ဆောင်ပေးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ===ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်=== * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/အကုသိုလ်စေတသိက်_(၁၄)_လုံး_အပိုင်း#အင်္ဂါ_(၉)_တန်_ရှိသော_ပရိယတ်တရားတော် အင်္ဂါ (၉) တန် ရှိသော ပရိယတ်တရားတော်] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပိဋကတ်သုံးပုံ_သရုပ်စုံအဘိဓာန်-ပဖဗဘမ#ပရိယတ္တိ၏_အကျိုး_အာနိသင်_၄_မျိုး ပရိယတ္တိ၏ အကျိုး အာနိသင် ၄ မျိုး] * [https://my.wikisource.org/wiki/ဝိဘင်းပါဠိတော်-တ#၆-ပိဋကသုံးပုံကို_ပြဆိုခြင်း_(ပရိယတ္တိဝါရ) ပိဋကသုံးပုံကို ပြဆိုခြင်း (ပရိယတ္တိဝါရ)] * [https://my.wikisource.org/wiki/ကျောက်သင်္ဘောဝါဒ_ဝိနိစ္ဆယ#ပရိယတ္တိသာသနာ_ခိုင်မာစေလိုခြင်း ပရိယတ္တိသာသနာ] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ#ပရိယတ္တိသာသနာတော်ကွယ်ပုံ ပရိယတ္တိသာသနာတော်ကွယ်ပုံ] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ#ပရိယတ္တိသာသနာတော်၏_အရေးကြီးပုံ ပရိယတ္တိသာသနာတော်၏ အရေးကြီးပုံ] * [https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသတိပဋ္ဌာန်တရားတော်#ပရိယတ္တိ၌သာ_မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို_ရနိုင်ခြင်း ပရိယတ္တိ၌သာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ရနိုင်ခြင်း] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)#ပရိယတ္တိနှင့်_ဖိုလ်လေးပါး_ဓမ္မ_မည်ပုံ ပရိယတ္တိနှင့် ဖိုလ်လေးပါး ဓမ္မ မည်ပုံ] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)#ပရိယတ္တိဆောင်လျှင်_ရှိခိုးခြင်းငှါထိုက်သည်ပင် ပရိယတ္တိဆောင်လျှင် ရှိခိုးခြင်းငှါထိုက်သည်ပင်] ===ပြင်ပလင့်များ=== * {{wikisource-inline|နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/အကုသိုလ်စေတသိက် (၁၄) လုံး အပိုင်း}} === ကိုးကား === {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] j1op8zditjxk2fcam47w9dgid2of91p 0 284167 1028316 1025307 2026-04-29T11:13:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1028316 wikitext text/x-wiki [[File:Kyoto City Central Library exterior ac (2).jpg|300px|right]] '''ကျိုတိုမြို့ဗဟိုစာကြည့်တိုက်''' (京都市中央図書館) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နခဂယောရပ်ကွက်]]တွင်ရှိသည့် အများပြည်သူသုံးစာကြည့်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့ရှိ စာကြည့်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့တွင် ပင်မစာကြည့်တိုက် လေးခုရှိပြီး ဤစာကြည့်တိုက်လည်း ပါဝင်သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ကျိုတိုမြို့လူမှုပညာရေးအဖွဲ့သည် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးနောက် ရပ်ကွက်တစ်ခုတွင် စာကြည့်တိုက်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ယခင်ကျိုတိုဗဟိုပြည်သူ့ဆေးရုံရှိခဲ့ရာနေရာတွင် ကျိုတိုမြို့လူမှုပညာရေးစင်တာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်အတွက် BCS ဆု (BCS賞) ကိုလည်း ရရှိခဲံသည်။ စာကြည့်တိုက်တွင် အထပ်နှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပထမထပ်တွင် ကလေးဖတ်စာအုပ်များ၊ ဒုတိယထပ်တွင် အထွေထွဗစာအုပ်များနှင့် ရုပ်ပြစာအုပ်များ ထားရှိသည်။ အထပ်တိုင်းတွင် စာအုပ်များကို အလွယ်တကူ စက်ဖြင့်ရှာဖွေနိုင်သည့် စနစ်တပ်ဆင်ထားကာ၊ စာဖတ်သူများအသုံးပြုနိုင်သည့် အိမ်သာလည်း ရှိသည်။<ref>[http://www.nikkenren.com/kenchiku/bcs/detail.html?r=w&ci=305 BCS賞受賞作品 第23回受賞作品（1982年） 京都市社会教育総合センター]</ref> ===ပထမထပ်=== *ကလေးဖတ်စာအုပ်များ (ထိုင်ခုံ ၅၄ ခုံ) *စာဖတ်ခန်း *မျက်နှာချင်းဆိုင်စာဖတ်ခန်း ===ဒုတိယထပ်=== *အထွေထွေစာအုပ်များ (ထိုင်ခုံ ၃၆ ခုံ) *ကိုးကားစာအုပ်များ (ထိုင်ခုံ ၆၆ ခုံ) *ကျိုတိုမြို့ဆိုင်ရာ *ရှာဖွေဖတ်ရှုခန်း (မဂ္ဂဇင်း) ===ဖွင့်ချိန်=== ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ အချိန်ဇယား ဖြစ်သည်။။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှစကာ စာကြည့်တိုက်ဖွင့်ချိန်ကို မနက် ၉ နာရီခွဲသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="website">[http://www2.kyotocitylib.jp/?page_id=46 京都市図書館ウェブサイト-中央図書館]</ref> *'''ပုံမှန်ရက်များ''' - မနက် ၉ နာရီခွဲမှ ညနေ ၈ နာရီခွဲအထိ (ကလေးစာဖတ်ခန်းသည် မနက် ၉ နာရီခွဲမှ ညနေ ၅ နာရီအထိ) *'''စနေနှင့် တနင်္ဂနွေ၊ အစိုးရရုံးပိတ်ရက်''' - မနက် ၉ နာရီခွဲမှ ညနေ ၅ နာရီအထိ ===ပိတ်ချိန်=== ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ အချိန်ဇယားဖြစ်သည်။ *အင်္ဂါနေ့ (အင်္ဂါနေ့သည် အစိုးရရုံးပိတ်ရက်ဖြစ်ပါက နောက်ရက်သည် ပိတ်ရက်ဖြစ်သည်။) *နှစ်သစ်ကူးရုံးပိတ်ရက်များ<ref name="website" /> ==သမိုင်းကြောင်း== *၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အဆောက်အဦဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ စတင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://web.kyoto-inet.or.jp/org/asny1/about/zaidan/enkaku.html |title=京都アスニーウェブサイト 京都市生涯学習振興財団の沿革 |access-date=12 April 2026 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193605/http://web.kyoto-inet.or.jp/org/asny1/about/zaidan/enkaku.html |url-status=dead }}</ref> *၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက် - အဆောက်အဦဆောက်လုပ်မှု ပြီးစီးသည်။ *၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ - ကျိုတိုမြို့စာကြည့်တိုက်များဥပဒေစတင် အသက်ဝင်ပြီး ကျိုတိုမြို့ဗဟိုစာကြည့်တိုက်အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ *၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့ - ကျိုတိုမြို့လူမှုပညာရေးစင်တာနှင့်အတူ တစ်ချိန်တည်းတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name="nenpyo" /> ==သွားလာရေး== *[[အန်းမချိဘူတာ]]မှ လမ်းလျှောက်ပြီး ၁၅ မိနစ် ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www2.kyotocitylib.jp/?page_id=243 京都市図書館（中央図書館）] * [http://web.kyoto-inet.or.jp/org/asny1/top.html 京都市生涯学習総合センター 京都アスニー] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ စာကြည့်တိုက်များ]] ofb08ngyl8x5xpuqpktseprt4jrtwzw 0 284764 1028080 1027516 2026-04-28T14:56:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028080 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = ဆဂနိုရထားလိုင်း | native_name = {{lang|ja|嵯峨野線}} | color = 878DDC | logo = JRW kinki-E.svg | logo_width = 50 | logo_alt = | image = JRW 221 Sagano.jpg | image_width = 300px | image_alt = | caption = [[221 series]] on a local service | type = Heavy rail | system = Urban Network | locale = [[Kyoto Prefecture]] | start = {{STN|Kyoto|x}} | end = {{STN|Sonobe|x}} | open = {{Start date and age|1897|02|15|df=y}} (San'in Main Line)<br>{{start date and age|1988|03|13|df=y}} (Sagano Line name becomes first used) | owner = | operator = {{ric|JR West|name=y}} | linelength_km = 34.2 | gauge = {{RailGauge|1067mm}} | electrification = {{1,500 V DC}} ([[overhead lines]]) | speed = {{cvt|120|km/h}} }} [[File:Railway map around Kyoto City (Sagano Line).png|300px|thumb|ဆဂနိုရထားလိုင်း၏ လမ်းပြမြေပုံ]] '''ဆဂနိုရထားလိုင်း''' (嵯峨野線, Sagano-sen) သည် [[ကျိုတိုမြို့]]၏ ဆင်ခြေဖုံးအရပ်များသို့ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရထားလမ်းပိုင်းသည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရထားလမ်းနှစ်ပါရှိကာ ခဲအိဟန်းရှင်း (ကျိုတို - အိုဆာကာ - ခိုးဘဲ) မြို့ပြဒေသများကို ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ရထားလိုင်းကို [[အနောက်ဂျပန်ရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ (JR West)]] က စီမံသည်။ ရထားလိုင်းသည် [[ကျိုတိုဘူတာ]]တွင် ခရီးစတင်ကာ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]]တွင် ခရီးဆုံးသည်။ ဆဂနိုရထားလိုင်းသည် JR West ကုမ္ပဏီ၏ မြို့တွင်းရထားကွန်ယက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ "ဆဂနိုရထားလိုင်း" ဟူသည့် တရားဝင်အမည်ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ==ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း== {{Main|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}} ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် ရှုခင်းကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့် လမ်းပိုင်းပေါ်တွင် ခရီးသည်များရှုခင်းကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဤလမ်းဟောင်းသည် [[ဟိုဇုမြစ်]]ကမ်းတလျှောက် ပြေးဆွဲပေးနေပြီး နိုင်ငံခြားခရီးသွားများအကြားတွင် ရေပန်းစားသည်။ ဤရထားလိုင်းကို JR West နှင့်အတူ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တို့မှ ပူးပေါင်းကာ တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရထားလိုင်းဝန်ဆောင်မှုများကို စတင်ခဲ့သည်။ ရထားလမ်းများနှင့် ဘူတာများကို ယခင် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို လက်ရှိအချိန်အထိ JR West က ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဤရထားလိုင်းတွင် ပါဝင်သည့် ဘူတာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]] (ဆဂအရရှိယာမ) - [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ|တိုရော့ခိုအရရှိယာမ]] - [[တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ|တိုရော့ခိုဟိုဇုခယော]] (ဟိုဇုခယော) - [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]] (အုမဟိုရိ)<ref>[https://www.sagano-kanko.co.jp/en/torokko.php About the Sagano Romantic Train]</ref> ==ရထားဘူတာများ== *ဆဂနိုရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာများအားလုံးသည် ကျိုတိုစီရင်စုအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ *ရထားလိုင်းပေါ်တွင် ပြေးဆွဲပေးသည့် အမြန်ဝန်ဆောင်မှုရထားများသည် [[ကျိုတိုဘူတာ]]၊ [[နိဂျောဘူတာ]]၊ [[အန်းမချိဘူတာ]]၊ [[ဆဂအရရှိယာမဘူတာ]] တို့တွင် ရပ်ပြီး၊ [[ခမဲအိုခဘူတာ]]မှ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]]အထိလမ်းပိုင်းတွင် ဘူတာတိုင်းတွင် ရပ်သည်၊ *အထူးအမြန်ရထားများသည် ကျိုတိုဘူတာ၊ နိဂျောဘူတာ၊ ခမဲအိုခဘူတာနှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာများတွင်သာ ရပ်သည်။ {| class="wikitable" rules="all" |- !စဉ် !ဘူတာ !ဂျပန်ဘာသာ !အကွာအဝေး (ကီလိုမီတာ) !အမြန်ဝန်ဆောင်မှု !ချိတ်ဆက်မှုများ !တည်နေရာ |- |colspan=7 |'''ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း''' |- |{{RouteBox|JR-E01||#9370db}} |[[ကျိုတိုဘူတာ|ကျိုတို]] |{{lang|ja|京都}} |align="right"|0.0 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | *[[File:Shinkansen jrc.svg|20px]] [[တိုးခိုင်းဒိုးရှင်းခန်းဆန်း]] *[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (JR-A31) *[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[ဘိဝခိုရထားလိုင်း]] (JR-A31) *[[File:JRW kinki-B.svg|20px]] [[ခိုးဆဲရထားလိုင်း]] (JR-B31) *[[File:JRW kinki-D.svg|20px]] [[နာရရထားလိုင်း]] (JR-D01) *{{Rint|jp|kintetsu|B}} [[ခဲတဲဆွတ်ရထားလိုင်း|ခင်တဲဆွတ်]] [[ကျိုတိုရထားလိုင်း (ခင်တဲဆွတ်)|ကျိုတိုရထားလိုင်း]] (B01) *[[File:Subway KyotoKarasuma.svg|20px]] [[ကျိုတိုမြေအောက်ရထား]] [[ခရဆုမရထာားလိုင်း]] (K11) |rowspan=3|[[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- |{{RouteBox|JR-E02||#9370db}} |[[အုမဲခိုဂျိ - ခယောတိုနိရှိဘူတာ|အုမဲခိုဂျိ - ခယောတိုနိရှိ]] |{{lang|ja|梅小路京都西}} |align="right"|1.7 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |- |{{RouteBox|JR-E03||#9370db}} |[[တမ်းဘဂုချိဘူတာ|တန်းဘဂုချိ]] |{{lang|ja|丹波口}} |align="right"|2.5 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |- |{{RouteBox|JR-E04||#9370db}} |[[နိဂျောဘူတာ|နိဂျော]] |{{lang|ja|二条}} |align="right"|4.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | *[[File:Subway KyotoTozai.svg|20px]] ကျိုတိုမြေအောက်ရထား [[တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ကျိုတို)|တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း]] (T15) |rowspan=2|[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- |{{RouteBox|JR-E05||#9370db}} |[[အန်းမချိဘူတာ|အန်းမချိ]] |{{lang|ja|円町}} |align="right"|5.8 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E06||#9370db}} |[[ဟနဇိုနိုဘူတာ (ကျိုတို)|ဟနဇိုနို]] |{{lang|ja|花園}} |align="right"|6.9 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |rowspan=3|[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- |{{RouteBox|JR-E07||#9370db}} |[[အုဇုမဆဘူတာ|အုဇုမဆ]] |{{lang|ja|太秦}} |align="right"|8.6 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | *[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px]] [[Randen Arashiyama Main Line]] (A8: {{STN|Katabiranotsuji|x}}) *[[File:Number prefix Randen Kitano line.svg|20px]] [[Randen Kitano Line]] (A8: {{STN|Katabiranotsuji|x}}) |- |{{RouteBox|JR-E08||#9370db}} |[[ဆဂအရရှိယာမဘူတာ|ဆဂအရရှိယာမ]] |{{lang|ja|嵯峨嵐山}} |align="right"|10.3 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | *[[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]] ([[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]]) *[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px]] Randen Arashiyama Main Line (A12: [[ရန်ဒန်ဆဂဘူတာ|ရန်ဒန်ဆဂ]]) |- |{{RouteBox|JR-E09||#9370db}} |[[ဟိုဇုခယောဘူတာ|ဟိုဇုခယော]] |{{lang|ja|保津峡}} |align="right"|14.3 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | |rowspan=5|[[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခ]] |- |{{RouteBox|JR-E10||#9370db}} |[[အုမဟိုရိဘူတာ|အုမဟိုရိ]] |{{lang|ja|馬堀}} |align="right"|18.1 |style="text-align:center; background-color:#feb;"| | | *Sagano Scenic Railway ([[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]]) |- |{{RouteBox|JR-E11||#9370db}} |[[ခမဲအိုခဘူတာ|ခမဲအိုခ]] |{{lang|ja|亀岡}} |align="right"|20.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E12||#9370db}} |[[နမိခဝဘူတာ|နမိခဝ]] |{{lang|ja|並河}} |align="right"|23.4 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E13||#9370db}} |[[ချိယောခဝဘူတာ|ချိယောခဝ]] |{{lang|ja|千代川}} |align="right"|25.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E14||#9370db}} |[[ယဂိဘူတာ|ယဂိ]] |{{lang|ja|八木}} |align="right"|28.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |rowspan=3|[[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်း]] |- |{{RouteBox|JR-E15||#9370db}} |[[ယောရှိတိုမိဘူတာ (ကျိုတို)|ယောရှိတိုမိ]] |{{lang|ja|吉富}} |align="right"|32.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |{{RouteBox|JR-E16||#9370db}} |[[ဆိုနိုဘဲဘူတာ|ဆိုနိုဘဲ]] |{{lang|ja|園部}} |align="right"|34.2 |style="text-align:center; background-color:#feb;"|● | |- |colspan=7 align="center"|''Continuing service on the [[San'in Main Line]] to {{STN|Fukuchiyama|x}} and beyond'' |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ရထားလိုင်းများ]] p8sk4kq2q25ncxoxhchfs8q05t2s08u 0 284912 1028164 1027990 2026-04-29T05:47:08Z Zawzawaungthwin 100038 {{Under construction}} ပယ်နုတ် 1028164 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းရယူစဉ် သို့မဟုတ် သတင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများပေါ် မူတည်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် သတင်းထောက်များ၏ လုံခြုံရေး အခြေအနေမှာ ကွာခြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ဤစာရင်းတွင် အစိုးရသက်တမ်းအလိုက် ဖမ်းဆီးခံရသူများ၏ အမည်၊ သတင်းဌာန၊ ရက်စွဲနှင့် လက်ရှိအခြေအနေများကို ခိုင်လုံသော သတင်းအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ သတင်းအချက်အလက် လက်လှမ်းမမီမှုနှင့် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေများကြောင့် အချို့သော ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှုများ ကျန်ရှိနေနိုင်ပြီး၊ အချိန်နှင့်အမျှ ဆက်လက်မွမ်းမံသွားမည့် မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-03-08 |title=လွတ်လပ်တဲ့သတင်းမီဒီယာ ငါး ခု ထုတ်လုပ်ခွင့်ရုပ်သိမ်းခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/media-banned-myanmar-military/5806067.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁–၂၀၁၆) == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်သည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလဖြစ်ပြီး စာပေစိစစ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း အချို့သော သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများမှာ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အသရေဖျက်မှုနှင့် အခြားပုဒ်မများဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ဤစာရင်းတွင် အာမခံဖြင့် အပြင်မှနေ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများ မပါဝင်ဘဲ ရဲစခန်း သို့မဟုတ် အကျဉ်းထောင်များတွင် အမှန်တကယ် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသူများကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မီးစတစ်ဖက် ရေမှုတ်တစ်ဖက်ကြားက မီဒီယာသမားတွေရဲ့ အကျပ်အတည်း |url=https://news-eleven.com/features/8951 |access-date=2026-04-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင် || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၂၄ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းရာမှ ပုဒ်မ ၃၅၃၊ ၄၄၈ တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ၎င်းအတွက် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ဖြင့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ |- | ၂ || မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို || Daily Eleven || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || လွိုင်ကော်မြို့တွင် သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု၊ အသရေဖျက်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="5" | ၃ || ကိုလူမော်နိုင် || rowspan="5" | ယူနတီဂျာနယ် || ဌာနေသတင်းထောက် || ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၃၁ || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | မကွေးတိုင်း၊ ပေါက်မြို့နယ်ရှိ လျှို့ဝှက်ဓာတုလက်နက်စက်ရုံအကြောင်း သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မူလက ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း အယူခံဝင်ပြီးနောက် ၇ နှစ်သို့ လျော့ပေါ့ပြင်ဆင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ |- | ဦးတင့်ဆန်း || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="4" | ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ |- | ကိုရာဇာဦး || သတင်းထောက် |- | ကိုပိုင်သက်ကျော် || သတင်းထောက် |- | ကိုစည်သူစိုး || သတင်းထောက် |- | rowspan="5" | ၄ || ဦးကျော်မင်းခိုင် || rowspan="5" | ဘိုင်မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် || rowspan="5" | ၂၀၁၄ ဇူလိုင် (ဖမ်းဆီး) || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ဖော်ပြမှုကြောင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ |- | ဦးနေမင်းထွန်း || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် |- | ကိုအောင်သန်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ကိုဝင်းထင် || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ |- | ကိုမင်းဝသန် || သတင်းထောက် |- | ၅ || ကိုပါကြီး (ခ) ကိုအောင်ကျော်နိုင် || အလွတ်သတင်းထောက် || - || ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာ/အောက်တိုဘာ || သေဆုံး (ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်) || မွန်ပြည်နယ်အတွင်း သတင်းယူနေစဉ် စစ်ဘက်မှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်မှ ၎င်းအား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | rowspan="2" | ၆ || ကိုသန်းထိုက်သူ || rowspan="2" | [[မြန်မာပို့စ်|မြန်မာပို့စ် ဂျာနယ်]]|| အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၅ မတ် ၁၈ (စီရင်ချက်) || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="2" | လွှတ်တော်တွင်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်များ၏ ပြောကြားချက်ကို သတင်းဖော်ပြမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ကိုဆန်းမိုးထွန်း || ဒုသတင်းထောက်ချုပ် |} == NLD အစိုးရလက်ထက် (ဦးထင်ကျော်နှင့် ဦးဝင်းမြင့်) (၂၀၁၆–၂၀၂၁) == အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်ဖြစ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်မှာ ကနဦးတွင် မျှော်လင့်ချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခံရမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ကို အသုံးပြု၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ မတရားအသင်းအက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းထောက်များကို အချုပ်အနှောင်ထားရှိခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်တို့အပေါ် ဝေဖန်ရေးသားမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်သတင်းယူမှုများကြောင့် သတင်းသမားအများအပြားမှာ အာမခံမရဘဲ အချုပ်ခန်းအတွင်းမှ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်များ အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ပြင်ပမှ တရားရင်ဆိုင်ရသူများ မပါဝင်ဘဲ၊ အချုပ်အနှောင်ခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Frontier |date=2017-06-26 |title=ဖမ်းဆီးထားသည့် သတင်းထောက်များကို တပ်မတော်က ထိန်းသိမ်းထားဆဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%96%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%86%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%8a%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-27 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-04-30 |title=NLD အစိုးရလက်ထက် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပိုကျဆင်း၊ ဖိနှိပ်မှုပိုများလာ |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/press-freedom-and-nld-government-04302020120917.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''NLD အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၆–၂၀၂၁) အတွင်း အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များစာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုနေလင်း || [[ဘီဘီစီ]] (BBC) || သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဇွန် ၆ (စီရင်ချက်) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၁၅ ခုနှစ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲသတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့မှုကို အကြောင်းပြု၍ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား နာကျင်စေမှု (ပုဒ်မ ၃၃၂) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="2" | ၂ || ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင် || rowspan="2" | Eleven Media Group || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="2" | Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်အား ရည်ညွှန်းရေးသားမှုကြောင့် ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ |- | ကိုဝေဖြိုး || အယ်ဒီတာချုပ် |- | ၃ || ကိုစိုးမိုးထွန်း<ref>{{Cite web |last=ထက်ခေါင်လင်း |date=0001-11-30 |title=မုံရွာသတင်းထောက်သေဆုံးမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စာနယ်ဇင်းသမားများ တောင်းဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1691/ |access-date=2026-04-29 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-13 |title=မုံရွာမြို့မှာ သတင်းထောက်တစ်ဦး အသတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soemoe-eleven-was-killed-12132016055041.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| Eleven Media Group || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ || လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရ || မုံရွာမြို့ပေါ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ ကျူးလွန်သူများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေး။<ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2016-12-20 |title=မုံရွာသတင်းထောက်အသတ်ခံရမှု သံသယရှိသူနှစ်ဦး ဖမ်းဆီး |url=https://burmese.voanews.com/a/monywa-jounalist-killed-2-suspect-arrested-/3643438.html |access-date=2026-04-29 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=သတင်းထောက် ကိုစိုးမိုးထွန်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရမှု လေးနှစ်ပြည့်တော့မည် ဖြစ်သော်လည်း ကျူးလွန်သူများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသဖြင့် အမှုမှန် အမြန်ဆုံး ဖော်ထုတ်ပေးရန် မိသားစုဝင်များ ထပ်မံတောင်းဆို |url=https://news-eleven.com/article/198599 |access-date=2026-04-29 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> |- | rowspan="2" | ၄ || ဦးကျော်မင်းဆွေ<ref>{{Cite news |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် အာမခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-40832160 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| rowspan="2" | [[The Voice Weekly|The Voice Daily]]|| အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုပြီးဆုံး) || rowspan="2" | "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" သရော်စာကြောင့် တပ်မတော်မှ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ရာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။ |- | [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]]|| သရော်စာရေးသူ |- | rowspan="3" | ၅ || ကိုအေးနိုင် || rowspan="2" | [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || သတင်းထောက် || rowspan="3" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂၆ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] ထံ သတင်းသွားယူစဉ် မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် သီပေါထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၅ တွင် တပ်မတော်ဘက်မှ အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် || သတင်းထောက် |- | ဦးသိန်းဇော် || ဧရာဝတီ || သတင်းထောက် |- | rowspan="2" | ၆ || [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ကိုဝလုံး]] || rowspan="2" | ရိုက်တာ (Reuters) || သတင်းထောက် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်) || rowspan="2" | အင်းဒင်ကျေးရွာ လူသတ်မှုသတင်းကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်စဉ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းထောင်အတွင်း ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2018-03-01 |title=ဖမ်းဆီးခံ ရိုက်တာသတင်းထောက် ၂ ဦး သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်ဆုရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-43247440 |access-date=2026-04-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | [[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကိုကျော်စိုးဦး]]|| သတင်းထောက် |- | rowspan="4" | ၇ || Lau Hon Meng || rowspan="2" | TRT World || သတင်းထောက် (စင်ကာပူ) || rowspan="4" | ၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၇ || rowspan="4" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="4" | နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်ပါ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလကုန်တွင် အမှုအားလုံးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | Mok Choy Lin || သတင်းထောက် (မလေးရှား) |- | ကိုအောင်နိုင်စိုး || အလွတ်သတင်းထောက် || စကားပြန် |- | ဦးလှတင် || - || ယာဉ်မောင်း |- | rowspan="3" | ၈ || ကိုကျော်ဇောလင်း || rowspan="3" | Weekly Eleven || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ || rowspan="3" | ၂၀၁၈ အောက်တိုဘာ ၉ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဝေဖန်ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရက အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုနရီမင်း || အယ်ဒီတာ |- | ကိုဖြိုးဝေဝင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ၉|| ဦးအောင်မင်းဦး || DMG || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၁၉ မေ ၁၁ || အမှုဖွင့်ခံရ || သတင်းတပ်ဖွဲ့ (SB) က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇ (၂) ဖြင့် စစ်တွေမြို့မရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၁၀ || ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့် || Channel Mandalay || ဗီဒီယိုသတင်းထောက် || ၂၀၁၉ မေ ၁၅ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်း ဆန္ဒပြပွဲကို Live လွှင့်ပြသစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၁ || ကိုနေမျိုးလင်း || Voice of Myanmar (VOM) || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၂၀ မတ် ၂၇ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|AA]] အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် အမှုရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၂|| DMG || DMG || အယ်ဒီတာ || ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၃ || အမှုဖွင့်ခံရ || ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး စစ်တွေမြို့ အမှတ် (၂) ရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |} == ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အခြေအနေ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) လက်ထက်တွင် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖိနှိပ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သတင်းဌာနများ၏ ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ သတင်းဌာနရုံးခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် သတင်းသမားများကို ပစ်မှတ်ထားဖမ်းဆီးခြင်းများကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သတင်းထောက်များအား ဖမ်းဆီးရာတွင် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ကို အဓိကအသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေများဖြင့်ပါ ပြင်းထန်စွာ တိုးမြှင့်အရေးယူခဲ့သည်။ သတင်းရယူနေစဉ်အတွင်း လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကြောင့် သေဆုံးခြင်းနှင့် တိုက်ပွဲများအတွင်း လက်နက်ကြီးကျည် ထိမှန်သေဆုံးခြင်းများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေစိုက် သတင်းဌာနအများအပြားမှာ နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တိမ်းရှောင်၍ သတင်းလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခရောင်းလမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56980738 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ || မရွှေရည်ဝင်း<ref>{{Cite web |last=ခင်ဖြူထွေး |date=2021-07-02 |title=အကျဉ်းထောင်က ပြန်လွတ်လာသူ သတင်းထောက်မရွှေရည်ဝင်း |url=https://burmese.voanews.com/a/women-journalist-shwe-yee-win-07-02-2021/5951116.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || One News || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ပုသိမ်အကျဉ်းထောင်၌ ၅ လနီးပါး ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ဇွန် ၃၀ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၂ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ခေတ္တဖမ်းဆီးခံရ || အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပထမဆုံး ဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်။ |- | ၃ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || မကေဇွန်နွေး || [[မြန်မာနောင်း]] || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ မြေနီကုန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထိန်းမ်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုအောင်ရဲကို၊ ကိုရဲမျိုးခန့်၊ ကိုသိန်းဇော်၊ ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်၊ ကိုဗညားဦး || ဆဲဗင်းဒေး၊ MPA၊ AP၊ ဇီးကွက်၊ အလွတ်တန်း || သတင်းထောက်/ဓာတ်ပုံ || || ရန်ကုန်မြို့ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရသည်။AP သတင်းဌာနမှ ကိုသိန်းဇော်မှာမူ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့က ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2021-03-26 |title=စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းသမားများ ဆက်တိုက် အဖမ်းခံနေရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/03/26/239913.html |access-date=2026-04-28 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> |- | ၅|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုပါပွီး || The Hakha Times || CEO || ဖမ်းဆီးခံရ || ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ || ကိုရဲရင့်ထွန်း<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင် ၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10875/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| သံတော်ဆင့် (ပုသိမ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသည်။ |- | ၇ || မတ် ၁ || ကိုအောင်ကျော်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခံရသည့် မြိတ်မှ DVB သတင်းထောက် မိသားစုနှင့် တွေ့ခွင့်မရသေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5980/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || DVB (မြိတ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ အကြမ်းဖက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ တွင် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၈|| မတ် ၅ || colspan="4" | မြေလတ်အသံ သတင်းဌာန || မကွေးမြို့အခြေစိုက် မြေလတ်အသံသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၉|| မတ် ၆ || ကိုဝဏ္ဏစိုး || Eleven || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မိတ္ထီလာမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ယင်းနေ့မွန်းလွဲပိုင်း၌ပင် ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၀|| မတ် ၈ || colspan="4" | [[မြန်မာနောင်း|Myanmar Now]] သတင်းဌာန || ရန်ကုန်၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကား ၅ စီးခန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၁|| မတ် ၉ || colspan="4" | ကမာရွတ်မီဒီယာ ရုံးခန်း || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရှိ ရုံးခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၁၂|| မတ် ၉ || ကိုနောင်ရိုး<ref>{{Cite web |date=2022-03-30 |title=ဖားကန့်က အလွတ်သတင်းထောက် နှစ်ယောက် ထောင်တစ်နှစ်ခွဲစီ ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hpa-khant-freelance-journalist-sentenced-one-and-half-year-in-jail-03302022105331.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ မတ် ၉ တွင် ဖားကန့်မြို့၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၃|| မတ် ၉ || colspan="4" | [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|Mizzima]] ရုံးချုပ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=သန်လျင် Star City အိမ်ရာရှိ Mizzima သတင်းဌာနရုံးကို စစ်ကောင်စီဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6010/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ သန်လျင်မြို့နယ်၊ Star City ရှိ ရုံးချုပ်နေရာဟောင်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သော်လည်း ဖမ်းဆီးခံရသူ မရှိပါ။ |- | ၁၄ || မတ် ၉ || ကိုနေသန်မောင် || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အမေရိကန်သို့ ပြန်ပို့ခံရသည်။ |- | ၁၅ || မတ် ၉ || ကိုဟံသာညိန်း || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် (စုစုပေါင်း) || လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် အတူဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၅၀၅ (က) နှင့် အီလက်ထရောနစ်ပုဒ်မတို့ဖြင့် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၁၆|| မတ် ၁၁ || Robert Bociaga<ref>{{Cite web |title=ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ပိုလန်နိုင်ငံသား သတင်းထောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-79848 |access-date=2026-04-28 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် (ပိုလန်နိုင်ငံသား) || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || တောင်ကြီးမြို့တွင် သတင်းရယူစဉ် အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ လဝကအက်ဥပဒေ ၁၃(၁) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရပြီး ဒဏ်ငွေ ၂ သိန်းပေးဆောင်ခဲ့ရကာ တောင်လေးလုံးထောင်တွင် ၁၁ ရက်ကြာ ချုပ်နှောင်ခံရပြီးနောက် မတ် ၂၂ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၇|| မတ် ၁၆ || ဦးမင်းမင်းအောင် နှင့် ဒေါ်မေသွယ်အောင် || The Voice Daily / [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || ဥက္ကံမြို့နယ်တွင် သတင်းယူနေစဉ် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးစလုံး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်မေသွယ်အောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၈၈ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ လ ကျခံခဲ့ရပြီး၊ ဦးမင်းမင်းအောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၁၄၊ ၄၃၆၊ ၃၃၂ တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၈ || မတ် ၁၉ || ကိုမင်းညို || DVB (ပြည်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- | ၁၉ || မတ် ၁၉ || ကိုအောင်သူရ || [[BBC]] || သတင်းထောက် || ၃ ရက် စစ်မေးခံရ || နေပြည်တော်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၂၀ || မတ် ၁၉ || ကိုသန်းထိုက်အောင် || [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်(ပြန်လွတ်-၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကိုအောင်သူရနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၁ || မတ် ၂၁ || ကိုအောင်ကိုကိုလတ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=​ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် နေပြည်တော်သတင်းထောက်တစ်ဦး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6223/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || မတ် ၂၁ တွင် ရဲစခန်းသို့ ပစ္စည်းသွားထုတ်ရာမှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၂|| မတ် ၂၄ || နန်းနန်းတိုင်း၊ နန်းဝင်းရီ၊ ဦးတင်အောင်ကျော် နှင့် စိုင်းစည်သူ<ref>{{Cite web |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ - Progressive Voice |url=https://progressivevoicemyanmar.org/my/2021/12/11/%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%99 |access-date=2026-04-28 |website=progressivevoicemyanmar.org |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ သတင်းထောက်၊ ထုတ်ဝေသူနှင့် ဝန်ထမ်း || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ ချမှတ်ခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဟိုပုံးမြို့ရှိ ရုံးခွဲတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ၎င်းတို့ ၄ ဦးစလုံးအား ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=0001-11-30 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9632/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၂၃|| မတ် ၂၆ || ဦးတင်ရွှေ (တင်ရွှေ-မင်းဘူး) || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ || မကွေးတိုင်း၊ မင်းဘူးမြို့တွင် ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်ခံရပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂၄|| မတ် ၂၇ || ကိုထက်မြတ်သူ || Voice of Thanbyuzayat || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် သတင်းရယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်က ခြေထောက်ကို သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၅|| မတ် ၂၇ || ကိုစည်သူလွင် || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဒဏ်ရာရရှိ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || မန္တလေးမြို့တွင် သတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ညာဖက်လက်တွင် ကျည်ထိမှန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ |- | ၂၆|| မတ် ၂၉ || မချန်ဘူ နှင့် ကိုလရော်<ref>{{Cite web |date=2021-10-19 |title=အဖမ်းခံထားရတဲ့ မြစ်ကြီးနား သတင်းထောက်တွေ ပြန်လွတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myitkyina-journalists-released-10192021043101.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || 74 Media / Kachinwaves || သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || မြစ်ကြီးနားမြို့ အေးစေတီကြက်ခြေနီရုံးအနီး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် မြစ်ကြီးနားထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၂၇ || ဧပြီ ၃ || colspan="4" | The Hakha Post <ref>{{Cite web |date=2021-04-05 |title=The Hakha Post သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီတပ် ဝင်စီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-hakha-post-news-agency-04052021033311.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ဟားခါးမြို့ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၂၈|| ဧပြီ ၅ || ကိုလပြည့် || Bago Weekly (ပြည်) || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပြည်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၂၉|| ဧပြီ ၅ || ကိုဇင်သော်နိုင် || Myanmar Post Weekly || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၃၀ || ဧပြီ ၈ || ဒေါ်သင်းသင်းအောင် နှင့် ကိုဂျိမ်းပူထောင်း<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-04-09 |title=မဇ္ဈိမသတင်းဌာန ဝန်ထမ်းဟောင်း ၂ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/mizzima-news-2-former-journalist-arrested-/5845843.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || ဒါရိုက်တာ/သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းခံရသည်။ |- | ၃၁|| ဧပြီ ၁၃ || ကိုအားဂျယ် နှင့် ကိုခရစ္စတိုဖာ || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၂|| ဧပြီ ၁၄ || မမျိုးမြတ်မြတ်ပန် || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၃ || ဧပြီ ၁၈ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ပြည်နှင်ဒဏ် || ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သံတမန်ရေးအရ ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃၄|| ဧပြီ ၂၀ || ကိုအောင်မျိုးထက် || အလွတ်တန်း (ကန့်ဘလူ) || အယ်ဒီတာ (ဟောင်း) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကန့်ဘလူမြို့နယ်မှ သတင်းထောက်ဟောင်းဖြစ်ပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၅ || ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | မုံရွာဂေဇက် <ref>{{Cite web |date=2021-04-22 |title=မုံရွာဂေဇက်တိုက် ဝင်စီးခံရမှု နှင့် စစ်ကောင်စီရဲ့သတင်း အမှောင်ချ လုပ်ရပ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-press-and-military-control-of-right-to-information-/5862592.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| မုံရွာမြို့ရှိ သတင်းစာတိုက်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရသည်။ |- | ၃၆|| ဧပြီ ၂၁ || ကိုနိုင်ထွန်းလင်း || Dakkhina Insight || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || ထားဝယ်မြို့တွင် အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၇|| ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | တာချီလိတ်သတင်းအေဂျင်စီ ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ တာချီလိတ်မြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၃၈|| ဧပြီ ၂၄ || မတူးတူးသာ နှင့် မိသားစုဝင်များ || ဧရာဝတီ / သန်လျင်ပို့စ် || စာတည်း / အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || သန်လျင်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် သားဖြစ်သူ ကိုဉာဏ်လူသစ်၊ မောင်ဖြစ်သူ ကိုရဲနောင်နှင့် သားဖြစ်သူ၏ သူငယ်ချင်း ကိုသီဟထွန်းတို့နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စာရေးဆရာမ တူးတူးသာ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6599/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၃၉|| ဧပြီ ၂၇ || ကိုနေမျိုးလင်း နှင့် ကိုရှိုင်းအောင် <ref>{{Cite web |date=2021-06-17 |title=VOM အယ်ဒီတာချုပ်နဲ့ သတင်းထောက်တစ်ဦး ပြန်လွတ်လာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/vom-reporters-release-06172021064834.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || VOM || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၁၇) || မန္တလေးမြို့တွင် ဆွေးနွေးလိုသည်ဟုဆိုကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံခဲ့ရပြီး ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး၌ ရုံးထုတ်စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇွန် ၁၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၄၀|| မေ ၂ || ဦးစန်းမြင့် || အလွတ်တန်း (ပုသိမ်) || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် အရေးယူခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၁|| မေ ၅ || colspan="4" | ရွှေဖီမြေ သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးအခြေစိုက် ရွှေဖီမြေသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၄၂ || မေ ၂၄ || Danny Fenster || Frontier Myanmar || မန်နေဂျင်း အယ်ဒီတာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်လေဆိပ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၃ || မေ ၂၅ || ကိုအောင်မြသန်း || ဧရာဝတီတိုင်းမ် || မအူပင်သတင်းထောက် || ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရ || မေ ၂၅ တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ဇူလိုင် ၁၀ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရသည်။ |- | ၄၄|| မေ ၂၅ || ကိုဇော်ဝင်းမောင်<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2022-03-28 |title=သတင်းထောက် ကိုနောင်ရိုး အပါအဝင် လူငယ် ၇ ဦးကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲစီ ချမှတ် |url=https://burmese.kachinnews.com/2022/03/28/mar-28-z1/ |access-date=2026-04-28 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၁ မေ ၂၅ ရက် ညပိုင်းတွင် လုံးခင်းသပိတ်သတင်းသွားယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၂ မတ် ၂၈ ရက်တွင် ဖားကန့်မြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၅|| မေ ၂၈ || ကိုမျိုးသီဟကျော်<ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=မန္တလေးက MPA ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soldiers-arrested-mpa-photographer-in-mandalay-05282021065502.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက်၌ မန္တလေး အိုးဘိုထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၆|| ဇွန် ၂၅ || colspan="4" | [[သံလွင်တိုင်းမ်]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || မော်လမြိုင်မြို့ရှိ သံလွင်တိုင်းမ်သတင်းဌာနရုံးခန်းကို ရဲနှင့် စစ်သားများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ရုံးခန်းငှားရမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အိမ်ရှင်အား စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ |- | ၄၇|| ဇွန် ၂၆ || ကိုမြင့်မြတ်အောင် (ခေါ်) ကိုဒီမြတ်ငြိမ်း || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၈|| ဇူလိုင် ၂၀ || မမြဝန်းရံ || သံလွင်သွေးချင်း (တောင်ကြီး) || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄၉|| ဩဂုတ် ၁၅ || ဦးစည်သူအောင်မြင့် နှင့် မထက်ထက်ခိုင်<ref>{{Cite news |title=မီဒီယာသမား ဦးစည်သူအောင်မြင့်နဲ့ မထက်ထက်ခိုင်တို့ကို ဖမ်းဆီးတရားစွဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-58285250 |access-date=2026-04-28 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| ဘီဘီစီ မီဒီယာအက်ရှင် (မထက်ထက်ခိုင်) || ဝါရင့်သတင်းစာဆရာ နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်တစ်နေရာတွင် အတူတူဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးစည်သူအောင်မြင့်အား ပုဒ်မ ၅၀၅-က၊ ၁၂၄-က တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်ပြီး မထက်ထက်ခိုင်အား ပုဒ်မ ၁၇-၁ ဖြင့် အမှုဖွင့်ကြောင်း ဩဂုတ် ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | ၅၀ || စက်တင်ဘာ ၁ || မသူဇာ (ခေါ်) အလှလေးသူဇာ<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-11-22 |title=အလွတ်တန်းသတင်းထောက် မသူဇာ ထောင် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13276/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || ကမာရွတ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၅၁|| စက်တင်ဘာ ၆ || ကိုမှူးအိမ်ဇော်<ref>{{Cite web |last=ချမ်းမြေ့အောင် |date=2021-09-13 |title=သတင်းသမားတွေ ပစ်မှတ်ထား ဖမ်းဆီးခံနေရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/arrested-reporters-09122021225402.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ခေတ္တ ရန်ကုန်တိုင်းလွှတ်တော် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က အင်အားအများအပြားဖြင့် ည ၁၁ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၅၂|| စက်တင်ဘာ ၁၁ || ကိုဝေလင်းယု နှင့် မထက်ထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-12-16 |title=သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ်မီဒီယာပို့စ်မှ သတင်းသမား၂ ဦးကို စစ်ကောင်စီ ထောင် ၅ နှစ်စီ ချ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13509/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ် || အယ်ဒီတာများ || ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ || ရန်ကုန်တွင် ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းမိသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများ အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅၃|| စက်တင်ဘာ ၁၄ || အမည်မသိ || ဒေသခံသတင်းဌာန || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခံရ || မကွေးတိုင်းရှိ နေအိမ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူကို သေနတ်ဖြင့်ချိန်ကာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ နံနက် ၅ နာရီအထိ ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမှောင်ခေတ်သို့ ပြန်လည်တွန်းပို့ခံရခြင်း -စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းသတင်းမီဒီယာများရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ – IJBS |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-2/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA/ |access-date=2026-04-28 |website=ijbs.online}}</ref> |- | ၅၄|| အောက်တိုဘာ ၁၁ || ကိုပြည့်ဖြိုးအောင်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=ဇေယျာတိုင်းမ် သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင်၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10013/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| ဒုအယ်ဒီတာချုပ် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုတွင် ရှိနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅၅|| အောက်တိုဘာ ၁၄ || colspan="4" | [[ဧရာဝတီသတင်းဌာန|ဧရာဝတီ]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရန်ကုန်မြို့အခြေစိုက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၅၆|| အောက်တိုဘာ ၁၉ || ကိုထက်မြက်သူ || သံဖြူဇရပ်အသံ || ကျိုက်ထိုသတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ထိုနေ့မှာပင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၅၇|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || ကိုကောင်းဆက်လင်း<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=ဆေးရုံတင်ထားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုကောင်းဆက်လင်း မိသားစုနဲ့ တွေ့ခွင့်မရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kaungsetlin-mpa-cannot-meet-with-his-family-12072021081354.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်းတွင် စစ်ကားဖြင့် တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-05-26 |title=သတင်းထောက် မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း အလုပ်နဲ့ ထောင် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hmueyadanarkhetmohmohtun-05262023063929.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၅၈|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်းအေး |date=2023-06-01 |title=ကားနဲ့တိုက်ဖမ်းခံရသူ ရုပ်သံသတင်းထောက် ထောင်ဒဏ် ၁၀နှစ်ထပ်မံချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-court-convicts-journalist-injured-by-army-on-2nd-charge-extending-jail-term-to-13-years/7117644.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| MPA || ရုပ်သံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသက်သေ၊ ပန်းပင်ကြီးလမ်းဖြစ်စဉ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9560/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်း ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကားဖြင့် အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ခြေလက်များတွင် ဒဏ်ရာအပြင်းအထန်ရရှိခဲ့ပြီး အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေဖြင့် စစ်ဆေးရုံတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်နှင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀ (ည) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်၊ စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ်ကို အလုပ်နှင့်ထောင် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-15 |title=ပန်းပင်ကြီးလမ်း သပိတ် ဖြိုခွင်းဖမ်းဆီးခံရမှု မျက်မြင်သက်သေပြောပြချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cle2l3q292go |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | ၅၉ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုစိုးနိုင်<ref>{{Cite web |date=2023-08-30 |title=ကိုစိုးနိုင် - ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ လက်စဖျောက်ခံရသူ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp3r614eln5o |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> || အလွတ်တန်း(Street Photography) || ဓာတ်ပုံ/ဒီဇိုင်နာ || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || လသာမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ |- | ၆၀ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုဇော်ထွန်း၉ခ)ဘလိတ် || အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ || ဖမ်းဆီးခံရ || ကိုစိုးနိုင်နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရပြီး၊ ပုဒ်မ ၅၀၅-က ဖြင့် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလဆန်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၆၁ || ဒီဇင်ဘာ ၁၁ || ကိုအောင်စံလင်း || DVB (ဝက်လက်) || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ နေအိမ်တွင် ညသန်းခေါင်၌ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=MLAT |date=2022-01-14 |title=ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ DVB သတင်းထောက် ရွှေဘိုထောင်ကိုရောက်ရှိနေ |url=https://myaelattathan.com/news/5653/ |access-date=2026-04-28 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> |- | ၆၂|| ဒီဇင်ဘာ ၁၉ || ကိုဖိုးသား (ခ) ဇော်လင်းထွဋ်<ref>{{Cite web |date=2020-01-23 |title=ကိုဇော်လင်းထွဋ် (ခ) ဖိုးသား၏ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း |url=https://aappb.org/bu/%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%bd%e1%80%8b%e1%80%ba-%e1%80%81-%e1%80%96%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e/ |access-date=2026-04-28 |website=Assistance Association for Political Prisoners |language=bu}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ဆန္ဒပြပွဲသို့အသွား လမ်း၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ မတ်လတွင် အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် ဒေါင်းတို့မျိုးဆက် သံချပ်အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉ တွင် မီးတုတ်သပိတ်ကြောင့် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2022-03-31 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ဖိုးသားနှင့် တကသကျောင်းသူ မဆုရည်လင်းတို့ ထောင်သုံးနှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/03/31/28202/ |access-date=2026-04-28 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || မငြိမ်ငြိမ်းအေး (ခ) မေဘယ်လ်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်း |date=2022-07-19 |title=မြန်မာ သတင်းသမား ဖမ်းဆီးထောင်ချမှု ရပ်တန့်အောင် ကုလလုပ်ဆောင်ဖို့ RSF တောင်းဆို |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-myanmar-freelancer-sentence/6664051.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] နှင့် အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၄ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂|| ဇန်နဝါရီ ၁၆ || ကိုအောင်ဇော်ဇော်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=MFP သတင်းဌာနကို ရုပ်သံကူညီတည်းဖြတ်ပေးသူ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10160/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[Mandalay Free Press]] || သတင်းတည်းဖြတ်သူ (လုပ်အားပေး) || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၆ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ တောက္ကရှပ်ကျေးရွာရှိ နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ ဖုန်းနှင့် Laptop များအတွင်းရှိ အချက်အလက်များကြောင့်ဟု ယူဆရပြီး ၂၀၂၂ မတ် ၂၃ တွင် ကန့်ဘလူမြို့နယ်တရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃|| ဇန်နဝါရီ ၁၈ || မမိုးမြင့်၊ ကိုဇော် နှင့် ကိုသားကြီး<ref>{{Cite web |last=မောင်ရွှေဝါ |date=0001-11-30 |title=ထားဝယ်မြို့ Dawei Watch သတင်းဌာနမှ ၃ ဦး အဖမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10152/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || Dawei Watch || သတင်းထောက်များ နှင့် ရုံးအဖွဲ့ဝင် || နေအိမ်များတွင် ဖမ်းဆီးခံရ || တနင်္သာရီတိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များသို့ စစ်ကောင်စီတပ်များက ကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး ည ၁၀ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ Dawei Watch ရုံးကို ပိတ်ထားသည်မှာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း နေအိမ်များအထိ လိုက်လံစီးနင်း ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ |- | ၄|| ဇန်နဝါရီ ၂၂ || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက်တစ်ဦး || Western News || - || တရားစွဲဆိုခံရ (၁၂၄-က) || အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုလုပ်ကာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှု ပုဒ်မ ၁၂၄-က ဖြင့် စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅|| မေ ၇ || colspan="4" | [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန|နိရဉ္စရာ (Narinjara)]]|| ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်း ရှာဖွေခဲ့သဖြင့် လုံခြုံရေးအရ သတင်းဌာန၏ လုပ်ငန်းများကို ယာယီရပ်နားခဲ့ရသည်။ |- | ၆ || မေ ၁၀ || ကိုမောင်မောင်မျိုး (ခ) မျိုးမြင့်ဦး || [[မဲခေါင်သတင်းဌာန]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် || ၂၀၂၂ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဘားအံမြို့အနီး သံလွင်မြစ်ကူးတံတား စစ်ဆေးရေးဂိတ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မဲခေါင်သတင်းဌာနက တင်ပြသည့် သတင်းများကို ၎င်း၏ Facebook တွင် ပြန်လည်မျှဝေခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၂(က) ဖြင့် ဘားအံတရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=သတင်းထောက် မောင်မောင်မျိုး လွတ်မြောက်ရေး CPJ တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/cpj-call-to-release-reporter-mgmgmyo-05182022144919.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၆ || ဇူလိုင် ၃၀ || ကိုအေးကျော်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2022-08-09 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုအေးကျော် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/ko-aye-kyaw-photo-journalist/6693896.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || အထက်မြန်မာပြည် ဓာတ်ပုံအသင်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || စစ်ကိုင်းမြို့နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရသည့် ၄ ဦးမြောက် သတင်းထောက်ဖြစ်သည်။ |- | ၇|| ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ဦးကျော်ဇေယျ<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2022-12-25 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းအယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်ဇေယျ အဖမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kanbawza-tai-media-chief-editor-arrested-12242022235611.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရ || ၂၀၂၁ မတ်လမှစ၍ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရသဖြင့် တိမ်းရှောင်နေစဉ် ပဲခူးတိုင်း၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ရဲများက ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၈ || ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ကိုစိုင်းဝင်းအောင် (ခ) အေစိုင်းကေ || Federal News Journal || အယ်ဒီတာ || သေဆုံး || ကရင်ပြည်နယ် လေးကေ့ကော်ဒေသတွင် ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က စစ်ကောင်စီတပ်၏ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ၎င်းအပေါ် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့က ပြစ်တင်ရှုတ်ချကြောင်း ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-01-05 |title=အယ်ဒီတာ အေစိုင်းကေ သေဆုံးမှု ယူနက်စကို ရှုတ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/unesco-condemns-killing-of-journalist-in-burma-01052022151953.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဇန်နဝါရီ ၁၃ || ကိုမြတ်သူကျော် || - || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၈ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ တွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်၊ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၈ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ၆ လ ထပ်မံချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး အင်းစိန်ထောင်အတွင်း ရိုက်နှက်နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ထောင်တွင်းနှိပ်စက်ခံ ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် မြတ်သူကျော်ကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/744048 |access-date=2026-04-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၂ || မေ ၂၃ || ကိုစိုင်းဇော်သိုက်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာသတင်းထောက်များကို ထောင်တွင်း ကိုယ်ထိလက်ရောက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ချက်ချင်းရပ် တန့်ရန် CPJ ပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/692465 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-09-06 |title=Myanmar Now ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုစိုင်းဇော်သိုက် အကျဉ်းချခံထားရတာ တစ်နှစ်ပြည့်ပြီ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/57549/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မြန်မာနောင်း]] || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || စစ်တွေမြို့၌ မိုခါမုန်တိုင်းမှတ်တမ်းတင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာတွင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ၅၀၅-က၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃|| အောက်တိုဘာ ၂၉ || colspan="4" | DMG သတင်းဌာန <ref>{{Cite web |last=လင်းထင် |date=2023-10-31 |title=စစ်တွေ DMG သတင်းဌာနကို စစ်တပ် ဝင်စီး၊ ဒေသခံသတင်းသမားများ တိမ်းရှောင်ရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44241/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| စစ်တွေမြို့ရှိ DMG ရုံးခန်းကို အင်အား ၂၀ ကျော်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ခင်ငြိမ်းချမ်း |first=ရောင်နီ |date=2024-05-17 |title=စစ်တွေမှ DMG သတင်းထောက် အကြမ်းဖက်ပုဒ်မဖြင့် အမှုထပ်ဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/52507/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| DMG || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || စစ်တွေမြို့၌ သတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၎င်းကို လမ်းပြခိုင်း၍ DMG ရုံးခန်းကို စီးနင်းခဲ့ပြီး ပစ္စည်းများသိမ်းယူကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုစိုးဝင်းအောင် || DMG || ညစောင့်ဝန်ထမ်း || ဖမ်းဆီးခံရ (အမှုရင်ဆိုင်ဆဲ) || ကိုထက်အောင်ကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် DMG ရုံးခန်းသို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုအောင်ဆန်းဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၇ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုမျိုးမြင့်ဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || တစ်သက်တစ်ကျွန်း || ကိုအောင်ဆန်းဦးနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၄ မေလတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက တစ်သက်တစ်ကျွန်း (အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်) ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| သြဂုတ် ၂၁ || ကိုဝင်းထွဋ်ဦး နှင့် ကိုထက်မြက်သူ || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] / အလွတ်သတင်းထောက် || သတင်းထောက် နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || သတ်ဖြတ်ခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ရှိ နေအိမ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2024-08-30 |title=သတင်းထောက် ၂ ယောက်သတ်ဖြတ်ခံရမှု UNESCO ပြစ်တင် |url=https://burmese.voanews.com/a/unesco-myanmar-journalist/7765275.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> |- | ၂ || စက်တင်ဘာ ၂၉ || မဆွတ်ရိန်ပန်<ref>{{Cite web |title=ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသည့် ကချင်သတင်းထောက်ကို ပြန်လွှတ်ရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/737995 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| 74 Media || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် || ရန်ကုန်၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်တွင် အရပ်ဝတ်စစ်သားများက ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ရေကြည်အိုင်စစ်ကြောရေးတွင် ၂၂ ရက်ကြာ နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ၅၀ (ည) ဖြင့် ထောင် ၁၀ နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခံရသဖြင့် ယခင် ၅၀၅ (က) အတွက် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ |- | ၃|| စက်တင်ဘာ ၂၉ || ကိုတာလင်းမောင် နှင့် ကိုနောင်ရိုး || Red News Agency / အလွတ်သတင်းထောက် || ဖားကန့်သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၉ တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဖားကန့်မြို့၌ KIA ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းရေးသားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နားလည်မှုလွဲမှားသဖြင့် ခေါ်ယူမေးမြန်းခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၈ ရက်အကြာ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] 32r5smdoalrazdtuvrjtnbb2ibw4gik 1028205 1028164 2026-04-29T06:18:50Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] 1028205 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းရယူစဉ် သို့မဟုတ် သတင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများပေါ် မူတည်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် အစိုးရများလက်ထက်တွင် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် သတင်းထောက်များ၏ လုံခြုံရေး အခြေအနေမှာ ကွာခြားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ဤစာရင်းတွင် အစိုးရသက်တမ်းအလိုက် ဖမ်းဆီးခံရသူများ၏ အမည်၊ သတင်းဌာန၊ ရက်စွဲနှင့် လက်ရှိအခြေအနေများကို ခိုင်လုံသော သတင်းအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ သတင်းအချက်အလက် လက်လှမ်းမမီမှုနှင့် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေများကြောင့် အချို့သော ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှုများ ကျန်ရှိနေနိုင်ပြီး၊ အချိန်နှင့်အမျှ ဆက်လက်မွမ်းမံသွားမည့် မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-03-08 |title=လွတ်လပ်တဲ့သတင်းမီဒီယာ ငါး ခု ထုတ်လုပ်ခွင့်ရုပ်သိမ်းခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/media-banned-myanmar-military/5806067.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၁–၂၀၁၆) == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်သည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလဖြစ်ပြီး စာပေစိစစ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း အချို့သော သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများမှာ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အသရေဖျက်မှုနှင့် အခြားပုဒ်မများဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ဤစာရင်းတွင် အာမခံဖြင့် အပြင်မှနေ၍ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများ မပါဝင်ဘဲ ရဲစခန်း သို့မဟုတ် အကျဉ်းထောင်များတွင် အမှန်တကယ် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသူများကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မီးစတစ်ဖက် ရေမှုတ်တစ်ဖက်ကြားက မီဒီယာသမားတွေရဲ့ အကျပ်အတည်း |url=https://news-eleven.com/features/8951 |access-date=2026-04-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များ စာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုဇော်ဖေ (ခ) ကိုသူရသက်တင် || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၂၄ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းရာမှ ပုဒ်မ ၃၅၃၊ ၄၄၈ တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းမီဒီယာများက ၎င်းအတွက် "အနက်ရောင်လှုပ်ရှားမှု" (Black Campaign) ဖြင့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ |- | ၂ || မခိုင် (ခ) နော်ခိုင်ခိုင်အေးချို || Daily Eleven || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || လွိုင်ကော်မြို့တွင် သတင်းသွားရောက်မေးမြန်းမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု၊ အသရေဖျက်မှုတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="5" | ၃ || ကိုလူမော်နိုင် || rowspan="5" | ယူနတီဂျာနယ် || ဌာနေသတင်းထောက် || ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၃၁ || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | မကွေးတိုင်း၊ ပေါက်မြို့နယ်ရှိ လျှို့ဝှက်ဓာတုလက်နက်စက်ရုံအကြောင်း သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မူလက ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း အယူခံဝင်ပြီးနောက် ၇ နှစ်သို့ လျော့ပေါ့ပြင်ဆင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ |- | ဦးတင့်ဆန်း || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="4" | ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ |- | ကိုရာဇာဦး || သတင်းထောက် |- | ကိုပိုင်သက်ကျော် || သတင်းထောက် |- | ကိုစည်သူစိုး || သတင်းထောက် |- | rowspan="5" | ၄ || ဦးကျော်မင်းခိုင် || rowspan="5" | ဘိုင်မွန်းတည့်နေ ဂျာနယ် || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် || rowspan="5" | ၂၀၁၄ ဇူလိုင် (ဖမ်းဆီး) || rowspan="5" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="5" | ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်းမည့် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ဖော်ပြမှုကြောင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ မီဒီယာဥပဒေဖြင့် အရေးမယူဘဲ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မဖြင့် စီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ |- | ဦးနေမင်းထွန်း || ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် |- | ကိုအောင်သန်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ကိုဝင်းထင် || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ |- | ကိုမင်းဝသန် || သတင်းထောက် |- | ၅ || ကိုပါကြီး (ခ) ကိုအောင်ကျော်နိုင် || အလွတ်သတင်းထောက် || - || ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာ/အောက်တိုဘာ || သေဆုံး (ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်) || မွန်ပြည်နယ်အတွင်း သတင်းယူနေစဉ် စစ်ဘက်မှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ဘက်မှ ၎င်းအား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | rowspan="2" | ၆ || ကိုသန်းထိုက်သူ || rowspan="2" | [[မြန်မာပို့စ်|မြန်မာပို့စ် ဂျာနယ်]]|| အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၅ မတ် ၁၈ (စီရင်ချက်) || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="2" | လွှတ်တော်တွင်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်များ၏ ပြောကြားချက်ကို သတင်းဖော်ပြမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅၀၀ ဖြင့် အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ကိုဆန်းမိုးထွန်း || ဒုသတင်းထောက်ချုပ် |} == NLD အစိုးရလက်ထက် (ဦးထင်ကျော်နှင့် ဦးဝင်းမြင့်) (၂၀၁၆–၂၀၂၁) == အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက်ဖြစ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်မှာ ကနဦးတွင် မျှော်လင့်ချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခံရမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ကို အသုံးပြု၍ အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း၊ မတရားအသင်းအက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေများကို အသုံးပြု၍ သတင်းထောက်များကို အချုပ်အနှောင်ထားရှိခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်တို့အပေါ် ဝေဖန်ရေးသားမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်သတင်းယူမှုများကြောင့် သတင်းသမားအများအပြားမှာ အာမခံမရဘဲ အချုပ်ခန်းအတွင်းမှ တရားရင်ဆိုင်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်များ အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ အောက်ပါဇယားသည် ပြင်ပမှ တရားရင်ဆိုင်ရသူများ မပါဝင်ဘဲ၊ အချုပ်အနှောင်ခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များနှင့် မီဒီယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Frontier |date=2017-06-26 |title=ဖမ်းဆီးထားသည့် သတင်းထောက်များကို တပ်မတော်က ထိန်းသိမ်းထားဆဲ |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%96%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%86%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%8a%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%b1%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-27 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=သန့်ဇင်ဦး |date=2020-04-30 |title=NLD အစိုးရလက်ထက် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ပိုကျဆင်း၊ ဖိနှိပ်မှုပိုများလာ |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/press-freedom-and-nld-government-04302020120917.html |access-date=2026-04-27 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''NLD အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၆–၂၀၂၁) အတွင်း အချုပ်အနှောင်နှင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည့် သတင်းထောက်များစာရင်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:12%;" | တာဝန် !! scope="col" | ဖမ်းဆီးခံရသည့်ရက်စွဲ !! scope="col" style="width:12%;" | အခြေအနေ !! scope="col" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ကိုနေလင်း || [[ဘီဘီစီ]] (BBC) || သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဇွန် ၆ (စီရင်ချက်) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၁၅ ခုနှစ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ကျောင်းသားဆန္ဒပြပွဲသတင်းရယူစဉ် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးနှင့် အခြေအတင်ဖြစ်ပွားခဲ့မှုကို အကြောင်းပြု၍ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအား နာကျင်စေမှု (ပုဒ်မ ၃၃၂) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | rowspan="2" | ၂ || ဒေါက်တာသန်းထွဋ်အောင် || rowspan="2" | Eleven Media Group || အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="2" | Daily Eleven သတင်းစာပါ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်အား ရည်ညွှန်းရေးသားမှုကြောင့် ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အနူးအညွတ် ပြန်လည်တောင်းပန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် အမှုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ |- | ကိုဝေဖြိုး || အယ်ဒီတာချုပ် |- | ၃ || ကိုစိုးမိုးထွန်း<ref>{{Cite web |last=ထက်ခေါင်လင်း |date=0001-11-30 |title=မုံရွာသတင်းထောက်သေဆုံးမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စာနယ်ဇင်းသမားများ တောင်းဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1691/ |access-date=2026-04-29 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-13 |title=မုံရွာမြို့မှာ သတင်းထောက်တစ်ဦး အသတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soemoe-eleven-was-killed-12132016055041.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| Eleven Media Group || နယ်သတင်းထောက် || ၂၀၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ || လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရ || မုံရွာမြို့ပေါ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ ကျူးလွန်သူများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေး။<ref>{{Cite web |last=ထက်အောင်ခန့် |date=2016-12-20 |title=မုံရွာသတင်းထောက်အသတ်ခံရမှု သံသယရှိသူနှစ်ဦး ဖမ်းဆီး |url=https://burmese.voanews.com/a/monywa-jounalist-killed-2-suspect-arrested-/3643438.html |access-date=2026-04-29 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=သတင်းထောက် ကိုစိုးမိုးထွန်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရမှု လေးနှစ်ပြည့်တော့မည် ဖြစ်သော်လည်း ကျူးလွန်သူများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသဖြင့် အမှုမှန် အမြန်ဆုံး ဖော်ထုတ်ပေးရန် မိသားစုဝင်များ ထပ်မံတောင်းဆို |url=https://news-eleven.com/article/198599 |access-date=2026-04-29 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> |- | rowspan="2" | ၄ || ဦးကျော်မင်းဆွေ<ref>{{Cite news |title=The Voice အယ်ဒီတာချုပ် အာမခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-40832160 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| rowspan="2" | [[The Voice Weekly|The Voice Daily]]|| အယ်ဒီတာချုပ် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုပြီးဆုံး) || rowspan="2" | "ကျည်ထောင်စုသစ္စာ" သရော်စာကြောင့် တပ်မတော်မှ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ရာ အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အာမခံရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် အမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။ |- | [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]]|| သရော်စာရေးသူ |- | rowspan="3" | ၅ || ကိုအေးနိုင် || rowspan="2" | [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ (DVB)]] || သတင်းထောက် || rowspan="3" | ၂၀၁၇ ဇွန် ၂၆ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] ထံ သတင်းသွားယူစဉ် မတရားအသင်းများအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇(၁) ဖြင့် သီပေါထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းသမားများအား မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၅ တွင် တပ်မတော်ဘက်မှ အမှုရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုပြည့်ဘုန်းအောင် || သတင်းထောက် |- | ဦးသိန်းဇော် || ဧရာဝတီ || သတင်းထောက် |- | rowspan="2" | ၆ || [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ကိုဝလုံး]] || rowspan="2" | ရိုက်တာ (Reuters) || သတင်းထောက် || rowspan="2" | ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || rowspan="2" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်) || rowspan="2" | အင်းဒင်ကျေးရွာ လူသတ်မှုသတင်းကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်စဉ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းထောင်အတွင်း ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2018-03-01 |title=ဖမ်းဆီးခံ ရိုက်တာသတင်းထောက် ၂ ဦး သတင်း လွတ်လပ်ခွင့်ဆုရ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-43247440 |access-date=2026-04-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | [[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကိုကျော်စိုးဦး]]|| သတင်းထောက် |- | rowspan="4" | ၇ || Lau Hon Meng || rowspan="2" | TRT World || သတင်းထောက် (စင်ကာပူ) || rowspan="4" | ၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၇ || rowspan="4" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် || rowspan="4" | နေပြည်တော် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံအနီး ဒရုန်းဖြင့် ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ် လေယာဉ်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀ အရ ထောင်ဒဏ် ၂ လစီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်ဥပဒေဖြင့်ပါ ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလကုန်တွင် အမှုအားလုံးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | Mok Choy Lin || သတင်းထောက် (မလေးရှား) |- | ကိုအောင်နိုင်စိုး || အလွတ်သတင်းထောက် || စကားပြန် |- | ဦးလှတင် || - || ယာဉ်မောင်း |- | rowspan="3" | ၈ || ကိုကျော်ဇောလင်း || rowspan="3" | Weekly Eleven || အမှုဆောင်အယ်ဒီတာ || rowspan="3" | ၂၀၁၈ အောက်တိုဘာ ၉ || rowspan="3" | ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || rowspan="3" | ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဝေဖန်ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ရက်သတ္တပတ်အချို့ ချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းအစိုးရက အမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ |- | ကိုနရီမင်း || အယ်ဒီတာ |- | ကိုဖြိုးဝေဝင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ |- | ၉|| ဦးအောင်မင်းဦး || DMG || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၁၉ မေ ၁၁ || အမှုဖွင့်ခံရ || သတင်းတပ်ဖွဲ့ (SB) က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး မတရားအသင်းဆက်သွယ်မှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇ (၂) ဖြင့် စစ်တွေမြို့မရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၁၀ || ကိုနန္ဒ (ခ) ကိုအောင်ကြည်မြင့် || Channel Mandalay || ဗီဒီယိုသတင်းထောက် || ၂၀၁၉ မေ ၁၅ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || အောင်သပြေကျေးရွာရှိ ဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်း ဆန္ဒပြပွဲကို Live လွှင့်ပြသစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမှန်တကယ် ကျခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၁ || ကိုနေမျိုးလင်း || Voice of Myanmar (VOM) || အယ်ဒီတာချုပ် || ၂၀၂၀ မတ် ၂၇ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (အမှုရုပ်သိမ်း) || [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်|AA]] အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် ဆက်သွယ်မေးမြန်းမှုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည်။ ဧပြီ ၉ ရက်တွင် အမှုရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၂|| DMG || DMG || အယ်ဒီတာ || ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၃ || အမှုဖွင့်ခံရ || ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုပြုလုပ်ပြီး စစ်တွေမြို့ အမှတ် (၂) ရဲစခန်းတွင် အမှုဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |} == ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အခြေအနေ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) လက်ထက်တွင် မြန်မာ့မီဒီယာလောကသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖိနှိပ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သတင်းဌာနများ၏ ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ သတင်းဌာနရုံးခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် သတင်းသမားများကို ပစ်မှတ်ထားဖမ်းဆီးခြင်းများကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း သတင်းထောက်များအား ဖမ်းဆီးရာတွင် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ကို အဓိကအသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေများဖြင့်ပါ ပြင်းထန်စွာ တိုးမြှင့်အရေးယူခဲ့သည်။ သတင်းရယူနေစဉ်အတွင်း လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကြောင့် သေဆုံးခြင်းနှင့် တိုက်ပွဲများအတွင်း လက်နက်ကြီးကျည် ထိမှန်သေဆုံးခြင်းများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေစိုက် သတင်းဌာနအများအပြားမှာ နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တိမ်းရှောင်၍ သတင်းလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite news |title=မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ခရောင်းလမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56980738 |access-date=2026-04-27 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ || မရွှေရည်ဝင်း<ref>{{Cite web |last=ခင်ဖြူထွေး |date=2021-07-02 |title=အကျဉ်းထောင်က ပြန်လွတ်လာသူ သတင်းထောက်မရွှေရည်ဝင်း |url=https://burmese.voanews.com/a/women-journalist-shwe-yee-win-07-02-2021/5951116.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || One News || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ပုသိမ်အကျဉ်းထောင်၌ ၅ လနီးပါး ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ဇွန် ၃၀ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၂ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ခေတ္တဖမ်းဆီးခံရ || အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပထမဆုံး ဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်။ |- | ၃ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || မကေဇွန်နွေး || [[မြန်မာနောင်း]] || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ မြေနီကုန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထိန်းမ်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄ || ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုအောင်ရဲကို၊ ကိုရဲမျိုးခန့်၊ ကိုသိန်းဇော်၊ ကိုဟိန်းပြည့်ဇော်၊ ကိုဗညားဦး || ဆဲဗင်းဒေး၊ MPA၊ AP၊ ဇီးကွက်၊ အလွတ်တန်း || သတင်းထောက်/ဓာတ်ပုံ || || ရန်ကုန်မြို့ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရသည်။AP သတင်းဌာနမှ ကိုသိန်းဇော်မှာမူ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့က ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2021-03-26 |title=စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သတင်းသမားများ ဆက်တိုက် အဖမ်းခံနေရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/03/26/239913.html |access-date=2026-04-28 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> |- | ၅|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ || ကိုပါပွီး || The Hakha Times || CEO || ဖမ်းဆီးခံရ || ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆|| ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ || ကိုရဲရင့်ထွန်း<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင် ၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10875/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| သံတော်ဆင့် (ပုသိမ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသည်။ |- | ၇ || မတ် ၁ || ကိုအောင်ကျော်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခံရသည့် မြိတ်မှ DVB သတင်းထောက် မိသားစုနှင့် တွေ့ခွင့်မရသေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5980/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || DVB (မြိတ်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ အကြမ်းဖက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ တွင် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၈|| မတ် ၅ || colspan="4" | မြေလတ်အသံ သတင်းဌာန || မကွေးမြို့အခြေစိုက် မြေလတ်အသံသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခံခဲ့ရသည်။ |- | ၉|| မတ် ၆ || ကိုဝဏ္ဏစိုး || Eleven || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || မိတ္ထီလာမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ယင်းနေ့မွန်းလွဲပိုင်း၌ပင် ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၀|| မတ် ၈ || colspan="4" | [[မြန်မာနောင်း|Myanmar Now]] သတင်းဌာန || ရန်ကုန်၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကား ၅ စီးခန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၁|| မတ် ၉ || colspan="4" | ကမာရွတ်မီဒီယာ ရုံးခန်း || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရှိ ရုံးခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၁၂|| မတ် ၉ || ကိုနောင်ရိုး<ref>{{Cite web |date=2022-03-30 |title=ဖားကန့်က အလွတ်သတင်းထောက် နှစ်ယောက် ထောင်တစ်နှစ်ခွဲစီ ချခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hpa-khant-freelance-journalist-sentenced-one-and-half-year-in-jail-03302022105331.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ မတ် ၉ တွင် ဖားကန့်မြို့၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၁၃|| မတ် ၉ || colspan="4" | [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|Mizzima]] ရုံးချုပ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=သန်လျင် Star City အိမ်ရာရှိ Mizzima သတင်းဌာနရုံးကို စစ်ကောင်စီဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6010/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ သန်လျင်မြို့နယ်၊ Star City ရှိ ရုံးချုပ်နေရာဟောင်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သော်လည်း ဖမ်းဆီးခံရသူ မရှိပါ။ |- | ၁၄ || မတ် ၉ || ကိုနေသန်မောင် || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်၊ လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် အမေရိကန်သို့ ပြန်ပို့ခံရသည်။ |- | ၁၅ || မတ် ၉ || ကိုဟံသာညိန်း || ကမာရွတ်မီဒီယာ || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် (စုစုပေါင်း) || လှည်းတန်းရုံးခန်းတွင် အတူဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၅၀၅ (က) နှင့် အီလက်ထရောနစ်ပုဒ်မတို့ဖြင့် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၁၆|| မတ် ၁၁ || Robert Bociaga<ref>{{Cite web |title=ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ပိုလန်နိုင်ငံသား သတင်းထောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-79848 |access-date=2026-04-28 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် (ပိုလန်နိုင်ငံသား) || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || တောင်ကြီးမြို့တွင် သတင်းရယူစဉ် အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ လဝကအက်ဥပဒေ ၁၃(၁) ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံရပြီး ဒဏ်ငွေ ၂ သိန်းပေးဆောင်ခဲ့ရကာ တောင်လေးလုံးထောင်တွင် ၁၁ ရက်ကြာ ချုပ်နှောင်ခံရပြီးနောက် မတ် ၂၂ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၁၇|| မတ် ၁၆ || ဦးမင်းမင်းအောင် နှင့် ဒေါ်မေသွယ်အောင် || The Voice Daily / [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || ဥက္ကံမြို့နယ်တွင် သတင်းယူနေစဉ် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးစလုံး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်မေသွယ်အောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၈၈ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ လ ကျခံခဲ့ရပြီး၊ ဦးမင်းမင်းအောင်မှာ ပုဒ်မ ၁၁၄၊ ၄၃၆၊ ၃၃၂ တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၁၈ || မတ် ၁၉ || ကိုမင်းညို || DVB (ပြည်) || သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်လာသည်။ |- | ၁၉ || မတ် ၁၉ || ကိုအောင်သူရ || [[BBC]] || သတင်းထောက် || ၃ ရက် စစ်မေးခံရ || နေပြည်တော်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ |- | ၂၀ || မတ် ၁၉ || ကိုသန်းထိုက်အောင် || [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || အယ်ဒီတာ || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်(ပြန်လွတ်-၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကိုအောင်သူရနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၁ || မတ် ၂၁ || ကိုအောင်ကိုကိုလတ်<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=​ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် နေပြည်တော်သတင်းထောက်တစ်ဦး ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6223/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးအမှုဖွင့်ခံရ || မတ် ၂၁ တွင် ရဲစခန်းသို့ ပစ္စည်းသွားထုတ်ရာမှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၂|| မတ် ၂၄ || နန်းနန်းတိုင်း၊ နန်းဝင်းရီ၊ ဦးတင်အောင်ကျော် နှင့် စိုင်းစည်သူ<ref>{{Cite web |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ - Progressive Voice |url=https://progressivevoicemyanmar.org/my/2021/12/11/%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%99 |access-date=2026-04-28 |website=progressivevoicemyanmar.org |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ သတင်းထောက်၊ ထုတ်ဝေသူနှင့် ဝန်ထမ်း || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ ချမှတ်ခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဟိုပုံးမြို့ရှိ ရုံးခွဲတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ၎င်းတို့ ၄ ဦးစလုံးအား ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=0001-11-30 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းသတင်းဌာနမှ ၄ ဦး ထောင် ၃ နှစ်စီချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9632/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၂၃|| မတ် ၂၆ || ဦးတင်ရွှေ (တင်ရွှေ-မင်းဘူး) || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ || မကွေးတိုင်း၊ မင်းဘူးမြို့တွင် ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်ခံရပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂၄|| မတ် ၂၇ || ကိုထက်မြတ်သူ || Voice of Thanbyuzayat || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် သတင်းရယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်က ခြေထောက်ကို သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၂၅|| မတ် ၂၇ || ကိုစည်သူလွင် || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဒဏ်ရာရရှိ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || မန္တလေးမြို့တွင် သတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ညာဖက်လက်တွင် ကျည်ထိမှန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ |- | ၂၆|| မတ် ၂၉ || မချန်ဘူ နှင့် ကိုလရော်<ref>{{Cite web |date=2021-10-19 |title=အဖမ်းခံထားရတဲ့ မြစ်ကြီးနား သတင်းထောက်တွေ ပြန်လွတ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myitkyina-journalists-released-10192021043101.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || 74 Media / Kachinwaves || သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || မြစ်ကြီးနားမြို့ အေးစေတီကြက်ခြေနီရုံးအနီး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် မြစ်ကြီးနားထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၂၇ || ဧပြီ ၃ || colspan="4" | The Hakha Post <ref>{{Cite web |date=2021-04-05 |title=The Hakha Post သတင်းဌာနကို စစ်ကောင်စီတပ် ဝင်စီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-hakha-post-news-agency-04052021033311.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ဟားခါးမြို့ရှိ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၂၈|| ဧပြီ ၅ || ကိုလပြည့် || Bago Weekly (ပြည်) || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပြည်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၂၉|| ဧပြီ ၅ || ကိုဇင်သော်နိုင် || Myanmar Post Weekly || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၃၀ || ဧပြီ ၈ || ဒေါ်သင်းသင်းအောင် နှင့် ကိုဂျိမ်းပူထောင်း<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2021-04-09 |title=မဇ္ဈိမသတင်းဌာန ဝန်ထမ်းဟောင်း ၂ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/mizzima-news-2-former-journalist-arrested-/5845843.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] || ဒါရိုက်တာ/သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာလွတ်ငြိမ်းတွင် အမှုရုပ်သိမ်းခံရသည်။ |- | ၃၁|| ဧပြီ ၁၃ || ကိုအားဂျယ် နှင့် ကိုခရစ္စတိုဖာ || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၂|| ဧပြီ ၁၄ || မမျိုးမြတ်မြတ်ပန် || မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |- | ၃၃ || ဧပြီ ၁၈ || Yuki Kitazumi || Nikkei Business Daily || သတင်းထောက် || ပြည်နှင်ဒဏ် || ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် သံတမန်ရေးအရ ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃၄|| ဧပြီ ၂၀ || ကိုအောင်မျိုးထက် || အလွတ်တန်း (ကန့်ဘလူ) || အယ်ဒီတာ (ဟောင်း) || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ကန့်ဘလူမြို့နယ်မှ သတင်းထောက်ဟောင်းဖြစ်ပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၅ || ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | မုံရွာဂေဇက် <ref>{{Cite web |date=2021-04-22 |title=မုံရွာဂေဇက်တိုက် ဝင်စီးခံရမှု နှင့် စစ်ကောင်စီရဲ့သတင်း အမှောင်ချ လုပ်ရပ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-press-and-military-control-of-right-to-information-/5862592.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| မုံရွာမြို့ရှိ သတင်းစာတိုက်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရသည်။ |- | ၃၆|| ဧပြီ ၂၁ || ကိုနိုင်ထွန်းလင်း || Dakkhina Insight || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ (သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရ) || ထားဝယ်မြို့တွင် အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကောင်စီတပ်၏ ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃၇|| ဧပြီ ၂၁ || colspan="4" | တာချီလိတ်သတင်းအေဂျင်စီ ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ တာချီလိတ်မြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၃၈|| ဧပြီ ၂၄ || မတူးတူးသာ နှင့် မိသားစုဝင်များ || ဧရာဝတီ / သန်လျင်ပို့စ် || စာတည်း / အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || သန်လျင်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် သားဖြစ်သူ ကိုဉာဏ်လူသစ်၊ မောင်ဖြစ်သူ ကိုရဲနောင်နှင့် သားဖြစ်သူ၏ သူငယ်ချင်း ကိုသီဟထွန်းတို့နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စာရေးဆရာမ တူးတူးသာ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/6599/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> |- | ၃၉|| ဧပြီ ၂၇ || ကိုနေမျိုးလင်း နှင့် ကိုရှိုင်းအောင် <ref>{{Cite web |date=2021-06-17 |title=VOM အယ်ဒီတာချုပ်နဲ့ သတင်းထောက်တစ်ဦး ပြန်လွတ်လာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/vom-reporters-release-06172021064834.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || VOM || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၁၇) || မန္တလေးမြို့တွင် ဆွေးနွေးလိုသည်ဟုဆိုကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံခဲ့ရပြီး ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး၌ ရုံးထုတ်စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇွန် ၁၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၄၀|| မေ ၂ || ဦးစန်းမြင့် || အလွတ်တန်း (ပုသိမ်) || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || ပုသိမ်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် အရေးယူခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၁|| မေ ၅ || colspan="4" | ရွှေဖီမြေ သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးအခြေစိုက် ရွှေဖီမြေသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၄၂ || မေ ၂၄ || Danny Fenster || Frontier Myanmar || မန်နေဂျင်း အယ်ဒီတာ || ပြန်လည်လွတ်မြောက် || ရန်ကုန်လေဆိပ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး နိုဝင်ဘာတွင် ပြန်လွတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၃ || မေ ၂၅ || ကိုအောင်မြသန်း || ဧရာဝတီတိုင်းမ် || မအူပင်သတင်းထောက် || ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရ || မေ ၂၅ တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ဇူလိုင် ၁၀ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဖမ်းခံရသည်။ |- | ၄၄|| မေ ၂၅ || ကိုဇော်ဝင်းမောင်<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2022-03-28 |title=သတင်းထောက် ကိုနောင်ရိုး အပါအဝင် လူငယ် ၇ ဦးကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲစီ ချမှတ် |url=https://burmese.kachinnews.com/2022/03/28/mar-28-z1/ |access-date=2026-04-28 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၁ မေ ၂၅ ရက် ညပိုင်းတွင် လုံးခင်းသပိတ်သတင်းသွားယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၂ မတ် ၂၈ ရက်တွင် ဖားကန့်မြို့နယ်တရားရုံးက ၎င်းကို ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်ခွဲ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၅|| မေ ၂၈ || ကိုမျိုးသီဟကျော်<ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=မန္တလေးက MPA ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် တစ်ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/soldiers-arrested-mpa-photographer-in-mandalay-05282021065502.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၂၀၂၁ ဇွန် ၃၀) || မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ဇွန် ၃၀ ရက်၌ မန္တလေး အိုးဘိုထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၄၆|| ဇွန် ၂၅ || colspan="4" | [[သံလွင်တိုင်းမ်]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || မော်လမြိုင်မြို့ရှိ သံလွင်တိုင်းမ်သတင်းဌာနရုံးခန်းကို ရဲနှင့် စစ်သားများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ရုံးခန်းငှားရမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အိမ်ရှင်အား စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ |- | ၄၇|| ဇွန် ၂၆ || ကိုမြင့်မြတ်အောင် (ခေါ်) ကိုဒီမြတ်ငြိမ်း || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄၈|| ဇူလိုင် ၂၀ || မမြဝန်းရံ || သံလွင်သွေးချင်း (တောင်ကြီး) || အယ်ဒီတာချုပ် || ပြန်လည်လွတ်မြောက် (၁၇.၁၁.၂၀၂၂) || တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- | ၄၉|| ဩဂုတ် ၁၅ || ဦးစည်သူအောင်မြင့် နှင့် မထက်ထက်ခိုင်<ref>{{Cite news |title=မီဒီယာသမား ဦးစည်သူအောင်မြင့်နဲ့ မထက်ထက်ခိုင်တို့ကို ဖမ်းဆီးတရားစွဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-58285250 |access-date=2026-04-28 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| ဘီဘီစီ မီဒီယာအက်ရှင် (မထက်ထက်ခိုင်) || ဝါရင့်သတင်းစာဆရာ နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်တစ်နေရာတွင် အတူတူဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးစည်သူအောင်မြင့်အား ပုဒ်မ ၅၀၅-က၊ ၁၂၄-က တို့ဖြင့် အမှုဖွင့်ပြီး မထက်ထက်ခိုင်အား ပုဒ်မ ၁၇-၁ ဖြင့် အမှုဖွင့်ကြောင်း ဩဂုတ် ၂၁ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ |- | ၅၀ || စက်တင်ဘာ ၁ || မသူဇာ (ခေါ်) အလှလေးသူဇာ<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-11-22 |title=အလွတ်တန်းသတင်းထောက် မသူဇာ ထောင် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13276/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် || ကမာရွတ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာတွင် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချခံရသည်။ |- | ၅၁|| စက်တင်ဘာ ၆ || ကိုမှူးအိမ်ဇော်<ref>{{Cite web |last=ချမ်းမြေ့အောင် |date=2021-09-13 |title=သတင်းသမားတွေ ပစ်မှတ်ထား ဖမ်းဆီးခံနေရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/arrested-reporters-09122021225402.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ခေတ္တ ရန်ကုန်တိုင်းလွှတ်တော် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က အင်အားအများအပြားဖြင့် ည ၁၁ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၅၂|| စက်တင်ဘာ ၁၁ || ကိုဝေလင်းယု နှင့် မထက်ထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ဟန်သစ် |date=2022-12-16 |title=သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ်မီဒီယာပို့စ်မှ သတင်းသမား၂ ဦးကို စစ်ကောင်စီ ထောင် ၅ နှစ်စီ ချ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/13509/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || သင်္ဃန်းကျွန်းပို့စ် || အယ်ဒီတာများ || ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ || ရန်ကုန်တွင် ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းမိသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများ အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်စီ ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅၃|| စက်တင်ဘာ ၁၄ || အမည်မသိ || ဒေသခံသတင်းဌာန || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခံရ || မကွေးတိုင်းရှိ နေအိမ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူကို သေနတ်ဖြင့်ချိန်ကာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ နံနက် ၅ နာရီအထိ ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမှောင်ခေတ်သို့ ပြန်လည်တွန်းပို့ခံရခြင်း -စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းသတင်းမီဒီယာများရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ – IJBS |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-2/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA/ |access-date=2026-04-28 |website=ijbs.online}}</ref> |- | ၅၄|| အောက်တိုဘာ ၁၁ || ကိုပြည့်ဖြိုးအောင်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=ဇေယျာတိုင်းမ် သတင်းသမား ၂ ဦး ထောင်၂ နှစ်စီ ချခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10013/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[ဇေယျာတိုင်း(မ်)|ဇေယျာတိုင်းမ်]]|| ဒုအယ်ဒီတာချုပ် || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုတွင် ရှိနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်တွင် ရွှေဘိုထောင်တွင်းတရားရုံးမှ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅၅|| အောက်တိုဘာ ၁၄ || colspan="4" | [[ဧရာဝတီသတင်းဌာန|ဧရာဝတီ]] သတင်းဌာန ရုံးခန်း စီးနင်းခံရ || ရန်ကုန်မြို့အခြေစိုက် ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံစီးနင်းခဲ့သည်။ |- | ၅၆|| အောက်တိုဘာ ၁၉ || ကိုထက်မြက်သူ || သံဖြူဇရပ်အသံ || ကျိုက်ထိုသတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း ထိုနေ့မှာပင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၅၇|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || ကိုကောင်းဆက်လင်း<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=ဆေးရုံတင်ထားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုကောင်းဆက်လင်း မိသားစုနဲ့ တွေ့ခွင့်မရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kaungsetlin-mpa-cannot-meet-with-his-family-12072021081354.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| MPA || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်းတွင် စစ်ကားဖြင့် တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-05-26 |title=သတင်းထောက် မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း အလုပ်နဲ့ ထောင် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hmueyadanarkhetmohmohtun-05262023063929.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၅၈|| ဒီဇင်ဘာ ၅ || မမှူးရတနာခက်မို့မို့ထွန်း<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်းအေး |date=2023-06-01 |title=ကားနဲ့တိုက်ဖမ်းခံရသူ ရုပ်သံသတင်းထောက် ထောင်ဒဏ် ၁၀နှစ်ထပ်မံချမှတ်ခံရ |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-court-convicts-journalist-injured-by-army-on-2nd-charge-extending-jail-term-to-13-years/7117644.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| MPA || ရုပ်သံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရ<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=0001-11-30 |title=စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသက်သေ၊ ပန်းပင်ကြီးလမ်းဖြစ်စဉ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9560/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ရန်ကုန်၊ ကြည့်မြင်တိုင် ပန်းပင်ကြီးလမ်း ဆန္ဒပြပွဲသတင်းယူနေစဉ် စစ်ကားဖြင့် အရှိန်ပြင်းစွာ ဝင်တိုက်ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ခြေလက်များတွင် ဒဏ်ရာအပြင်းအထန်ရရှိခဲ့ပြီး အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေဖြင့် စစ်ဆေးရုံတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်နှင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀ (ည) အတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ်၊ စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ်ကို အလုပ်နှင့်ထောင် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-15 |title=ပန်းပင်ကြီးလမ်း သပိတ် ဖြိုခွင်းဖမ်းဆီးခံရမှု မျက်မြင်သက်သေပြောပြချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cle2l3q292go |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |- | ၅၉ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုစိုးနိုင်<ref>{{Cite web |date=2023-08-30 |title=ကိုစိုးနိုင် - ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ လက်စဖျောက်ခံရသူ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp3r614eln5o |access-date=2026-04-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> || အလွတ်တန်း(Street Photography) || ဓာတ်ပုံ/ဒီဇိုင်နာ || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || လသာမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ |- | ၆၀ || ဒီဇင်ဘာ ၁၀ || ကိုဇော်ထွန်း၉ခ)ဘလိတ် || အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံ || ဖမ်းဆီးခံရ || ကိုစိုးနိုင်နှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရပြီး၊ ပုဒ်မ ၅၀၅-က ဖြင့် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလဆန်းတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ |- | ၆၁ || ဒီဇင်ဘာ ၁၁ || ကိုအောင်စံလင်း || DVB (ဝက်လက်) || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ နေအိမ်တွင် ညသန်းခေါင်၌ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=MLAT |date=2022-01-14 |title=ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ DVB သတင်းထောက် ရွှေဘိုထောင်ကိုရောက်ရှိနေ |url=https://myaelattathan.com/news/5653/ |access-date=2026-04-28 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> |- | ၆၂|| ဒီဇင်ဘာ ၁၉ || ကိုဖိုးသား (ခ) ဇော်လင်းထွဋ်<ref>{{Cite web |date=2020-01-23 |title=ကိုဇော်လင်းထွဋ် (ခ) ဖိုးသား၏ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း |url=https://aappb.org/bu/%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%bd%e1%80%8b%e1%80%ba-%e1%80%81-%e1%80%96%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e/ |access-date=2026-04-28 |website=Assistance Association for Political Prisoners |language=bu}}</ref>|| အလွတ်တန်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ဆန္ဒပြပွဲသို့အသွား လမ်း၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ မတ်လတွင် အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် ဒေါင်းတို့မျိုးဆက် သံချပ်အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉ တွင် မီးတုတ်သပိတ်ကြောင့် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2022-03-31 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ဖိုးသားနှင့် တကသကျောင်းသူ မဆုရည်လင်းတို့ ထောင်သုံးနှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-en/2022/03/31/28202/ |access-date=2026-04-28 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁ || ဇန်နဝါရီ ၁၅ || မငြိမ်ငြိမ်းအေး (ခ) မေဘယ်လ်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်း |date=2022-07-19 |title=မြန်မာ သတင်းသမား ဖမ်းဆီးထောင်ချမှု ရပ်တန့်အောင် ကုလလုပ်ဆောင်ဖို့ RSF တောင်းဆို |url=https://burmese.voanews.com/a/rsf-myanmar-freelancer-sentence/6664051.html |access-date=2026-04-27 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>|| [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]] နှင့် အလွတ်တန်း || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် || ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၄ တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၂|| ဇန်နဝါရီ ၁၆ || ကိုအောင်ဇော်ဇော်<ref>{{Cite web |last=မြတ်သွယ် |date=0001-11-30 |title=MFP သတင်းဌာနကို ရုပ်သံကူညီတည်းဖြတ်ပေးသူ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10160/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || [[Mandalay Free Press]] || သတင်းတည်းဖြတ်သူ (လုပ်အားပေး) || ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၆ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ တောက္ကရှပ်ကျေးရွာရှိ နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ ဖုန်းနှင့် Laptop များအတွင်းရှိ အချက်အလက်များကြောင့်ဟု ယူဆရပြီး ၂၀၂၂ မတ် ၂၃ တွင် ကန့်ဘလူမြို့နယ်တရားရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၃|| ဇန်နဝါရီ ၁၈ || မမိုးမြင့်၊ ကိုဇော် နှင့် ကိုသားကြီး<ref>{{Cite web |last=မောင်ရွှေဝါ |date=0001-11-30 |title=ထားဝယ်မြို့ Dawei Watch သတင်းဌာနမှ ၃ ဦး အဖမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/10152/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> || Dawei Watch || သတင်းထောက်များ နှင့် ရုံးအဖွဲ့ဝင် || နေအိမ်များတွင် ဖမ်းဆီးခံရ || တနင်္သာရီတိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များသို့ စစ်ကောင်စီတပ်များက ကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး ည ၁၀ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ Dawei Watch ရုံးကို ပိတ်ထားသည်မှာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း နေအိမ်များအထိ လိုက်လံစီးနင်း ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ |- | ၄|| ဇန်နဝါရီ ၂၂ || အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် သတင်းထောက်တစ်ဦး || Western News || - || တရားစွဲဆိုခံရ (၁၂၄-က) || အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းဖော်ပြမှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးဘုန်းမြင့်ကျော်က တရားလိုလုပ်ကာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှု ပုဒ်မ ၁၂၄-က ဖြင့် စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၅|| မေ ၇ || colspan="4" | [[နိရဉ္စရာသတင်းဌာန|နိရဉ္စရာ (Narinjara)]]|| ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့ရှိ သတင်းဌာနရုံးခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်း ရှာဖွေခဲ့သဖြင့် လုံခြုံရေးအရ သတင်းဌာန၏ လုပ်ငန်းများကို ယာယီရပ်နားခဲ့ရသည်။ |- | ၆ || မေ ၁၀ || ကိုမောင်မောင်မျိုး (ခ) မျိုးမြင့်ဦး || [[မဲခေါင်သတင်းဌာန]] || အလွတ်တန်းသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် || ၂၀၂၂ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဘားအံမြို့အနီး သံလွင်မြစ်ကူးတံတား စစ်ဆေးရေးဂိတ်၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ မဲခေါင်သတင်းဌာနက တင်ပြသည့် သတင်းများကို ၎င်း၏ Facebook တွင် ပြန်လည်မျှဝေခြင်းကြောင့် အကြမ်းဖက်တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၂(က) ဖြင့် ဘားအံတရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=သတင်းထောက် မောင်မောင်မျိုး လွတ်မြောက်ရေး CPJ တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/cpj-call-to-release-reporter-mgmgmyo-05182022144919.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |- | ၆ || ဇူလိုင် ၃၀ || ကိုအေးကျော်<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2022-08-09 |title=ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုအေးကျော် ဖမ်းဆီးခံရပြီး သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/ko-aye-kyaw-photo-journalist/6693896.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> || အထက်မြန်မာပြည် ဓာတ်ပုံအသင်း || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || စစ်ကြောရေးတွင် သေဆုံး || စစ်ကိုင်းမြို့နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရသည့် ၄ ဦးမြောက် သတင်းထောက်ဖြစ်သည်။ |- | ၇|| ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ဦးကျော်ဇေယျ<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2022-12-25 |title=ကမ္ဘောဇတိုင်းအယ်ဒီတာချုပ် ဦးကျော်ဇေယျ အဖမ်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kanbawza-tai-media-chief-editor-arrested-12242022235611.html |access-date=2026-04-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> || ကမ္ဘောဇတိုင်း || အယ်ဒီတာချုပ် || ဖမ်းဆီးခံရ || ၂၀၂၁ မတ်လမှစ၍ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရသဖြင့် တိမ်းရှောင်နေစဉ် ပဲခူးတိုင်း၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ရဲများက ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၈ || ဒီဇင်ဘာ ၂၅ || ကိုစိုင်းဝင်းအောင် (ခ) အေစိုင်းကေ || Federal News Journal || အယ်ဒီတာ || သေဆုံး || ကရင်ပြည်နယ် လေးကေ့ကော်ဒေသတွင် ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က စစ်ကောင်စီတပ်၏ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ၎င်းအပေါ် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့က ပြစ်တင်ရှုတ်ချကြောင်း ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-01-05 |title=အယ်ဒီတာ အေစိုင်းကေ သေဆုံးမှု ယူနက်စကို ရှုတ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/unesco-condemns-killing-of-journalist-in-burma-01052022151953.html |access-date=2026-04-29 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| ဇန်နဝါရီ ၁၃ || ကိုမြတ်သူကျော် || - || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၈ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ခံရ || ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ တွင် ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်၊ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၈ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ၆ လ ထပ်မံချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး အင်းစိန်ထောင်အတွင်း ရိုက်နှက်နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ထောင်တွင်းနှိပ်စက်ခံ ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် မြတ်သူကျော်ကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/744048 |access-date=2026-04-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> |- | ၂ || မေ ၂၃ || ကိုစိုင်းဇော်သိုက်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာသတင်းထောက်များကို ထောင်တွင်း ကိုယ်ထိလက်ရောက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ချက်ချင်းရပ် တန့်ရန် CPJ ပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/692465 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-09-06 |title=Myanmar Now ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုစိုင်းဇော်သိုက် အကျဉ်းချခံထားရတာ တစ်နှစ်ပြည့်ပြီ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/57549/ |access-date=2026-04-27 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| [[မြန်မာနောင်း]] || ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || စစ်တွေမြို့၌ မိုခါမုန်တိုင်းမှတ်တမ်းတင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာတွင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ၅၀၅-က၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေတို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ |- style="background: #e9e9e9;" | ၃|| အောက်တိုဘာ ၂၉ || colspan="4" | DMG သတင်းဌာန <ref>{{Cite web |last=လင်းထင် |date=2023-10-31 |title=စစ်တွေ DMG သတင်းဌာနကို စစ်တပ် ဝင်စီး၊ ဒေသခံသတင်းသမားများ တိမ်းရှောင်ရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44241/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| စစ်တွေမြို့ရှိ DMG ရုံးခန်းကို အင်အား ၂၀ ကျော်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၄ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုထက်အောင်<ref>{{Cite web |last=ခင်ငြိမ်းချမ်း |first=ရောင်နီ |date=2024-05-17 |title=စစ်တွေမှ DMG သတင်းထောက် အကြမ်းဖက်ပုဒ်မဖြင့် အမှုထပ်ဖွင့်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/52507/ |access-date=2026-04-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| DMG || သတင်းထောက် || ဖမ်းဆီးခံရ || စစ်တွေမြို့၌ သတင်းယူနေစဉ် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၎င်းကို လမ်းပြခိုင်း၍ DMG ရုံးခန်းကို စီးနင်းခဲ့ပြီး ပစ္စည်းများသိမ်းယူကာ ရုံးကို ချိပ်ပိတ်ခဲ့သည်။ |- | ၅ || အောက်တိုဘာ ၂၉ || ကိုစိုးဝင်းအောင် || DMG || ညစောင့်ဝန်ထမ်း || ဖမ်းဆီးခံရ (အမှုရင်ဆိုင်ဆဲ) || ကိုထက်အောင်ကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် DMG ရုံးခန်းသို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ |- | ၆ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုအောင်ဆန်းဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် || မြိတ်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ၂၀၂၄ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- | ၇ || ဒီဇင်ဘာ ၁၂ || ကိုမျိုးမြင့်ဦး || Dawei Watch || သတင်းထောက် || တစ်သက်တစ်ကျွန်း || ကိုအောင်ဆန်းဦးနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ၂၀၂၄ မေလတွင် မြိတ်ထောင်စစ်ခုံရုံးက တစ်သက်တစ်ကျွန်း (အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်) ချမှတ်ခဲ့သည်။ |- |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; line-height:1.6em;" |+ '''၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း သတင်းထောက်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု၊ လွတ်မြောက်မှုနှင့် စီးနင်းခံရမှု မှတ်တမ်း''' |- style="background: #ececec; text-align: center;" ! scope="col" style="width:4%;" | စဉ် !! scope="col" style="width:10%;" | ဖမ်းဆီးရက် !! scope="col" style="width:15%;" | အမည် !! scope="col" style="width:15%;" | သတင်းဌာန !! scope="col" style="width:10%;" | တာဝန် !! scope="col" | အခြေအနေ !! scope="col" | ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ၁|| သြဂုတ် ၂၁ || ကိုဝင်းထွဋ်ဦး နှင့် ကိုထက်မြက်သူ || [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]] / အလွတ်သတင်းထောက် || သတင်းထောက် နှင့် အလွတ်သတင်းထောက် || သတ်ဖြတ်ခံရ || မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ရှိ နေအိမ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2024-08-30 |title=သတင်းထောက် ၂ ယောက်သတ်ဖြတ်ခံရမှု UNESCO ပြစ်တင် |url=https://burmese.voanews.com/a/unesco-myanmar-journalist/7765275.html |access-date=2026-04-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> |- | ၂ || စက်တင်ဘာ ၂၉ || မဆွတ်ရိန်ပန်<ref>{{Cite web |title=ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခံရသည့် ကချင်သတင်းထောက်ကို ပြန်လွှတ်ရန် CPJ တောင်းဆို |url=https://burmese.dvb.no/post/737995 |access-date=2026-04-27 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>|| 74 Media || သတင်းထောက် || ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် || ရန်ကုန်၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်တွင် အရပ်ဝတ်စစ်သားများက ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ရေကြည်အိုင်စစ်ကြောရေးတွင် ၂၂ ရက်ကြာ နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ တွင် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ၅၀ (ည) ဖြင့် ထောင် ၁၀ နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခံရသဖြင့် ယခင် ၅၀၅ (က) အတွက် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ |- | ၃|| စက်တင်ဘာ ၂၉ || ကိုတာလင်းမောင် နှင့် ကိုနောင်ရိုး || Red News Agency / အလွတ်သတင်းထောက် || ဖားကန့်သတင်းထောက်များ || ဖမ်းဆီးခံရပြီး ပြန်လွတ် || ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၉ တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဖားကန့်မြို့၌ KIA ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သတင်းရေးသားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နားလည်မှုလွဲမှားသဖြင့် ခေါ်ယူမေးမြန်းခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၈ ရက်အကြာ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ မီဒီယာ ပုဂ္ဂိုလ်များ]] tjz025i1zhuccafuq2pft408hcslpum 100 284919 1028112 1027918 2026-04-29T01:50:57Z Salai Rungtoi 22844 1028112 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး အွန်လိုင်းပစ္စည်းရောင်းချသည့် အလီဘာဘာ၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု SHOP APP MM ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ဧပြီလကုန် ရပ်ဆိုင်းလိုက်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/311511 (Eleven)] * [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] (UAE) က ၎င်းတို့အနေဖြင့် [[အိုပက်|ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့]] (OPEC) မှ နုတ်ထွက်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။ [https://www.reuters.com/markets/commodities/uae-says-it-quits-opec-opec-statement-2026-04-28/ (Reuters)] <!-- All news items above this line -->}} 0vk0sbf0barzapt2vzysinxcms9vig4 1028113 1028112 2026-04-29T02:04:07Z Salai Rungtoi 22844 1028113 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး အွန်လိုင်းပစ္စည်းရောင်းချသည့် အလီဘာဘာ၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု SHOP APP MM ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ဧပြီလကုန် ရပ်ဆိုင်းလိုက်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/311511 (Eleven)] * [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] (UAE) က ၎င်းတို့အနေဖြင့် [[အိုပက်|ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့]] (OPEC) မှ နုတ်ထွက်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။ [https://www.reuters.com/markets/commodities/uae-says-it-quits-opec-opec-statement-2026-04-28/ (Reuters)] * [[အဲအိန္ဒိယ]] (Air India)၊ အင်ဒီဂို (IndiGo) နှင့် စပိုက်ဂျက် (SpiceJet) လေကြောင်းလိုင်းတို့က [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း|၂၀၂၆ ခုနှစ် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှု အကျပ်အတည်း]]နှင့် အီရန်စစ်ပွဲတို့ကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်များ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းမှာ "လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ရပ်ဆိုင်းရတော့မည့်" အခြေအနေသို့ ဆိုက်ရောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း အိန္ဒိယအစိုးရထံ အကြောင်းကြားခဲ့ကြသည်။ [https://aje.news/kop1nl?update=4528319 (Al Jazeera)] <!-- All news items above this line -->}} 14zwloem0qudzjyetsh0acy50a1ms81 1028114 1028113 2026-04-29T02:06:56Z Salai Rungtoi 22844 1028114 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး အွန်လိုင်းပစ္စည်းရောင်းချသည့် အလီဘာဘာ၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု SHOP APP MM ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ဧပြီလကုန် ရပ်ဆိုင်းလိုက်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/311511 (Eleven)] * [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] (UAE) က ၎င်းတို့အနေဖြင့် [[အိုပက်|ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့]] (OPEC) မှ နုတ်ထွက်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။ [https://www.reuters.com/markets/commodities/uae-says-it-quits-opec-opec-statement-2026-04-28/ (Reuters)] * [[အဲအိန္ဒိယ]] (Air India)၊ အင်ဒီဂို (IndiGo) နှင့် စပိုက်ဂျက် (SpiceJet) လေကြောင်းလိုင်းတို့က [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း|၂၀၂၆ ခုနှစ် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှု အကျပ်အတည်း]]နှင့် အီရန်စစ်ပွဲတို့ကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်များ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းမှာ "လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ရပ်ဆိုင်းရတော့မည့်" အခြေအနေသို့ ဆိုက်ရောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း အိန္ဒိယအစိုးရထံ အကြောင်းကြားခဲ့ကြသည်။ [https://aje.news/kop1nl?update=4528319 (Al Jazeera)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ဝပြည်နယ်]] တရားရေးကော်မတီမှ အရာရှိ (၂) ဦးသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာကို အလွဲသုံးစားပြု၍ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်ခဲ့သည့်အတွက် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ရာထူးအရပ်ရပ်မှ ထုတ်ပယ်ကာ ထောင်ဒဏ် (၃) နှစ်စီ ချမှတ်လိုက်ကြောင်း ဝပြည်နယ် တရားရေးရာလုပ်ငန်းကော်မတီက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c9wej5j5821t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} iuv95t5kn86dpl7bqwxtznxbk4ptxu5 1028230 1028114 2026-04-29T07:40:27Z Salai Rungtoi 22844 1028230 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး အွန်လိုင်းပစ္စည်းရောင်းချသည့် အလီဘာဘာ၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု SHOP APP MM ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ဧပြီလကုန် ရပ်ဆိုင်းလိုက်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/311511 (Eleven)] * [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] (UAE) က ၎င်းတို့အနေဖြင့် [[အိုပက်|ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့]] (OPEC) မှ နုတ်ထွက်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။ [https://www.reuters.com/markets/commodities/uae-says-it-quits-opec-opec-statement-2026-04-28/ (Reuters)] * [[အဲအိန္ဒိယ]] (Air India)၊ အင်ဒီဂို (IndiGo) နှင့် စပိုက်ဂျက် (SpiceJet) လေကြောင်းလိုင်းတို့က [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း|၂၀၂၆ ခုနှစ် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှု အကျပ်အတည်း]]နှင့် အီရန်စစ်ပွဲတို့ကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်များ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းမှာ "လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ ရပ်ဆိုင်းရတော့မည့်" အခြေအနေသို့ ဆိုက်ရောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း အိန္ဒိယအစိုးရထံ အကြောင်းကြားခဲ့ကြသည်။ [https://aje.news/kop1nl?update=4528319 (Al Jazeera)] '''ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်''' *အနောက်တောင်[[မုတ်သုန်|မုတ်သုံလေ]]သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်နေ့မှ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးသို့ ၀င်ရောက်ဖွယ်ရာရှိပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ဒုတိယရက်သတ္တပတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ပြန်လည် ဆုတ်ခွာသွားဖွယ်ရာရှိသည်။ [https://www.moezala.gov.mm/my/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%81%8A-%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AE%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%9A%E1%80%B1%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%BB%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA (မိုးဇလ)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ဝပြည်နယ်]] တရားရေးကော်မတီမှ အရာရှိ (၂) ဦးသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာကို အလွဲသုံးစားပြု၍ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်ခဲ့သည့်အတွက် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ရာထူးအရပ်ရပ်မှ ထုတ်ပယ်ကာ ထောင်ဒဏ် (၃) နှစ်စီ ချမှတ်လိုက်ကြောင်း ဝပြည်နယ် တရားရေးရာလုပ်ငန်းကော်မတီက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c9wej5j5821t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} ciahvhea1ivh3iatbxsgzeesjh6xuh2 6 284927 1028135 1027927 2026-04-29T03:58:51Z Ninjastrikers 22896 1028135 wikitext text/x-wiki == အနှစ်ချုပ် == {{Non-free use rationale | Description = Poster for ''[[အိပ်မက်တစ်ခုအတွက် ဆုတောင်းသီချင်း|Requiem for a Dream]]'' | Source = May be found at the following website: [http://impawards.com/2000/requiem_for_a_dream.html IMP Awards] | Article = အိပ်မက်တစ်ခုအတွက် ဆုတောင်းသီချင်း | Portion = Small portion of commercial product. | Low resolution = Yes. | Purpose = Serves as "cover art" to identify the article's topic. | Replaceability = No. | Other information = }} == လိုင်စင်သတ်မှတ်ခြင်း == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|}} 9zmxdv6f2pjz8lqjwk4rf7vfznndfit 0 284929 1028128 1027932 2026-04-29T03:44:49Z EmausBot 5629 [[ပျူ လူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1028128 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပျူ လူမျိုး]] gyrj8a6gg236zi6fxshiwnc6rgh1osp 1028277 1028128 2026-04-29T08:49:32Z EmausBot 5629 [[ပျူလူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1028277 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပျူလူမျိုး]] 9e7x0nyszsjrdlrat63zx3pne4fsorz 0 284930 1028057 1027948 2026-04-28T14:21:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028057 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} fldysq70enn0hnaowt5cflwcyetlojx 1028058 1028057 2026-04-28T14:21:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028058 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}}} <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> hhfw70c2bj8io8xnq8pi8mimxl391f5 1028060 1028058 2026-04-28T14:22:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028060 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {{reflist}} <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> bu47ov4j2h73dzm3dxwv95hhrijjnle 1028061 1028060 2026-04-28T14:22:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028061 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== {<references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> 4up7ampi3u2denmudtesnpl8j65eyua 1028062 1028061 2026-04-28T14:23:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028062 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> 1padlmbcltf9xppsh6xdddaz0xhhnaq 1028066 1028062 2026-04-28T14:23:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028066 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] mqvbz02wmg86tfbjhube4hiuyz186w9 1028067 1028066 2026-04-28T14:24:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028067 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] igbqude8s5bsug3a44f7urzerjk3zrw 1028068 1028067 2026-04-28T14:24:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028068 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = Station and walkway approach in 2011 | caption = Station and walkway approach in 2011 | address = Kita Matsuoyama, [[Arashiyama|Arashiyama District]], [[Nishikyō-ku, Kyoto|Nishikyō Ward]], [[Kyoto|Kyoto City]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] bjj47vpjuu0p29tc7a4epkotca9f9ix 1028072 1028068 2026-04-28T14:28:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028072 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = ဘူတာရုံနှင့် လျှောက်လမ်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် | caption = ဘူတာရုံနှင့် လျှောက်လမ်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် | address = ခိတမဆွတ်အိုယာမ၊ [[အရရှိယာမ]]၊ [[နိရှိခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နိရှိခယောရပ်ကွက်]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]] | borough = [[ကျိုတိုစီရင်စု]] | country = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|View of the station platform]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] 6ni2d8qu0wc6utnfe417rxwkjxpeuwl 1028073 1028072 2026-04-28T14:29:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1028073 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}} | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Truck Hozukyo station-201106.jpg | alt = ဘူတာရုံနှင့် လျှောက်လမ်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် | caption = ဘူတာရုံနှင့် လျှောက်လမ်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် | address = ခိတမဆွတ်အိုယာမ၊ [[အရရှိယာမ]]၊ [[နိရှိခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နိရှိခယောရပ်ကွက်]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]] | borough = [[ကျိုတိုစီရင်စု]] | country = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] | coordinates = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}<ref name="openstreetmap" /> | owned = {{ric|JR West|name=}} | operator = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]] | line = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]] | distance = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}} | platforms = 1 [[side platform]] | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = | zone = | website = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened) | closed = <!-- n/a --> | passengers = 3 daily<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | pass_rank = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan | services = }} '''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== [[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|ဘူတာပလက်ဖောင်း]] ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route | route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]] | col = #e10021 | f = w}}<!-- colour from the official website --> {{J-rserv | service = ဒေသတွင်း | previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]] | next = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}} * {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}} {{Sagano Scenic Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="openstreetmap">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/538974324 | title = Node: Torokko Hozukyō (538974324) | publisher = OpenStreetMap | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="official">{{cite web | url = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php | script-title=ja:トロッコ保津峡駅 | publisher = 嵯峨野観光鉄道 | access-date = 2017-10-30 |language=ja}}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&station_name=トロッコ保津峡&map_id=1&lang=en | title = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway) | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2017-10-31 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/ | title = Sagano Scenic Line | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2017-10-31 }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] s4nl79e5owqscwlb5m8qi9i72hol2uz 1 284932 1028121 1028026 2026-04-29T03:23:43Z Ninjastrikers 22896 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1028121 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Ninjastrikers}}ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :{{strikethrough|အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။}} ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါဆိုတဲ့ စကား ကန့်ကွက်ပါတယ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဆိုတဲ့ အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းရှိတဲ့အပြင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွင်လည်း အဆိုပါ တွေ့ဆုံပွဲအခမ်းအနားသို့ ကော်မရှင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး လို့ တရားဝင် ဖော်ပြထားချက်ရှိပါတယ်။ဒီတော့ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေကို မူရင်းအတိုင်းပဲ ဆက်လက်ထားရှိပေးပါ။မှတ်ချက်အနေနဲ့ ကိုးကားပြပြီး စာသားတွေနဲ့သာ ရှင်းလင်းပြပေးပါ။ [https://www.moi.gov.mm/news/80796] [https://news-eleven.com/article/310870] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::{{ping|Zawzawaungthwin}} စကားကိုလိုရာဖြတ်ပြီးကန့်ကွက်နေတာလားခင်ဗျ (နားလည်မှုလွဲတာလို့ယူဆပါတယ်) ကျနော်ပြောတာက တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်တရားဝင်websiteမှာ "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"စာရင်းမှာ သီးခြား ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) အဖြစ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို မဖော်ပြထားဘူးလို့ ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။ '''(စာရင်းက တာဝန်နှစ်ခုပူးတွဲယူခဲ့သူတွေကိုပဲ ဖော်ပြထားတာလို့နားလည်ရပါတယ်။)''' မှတ်တမ်းမှတ်ရာလို့ဆိုရာမှာလည်း တပ်မတော်ဘက်က တရားဝင်မှတ်တမ်းမှတ်ရာနဲ့ တရားဝင်သမိုင်းစာအုပ်တွေကိုပဲကိုးကားထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးနှစ်ခုမတူပေမဲ့ ၂၀၂၆မတ်လအတွင်းမှလွဲလို့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ထဲကိုခန့်ထားလေ့ရှိတာဖြစ်ပါတယ်။ {{ping|Ninjastrikers}}ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲရေးမယ့်အစား ဒီဆောင်းပါးတစ်ခုထဲမှာပဲ မတူတာကို ခေါင်းစဉ်ခွဲနဲ့ရှင်းလင်းရေးတာပိုသင့်တော်မယ်လို့ထင်ပါတယ်၊ သမိုင်းကြောင်းဟာတစ်ခုထဲဖြစ်နေပါတယ်၊ လူစာရင်းမှာလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးခန့်အပ်မှုမှလွဲလို့ ကျန်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာအတူတူပဲဖြစ်နေလို့ပါ။ အားလုံးပဲ ကျေးဇူးပြုပြီး ပြန်လည်​မဆွေးနွေးခင်မှာ ကျနော်ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] Primary Source vs. Secondary Source တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် ဝက်ဘ်ဆိုက်ဆိုတာက မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့၊ '''ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (Constitution)''' ဆိုတာကတော့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ '''Highest Law (အမြင့်ဆုံးဥပဒေ)''' ဖြစ်ပါတယ်။ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀၁ ကာလုံ ဖွဲ့စည်းခြင်းမှာ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဆိုတာပဲ ပါပါတယ်။သူ့ဟာသူ ဘယ်နှစ်ခု ပူးတွဲ ယူယူ၊ ဥပဒေက ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ တရားဝင်အခေါ်အဝေါ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ဝီကီခေါင်းစဉ်ကို ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ဝီကီရဲ့ '''Reliable Sources''' မူဝါဒနဲ့လည်း မကိုက်ညီပါဘူး။နောက်ပြီး ပူးတွဲတာဝန် (Concurrent Roles) နဲ့ သီးခြားရာထူး (Distinct Titles)ကိစ္စ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ကိစ္စဟာ အကောင်းဆုံး သာဓကပါပဲ။ သူဟာ '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)''' ရာထူးကို သီးခြားခန့်အပ်ခံရတာဖြစ်ပြီး '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒီရာထူးနှစ်ခုဟာ "သီးခြားစီ" ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။'''ဒုတပ်ချုပ်''' ဖြစ်ရင် '''ကချုပ်(ကြည်း)''' တာဝန်ကို ယူရတယ် (Ex-officio)။ဒါပေမဲ့ '''ကချုပ်(ကြည်း)''' တာဝန်ကို ယူတိုင်း '''ဒုတပ်ချုပ်''' ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။ဒါကြောင့် စာမျက်နှာခေါင်းစဉ်ကို ပေါင်းရေးလိုက်ရင် ဒီလို သီးခြားခန့်အပ်မှုတွေရှိတဲ့အခါမှာ အချက်အလက်တွေ ရှုပ်ထွေးသွားနိုင်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။WP:PRECISION (တိကျမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ)ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ '''Title Precision''' အရ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုဟာ အကြောင်းအရာကို တိတိကျကျ ဖော်ပြရပါမယ်။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် စာမျက်နှာဟာ အဲဒီ "ရာထူး" အကြောင်းကိုပဲ ရေးတာဖြစ်လို့၊ နောက်ကနေ ပူးတွဲတာဝန်တွေကို အမြီးအမောက် လိုက်တပ်နေစရာ မလိုပါဘူး။ခင်ဗျား ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်ပြီး ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::::ပူးတွဲတာဝန်ယူရတာမို့ ဝီကီမှာ ခေါင်းစဉ်ကို ပူးတွဲရေးသားဖော်ပြဖို့ဆိုတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ပင်မခေါင်းစဉ်/ခေါင်းစီး တစ်ခုတည်းထားပြီး ကျန်ခေါင်းစဉ်ကို redirect လုပ်တဲ့ ပုံစံကိုပဲ သုံးလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် အကြောင်းအရာတူ ခေါင်းစဉ်ကွဲ ဆိုတဲ့ သဘောတရားဖြစ်တာဆိုရင် "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" ကို ပင်မထားပြီး "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)" ကို ပြန်ညွှန်းလုပ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ကြားထဲမှာ ကချုပ်(ကြည်း) သီးခြားခန့်အပ်ခဲ့တာရှိတာမို့ အရင်ကလိုပဲ ခေါင်းစဉ်/ဆောင်းပါးနှစ်ခု ခွဲပြီးထားမလား ဆိုတဲ့ ရွေးချယ်စရာနှစ်ခုကို မြင်ပါတယ်။ ကျနော်တစ်ယောက်ထဲကနေ ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်တာမျိုး မဖြစ်ချင်တာမို့ တခြားအယ်ဒီတာတွေကိုလည်း ဖိတ်ခေါ်ချင်ပါတယ်။ @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]], @[[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|Htanaungg]], @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]]. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၂၃၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) kk8mlro1qrzv39jxktmoqqxmbask0el 1028169 1028121 2026-04-29T05:50:07Z Salai Rungtoi 22844 /* ရာထူးအခေါ်အဝေါ် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1028169 wikitext text/x-wiki == ရာထူးအခေါ်အဝေါ် == @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]], "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နဲ့ "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တို့က ရာထူး တစ်ခုစီဖြစ်ပေမယ့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူက တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေတာကြောင့် မီဒီယာတွေမှာ ရာထူးနှစ်ခုကို ပူးတွဲဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီမှာလည်း ပူးတွဲ ရေးသားတာထက် အရင်လို ဆောင်းပါးတစ်ခုစီ ခွဲခြား ဖော်ပြတာက ပိုသင့်လျော်မယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၁၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{ping|Ninjastrikers}}ဒါပေမယ့် "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"[https://web.archive.org/web/20251214143341/https://dsmuseum.gov.mm/second-commander-chief/] ဆိုတဲ့ စာရင်းခေါင်းစဉ်က သူတို့တရားဝင်မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ (ခုပေးထားတာ ၂၀၂၅တုန်းက မော်ကွန်းတင်ထားတဲ့archive linkဖြစ်ပါတယ်။ မူရင်း websiteကို link error မဖြစ်ခင် ၂၀၂၆ဧပြီ၂၂ရက်နေ့မှာ ဝင်ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါ။) နောက်တစ်ခုသတိပြုရမှာက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဆိုတဲ့ ရာထူးဟာ ၁၉၈၉ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာတာဖြစ်ပြီး အဲဒီနောက်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)က တစ်ယောက်တည်းပူးတွဲကိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၅၅-၁၉၈၉ ကာလ မှာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်လို့ပြောမယ်ဆိုရင် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)၊ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဆိုပြီး သုံးဦးစီ ခန့်ထားခဲ့ပါတယ်။ :{{strikethrough|အစ်ကို ပြထားတဲ့ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup] ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာကလည်း အဲဒီမတိုင်ခင် ရက်ပိုင်းလေးမှာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တစ်ယောက်သီးခြားခန့်ထားခဲ့တာမို့လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာစဉ်းစားစရာပါ။}} ၁၉၈၉-၂၀၂၆ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၃ဦးလုံးကို တရားဝင်အသုံးအနှုန်းမှာ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)" အဖြစ်သာ တစ်ပေါင်းတည်းသုံးနှုန်းခဲ့တာတွေ့ရမှာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ဥပမာတစ်ခုပြပါ့မယ်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူက ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)ရာထူးကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်တဲ့အခါမှာ ပုဒ်ကလေး(၊)နဲ့မပြဘဲ "ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) '''ပူးတွဲတာဝန်''' ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်(လေ)" လို့ တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဖော်ပြခံရတာတွေ့ရပါတယ်။[https://web.archive.org/web/20240429062855/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaa-kaakyre-uuciikhup-biulkhupmuukii-sre-cnnysuu-mngaeaangliung-ttpmtteaa-suunaapunng] :ဒီဆောင်းပါးမှာလည်း လက်ရှိမှာ "''၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ၂၆ရက်တာ ကာလမှအပ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)သည် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လည်းပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဟု တစ်ဆက်တည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။''" လို့ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲဖို့မလိုဘဲ ဒီဆောင်းပါးမှာပဲ ရာထူးနှစ်ခုကိုရှင်းပြတာကောင်းလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)အဖြစ် သီးခြားခန့်ထားခံရတဲ့ ဗိုလ်ချူပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို ဖော်ပြထားတာမတွေ့ခဲ့ပါဆိုတဲ့ စကား ကန့်ကွက်ပါတယ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ဆိုတဲ့ အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းရှိတဲ့အပြင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွင်လည်း အဆိုပါ တွေ့ဆုံပွဲအခမ်းအနားသို့ ကော်မရှင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း၊ ကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူး ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး လို့ တရားဝင် ဖော်ပြထားချက်ရှိပါတယ်။ဒီတော့ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေကို မူရင်းအတိုင်းပဲ ဆက်လက်ထားရှိပေးပါ။မှတ်ချက်အနေနဲ့ ကိုးကားပြပြီး စာသားတွေနဲ့သာ ရှင်းလင်းပြပေးပါ။ [https://www.moi.gov.mm/news/80796] [https://news-eleven.com/article/310870] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၆၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::{{ping|Zawzawaungthwin}} စကားကိုလိုရာဖြတ်ပြီးကန့်ကွက်နေတာလားခင်ဗျ (နားလည်မှုလွဲတာလို့ယူဆပါတယ်) ကျနော်ပြောတာက တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်တရားဝင်websiteမှာ "ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ"စာရင်းမှာ သီးခြား ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) အဖြစ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးကို မဖော်ပြထားဘူးလို့ ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။ '''(စာရင်းက တာဝန်နှစ်ခုပူးတွဲယူခဲ့သူတွေကိုပဲ ဖော်ပြထားတာလို့နားလည်ရပါတယ်။)''' မှတ်တမ်းမှတ်ရာလို့ဆိုရာမှာလည်း တပ်မတော်ဘက်က တရားဝင်မှတ်တမ်းမှတ်ရာနဲ့ တရားဝင်သမိုင်းစာအုပ်တွေကိုပဲကိုးကားထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် နဲ့ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးနှစ်ခုမတူပေမဲ့ ၂၀၂၆မတ်လအတွင်းမှလွဲလို့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ထဲကိုခန့်ထားလေ့ရှိတာဖြစ်ပါတယ်။ {{ping|Ninjastrikers}}ဆောင်းပါးနှစ်ခုခွဲရေးမယ့်အစား ဒီဆောင်းပါးတစ်ခုထဲမှာပဲ မတူတာကို ခေါင်းစဉ်ခွဲနဲ့ရှင်းလင်းရေးတာပိုသင့်တော်မယ်လို့ထင်ပါတယ်၊ သမိုင်းကြောင်းဟာတစ်ခုထဲဖြစ်နေပါတယ်၊ လူစာရင်းမှာလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦးခန့်အပ်မှုမှလွဲလို့ ကျန်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာအတူတူပဲဖြစ်နေလို့ပါ။ အားလုံးပဲ ကျေးဇူးပြုပြီး ပြန်လည်​မဆွေးနွေးခင်မှာ ကျနော်ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နေနီဝန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၀၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] Primary Source vs. Secondary Source တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် ဝက်ဘ်ဆိုက်ဆိုတာက မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့၊ '''ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (Constitution)''' ဆိုတာကတော့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ '''Highest Law (အမြင့်ဆုံးဥပဒေ)''' ဖြစ်ပါတယ်။ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀၁ ကာလုံ ဖွဲ့စည်းခြင်းမှာ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဆိုတာပဲ ပါပါတယ်။သူ့ဟာသူ ဘယ်နှစ်ခု ပူးတွဲ ယူယူ၊ ဥပဒေက ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ တရားဝင်အခေါ်အဝေါ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ဝီကီခေါင်းစဉ်ကို ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ဝီကီရဲ့ '''Reliable Sources''' မူဝါဒနဲ့လည်း မကိုက်ညီပါဘူး။နောက်ပြီး ပူးတွဲတာဝန် (Concurrent Roles) နဲ့ သီးခြားရာထူး (Distinct Titles)ကိစ္စ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး ကိစ္စဟာ အကောင်းဆုံး သာဓကပါပဲ။ သူဟာ '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)''' ရာထူးကို သီးခြားခန့်အပ်ခံရတာဖြစ်ပြီး '''ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်''' မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒီရာထူးနှစ်ခုဟာ "သီးခြားစီ" ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။'''ဒုတပ်ချုပ်''' ဖြစ်ရင် '''ကချုပ်(ကြည်း)''' တာဝန်ကို ယူရတယ် (Ex-officio)။ဒါပေမဲ့ '''ကချုပ်(ကြည်း)''' တာဝန်ကို ယူတိုင်း '''ဒုတပ်ချုပ်''' ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။ဒါကြောင့် စာမျက်နှာခေါင်းစဉ်ကို ပေါင်းရေးလိုက်ရင် ဒီလို သီးခြားခန့်အပ်မှုတွေရှိတဲ့အခါမှာ အချက်အလက်တွေ ရှုပ်ထွေးသွားနိုင်ပါတယ်။ [https://www.cincds.gov.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-mnmaattpmtteaae-duttiyttpmtteaakaakyreuuciikhup တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်]မှာကိုပဲ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးကို ပူးတွဲခန့်အပ်ကြောင်း" လို့ ဖော်ပြထားတာမို့ ရာထူးတစ်ခုစီ အနေနဲ့ ယူဆရမှာပါ။WP:PRECISION (တိကျမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ)ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ '''Title Precision''' အရ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုဟာ အကြောင်းအရာကို တိတိကျကျ ဖော်ပြရပါမယ်။ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် စာမျက်နှာဟာ အဲဒီ "ရာထူး" အကြောင်းကိုပဲ ရေးတာဖြစ်လို့၊ နောက်ကနေ ပူးတွဲတာဝန်တွေကို အမြီးအမောက် လိုက်တပ်နေစရာ မလိုပါဘူး။ခင်ဗျား ရေးထားတာတွေကို သေချာဖတ်ပြီး ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၁၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::::ပူးတွဲတာဝန်ယူရတာမို့ ဝီကီမှာ ခေါင်းစဉ်ကို ပူးတွဲရေးသားဖော်ပြဖို့ဆိုတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ပင်မခေါင်းစဉ်/ခေါင်းစီး တစ်ခုတည်းထားပြီး ကျန်ခေါင်းစဉ်ကို redirect လုပ်တဲ့ ပုံစံကိုပဲ သုံးလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် အကြောင်းအရာတူ ခေါင်းစဉ်ကွဲ ဆိုတဲ့ သဘောတရားဖြစ်တာဆိုရင် "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" ကို ပင်မထားပြီး "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)" ကို ပြန်ညွှန်းလုပ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ကြားထဲမှာ ကချုပ်(ကြည်း) သီးခြားခန့်အပ်ခဲ့တာရှိတာမို့ အရင်ကလိုပဲ ခေါင်းစဉ်/ဆောင်းပါးနှစ်ခု ခွဲပြီးထားမလား ဆိုတဲ့ ရွေးချယ်စရာနှစ်ခုကို မြင်ပါတယ်။ ကျနော်တစ်ယောက်ထဲကနေ ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်တာမျိုး မဖြစ်ချင်တာမို့ တခြားအယ်ဒီတာတွေကိုလည်း ဖိတ်ခေါ်ချင်ပါတယ်။ @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]], @[[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|Htanaungg]], @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]]. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၂၃၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒီနေရာမှ ကို @[[အသုံးပြုသူ:နေနီဝန်း|နေနီဝန်း]] ထောက်ပြတဲ့ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း) (as current title)ကို လက်ခံပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာ လဲလို ခေါင်းစဉ်တပ်ထားရင်လည်း ရပါတယ်။ :သို့သော်၊ "ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်" နှင့် "ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း)" က ရာထူး နှစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတာ "[https://www.moi.gov.mm/index.php/news/81254 မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ်]" သတင်းက သေချာပြသပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်းကို "ဦးစွာ" ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို တာဝန်လွှဲပြောင်းပြီးမှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း) ကို ပူးတွဲခန့်အပ်တယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။ :ထို့ကြောင့် <nowiki>'''ရာထူး နှစ်ခု'''</nowiki> ၏ ဆောင်းပါးကို မပေါင်းသင့်ဘူးလို့ အဆိုပြုချင်ပါတယ်။ :သတ်ပုံအရ "နှင့်" နှင့် "ပုဒ်ကလေး (၊)" ကို ရာထူးတွေမှာ ဘယ်လို အသုံးပြုလဲဆိုတာ ကျနော် လေ့လာရအုံးမယ်။။ အခြား ရာထူးများများ ယူထားတဲ့ တို့ဘဘတွေဆီက လေ့လာရင်လေ မဆိုးပါဘူး။ သာဓက - "ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်" အရည် ဖော်ပြထားတာရယ် :တစ်လောက ကာလုံအစည်းအဝေးမှာ - [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/81953 ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း] ဆိုပြီး ပုဒ်ကလေး မသုံးတာရော။ :ဆွေးနွေးလို့ရပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၀၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 2c0i0mc8rzlosac00zapan8hzp1upor 3 284943 1028032 2026-04-28T12:22:33Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028032 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25808-96 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၂၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) remg1p05vwtmafxgfxguvr4z3lam4n8 3 284944 1028046 2026-04-28T13:22:44Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028046 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Poberta ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၂၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) acrganac64wjxyu69u4s97reshghxlt 3 284945 1028047 2026-04-28T13:22:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028047 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Starlet147 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၂၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 9iqzs3wi1y4cjw88lilwohvv61jgrqg 3 284946 1028048 2026-04-28T13:23:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028048 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Wyne Do Lay ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၃၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) if9n391rygzqgcpxwo66crt30f4vjjk 3 284947 1028063 2026-04-28T14:23:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028063 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25992-03 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၃၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) dcal6n1cm753pjssp0z6yqx6nlw3o11 3 284948 1028064 2026-04-28T14:23:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028064 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25871-33 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၃၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 0lca1czjwegpjct68dbt21t3u3sc1hw 14 284949 1028070 2026-04-28T14:24:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028070 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] l3vhc6lwyzu5x0wxb3o2ypsf9pkryu0 14 284950 1028071 2026-04-28T14:25:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028071 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] ampiltgiczpn1a3y30fo3wuus75o7sx 0 284951 1028074 2026-04-28T14:39:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း''' (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့ရှိ ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028074 wikitext text/x-wiki '''ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း''' (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့ရှိ ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) က စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရထားလိုင်းသည် JR West ၏ ဆဂနိုရထားလိုင်း (ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း၏ တစိတ်တပိုင်း) ၏ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အရရှိယာမရှိ တိုရော့ခိုဆဂဘူတာမှတဖြင့် ဟိုဇုမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်မောင်းနှင်ကာ လျှိုစောက်၏ လှပသည့် မြင်ကွင်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမဲအိုခမြို့တွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည်။ ဤရထားလိုင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ပိတ်သည်။ ရထားလိုင်းကို ဒေသတွင် "ဟိုဇုလျှိုရှိ တိုရော့ခို" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် သိကြသည်။ "တိုရော့ခို" သည် ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခွဲရာတွင် သတ္တုရိုင်းများကို ဆွဲသည့် "ထရပ်ကား" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} oe905o2hakpe1z66foh1yd2q42gjkcd 1028075 1028074 2026-04-28T14:40:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028075 wikitext text/x-wiki '''ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း''' (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့ရှိ ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) က စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရထားလိုင်းသည် JR West ၏ ဆဂနိုရထားလိုင်း (ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း၏ တစိတ်တပိုင်း) ၏ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အရရှိယာမရှိ တိုရော့ခိုဆဂဘူတာမှတဖြင့် ဟိုဇုမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်မောင်းနှင်ကာ လျှိုစောက်၏ လှပသည့် မြင်ကွင်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမဲအိုခမြို့တွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည်။ ဤရထားလိုင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ပိတ်သည်။ ရထားလိုင်းကို ဒေသတွင် "ဟိုဇုလျှိုရှိ တိုရော့ခို" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် သိကြသည်။ "တိုရော့ခို" သည် ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခွဲရာတွင် သတ္တုရိုင်းများကို ဆွဲသည့် "ထရပ်ကား" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Sagano Scenic Railway}} *[https://www.sagano-kanko.co.jp/en/ English Official Website] *{{Facebook|sagano.torokko|Sagano Romantic Train}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ld5sw7trbbad8jtcxjm1ftlaob5ygh1 1028076 1028075 2026-04-28T14:45:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028076 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း | other_name = | native_name = 嵯峨野観光鉄道 | native_name_lang = ja | color = B22222 <!-- Firebrick --> | logo = | logo_width = | logo_alt = | image = Sagano scenic railway hotsukyo.jpg | image_width = 300px | image_alt = | caption = [[တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ|တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ]]မှ မြင်ရသည့် ရထားလိုင်း (၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မေလ) | type = | system = | status = Operational | locale = [[ကျိုတို]] | start = [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]] | end = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]] | stations = ၄ | routes = | daily_ridership = | open = <!--{{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}}--> | close = | owner = | operator = | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|7.3|km|abbr=on}} | tracklength = | tracks = | gauge = {{Track gauge|1067 mm|allk=on}} | old_gauge = | minradius = | routenumber = | linenumber = | electrification = None | speed = | elevation = | website = | map = {{ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}} | map_state = collapsed }} [[File:Sagano Romantic Train.jpg|thumb|ရထားလိုင်းရှိ ရထားတစ်စင်း]] [[File:Sagano Scenic Railway - Aug 2017.webm|thumb|thumbtime=7|ရထား၏ အတွင်းနှင့်အပြင် မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း''' (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရထားလိုင်းသည် JR West ၏ [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ တစိတ်တပိုင်း) ၏ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုသည်။ [[အရရှိယာမ]]ရှိ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]မှတဖြင့် ဟိုဇုမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်မောင်းနှင်ကာ လျှိုစောက်၏ လှပသည့် မြင်ကွင်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမဲအိုခမြို့တွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည်။ ဤရထားလိုင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ပိတ်သည်။ ရထားလိုင်းကို ဒေသတွင် "ဟိုဇုလျှိုရှိ တိုရော့ခို" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် သိကြသည်။ "တိုရော့ခို" သည် ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခွဲရာတွင် သတ္တုရိုင်းများကို ဆွဲသည့် "ထရပ်ကား" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Sagano Scenic Railway}} *[https://www.sagano-kanko.co.jp/en/ English Official Website] *{{Facebook|sagano.torokko|Sagano Romantic Train}} ==ကိုးကား== {{reflist}} lx0avqbawhlvk9pa9k2czsw5feshpeq 1028077 1028076 2026-04-28T14:45:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့ရှိ ခရီးသွားနေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028077 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း | other_name = | native_name = 嵯峨野観光鉄道 | native_name_lang = ja | color = B22222 <!-- Firebrick --> | logo = | logo_width = | logo_alt = | image = Sagano scenic railway hotsukyo.jpg | image_width = 300px | image_alt = | caption = [[တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ|တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ]]မှ မြင်ရသည့် ရထားလိုင်း (၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မေလ) | type = | system = | status = Operational | locale = [[ကျိုတို]] | start = [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]] | end = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]] | stations = ၄ | routes = | daily_ridership = | open = <!--{{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}}--> | close = | owner = | operator = | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|7.3|km|abbr=on}} | tracklength = | tracks = | gauge = {{Track gauge|1067 mm|allk=on}} | old_gauge = | minradius = | routenumber = | linenumber = | electrification = None | speed = | elevation = | website = | map = {{ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}} | map_state = collapsed }} [[File:Sagano Romantic Train.jpg|thumb|ရထားလိုင်းရှိ ရထားတစ်စင်း]] [[File:Sagano Scenic Railway - Aug 2017.webm|thumb|thumbtime=7|ရထား၏ အတွင်းနှင့်အပြင် မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း''' (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရထားလိုင်းသည် JR West ၏ [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ တစိတ်တပိုင်း) ၏ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုသည်။ [[အရရှိယာမ]]ရှိ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]မှတဖြင့် ဟိုဇုမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်မောင်းနှင်ကာ လျှိုစောက်၏ လှပသည့် မြင်ကွင်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမဲအိုခမြို့တွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည်။ ဤရထားလိုင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ပိတ်သည်။ ရထားလိုင်းကို ဒေသတွင် "ဟိုဇုလျှိုရှိ တိုရော့ခို" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် သိကြသည်။ "တိုရော့ခို" သည် ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခွဲရာတွင် သတ္တုရိုင်းများကို ဆွဲသည့် "ထရပ်ကား" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Sagano Scenic Railway}} *[https://www.sagano-kanko.co.jp/en/ English Official Website] *{{Facebook|sagano.torokko|Sagano Romantic Train}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ခရီးသွားနေရာများ]] 9lzj6wcz0n9cet54kylujgcg56jgb3p 1028078 1028077 2026-04-28T14:52:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028078 wikitext text/x-wiki {{distinguish|ဆဂနိုရထားလိုင်း}} {{Infobox rail line | name = ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း | other_name = | native_name = 嵯峨野観光鉄道 | native_name_lang = ja | color = B22222 <!-- Firebrick --> | logo = | logo_width = | logo_alt = | image = Sagano scenic railway hotsukyo.jpg | image_width = 300px | image_alt = | caption = [[တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ|တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ]]မှ မြင်ရသည့် ရထားလိုင်း (၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မေလ) | type = | system = | status = Operational | locale = [[ကျိုတို]] | start = [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ|တိုရော့ခိုဆဂ]] | end = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ|တိုရော့ခိုခမဲအိုခ]] | stations = ၄ | routes = | daily_ridership = | open = <!--{{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}}--> | close = | owner = | operator = | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|7.3|km|abbr=on}} | tracklength = | tracks = | gauge = {{Track gauge|1067 mm|allk=on}} | old_gauge = | minradius = | routenumber = | linenumber = | electrification = None | speed = | elevation = | website = | map = {{ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}} | map_state = collapsed }} [[File:Sagano Romantic Train.jpg|thumb|ရထားလိုင်းရှိ ရထားတစ်စင်း]] [[File:Sagano Scenic Railway - Aug 2017.webm|thumb|thumbtime=7|ရထား၏ အတွင်းနှင့်အပြင် မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း''' (嵯峨野観光鉄道, Sagano Kankō Tetsudō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ ရထားလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရထားလိုင်းသည် JR West ၏ [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]၏ တစိတ်တပိုင်း) ၏ ရထားလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုသည်။ [[အရရှိယာမ]]ရှိ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]မှတဖြင့် ဟိုဇုမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်မောင်းနှင်ကာ လျှိုစောက်၏ လှပသည့် မြင်ကွင်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမဲအိုခမြို့တွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည်။ ဤရထားလိုင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ပိတ်သည်။ ရထားလိုင်းကို ဒေသတွင် "ဟိုဇုလျှိုရှိ တိုရော့ခို" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် သိကြသည်။ "တိုရော့ခို" သည် ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခွဲရာတွင် သတ္တုရိုင်းများကို ဆွဲသည့် "ထရပ်ကား" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Sagano Scenic Railway}} *[https://www.sagano-kanko.co.jp/en/ English Official Website] *{{Facebook|sagano.torokko|Sagano Romantic Train}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ခရီးသွားနေရာများ]] cmtru1wvref279rf5nf9yi6ut94a8kr 0 284952 1028081 2026-04-28T15:01:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = Yoshitomi Station in August 2009 | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | countr..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028081 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = Yoshitomi Station in August 2009 | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[Sagano Line]] ([[San'in Main Line]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyoto|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = Ground level | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်များ=== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} p0i3mzlnlgfyc1ahwwkhiu9iw8h6aml 1028082 1028081 2026-04-28T15:01:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်များ */ 1028082 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = Yoshitomi Station in August 2009 | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[Sagano Line]] ([[San'in Main Line]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyoto|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = Ground level | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] San'in Main Line|dir=for {{STN|Kameoka|x}} and {{STN|Kyoto|x}}}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] San'in Main Line|dir= for {{STN|Sonobe|x}} and {{STN|Fukuchiyama|x}}}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} rmwnkt19vfd7z86u3gkv574enrfp02p 1028165 1028082 2026-04-29T05:47:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရထားလိုင်းများ */ 1028165 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = Yoshitomi Station in August 2009 | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[Sagano Line]] ([[San'in Main Line]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyoto|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = Ground level | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] San'in Main Line|dir=for {{STN|Kameoka|x}} and {{STN|Kyoto|x}}}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] San'in Main Line|dir= for {{STN|Sonobe|x}} and {{STN|Fukuchiyama|x}}}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} an875j0hp4885y7ihfl2nbw36ly6p9g 1028166 1028165 2026-04-29T05:48:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာပုံစံ */ 1028166 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = Yoshitomi Station in August 2009 | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[Sagano Line]] ([[San'in Main Line]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyoto|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = Ground level | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] San'in Main Line|dir=for {{STN|Kameoka|x}} and {{STN|Kyoto|x}}}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] San'in Main Line|dir= for {{STN|Sonobe|x}} and {{STN|Fukuchiyama|x}}}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} 6doe6fnthyz4kmnw69dowvtz9lplfhr 1028168 1028166 2026-04-29T05:50:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပလက်ဖောင်းများ */ 1028168 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = Yoshitomi Station in August 2009 | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[West Japan Railway Company]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[Sagano Line]] ([[San'in Main Line]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyoto|x}} | platforms = 2 side platforms | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = Ground level | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} lfcaob50nn0kxy7lrgyrgkyrbhe0a8o 1028172 1028168 2026-04-29T05:52:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028172 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} 20j5afsfbpclek6cjcti3z9ix0lez8q 1028174 1028172 2026-04-29T05:56:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1028174 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} az1afhv5gvy6fkrr95by52w7241esw3 1028175 1028174 2026-04-29T05:57:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသည်အချက်အလက်များ */ 1028175 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} aifw9om9lpqoxshwyg8hujhqyan13m2 1028176 1028175 2026-04-29T05:57:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ */ 1028176 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ နန်းတန်းမြို့တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} ckl6802ktbz5lqlmd3lkbj9tdj9b9gk 1028177 1028176 2026-04-29T05:58:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028177 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} ca69nfnnr5e62azxq2l2bq7pze69sim 1028178 1028177 2026-04-29T05:59:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028178 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] hs58hme84b18awjjc1wzrat1yabjnrk 1028179 1028178 2026-04-29T05:59:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028179 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] 2wdmlmildneec2pbyyce8344sdr75af 1028180 1028179 2026-04-29T05:59:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028180 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] kskabss6at80u036pbwohbgl8jkmgbh 1028182 1028180 2026-04-29T05:59:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028182 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] fm0jbeqj3quye8qn4kmj9jchhtswc8k 1028183 1028182 2026-04-29T06:00:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028183 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] sl1yxnymk6y3kpjpq0cggs85jigcnf4 1028185 1028183 2026-04-29T06:01:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028185 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယောရှိတိုမိဘူတာ | native_name = 吉富駅 | native_name_lang = ja | type = | image = Yoshitomi Sta Enterance.JPG | alt = | caption = ယောရှိတိုမိဘူတာ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ် | other_name = | style = JR West | address = 16 Kiwara Hijikatsubo, Yagi-cho, Nantan-shi, Kyoto-fu 629-0165 | country = Japan | coordinates = {{Coord|35.0922|N|135.4986|E|format=dms|type:railwaystation_region:JP|display=title,inline}} | owned = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | operator = [[File:JR_logo_(west).svg|16px]] [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] | line = [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]] ([[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]) | distance = {{convert|32.3|km|mile|abbr=on}} [[ကျိုတိုဘူတာ]] မှ | platforms = ပလက်ဖောင်း ၂ ခု | connections = {{Plainlist| * Bus stop }} | structure = မြေပြင်ညီ | code = {{RouteBox|JR-E15||#9370db}} | status = Unstaffed | website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706}} | opened = {{Start date|1935|07|20|df=y}} | closed = | former = | passengers = 890 daily<ref name="ridership jr west 2023">{{cite web |author=<!-- not stated --> |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}</ref> | pass_year = FY 2023 | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | map_dot_label = Yoshitomi Station | services = {{Adjstn|system=JR West|line=Sagano|route||note-mid={{SLL|Local}}{{SLL|Rapid|Orange}}|left=Sonobe|right=Yagi}} }} '''ယောရှိတိုမိဘူတာ''' (吉富駅, Yoshitomi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) သည် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ရထားလိုင်းများ== ယောရှိတိုမိဘူတာ သည် [[ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] ([[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]) ပေါ်တွင်ရှိသည်။ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်သည့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]မှ ၃၂.၃ ကီလိုမီတာ (၂၀.၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုကို တံတားတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ===ပလက်ဖောင်းများ=== {{ja-rail-line|pfn=1|first=2|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}} {{ja-rail-line|pfn=2|first=3|nidx= [[File:JRW kinki-E.svg|15px]] ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir= သို့ [[ဆိုနိုဘဲဘူတာ]] နှင့် [[ဖုခုချိယာမဘူတာ]]}} ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ယောရှိတိုမိဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါတွင် ဘူတာသည် အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် မီးရထားဘူတာများအား ဘူတာအမှတ်စဉ်သတ်မှတ်သည့်စနစ်စတင်ခဲ့ရာ ယောရှိတိုမိဘူတာ၏ အမှတ်မှာ JR-E15 ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title="Station numbers" will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title="Station number" list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}</ref> ==ခရီးသည်အချက်အလက်များ== ၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသူ ခရီးသည်သည် ပျမ်းမျှ ၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * [[:en:Japan National Route 9]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline}} * [http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630706 Station Official Site] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]] h78ogndhbk2gko73kex4ibzo9gszo2k 3 284953 1028085 2026-04-28T15:23:34Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028085 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25862-19 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၃၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 8lr9yvvd45sdgt3cnoogyn87l4w1a7k 3 284954 1028086 2026-04-28T15:23:44Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028086 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Dead okno ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၃၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) rbhdiykfdmv7s8fz9ci94yaijmiy7x2 3 284955 1028088 2026-04-28T16:23:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028088 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25877-49 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၂၃၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) dpp53i3lvzstw3qkv06593lzk6y6n7n 3 284956 1028089 2026-04-28T16:24:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028089 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Littleoink ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၂၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) n54q8n8vi9rnit4qa515d00yx8ors0g 3 284957 1028090 2026-04-28T16:24:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028090 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Vazafirst ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၂၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 59w6i06sobicanoavsprhx0es192ebu 3 284958 1028092 2026-04-28T17:24:25Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028092 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Logicistic234 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၂၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 71g5389sno5z96oo1kanjy3gz3taw17 3 284959 1028093 2026-04-28T17:24:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028093 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် GodswillSE ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၂၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 1cjd16f27y3rq5uxvs6c2dcdsv96sd5 3 284960 1028097 2026-04-28T19:24:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028097 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Hlaing Nyein Min ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၂၄၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) jiwnsxr5i7xyj62mxf5e0csva9xjwho 3 284961 1028100 2026-04-28T22:25:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028100 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KyraWerþo ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၂၅၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) p2u2gw2xjn60egt3pgqa1jn6zic8056 3 284962 1028101 2026-04-28T22:25:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028101 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25931-79 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၂၅၊ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 4ejc1n7hhip9y0r1o4ikjdft4d92m5t 0 284963 1028102 2026-04-28T23:23:44Z Sappadasa 132530 "{{Short description|ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ နတ်ဒေဝါ}}{{Infobox Buddha|name=ဗိဿနိုး|image=Naraen-ten (那羅延天) from the Shoson Zuzōshō.jpg|image_size=220px|caption=၁၂ ရာစု ဂျပန်ပန်းချီလိပ် ''Shoson Zuzōshō'' တွင် ပုံဖော်ထာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028102 wikitext text/x-wiki {{Short description|ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ နတ်ဒေဝါ}}{{Infobox Buddha|name=ဗိဿနိုး|image=Naraen-ten (那羅延天) from the Shoson Zuzōshō.jpg|image_size=220px|caption=၁၂ ရာစု ဂျပန်ပန်းချီလိပ် ''Shoson Zuzōshō'' တွင် ပုံဖော်ထားသည့် [[နာရာယဏ]] (Naraen-ten)။|sanskrit_name={{IAST|[[ဗိဿနိုး|Viṣṇu]]}}{{br}}{{IAST|[[နာရာယဏ|Nārāyaṇa]]}}|pali_name=ဝေဏှု (Veṇhu){{br}}ဝေဏ္ဍု (Veṇḍu)|chinese_name={{unbulleted list | 那羅延天 (''Nàluóyántiān'') | 遍入天 (''Biànrùtiān'') | 毗湿奴 (''Píshīnú'') }}|japanese_name={{unbulleted list | 那羅延天 (''Naraen-ten'') | 毘紐天 (''Bichū-ten'') | 遍入天 (''Hennyūten'') | 毘湿奴 (''Bishunu'') | ヴィシュヌ (''Vishunu'') }}}}[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် '''[[ဗိဿနိုး]]''' (သင်္သကရိုက်: Viṣṇu) အား အဓိက နတ်ဒေဝါ ([[နတ် (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|''ဒေဝါ'']]) နှင့် အစဉ်အလာအသီးသီးရှိ [[တရားဓမ္မ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ဓမ္မ]]စောင့်နတ်အဖြစ် ရိုသေလေးစားကြသည်။ [[ထေရဝါဒ]] အစဉ်အလာ၏ [[ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ|ရှေးဟောင်း ပါဠိကျမ်းများ]]တွင် သူ့ကို '''ဝေဏှု''' (သို့မဟုတ် '''ဝေဏ္ဍု''') ဟု ရည်ညွှန်းပြီး [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ|ဗုဒ္ဓ]]၏ တရားတော်များကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နာယူသော နတ်တစ်ပါးအဖြစ် တွေ့ရသည်။ [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|သီရိလင်္ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် ဗိဿနိုးကို ကျွန်းစောင့်နတ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို တရားဝင်စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် '''[[ဥပုလဝဏ်]]''' (Upulvan သို့မဟုတ် Upalavarṇā) ဟူသော အမည်ဖြင့် အလွန်ရိုသေကြသည်။ [[မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ|မဟာယာန]] တွင် ဗိဿနိုးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်ဒေဝါများအနက် တစ်ပါးအဖြစ် ပါဝင်ပြီး '''[[အဝလောကိတေသွာရ]]''' [[ဘောဓိသတ်]]၏ ဖန်ဆင်းမှု သို့မဟုတ် ကိုယ်ပွားအဖြစ် မကြာခဏ ယူဆကြသည်။ ဤအခြေအနေတွင် သူ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို သတ္တဝါအမျိုးမျိုးအား တရားပြသရန် [[ဥပါယ]] (''ကုသလောပါယ'' သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်သော နည်းလမ်း) အဖြစ် နားလည်ထားသည်။ သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန မှတ်တမ်းများအရ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] နှင့် [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဂျပန်]] (''Bichū-ten'' ဟု လူသိများသည့်) ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများတစ်လျှောက် သူ၏ ဆက်တိုက် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ထူးခြားသော ရုပ်တုဆင်းတုများကို တွေ့ရှိရသည်။ == ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ == === ဝေဏှု === ''ဝေဏှု'' (Veṇhu - မူကွဲ ''ဝေဏ္ဍု'' Veṇḍu) သည် သင်္သကရိုက်စကားလုံး ''ဗိဿနိုး'' (Viṣṇu) ၏ [[ပါဠိ]] စာလုံးပေါင်းဖြစ်သည်။ သူသည် ''မဟာသမယသုတ်'' ([[ဒီဃနိကာယ်]] ၂၀) တွင် အခြွေအရံများနှင့်အတူ ရှိနေသော [[နတ် (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|''နတ်ဒေဝါ'']] အဖြစ် ပေါ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last= |date= |title=Venhu, Veṇhu: 1 definition - Pali Kanon: Pali Proper Names |url=https://www.wisdomlib.org/definition/venhu#theravada |access-date=2026-04-28 |website=Wisdom Library |language=en}}</ref> ''ဝေဏ္ဍုသုတ်'' ([[သံယုတ္တနိကာယ်]] ၂.၁၂) တွင် ဝေဏ္ဍုနတ်သည် ဗုဒ္ဓ၏ တရားတော်ကို လိုက်နာသူများ၏ ဝမ်းမြောက်မှုကို ချီးမွမ်းခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓက ထိုသူတို့သည် သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်မည်ဟု အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ [[ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ|ရှေးဟောင်း ကျမ်းများ]]တွင် ဤအမည်ဖြင့် နတ်တစ်ပါး ပါဝင်လာခြင်း ရှားပါးသော အဖြစ်အပျက်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Veṇḍusutta—Suttas and Parallels |url=https://suttacentral.net/sn2.12 |access-date=2026-04-28 |website=SuttaCentral |language=en}}</ref> === ဥပုလဝဏ် === {{Main|ဥပုလဝဏ်}} [[ဖိုင်:Vishnu_bearing_a_tray_of_flowers,_Relic_chamber_of_Mahiyangana_Stupa.jpg|thumb|ပန်းကန်ပြားကို ကိုင်ဆောင်ထားသော ဗိဿနိုး။ [[မဟိယင်္ဂနစေတီ]]၏ ဓာတုဂဗ္ဘတိုက်မှ ပန်းချီကား (အေဒီ ၉–၁၁ ရာစု)။ လက်ရှိတွင် [[အနုရာဓပူရ]] ရှေးဟောင်းသုတေသန ပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။]] [[ဖိုင်:Modern_Vishnu_Shrine,_Dondra_0675.jpg|thumb|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ [[ဒွန်ဒရာ]] ရှိ ခေတ်သစ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗိဿနိုး နတ်ကွန်း။]] ဟိန္ဒူအချို့က ဗုဒ္ဓကို ဗိဿနိုး၏ အဝတား (လူဝင်စား) အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း၊ သီရိလင်္ကာရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် ဗိဿနိုးကို [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]၏ ကျွန်းစောင့်နတ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ရိုသေကြသည်။<ref>{{cite book |author=Swarna Wickremeratne |year=2012 |title=Buddha in Sri Lanka: Remembered Yesterdays |url=https://books.google.com/books?id=cYrQnZT9JREC |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0791468814 |page=111}}</ref> [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|သီရိလင်္ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် ဗိဿနိုးကို '''[[ဥပုလဝဏ်]]''' (Upulvan သို့မဟုတ် Upalavarṇā) ဟုလည်း သိကြပြီး 'ကြာညိုရောင်ရှိသော' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့က ဥပုလဝဏ်သည် နောင်တွင် ဗိဿနိုးနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသော ဒေသခံနတ်တစ်ပါးဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး နောက်ထပ်ယုံကြည်မှုတစ်ခုမှာ ဥပုလဝဏ်သည် ပုရာဏဟိန္ဒူဘာသာတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးနတ် မဖြစ်လာမီ ဗိဿနိုး၏ ရှေးဟောင်းပုံစံဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ''[[မဟာဝံသ]]''၊ ''စူဠဝံသ'' နှင့် သီရိလင်္ကာရှိ ရိုးရာပုံပြင်များအရ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင်က ဗိဿနိုးထံ စောင့်ရှောက်ရေးတာဝန် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားသူများကမူ ဗုဒ္ဓသည် ဤတာဝန်ကို သိကြားမင်းအား ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ သိကြားမင်းက ၎င်းတာဝန်ကို ဗိဿနိုးထံ ထပ်ဆင့်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite book |author=Wilhelm Geiger |author-link=Wilhelm Geiger |title=Mahawamsa: English Translation (1908) |title-link=Mahawamsa}}</ref> သီရိလင်္ကာတွင် ဗိဿနိုးအား ရည်စူး၍ တည်ဆောက်ထားသော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] နတ်ကွန်းများစွာ ရှိသည်။ သီးသန့် ဗိဿနိုး ''Kovils'' သို့မဟုတ် ''Devalayas'' များအပြင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းအားလုံးတွင် ဗိဿနိုးအား ရည်စူးထားသော အဓိက ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်ကွန်းနှင့် နီးကပ်သည့် နတ်ကွန်းအခန်းများ (Devalayas) မဖြစ်မနေ ပါရှိသည်။<ref>{{cite book |author=Swarna Wickremeratne |year=2012 |title=Buddha in Sri Lanka: Remembered Yesterdays |url=https://books.google.com/books?id=cYrQnZT9JREC |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0791468814 |page=226}}</ref> ဂျွန် ဟို့တ် (John Holt) ၏ အဆိုအရ ဗိဿနိုးသည် ၁၄ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုနှစ်များရှိ ဇာတိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများဖြစ်သော [[လင်္ကာတိလကဝိဟာရ]] (Lankatilaka) နှင့် ဂဒလဒေနိယ (Gadaladeniya) ကဲ့သို့သော သီဟိုဠ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်လာခဲ့သည့် ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရားများနှင့် နတ်သမီးများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |author=John C Holt |year=2004 |title=The Buddhist Vishnu: Religious transformation, politics and culture |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0231133234 |page=51}}</ref> သူ၏အဆိုအရ အလယ်ခေတ် သီဟိုဠ် အစဉ်အလာသည် ဗိဿနိုး ကိုးကွယ်မှုကို ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အားပေးခဲ့သကဲ့သို့၊ ဟိန္ဒူ အစဉ်အလာကလည်း ဗုဒ္ဓကို ဗိဿနိုး၏ အဝတားအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်ပြိုင် [[ထေရဝါဒ]] ရဟန်းတော်များသည် ဗိဿနိုး ကိုးကွယ်မှု အလေ့အထကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။<ref>{{cite book |author=John C Holt |year=2004 |title=The Buddhist Vishnu: Religious transformation, politics and culture |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0231133234 |pages=5–7, 13–27}}</ref> ဟို့တ်၏ အဆိုအရ သီရိလင်္ကာရှိ ဗိဿနိုးအား ရိုသေလေးစားမှုသည် အခြားသော လူမျိုးစုများကို မိမိတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း စုပ်ယူလိုက်သည့်အခါ ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် ယဉ်ကျေးမှုကို ပြန်လည်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသည့် မှတ်သားဖွယ် အထောက်အထားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]] ရှိ ဗိဿနိုးဂိုဏ်းကို ၁၇၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ကန်ဒီဘုရင်များက တရားဝင် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ဗိဿနိုး ရုပ်တုများနှင့် နတ်ကွန်းများသည် အလယ်ခေတ် မြို့တော်ဟောင်း [[ပိုလွန်နာရုဝ]] ရှိ ထင်ရှားသော အပျက်အစီးများအနက် ပါဝင်ကြောင်း ဟို့တ်က ဆိုသည်။ === ရုပ်တုဆင်းတု အနုပညာ === [[ဖိုင်:077_Visnu,_14c,_Sukhothai_(35086946062).jpg|thumb|၁၄ ရာစု ဗိဿနိုး ရုပ်တု၊ ဘန်ကောက် အမျိုးသားပြတိုက်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ။]] ဗိဿနိုး၏ ရုပ်တုများနှင့် ပန်းပုများကဲ့သို့သော ရုပ်တုဆင်းတု အနုပညာများကို ယခုအခါ အများစုမှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစဉ်အလာဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေများတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် လက်လေးဖက်ပါ ဗိဿနိုး ရုပ်တုများကို မလေးရှားနိုင်ငံအနီးရှိ ပြည်နယ်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၄ ရာစုမှ ၉ ရာစုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရကာ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယတွင် တွေ့ရှိရသည့်ပုံစံများနှင့် တူညီနေသည်။<ref name="hobsonxxiii">{{cite book |author1=Jacq-Hergoualc'h |first=Michel |year=2002 |title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC–1300 AD) |url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PR23 |publisher=BRILL Academic |isbn=978-90-04-11973-4 |page=xxiii, 116–128 |translator-last=Hobson |translator-first=Victoria}}</ref> ထို့အတူ ၆ ရာစုမှ ၈ ရာစုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှိ ဗိဿနိုး ရုပ်တုများကို ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း [[ปราจีนบุรี|ပရာຈိဉ်ບຸຣີ]] (Prachinburi) ပြည်နယ်နှင့် အလယ်ပိုင်း ဖက်ချဘွန်း ပြည်နယ်အပြင်၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ដុងថាပ် (Đồng Tháp) ပြည်နယ်နှင့် အန်ဇန် (An Giang) ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။{{sfn|Guy|2014|pages=[https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA131 131]–135, 145}} အစောပိုင်း ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုနှစ်များအတွင်းရှိ ကရစ်ရှနား (Krishna) ရုပ်တုများကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တာကဲ (Takéo) ပြည်နယ်နှင့် အခြားပြည်နယ်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=[https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA146 146]–148, 154–155}} == မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ == [[ဖိုင်:Nilakantha-Avalokitesvara.jpg|thumb|နီလကဏ္ဍ-အဝလောကိတေသွာရ (Nīlakaṇṭha-Avalokiteśvara သို့မဟုတ် 青頸観音 Shōkyō-kannon)၊ Taishō Shinshū Daizōkyō Zuzō-bu (大正新脩大藏經 圖像部) အတွဲ ၃ မှ ကူးယူဖော်ပြသည့် ''Besson-zakki'' (別尊雑記) မှ။]] မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ အရင်းအမြစ်များတွင် ဗိဿနိုး (အခြားသော နတ်များနှင့်အတူ) အား ကျယ်ပြန့်သော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်များ]] အုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းထားသည်။ ဤနတ်များသည် ပုံစံမျိုးစုံရှိသော [[အဝလောကိတေသွာရ]] နှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေသည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာက အဝလောကိတေသွာရသည် မတူညီသော သတ္တဝါများ၏ လိုအပ်ချက်အရ မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် ထင်ရှားပြသနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ယူဆသည် (ဤအယူဝါဒကို "ကျွမ်းကျင်သော နည်းလမ်း" – [[ဥပါယ]] ဟုခေါ်သည်)။ ''[[သဒ္ဓရ်မပုဏ္ဍရီကသုတ်]]'' တွင် အဝလောကိတေသွာရသည် မတူညီသော သတ္တဝါအဆင့်အတန်းများအား [[တရားဓမ္မ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|တရားဓမ္မ]] သင်ကြားပြသရန် [[အီရွှာရ]] (Īśvara) နှင့် [[သီဝ|မဟေသွာရ]] (Maheśvara) အပါအဝင် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို ယူနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>Chandra, Lokesh (1988). ''The Thousand-armed Avalokiteśvara.'' New Delhi: Abhinav Publications, p, 15. Indira Gandhi National Centre for the Arts. {{ISBN|81-7017-247-0}}.</ref> အခြားသော [[မဟာယာန ကျမ်းများ|မဟာယာနသုတ်]] တစ်ခုဖြစ်သည့် ''[[ကာရဏ္ဍဝယူဟသုတ်]]'' (Kāraṇḍavyūhasūtra) တွင် ဗိဿနိုး (သီဝ၊ ဗြဟ္မာ နှင့် သရသွတီ တို့နှင့်အတူ) အား အဝလောကိတေသွာရ၏ ဖန်ဆင်းမှုများအဖြစ် အမည်တပ်ထားပြီး၊ ယခုအခါ ထိုအဝလောကိတေသွာရကို လောကတစ်ခုလုံး ထွက်ပေါ်လာရာ လောကုတ္တရာ နတ်တစ်ပါးအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref>Studholme, Alexander (2002). ''The Origins of Om Manipadme Hum: A Study of the Karandavyuha Sutra.'' State University of New York Press. p. 39-40.</ref> ''ကာရဏ္ဍဝယူဟ'' က နာရာယဏသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးအတွက် ကျွမ်းကျင်သော နည်းလမ်း (ဥပါယ) အဖြစ် အဝလောကိတေသွာရ၏ နှလုံးသားမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည် (hṛdayānnārāyaṇaḥ) ဟု ဆိုသည်။ ထိုနည်းတူစွာ၊ ရေပန်းစားသော ''[[နီလကဏ္ဍ ဓာရဏီ]]'' တွင် [[ဟရိဟရ]] ကို ဘောဓိသတ်အဖြစ် ခေါ်ဆိုထားပြီး ဤသို့ဆိုသည်- "အို ထွန်းလင်းတောက်ပသော လောကုတ္တရာကိုယ်တော်၊ ကြီးမြတ်သော ဘောဓိသတ် [[ဟရိ]]၊ ကြွလာတော်မူပါ။"<ref>Chandra, Lokesh (1988). ''The Thousand-armed Avalokiteśvara,'' pp. 130–133. New Delhi: Abhinav Publications, Indira Gandhi National Centre for the Arts. {{ISBN|81-7017-247-0}}.</ref> ထို့အပြင် ''Ratnamalastotra'' တွင် ဤသို့ဆိုသည်-<blockquote>[[ဝိဿနဝ ဂိုဏ်း|ဝိဿနဝများ]] (ဗိဿနိုးကိုးကွယ်သူများ) အား တရားပြသပြီး ၎င်းတို့အား ဓမ္မလမ်းကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲရန်၊ သူ (ဗိဿနိုး) သည် ကြာပန်းကိုင်ဆောင်သူ (အဝလောကိတေသွာရ) ၏ နှလုံးသားမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သူသည် လောက၏အရှင် [[နာရာယဏ]] အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ သင်သည် အမှန်တကယ်ပင် ပြိုင်ဘက်ကင်းသော အကြီးမြတ်ဆုံး သတ္တဝါ (puṁsāṁ paramottama) ဖြစ်ပေသည်။<ref>{{Cite web |title=Digital Sanskrit Buddhist Canon – Books |url=https://www.dsbcproject.org/canon-text/book/132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204164635/https://www.dsbcproject.org/canon-text/book/132 |archive-date=4 December 2023 |access-date=2023-12-04 |website=www.dsbcproject.org}}</ref></blockquote>ဤ အိန္ဒိယ ဗုဒ္ဓဘာသာ အရင်းအမြစ်များသည် အိန္ဒိယ မဟာယာန ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အဆင့်တစ်ခုကို ပုံဖော်ထားပြီး၊ ထိုအဆင့်တွင် ဗိဿနိုး (သီဝနှင့်အတူ) သည် ဟိန္ဒူ အယူအဆဖြစ်သော [[ဝိသဝရူပ]] (Viśvarūpa) နှင့် ဆင်တူသည့် အဝလောကိတေသွာရ၏ စကြာဝဠာဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံး ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |author1=Keyworth, George A. |date=2011 |title=Esoteric Buddhism and the Tantras in East Asia |publisher=Brill |isbn=978-9004184916 |editor1-last=Orzech |editor1-first=Charles |pages=525–526 |chapter=Avalokiteśvara |editor2-last=Sørensen |editor2-first=Henrik |editor3-last=Payne |editor3-first=Richard |chapter-url=https://books.google.com/books?id=F0XNX3N1a2AC&pg=PA526}}</ref> နောင်လာမည့် ဝဇီရယာန (Vajrayana) အရင်းအမြစ်များသည် ဗိဿနိုးအား အဝလောကိတေသွာရ၏ ပုံစံတစ်မျိုးအဖြစ် ဆက်လက် ရည်ညွှန်းကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ''သာဓနမာလာ'' (Sadhanamala) တွင် ဟရိဟရိဟရိဝါဟန (Harihariharivāhana) သို့မဟုတ် ဟရိဟရိဟရိဝါဟနလောကေသွာရ (Harihariharivāhanalokeśvara) ဟုခေါ်သော ဗိဿနိုး၏ ပုံစံတစ်ခုအပေါ် တရားရှုမှတ်သည့် ကျင့်စဉ်တစ်ခု ပါဝင်သည်။<ref>Bhattacharyya, B. (1924). The Indian Buddhist Iconography Mainly Based on The Sādhanamālā and Other Cognate Tāntric Texts of Rituals. H. Milford, Oxford University Press.</ref> ဤပုံစံတွင် အဝလောကိတေသွာရသည် ဗိဿနိုးပေါ်တွင် စီးနင်းထားပြီး၊ ဗိဿနိုးက [[ဂဠုန်]]ပေါ်တွင် စီးနင်းကာ၊ ဂဠုန်က ခြင်္သေ့ပေါ်တွင် စီးနင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |last= |date=2020-06-15 |title=Harihariharivahana, Harihariharivāhana, Hariharihari-vahana: 1 definition |url=https://www.wisdomlib.org/definition/harihariharivahana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204171114/https://www.wisdomlib.org/definition/harihariharivahana |archive-date=4 December 2023 |access-date=2023-12-04 |website=Wisdom Library |language=en}}</ref> ဤ [[အဝလောကိတေသွာရ|လောကေသွာရ]] ပုံစံသည် နီပေါနိုင်ငံမှ မြစ်ဖျားခံခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်း၏ မူလဒဏ္ဍာရီကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ''[[သွယမ္ဘူ ပုရာဏ]]'' (Swayambhu Purana) တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref>Sakya, M. B. (1994). ''[http://www.buddhanet.net/pdf_file/icon_nepbud.pdf The Iconography of Nepalese Buddhism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230807235432/http://www.buddhanet.net/pdf_file/icon_nepbud.pdf|date=7 August 2023}}'', p. 111.</ref> ရှေးဟောင်းသုတေသန လေ့လာမှုများအရ တစ်ချိန်က [[မဟာယာန]] နှင့် [[ဝဇီရယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အမာခံနယ်မြေကြီးဖြစ်ခဲ့သော [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] ကျွန်းစုများတွင် ဗိဿနိုး ရုပ်တုများကို ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤရုပ်တုများသည် ၅ ရာစုနှင့် ယင်းနောက်ပိုင်း သက်တမ်းရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=7–9}} ရုပ်တုများအပြင် ဗိဿနိုး၏ "ခြေလှမ်းသုံးလှမ်း" (Trivikrama) နှင့် ဆက်စပ်နေသော အရာများကဲ့သို့သော ဗိဿနိုး၏ ကျောက်စာများနှင့် ပန်းပုများကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားရာ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ဒေသများစွာတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=11–12, 118–129}} အချို့သော ရုပ်တုဆင်းတုများတွင် [[သူရိယနတ်|သူရိယ]] (Surya)၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ သင်္ကေတများ ပေါင်းစပ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=221–225}} [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်များ]] စာရင်းတွင် ဗိဿနိုးကို Bichū-ten (毘紐天) ဟု သိကြပြီး၊ ၁၃ ရာစု [[နစ်ချီရန်]] ၏ ရေးသားချက်များကဲ့သို့သော ဂျပန်ကျမ်းစာများတွင် တွေ့ရသည်။<ref>{{cite book |author=Nichiren |author-link=Nichiren |year=1987 |title=The Major Writings of Nichiren Daishonin |url=https://books.google.com/books?id=YxoHJwAACAAJ |publisher=Nichiren Shoshu International Center |isbn=978-4-88872-012-0 |page=1107}}, Alternate site: [http://www.nichirenlibrary.org/en/wnd-2/Appendix/C Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317061345/http://www.nichirenlibrary.org/en/wnd-2/Appendix/C|date=17 March 2016}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ သီဝနတ်]] * [[ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ ဗြဟ္မာ]] == ကိုးကား == <references /> == ရင်းမြစ်များ == * {{cite book |last=Guy |first=John |year=2014 |title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-524-5 |access-date=9 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111060324/https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ |archive-date=11 January 2023 |url-status=live}} {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} cuu9hnxqx19h6p5le6v31ljajfqljcd 1028103 1028102 2026-04-29T00:11:22Z Sappadasa 132530 change link 1028103 wikitext text/x-wiki {{Short description|ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ နတ်ဒေဝါ}}{{Infobox Buddha|name=ဗိဿနိုး|image=Naraen-ten (那羅延天) from the Shoson Zuzōshō.jpg|image_size=220px|caption=၁၂ ရာစု ဂျပန်ပန်းချီလိပ် ''Shoson Zuzōshō'' တွင် ပုံဖော်ထားသည့် [[နာရာယဏ]] (Naraen-ten)။|sanskrit_name={{IAST|[[ဗိဿနိုး|Viṣṇu]]}}{{br}}{{IAST|[[နာရာယဏ|Nārāyaṇa]]}}|pali_name=ဝေဏှု (Veṇhu){{br}}ဝေဏ္ဍု (Veṇḍu)|chinese_name={{unbulleted list | 那羅延天 (''Nàluóyántiān'') | 遍入天 (''Biànrùtiān'') | 毗湿奴 (''Píshīnú'') }}|japanese_name={{unbulleted list | 那羅延天 (''Naraen-ten'') | 毘紐天 (''Bichū-ten'') | 遍入天 (''Hennyūten'') | 毘湿奴 (''Bishunu'') | ヴィシュヌ (''Vishunu'') }}}}[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် '''[[ဗိဿနိုး]]''' (သင်္သကရိုက်: Viṣṇu) အား အဓိက နတ်ဒေဝါ (''[[နတ်|ဒေဝါ]]'') နှင့် အစဉ်အလာအသီးသီးရှိ [[ဓမ္မ]]စောင့်နတ်အဖြစ် ရိုသေလေးစားကြသည်။ [[ထေရဝါဒ]] အစဉ်အလာ၏ [[ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ|ရှေးဟောင်း ပါဠိကျမ်းများ]]တွင် သူ့ကို '''ဝေဏှု''' (သို့မဟုတ် '''ဝေဏ္ဍု''') ဟု ရည်ညွှန်းပြီး [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ|ဗုဒ္ဓ]]၏ တရားတော်များကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နာယူသော နတ်တစ်ပါးအဖြစ် တွေ့ရသည်။ [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|သီရိလင်္ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် ဗိဿနိုးကို ကျွန်းစောင့်နတ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို တရားဝင်စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် '''[[ဥပုလဝဏ်]]''' (Upulvan သို့မဟုတ် Upalavarṇā) ဟူသော အမည်ဖြင့် အလွန်ရိုသေကြသည်။ [[မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ|မဟာယာန]] တွင် ဗိဿနိုးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်ဒေဝါများအနက် တစ်ပါးအဖြစ် ပါဝင်ပြီး '''[[အဝလောကိတေသွာရ]]''' [[ဘောဓိသတ်]]၏ ဖန်ဆင်းမှု သို့မဟုတ် ကိုယ်ပွားအဖြစ် မကြာခဏ ယူဆကြသည်။ ဤအခြေအနေတွင် သူ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို သတ္တဝါအမျိုးမျိုးအား တရားပြသရန် [[ဥပါယ]] (''ကုသလောပါယ'' သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်သော နည်းလမ်း) အဖြစ် နားလည်ထားသည်။ သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန မှတ်တမ်းများအရ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] နှင့် [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဂျပန်]] (''Bichū-ten'' ဟု လူသိများသည့်) ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများတစ်လျှောက် သူ၏ ဆက်တိုက် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ထူးခြားသော ရုပ်တုဆင်းတုများကို တွေ့ရှိရသည်။ == ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ == === ဝေဏှု === ''ဝေဏှု'' (Veṇhu - မူကွဲ ''ဝေဏ္ဍု'' Veṇḍu) သည် သင်္သကရိုက်စကားလုံး ''ဗိဿနိုး'' (Viṣṇu) ၏ [[ပါဠိ]] စာလုံးပေါင်းဖြစ်သည်။ သူသည် ''မဟာသမယသုတ်'' ([[ဒီဃနိကာယ်]] ၂၀) တွင် အခြွေအရံများနှင့်အတူ ရှိနေသော ''[[နတ်|နတ်ဒေဝါ]]'' အဖြစ် ပေါ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last= |date= |title=Venhu, Veṇhu: 1 definition - Pali Kanon: Pali Proper Names |url=https://www.wisdomlib.org/definition/venhu#theravada |access-date=2026-04-28 |website=Wisdom Library |language=en}}</ref> ''ဝေဏ္ဍုသုတ်'' ([[သံယုတ္တနိကာယ်]] ၂.၁၂) တွင် ဝေဏ္ဍုနတ်သည် ဗုဒ္ဓ၏ တရားတော်ကို လိုက်နာသူများ၏ ဝမ်းမြောက်မှုကို ချီးမွမ်းခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓက ထိုသူတို့သည် သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်မည်ဟု အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ [[ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ|ရှေးဟောင်း ကျမ်းများ]]တွင် ဤအမည်ဖြင့် နတ်တစ်ပါး ပါဝင်လာခြင်း ရှားပါးသော အဖြစ်အပျက်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Veṇḍusutta—Suttas and Parallels |url=https://suttacentral.net/sn2.12 |access-date=2026-04-28 |website=SuttaCentral |language=en}}</ref> === ဥပုလဝဏ် === {{Main|ဥပုလဝဏ်}} [[ဖိုင်:Vishnu_bearing_a_tray_of_flowers,_Relic_chamber_of_Mahiyangana_Stupa.jpg|thumb|ပန်းကန်ပြားကို ကိုင်ဆောင်ထားသော ဗိဿနိုး။ [[မဟိယင်္ဂနစေတီ]]၏ ဓာတုဂဗ္ဘတိုက်မှ ပန်းချီကား (အေဒီ ၉–၁၁ ရာစု)။ လက်ရှိတွင် [[အနုရာဓပူရ]] ရှေးဟောင်းသုတေသန ပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။]] [[ဖိုင်:Modern_Vishnu_Shrine,_Dondra_0675.jpg|thumb|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ [[ဒွန်ဒရာ]] ရှိ ခေတ်သစ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗိဿနိုး နတ်ကွန်း။]] ဟိန္ဒူအချို့က ဗုဒ္ဓကို ဗိဿနိုး၏ အဝတား (လူဝင်စား) အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း၊ သီရိလင်္ကာရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် ဗိဿနိုးကို [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]၏ ကျွန်းစောင့်နတ်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ရိုသေကြသည်။<ref>{{cite book |author=Swarna Wickremeratne |year=2012 |title=Buddha in Sri Lanka: Remembered Yesterdays |url=https://books.google.com/books?id=cYrQnZT9JREC |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0791468814 |page=111}}</ref> [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|သီရိလင်္ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် ဗိဿနိုးကို '''[[ဥပုလဝဏ်]]''' (Upulvan သို့မဟုတ် Upalavarṇā) ဟုလည်း သိကြပြီး 'ကြာညိုရောင်ရှိသော' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့က ဥပုလဝဏ်သည် နောင်တွင် ဗိဿနိုးနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသော ဒေသခံနတ်တစ်ပါးဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး နောက်ထပ်ယုံကြည်မှုတစ်ခုမှာ ဥပုလဝဏ်သည် ပုရာဏဟိန္ဒူဘာသာတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးနတ် မဖြစ်လာမီ ဗိဿနိုး၏ ရှေးဟောင်းပုံစံဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ''[[မဟာဝံသ]]''၊ ''စူဠဝံသ'' နှင့် သီရိလင်္ကာရှိ ရိုးရာပုံပြင်များအရ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင်က ဗိဿနိုးထံ စောင့်ရှောက်ရေးတာဝန် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားသူများကမူ ဗုဒ္ဓသည် ဤတာဝန်ကို သိကြားမင်းအား ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ သိကြားမင်းက ၎င်းတာဝန်ကို ဗိဿနိုးထံ ထပ်ဆင့်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite book |author=Wilhelm Geiger |author-link=Wilhelm Geiger |title=Mahawamsa: English Translation (1908) |title-link=Mahawamsa}}</ref> သီရိလင်္ကာတွင် ဗိဿနိုးအား ရည်စူး၍ တည်ဆောက်ထားသော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] နတ်ကွန်းများစွာ ရှိသည်။ သီးသန့် ဗိဿနိုး ''Kovils'' သို့မဟုတ် ''Devalayas'' များအပြင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းအားလုံးတွင် ဗိဿနိုးအား ရည်စူးထားသော အဓိက ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်ကွန်းနှင့် နီးကပ်သည့် နတ်ကွန်းအခန်းများ (Devalayas) မဖြစ်မနေ ပါရှိသည်။<ref>{{cite book |author=Swarna Wickremeratne |year=2012 |title=Buddha in Sri Lanka: Remembered Yesterdays |url=https://books.google.com/books?id=cYrQnZT9JREC |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0791468814 |page=226}}</ref> ဂျွန် ဟို့တ် (John Holt) ၏ အဆိုအရ ဗိဿနိုးသည် ၁၄ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုနှစ်များရှိ ဇာတိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများဖြစ်သော [[လင်္ကာတိလကဝိဟာရ]] (Lankatilaka) နှင့် ဂဒလဒေနိယ (Gadaladeniya) ကဲ့သို့သော သီဟိုဠ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်လာခဲ့သည့် ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရားများနှင့် နတ်သမီးများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |author=John C Holt |year=2004 |title=The Buddhist Vishnu: Religious transformation, politics and culture |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0231133234 |page=51}}</ref> သူ၏အဆိုအရ အလယ်ခေတ် သီဟိုဠ် အစဉ်အလာသည် ဗိဿနိုး ကိုးကွယ်မှုကို ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အားပေးခဲ့သကဲ့သို့၊ ဟိန္ဒူ အစဉ်အလာကလည်း ဗုဒ္ဓကို ဗိဿနိုး၏ အဝတားအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်ပြိုင် [[ထေရဝါဒ]] ရဟန်းတော်များသည် ဗိဿနိုး ကိုးကွယ်မှု အလေ့အထကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။<ref>{{cite book |author=John C Holt |year=2004 |title=The Buddhist Vishnu: Religious transformation, politics and culture |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0231133234 |pages=5–7, 13–27}}</ref> ဟို့တ်၏ အဆိုအရ သီရိလင်္ကာရှိ ဗိဿနိုးအား ရိုသေလေးစားမှုသည် အခြားသော လူမျိုးစုများကို မိမိတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း စုပ်ယူလိုက်သည့်အခါ ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် ယဉ်ကျေးမှုကို ပြန်လည်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသည့် မှတ်သားဖွယ် အထောက်အထားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]] ရှိ ဗိဿနိုးဂိုဏ်းကို ၁၇၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ကန်ဒီဘုရင်များက တရားဝင် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ဗိဿနိုး ရုပ်တုများနှင့် နတ်ကွန်းများသည် အလယ်ခေတ် မြို့တော်ဟောင်း [[ပိုလွန်နာရုဝ]] ရှိ ထင်ရှားသော အပျက်အစီးများအနက် ပါဝင်ကြောင်း ဟို့တ်က ဆိုသည်။ === ရုပ်တုဆင်းတု အနုပညာ === [[ဖိုင်:077_Visnu,_14c,_Sukhothai_(35086946062).jpg|thumb|၁၄ ရာစု ဗိဿနိုး ရုပ်တု၊ ဘန်ကောက် အမျိုးသားပြတိုက်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ။]] ဗိဿနိုး၏ ရုပ်တုများနှင့် ပန်းပုများကဲ့သို့သော ရုပ်တုဆင်းတု အနုပညာများကို ယခုအခါ အများစုမှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစဉ်အလာဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေများတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် လက်လေးဖက်ပါ ဗိဿနိုး ရုပ်တုများကို မလေးရှားနိုင်ငံအနီးရှိ ပြည်နယ်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၄ ရာစုမှ ၉ ရာစုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရကာ ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယတွင် တွေ့ရှိရသည့်ပုံစံများနှင့် တူညီနေသည်။<ref name="hobsonxxiii">{{cite book |author1=Jacq-Hergoualc'h |first=Michel |year=2002 |title=The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC–1300 AD) |url=https://books.google.com/books?id=a5rG6reWhloC&pg=PR23 |publisher=BRILL Academic |isbn=978-90-04-11973-4 |page=xxiii, 116–128 |translator-last=Hobson |translator-first=Victoria}}</ref> ထို့အတူ ၆ ရာစုမှ ၈ ရာစုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှိ ဗိဿနိုး ရုပ်တုများကို ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း [[ပရာຈိဉ်ບຸຣີ]] (Prachinburi) ပြည်နယ်နှင့် အလယ်ပိုင်း ဖက်ချဘွန်း ပြည်နယ်အပြင်၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ដុងថាပ် (Đồng Tháp) ပြည်နယ်နှင့် အန်ဇန် (An Giang) ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။{{sfn|Guy|2014|pages=[https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA131 131]–135, 145}} အစောပိုင်း ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုနှစ်များအတွင်းရှိ ကရစ်ရှနား (Krishna) ရုပ်တုများကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တာကဲ (Takéo) ပြည်နယ်နှင့် အခြားပြည်နယ်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=[https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA146 146]–148, 154–155}} == မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ == [[ဖိုင်:Nilakantha-Avalokitesvara.jpg|thumb|နီလကဏ္ဍ-အဝလောကိတေသွာရ (Nīlakaṇṭha-Avalokiteśvara သို့မဟုတ် 青頸観音 Shōkyō-kannon)၊ Taishō Shinshū Daizōkyō Zuzō-bu (大正新脩大藏經 圖像部) အတွဲ ၃ မှ ကူးယူဖော်ပြသည့် ''Besson-zakki'' (別尊雑記) မှ။]] မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ အရင်းအမြစ်များတွင် ဗိဿနိုး (အခြားသော နတ်များနှင့်အတူ) အား ကျယ်ပြန့်သော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်များ]] အုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းထားသည်။ ဤနတ်များသည် ပုံစံမျိုးစုံရှိသော [[အဝလောကိတေသွာရ]] နှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေသည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာက အဝလောကိတေသွာရသည် မတူညီသော သတ္တဝါများ၏ လိုအပ်ချက်အရ မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် ထင်ရှားပြသနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ယူဆသည် (ဤအယူဝါဒကို "ကျွမ်းကျင်သော နည်းလမ်း" – [[ဥပါယ]] ဟုခေါ်သည်)။ ''[[သဒ္ဓရ်မပုဏ္ဍရီကသုတ်]]'' တွင် အဝလောကိတေသွာရသည် မတူညီသော သတ္တဝါအဆင့်အတန်းများအား [[တရားဓမ္မ]] သင်ကြားပြသရန် [[အီရွှာရ]] (Īśvara) နှင့် [[သီဝ|မဟေသွာရ]] (Maheśvara) အပါအဝင် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို ယူနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>Chandra, Lokesh (1988). ''The Thousand-armed Avalokiteśvara.'' New Delhi: Abhinav Publications, p, 15. Indira Gandhi National Centre for the Arts. {{ISBN|81-7017-247-0}}.</ref> အခြားသော [[မဟာယာန ကျမ်းများ|မဟာယာနသုတ်]] တစ်ခုဖြစ်သည့် ''[[ကာရဏ္ဍဝယူဟသုတ်]]'' (Kāraṇḍavyūhasūtra) တွင် ဗိဿနိုး (သီဝ၊ ဗြဟ္မာ နှင့် သရသွတီ တို့နှင့်အတူ) အား အဝလောကိတေသွာရ၏ ဖန်ဆင်းမှုများအဖြစ် အမည်တပ်ထားပြီး၊ ယခုအခါ ထိုအဝလောကိတေသွာရကို လောကတစ်ခုလုံး ထွက်ပေါ်လာရာ လောကုတ္တရာ နတ်တစ်ပါးအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref>Studholme, Alexander (2002). ''The Origins of Om Manipadme Hum: A Study of the Karandavyuha Sutra.'' State University of New York Press. p. 39-40.</ref> ''ကာရဏ္ဍဝယူဟ'' က နာရာယဏသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးအတွက် ကျွမ်းကျင်သော နည်းလမ်း (ဥပါယ) အဖြစ် အဝလောကိတေသွာရ၏ နှလုံးသားမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည် (hṛdayānnārāyaṇaḥ) ဟု ဆိုသည်။ ထိုနည်းတူစွာ၊ ရေပန်းစားသော ''[[နီလကဏ္ဍ ဓာရဏီ]]'' တွင် [[ဟရိဟရ]] ကို ဘောဓိသတ်အဖြစ် ခေါ်ဆိုထားပြီး ဤသို့ဆိုသည်- "အို ထွန်းလင်းတောက်ပသော လောကုတ္တရာကိုယ်တော်၊ ကြီးမြတ်သော ဘောဓိသတ် [[ဟရိ]]၊ ကြွလာတော်မူပါ။"<ref>Chandra, Lokesh (1988). ''The Thousand-armed Avalokiteśvara,'' pp. 130–133. New Delhi: Abhinav Publications, Indira Gandhi National Centre for the Arts. {{ISBN|81-7017-247-0}}.</ref> ထို့အပြင် ''Ratnamalastotra'' တွင် ဤသို့ဆိုသည်-<blockquote>[[ဝိဿနဝ ဂိုဏ်း|ဝိဿနဝများ]] (ဗိဿနိုးကိုးကွယ်သူများ) အား တရားပြသပြီး ၎င်းတို့အား ဓမ္မလမ်းကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲရန်၊ သူ (ဗိဿနိုး) သည် ကြာပန်းကိုင်ဆောင်သူ (အဝလောကိတေသွာရ) ၏ နှလုံးသားမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သူသည် လောက၏အရှင် [[နာရာယဏ]] အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ သင်သည် အမှန်တကယ်ပင် ပြိုင်ဘက်ကင်းသော အကြီးမြတ်ဆုံး သတ္တဝါ (puṁsāṁ paramottama) ဖြစ်ပေသည်။<ref>{{Cite web |title=Digital Sanskrit Buddhist Canon – Books |url=https://www.dsbcproject.org/canon-text/book/132 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204164635/https://www.dsbcproject.org/canon-text/book/132 |archive-date=4 December 2023 |access-date=2023-12-04 |website=www.dsbcproject.org}}</ref></blockquote>ဤ အိန္ဒိယ ဗုဒ္ဓဘာသာ အရင်းအမြစ်များသည် အိန္ဒိယ မဟာယာန ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အဆင့်တစ်ခုကို ပုံဖော်ထားပြီး၊ ထိုအဆင့်တွင် ဗိဿနိုး (သီဝနှင့်အတူ) သည် ဟိန္ဒူ အယူအဆဖြစ်သော [[ဝိသဝရူပ]] (Viśvarūpa) နှင့် ဆင်တူသည့် အဝလောကိတေသွာရ၏ စကြာဝဠာဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံး ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |author1=Keyworth, George A. |date=2011 |title=Esoteric Buddhism and the Tantras in East Asia |publisher=Brill |isbn=978-9004184916 |editor1-last=Orzech |editor1-first=Charles |pages=525–526 |chapter=Avalokiteśvara |editor2-last=Sørensen |editor2-first=Henrik |editor3-last=Payne |editor3-first=Richard |chapter-url=https://books.google.com/books?id=F0XNX3N1a2AC&pg=PA526}}</ref> နောင်လာမည့် ဝဇီရယာန (Vajrayana) အရင်းအမြစ်များသည် ဗိဿနိုးအား အဝလောကိတေသွာရ၏ ပုံစံတစ်မျိုးအဖြစ် ဆက်လက် ရည်ညွှန်းကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ''သာဓနမာလာ'' (Sadhanamala) တွင် ဟရိဟရိဟရိဝါဟန (Harihariharivāhana) သို့မဟုတ် ဟရိဟရိဟရိဝါဟနလောကေသွာရ (Harihariharivāhanalokeśvara) ဟုခေါ်သော ဗိဿနိုး၏ ပုံစံတစ်ခုအပေါ် တရားရှုမှတ်သည့် ကျင့်စဉ်တစ်ခု ပါဝင်သည်။<ref>Bhattacharyya, B. (1924). The Indian Buddhist Iconography Mainly Based on The Sādhanamālā and Other Cognate Tāntric Texts of Rituals. H. Milford, Oxford University Press.</ref> ဤပုံစံတွင် အဝလောကိတေသွာရသည် ဗိဿနိုးပေါ်တွင် စီးနင်းထားပြီး၊ ဗိဿနိုးက [[ဂဠုန်]]ပေါ်တွင် စီးနင်းကာ၊ ဂဠုန်က ခြင်္သေ့ပေါ်တွင် စီးနင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |last= |date=2020-06-15 |title=Harihariharivahana, Harihariharivāhana, Hariharihari-vahana: 1 definition |url=https://www.wisdomlib.org/definition/harihariharivahana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204171114/https://www.wisdomlib.org/definition/harihariharivahana |archive-date=4 December 2023 |access-date=2023-12-04 |website=Wisdom Library |language=en}}</ref> ဤ [[အဝလောကိတေသွာရ|လောကေသွာရ]] ပုံစံသည် နီပေါနိုင်ငံမှ မြစ်ဖျားခံခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်း၏ မူလဒဏ္ဍာရီကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ''[[သွယမ္ဘူ ပုရာဏ]]'' (Swayambhu Purana) တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref>Sakya, M. B. (1994). ''[http://www.buddhanet.net/pdf_file/icon_nepbud.pdf The Iconography of Nepalese Buddhism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230807235432/http://www.buddhanet.net/pdf_file/icon_nepbud.pdf|date=7 August 2023}}'', p. 111.</ref> ရှေးဟောင်းသုတေသန လေ့လာမှုများအရ တစ်ချိန်က [[မဟာယာန]] နှင့် [[ဝဇီရယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အမာခံနယ်မြေကြီးဖြစ်ခဲ့သော [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] ကျွန်းစုများတွင် ဗိဿနိုး ရုပ်တုများကို ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤရုပ်တုများသည် ၅ ရာစုနှင့် ယင်းနောက်ပိုင်း သက်တမ်းရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=7–9}} ရုပ်တုများအပြင် ဗိဿနိုး၏ "ခြေလှမ်းသုံးလှမ်း" (Trivikrama) နှင့် ဆက်စပ်နေသော အရာများကဲ့သို့သော ဗိဿနိုး၏ ကျောက်စာများနှင့် ပန်းပုများကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားရာ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ဒေသများစွာတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=11–12, 118–129}} အချို့သော ရုပ်တုဆင်းတုများတွင် [[သူရိယနတ်|သူရိယ]] (Surya)၊ ဗိဿနိုး နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ သင်္ကေတများ ပေါင်းစပ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။{{sfn|Guy|2014|pages=221–225}} [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ နတ်များ]] စာရင်းတွင် ဗိဿနိုးကို Bichū-ten (毘紐天) ဟု သိကြပြီး၊ ၁၃ ရာစု [[နစ်ချီရန်]] ၏ ရေးသားချက်များကဲ့သို့သော ဂျပန်ကျမ်းစာများတွင် တွေ့ရသည်။<ref>{{cite book |author=Nichiren |author-link=Nichiren |year=1987 |title=The Major Writings of Nichiren Daishonin |url=https://books.google.com/books?id=YxoHJwAACAAJ |publisher=Nichiren Shoshu International Center |isbn=978-4-88872-012-0 |page=1107}}, Alternate site: [http://www.nichirenlibrary.org/en/wnd-2/Appendix/C Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317061345/http://www.nichirenlibrary.org/en/wnd-2/Appendix/C|date=17 March 2016}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ သီဝနတ်]] * [[ဗြဟ္မာ]], ဗုဒ္ဓဘာသာရှိ ဗြဟ္မာ == ကိုးကား == <references /> == ရင်းမြစ်များ == * {{cite book |last=Guy |first=John |year=2014 |title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-524-5 |access-date=9 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111060324/https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ |archive-date=11 January 2023 |url-status=live}} {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} sfsxa4gtq21rgk4ig6gdojxk5dg8v31 0 284964 1028106 2026-04-29T01:19:33Z Sappadasa 132530 [[ပရိယတ္တိ]] စာမျက်နှာကို [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] သို့ Sappadasaက ရွှေ့ခဲ့သည်: complete 1028106 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] mmpd8hrvntbtgbh28xyccioe5xlh359 0 284965 1028107 2026-04-29T01:20:02Z Sappadasa 132530 #REDIRECT [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] 1028107 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] mmpd8hrvntbtgbh28xyccioe5xlh359 0 284966 1028108 2026-04-29T01:20:26Z Sappadasa 132530 #REDIRECT [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] 1028108 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ]] mmpd8hrvntbtgbh28xyccioe5xlh359 3 284967 1028109 2026-04-29T01:26:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028109 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26018-29 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၂၆၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) mo41rmmgz0jbs7zmdmx2thulmmj9mhi 3 284968 1028110 2026-04-29T01:26:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028110 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Aomska ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၂၆၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) mftdoizctmz3o9s0ept8ikaqii4xf5k 100 284969 1028111 2026-04-29T01:43:52Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=04|day=29|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028111 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=29|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} amu8fsbg0h2zx2zwh2e31hwf9he12px 1028309 1028111 2026-04-29T10:25:56Z Salai Rungtoi 22844 1028309 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=04|day=29|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[အမာမြို့]]နယ်ခွဲ၊ ဒေးဒလူကျေးရွာအုပ်စု၊ ချောင်းဝကျေးရွာရှိ နေအိမ်တစ်လုံး၏ နောက်ဖေးမီးဖိုမှတစ်ဆင့် မီးကြွင်းမီးကျန်ကြောင့် မီးကူးစက်လောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပွားရာ နေအိမ်အလုံးပေါင်း ၇၀ ထက်မနည်း မီးလောင်ပြာကျခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cy02r4p72d1t(BBC)] <!-- All news items above this line -->}} 4d914w7m85aa3obs1pbfv6dn3ep1apn 3 284970 1028115 2026-04-29T02:26:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028115 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-16841-45 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၂၆၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 4o5sx1hnl5w43s1zap7t63khidi491k 2 284971 1028131 2026-04-29T03:49:43Z Ninjastrikers 22896 blocked user 1028131 wikitext text/x-wiki {{blocked user}} 9nsq3566y9qqur57bxjyd46o6xcoegz 0 284972 1028134 2026-04-29T03:57:33Z Ninjastrikers 22896 [[ပျူ လူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ပျူလူမျိုး]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည် 1028134 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပျူလူမျိုး]] 9e7x0nyszsjrdlrat63zx3pne4fsorz 10 284973 1028138 2026-04-29T04:09:03Z Ninjastrikers 22896 "<!-- Non-free license tag, based on Template:Image-license-fairuse -->{{imbox | type = license | image = [[File:Fair use movie poster.svg|52px|Copyrighted]] | imageright = | text = ဤပုံရိပ်သည် '''ရုပ်ရှင်ပိုစတာ'''တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028138 wikitext text/x-wiki <!-- Non-free license tag, based on Template:Image-license-fairuse -->{{imbox | type = license | image = [[File:Fair use movie poster.svg|52px|Copyrighted]] | imageright = | text = ဤပုံရိပ်သည် '''ရုပ်ရှင်ပိုစတာ'''တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မူပိုင်ခွင့်ကို အဆိုပါရုပ်ရှင်အား ထုတ်ဝေသူ သို့မဟုတ် ဖန်တီးသူက ပိုင်ဆိုင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ သို့သော် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီပါက ရုပ်ရှင်ပိုစတာ၏ '''အရွယ်အစားလျှော့ချထားသော၊ ရုပ်ထွက်အရည်အသွေးနိမ့်သော''' ပုံရိပ်များကို အသုံးပြုခြင်းသည် [[:en:copyright law of the United States|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေ]]အရ "[[တရားမျှတစွာ အသုံးပြုခြင်း]]"ဘောင်အတွင်း အကျုံးဝင်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ *'''ဝေဖန်ဆန်းစစ်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်း''': ပုံရိပ်ကို အလှပြရန်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ သက်ဆိုင်ရာရုပ်ရှင် သို့မဟုတ် ရုပ်ရှင်ပိုစတာအကြောင်းကို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ရန် သို့မဟုတ် မှတ်ချက်ပေးရန်အတွက်သာ အသုံးပြုခြင်း *'''အစားထိုး၍မရခြင်း''': အဆိုပါ အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သော အခြားအခမဲ့အသုံးပြုနိုင်သည့်ပုံရိပ် မရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဖန်တီး၍မရနိုင်ခြင်း။ *'''အသုံးပြုသည့်နေရာ''': အကျိုးအမြတ်မယူသော [[wmf:Home|ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဆာဗာများပေါ်တွင် လွှင့်တင်ထားသော [[Main Page|မြန်မာဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယား]] စာမျက်နှာပေါ်တွင်သာ အသုံးပြုခြင်း။ '''အထက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေများမှလွဲ၍ ဝီကီပီးဒီးယား သို့မဟုတ် အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဤပုံရိပ်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။'''အသေးစိတ်အချက်အလက်များအတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:အခမဲ့မဟုတ်သော အကြောင်းအရာ]]ကို ကြည့်ပါ။<br /> | below = {{#ifeq:{{{image_has_rationale|{{{image has rationale}}}}}}|yes| <!-- {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|File|[[Category:Wikipedia non-free files with NFUR stated]]{{#ifeq:{{{auto|}}}|yes|[[Category:Wikipedia non-free files with NFUR stated (bot-assessed)]]}}}} --> |{{Uploader information|additional notes= # ဤစာညွှန်းကို ရုပ်ရှင်ပိုစတာများအတွက်သာလျှင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။ # အကြောင်းပြချက်အား ဖော်ပြရန်အတွက် '''[[Template:Non-free use rationale poster]]''' ကို အသုံးပြုပါ။ # ရုပ်ရှင်ပိုစတာအတွက် မဟုတ်ပါက '''[[Template:Non-free poster]]''' ဖြင့် အစားထိုးပါ။ }}}} {{Non-free media}} }}{{#ifeq: {{Yesno-no|{{{nocat|}}}}} | no | {{File other | [[ကဏ္ဍ:{{Resolve category redirect|{{{1|အခမဲ့မဟုတ်သော ရုပ်ရှင်ပိုစတာများ}}}}}]] }}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 80yux9xb5w3c8kwhoighqy9ezdi1v2p 1028139 1028138 2026-04-29T04:09:33Z Ninjastrikers 22896 1028139 wikitext text/x-wiki <!-- Non-free license tag, based on Template:Image-license-fairuse -->{{imbox | type = license | image = [[File:Fair use movie poster.svg|52px|Copyrighted]] | imageright = | text = ဤပုံရိပ်သည် '''ရုပ်ရှင်ပိုစတာ'''တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မူပိုင်ခွင့်ကို အဆိုပါရုပ်ရှင်အား ထုတ်ဝေသူ သို့မဟုတ် ဖန်တီးသူက ပိုင်ဆိုင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ သို့သော် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီပါက ရုပ်ရှင်ပိုစတာ၏ '''အရွယ်အစားလျှော့ချထားသော၊ ရုပ်ထွက်အရည်အသွေးနိမ့်သော''' ပုံရိပ်များကို အသုံးပြုခြင်းသည် [[:en:copyright law of the United States|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေ]]အရ "[[တရားမျှတစွာ အသုံးပြုခြင်း]]"ဘောင်အတွင်း အကျုံးဝင်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ *'''ဝေဖန်ဆန်းစစ်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်း''': ပုံရိပ်ကို အလှပြရန်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ သက်ဆိုင်ရာရုပ်ရှင် သို့မဟုတ် ရုပ်ရှင်ပိုစတာအကြောင်းကို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ရန် သို့မဟုတ် မှတ်ချက်ပေးရန်အတွက်သာ အသုံးပြုခြင်း *'''အစားထိုး၍မရခြင်း''': အဆိုပါ အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သော အခြားအခမဲ့အသုံးပြုနိုင်သည့်ပုံရိပ် မရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဖန်တီး၍မရနိုင်ခြင်း။ *'''အသုံးပြုသည့်နေရာ''': အကျိုးအမြတ်မယူသော [[wmf:Home|ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဆာဗာများပေါ်တွင် လွှင့်တင်ထားသော [[Main Page|မြန်မာဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယား]] စာမျက်နှာပေါ်တွင်သာ အသုံးပြုခြင်း။ '''အထက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေများမှလွဲ၍ ဝီကီပီးဒီးယား သို့မဟုတ် အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဤပုံရိပ်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။'''အသေးစိတ်အချက်အလက်များအတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:အခမဲ့မဟုတ်သော အကြောင်းအရာ]]ကို ကြည့်ပါ။<br /> | below = {{#ifeq:{{{image_has_rationale|{{{image has rationale}}}}}}|yes| {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|File|[[Category:Wikipedia non-free files with NFUR stated]]{{#ifeq:{{{auto|}}}|yes|[[Category:Wikipedia non-free files with NFUR stated (bot-assessed)]]}}}} |{{Uploader information|additional notes= # ဤစာညွှန်းကို ရုပ်ရှင်ပိုစတာများအတွက်သာလျှင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။ # အကြောင်းပြချက်အား ဖော်ပြရန်အတွက် '''[[Template:Non-free use rationale poster]]''' ကို အသုံးပြုပါ။ # ရုပ်ရှင်ပိုစတာအတွက် မဟုတ်ပါက '''[[Template:Non-free poster]]''' ဖြင့် အစားထိုးပါ။ }}}} {{Non-free media}} }}{{#ifeq: {{Yesno-no|{{{nocat|}}}}} | no | {{File other | [[ကဏ္ဍ:{{Resolve category redirect|{{{1|အခမဲ့မဟုတ်သော ရုပ်ရှင်ပိုစတာများ}}}}}]] }}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> s3l689fm8hlraa9zp459ogs8zee9gs0 1028141 1028139 2026-04-29T04:11:55Z Ninjastrikers 22896 1028141 wikitext text/x-wiki <!-- Non-free license tag, based on Template:Image-license-fairuse -->{{imbox | type = license | image = [[File:Fair use movie poster.svg|52px|Copyrighted]] | imageright = | text = ဤပုံရိပ်သည် '''ရုပ်ရှင်ပိုစတာ'''တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မူပိုင်ခွင့်ကို အဆိုပါရုပ်ရှင်အား ထုတ်ဝေသူ သို့မဟုတ် ဖန်တီးသူက ပိုင်ဆိုင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ သို့သော် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီပါက ရုပ်ရှင်ပိုစတာ၏ '''အရွယ်အစားလျှော့ချထားသော၊ ရုပ်ထွက်အရည်အသွေးနိမ့်သော''' ပုံရိပ်များကို အသုံးပြုခြင်းသည် [[:en:copyright law of the United States|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေ]]အရ "[[တရားမျှတစွာ အသုံးပြုခြင်း]]"ဘောင်အတွင်း အကျုံးဝင်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ *'''ဝေဖန်ဆန်းစစ်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်း''': ပုံရိပ်ကို အလှပြရန်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ သက်ဆိုင်ရာရုပ်ရှင် သို့မဟုတ် ရုပ်ရှင်ပိုစတာအကြောင်းကို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ရန် သို့မဟုတ် မှတ်ချက်ပေးရန်အတွက်သာ အသုံးပြုခြင်း *'''အစားထိုး၍မရခြင်း''': အဆိုပါ အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သော အခြားအခမဲ့အသုံးပြုနိုင်သည့်ပုံရိပ် မရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဖန်တီး၍မရနိုင်ခြင်း။ *'''အသုံးပြုသည့်နေရာ''': အကျိုးအမြတ်မယူသော [[wmf:Home|ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဆာဗာများပေါ်တွင် လွှင့်တင်ထားသော [[Main Page|မြန်မာဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယား]] စာမျက်နှာပေါ်တွင်သာ အသုံးပြုခြင်း။ '''အထက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေများမှလွဲ၍ ဝီကီပီးဒီးယား သို့မဟုတ် အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဤပုံရိပ်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။'''အသေးစိတ်အချက်အလက်များအတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:အခမဲ့မဟုတ်သော အကြောင်းအရာ]]ကို ကြည့်ပါ။<br /> | below = {{#ifeq:{{{image_has_rationale|{{{image has rationale}}}}}}|yes| {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|File|[[Category:Wikipedia non-free files with NFUR stated]]{{#ifeq:{{{auto|}}}|yes|[[Category:Wikipedia non-free files with NFUR stated (bot-assessed)]]}}}} |{{Uploader information|additional notes= # ဤစာညွှန်းကို ရုပ်ရှင်ပိုစတာများအတွက်သာလျှင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။ # အကြောင်းပြချက်အား ဖော်ပြရန်အတွက် '''[[Template:Non-free use rationale poster]]''' ကို အသုံးပြုပါ။ # ရုပ်ရှင်ပိုစတာအတွက် မဟုတ်ပါက '''[[Template:Non-free poster]]''' ဖြင့် အစားထိုးပါ။ }}}} {{Non-free media}} }}{{#ifeq: {{Yesno-no|{{{nocat|}}}}} | no | {{File other | [[Category:{{Resolve category redirect|{{{1|အခမဲ့မဟုတ်သော ရုပ်ရှင်ပိုစတာများ}}}}}]] }}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> qxarzus4uewmceve4ide1fx99rev5kd 10 284974 1028140 2026-04-29T04:10:28Z Ninjastrikers 22896 "<includeonly><!-- -->{{#invoke:Resolve category redirect|main}}<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028140 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#invoke:Resolve category redirect|main}}<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> hdz1ak62u8mcppclpl87p1pa2riksio 3 284975 1028143 2026-04-29T04:26:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028143 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Oliver1123 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၆၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) 7c1pk0nlz9i57gv473aclt0hkxncot5 0 284976 1028151 2026-04-29T05:16:52Z Chenzeyan29 141880 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349742957|Burmese folk religion]]" 1028151 wikitext text/x-wiki [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] '''မြန်မာရိုးရာဘာသာ''' (ဒေသခံများက '''နတ်ကိုးကွယ်မှု''' ဟုလည်း လူသိများသည်) ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံရှိ]] ''[[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်များ]]'' (ဒေသခံနှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] ဘာသာမှ [[ကြီးမြတ်မှုအရာ|နတ်များ]] ) နှင့် ဘိုးဘွား များကို နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် [[ဘာသာတရား|ဘုရား]] [[ဗဟုဒေဝဝါဒ|များစွာ]] ကိုးကွယ်မှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့၏ ယုံကြည်ချက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့် ရွာများအလိုက် ကွဲပြားကြသည်။ နတ်ဆိုသည်မှာ [[ဖန်ဆင်းရှင်သခင်|နတ်ဘုရား]] နှင့်တူသော ဝိညာဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နတ်အမျိုးအစား အဓိကနှစ်မျိုးရှိသည်- နတ်စိမ်း သည် သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသော လူသားများဖြစ်ပြီး အခြားနတ်များအားလုံးသည် သဘာဝ၏ဝိညာဉ်များ (ရေ၊ သစ်ပင်စသည်) ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် ဟုခေါ်သော နတ်ကွန်းများတွင် ကြည်ညိုကြသည်။ ၎င်းတို့ကို သဘာဝဝိညာဉ်များ ( ဝိညာဉ်အိမ်များ ) ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ထားရှိနိုင်သည် သို့မဟုတ် သီးခြားနတ်များအတွက် အထူးဘုရားကျောင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ရွာတစ်ရွာတွင် ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ၎င်းတို့၏ ဒေသခံ භාရနတ်တစ်ပါးလည်း ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို [[ဘိုးဘိုးကြီး|ဘိုဘိုကြီး]] ဟုခေါ်သည်။ <ref>{{Cite book |last=Rodrigue |first=Yves |date=1992 |title=Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture |publisher=Kiscadale |location=Gartmore |pages=8–9}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp.&nbsp;<span class="nowrap">8–</span>9.</cite></ref> ofxycbtguxqx0zy8k5f1mfbgj2c017c 1028152 1028151 2026-04-29T05:23:05Z Chenzeyan29 141880 1028152 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] sg6aesbwhc9sias7se61fipjdmk47x8 1028153 1028152 2026-04-29T05:25:24Z Chenzeyan29 141880 [[မြန်မာ့ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု]] စာမျက်နှာကို [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1028152 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] sg6aesbwhc9sias7se61fipjdmk47x8 1028156 1028153 2026-04-29T05:31:26Z Chenzeyan29 141880 1028156 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် (History and Origins) ကို မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များမှ ကျယ်ပြန့်စွာ ခွဲခြား၍ Wikipedia စံနှုန်းမီ ကိုးကားချက်များဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း တင်ပြပေးလိုက်ပါသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောနှောဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ === ၁။ ရှေးဦးအခြေခံ === ဗမာလူမျိုးစုများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီနှင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားစဉ်ကပင် ဒေသခံများအကြား သဘာဝစွမ်းအားစုများကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အစောဆုံး အခြေခံဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> === ၂။ နန်ကျောက်နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဩဇာ === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကအတူပါလာသော ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များကို ပူဇော်သည့်ဓလေ့ နှင့် နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရအနွယ်ဝင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ဤယုံကြည်မှုများသည် ပုဂံဒေသရှိ ဒေသခံဝိညာဉ်ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ === ၃။ ပုဂံခေတ်နှင့် နတ်သမိုင်း၏ အချိုးအကွေ့ === ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အရည်းကြီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း သိမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စာရင်းပြုစု၍ "၃၇ မင်း" ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို နတ်အပေါင်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> === ၄။ သမိုင်းဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ နတ်ဖြစ်လာခြင်း === မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ "နတ်စိမ်း" ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မင်းညီမင်းသားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ သို့မဟုတ် မတရားနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့အား နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဥပမာ - [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မောင်နှမ၊ [[ရွှေဖျဉ်းညီနောင်]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] တို့သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယုံကြည်မှု ရောယှက်နေသော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ === ၅။ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေပြီး "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ နတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ အိမ်တွင်းနတ် ပူဇော်ခြင်းနှင့် လောကီရေးရာ အဆင်ပြေစေရန် နတ်မေးခြင်းတို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာ ကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> lsarlxgb4thftgkzqjcac1wmms93g49 1028157 1028156 2026-04-29T05:31:55Z Chenzeyan29 141880 1028157 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောနှောဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ === ၁။ ရှေးဦးအခြေခံ === ဗမာလူမျိုးစုများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီနှင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားစဉ်ကပင် ဒေသခံများအကြား သဘာဝစွမ်းအားစုများကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အစောဆုံး အခြေခံဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> === ၂။ နန်ကျောက်နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဩဇာ === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကအတူပါလာသော ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များကို ပူဇော်သည့်ဓလေ့ နှင့် နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရအနွယ်ဝင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ဤယုံကြည်မှုများသည် ပုဂံဒေသရှိ ဒေသခံဝိညာဉ်ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ === ၃။ ပုဂံခေတ်နှင့် နတ်သမိုင်း၏ အချိုးအကွေ့ === ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အရည်းကြီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း သိမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စာရင်းပြုစု၍ "၃၇ မင်း" ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို နတ်အပေါင်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> === ၄။ သမိုင်းဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ နတ်ဖြစ်လာခြင်း === မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ "နတ်စိမ်း" ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မင်းညီမင်းသားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ သို့မဟုတ် မတရားနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့အား နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဥပမာ - [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မောင်နှမ၊ [[ရွှေဖျဉ်းညီနောင်]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] တို့သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယုံကြည်မှု ရောယှက်နေသော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ === ၅။ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေပြီး "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ နတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ အိမ်တွင်းနတ် ပူဇော်ခြင်းနှင့် လောကီရေးရာ အဆင်ပြေစေရန် နတ်မေးခြင်းတို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာ ကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> 81bz1alfcvssn1lfhwduvyh3v5uurm9 1028159 1028157 2026-04-29T05:40:36Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028159 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောနှောဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ === ၁။ ရှေးဦးအခြေခံ === ဗမာလူမျိုးစုများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီနှင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားစဉ်ကပင် ဒေသခံများအကြား သဘာဝစွမ်းအားစုများကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အစောဆုံး အခြေခံဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> === ၂။ နန်ကျောက်နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဩဇာ === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကအတူပါလာသော ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များကို ပူဇော်သည့်ဓလေ့ နှင့် နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရအနွယ်ဝင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ဤယုံကြည်မှုများသည် ပုဂံဒေသရှိ ဒေသခံဝိညာဉ်ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ === ၃။ ပုဂံခေတ်နှင့် နတ်သမိုင်း၏ အချိုးအကွေ့ === ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အရည်းကြီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း သိမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စာရင်းပြုစု၍ "၃၇ မင်း" ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို နတ်အပေါင်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> === ၄။ သမိုင်းဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ နတ်ဖြစ်လာခြင်း === မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ "နတ်စိမ်း" ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မင်းညီမင်းသားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ သို့မဟုတ် မတရားနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့အား နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဥပမာ - [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မောင်နှမ၊ [[ရွှေဖျဉ်းညီနောင်]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] တို့သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယုံကြည်မှု ရောယှက်နေသော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ === ၅။ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေပြီး "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ နတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ အိမ်တွင်းနတ် ပူဇော်ခြင်းနှင့် လောကီရေးရာ အဆင်ပြေစေရန် နတ်မေးခြင်းတို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာ ကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} 6x49u133zu4n77hkcyty9r9bqvy1cxa 1028161 1028159 2026-04-29T05:41:51Z Ninjastrikers 22896 /* ၅။ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ */ 1028161 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောနှောဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ === ၁။ ရှေးဦးအခြေခံ === ဗမာလူမျိုးစုများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီနှင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားစဉ်ကပင် ဒေသခံများအကြား သဘာဝစွမ်းအားစုများကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အစောဆုံး အခြေခံဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> === ၂။ နန်ကျောက်နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဩဇာ === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကအတူပါလာသော ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များကို ပူဇော်သည့်ဓလေ့ နှင့် နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရအနွယ်ဝင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ဤယုံကြည်မှုများသည် ပုဂံဒေသရှိ ဒေသခံဝိညာဉ်ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ === ၃။ ပုဂံခေတ်နှင့် နတ်သမိုင်း၏ အချိုးအကွေ့ === ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အရည်းကြီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း သိမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စာရင်းပြုစု၍ "၃၇ မင်း" ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို နတ်အပေါင်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> === ၄။ သမိုင်းဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ နတ်ဖြစ်လာခြင်း === မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ "နတ်စိမ်း" ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မင်းညီမင်းသားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ သို့မဟုတ် မတရားနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့အား နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဥပမာ - [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မောင်နှမ၊ [[ရွှေဖျဉ်းညီနောင်]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] တို့သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယုံကြည်မှု ရောယှက်နေသော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ === ၅။ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေပြီး "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ နတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ အိမ်တွင်းနတ် ပူဇော်ခြင်းနှင့် လောကီရေးရာ အဆင်ပြေစေရန် နတ်မေးခြင်းတို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာ ကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} 2x81ti4hjv31j0m5fb67522gacmmat8 1028162 1028161 2026-04-29T05:42:25Z Ninjastrikers 22896 1028162 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောနှောဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ === ရှေးဦးအခြေခံ === ဗမာလူမျိုးစုများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီနှင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားစဉ်ကပင် ဒေသခံများအကြား သဘာဝစွမ်းအားစုများကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အစောဆုံး အခြေခံဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> === နန်ကျောက်နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဩဇာ === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကအတူပါလာသော ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များကို ပူဇော်သည့်ဓလေ့ နှင့် နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရအနွယ်ဝင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ဤယုံကြည်မှုများသည် ပုဂံဒေသရှိ ဒေသခံဝိညာဉ်ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ === ပုဂံခေတ်နှင့် နတ်သမိုင်း၏ အချိုးအကွေ့ === ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အရည်းကြီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း သိမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စာရင်းပြုစု၍ "၃၇ မင်း" ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို နတ်အပေါင်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> === သမိုင်းဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ နတ်ဖြစ်လာခြင်း === မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ "နတ်စိမ်း" ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မင်းညီမင်းသားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ သို့မဟုတ် မတရားနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့အား နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဥပမာ - [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မောင်နှမ၊ [[ရွှေဖျဉ်းညီနောင်]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] တို့သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယုံကြည်မှု ရောယှက်နေသော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ === မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေပြီး "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ နတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ အိမ်တွင်းနတ် ပူဇော်ခြင်းနှင့် လောကီရေးရာ အဆင်ပြေစေရန် နတ်မေးခြင်းတို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာ ကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} qtseadxe0pozjvybwpqig78h7mplecf 1028163 1028162 2026-04-29T05:43:28Z Ninjastrikers 22896 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028163 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်ကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောနှောဝင်ရောက်လာသော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများဟူ၍ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ === ရှေးဦးအခြေခံ === ဗမာလူမျိုးစုများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီနှင့် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားစဉ်ကပင် ဒေသခံများအကြား သဘာဝစွမ်းအားစုများကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု၏ အစောဆုံး အခြေခံဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> === နန်ကျောက်နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဩဇာ === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကအတူပါလာသော ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များကို ပူဇော်သည့်ဓလေ့ နှင့် နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရအနွယ်ဝင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ဤယုံကြည်မှုများသည် ပုဂံဒေသရှိ ဒေသခံဝိညာဉ်ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ === ပုဂံခေတ်နှင့် နတ်သမိုင်း၏ အချိုးအကွေ့ === ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အရည်းကြီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း သိမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စာရင်းပြုစု၍ "၃၇ မင်း" ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို နတ်အပေါင်း၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> === သမိုင်းဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ နတ်ဖြစ်လာခြင်း === မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ "နတ်စိမ်း" ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မင်းညီမင်းသားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ သို့မဟုတ် မတရားနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့အား နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဥပမာ - [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်မောင်နှမ၊ [[ရွှေဖျဉ်းညီနောင်]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] တို့သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယုံကြည်မှု ရောယှက်နေသော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ === မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ === ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေပြီး "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ နတ်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ အိမ်တွင်းနတ် ပူဇော်ခြင်းနှင့် လောကီရေးရာ အဆင်ပြေစေရန် နတ်မေးခြင်းတို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာ ကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] bovmjpx94e3trw4s3a4xgmdefvzh1lh 1028181 1028163 2026-04-29T05:59:52Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028181 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု သို့မဟုတ် နတ်ယုံကြည်မှု ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] ceb9m2oda7tygr5ewekayul4l2n38b1 1028191 1028181 2026-04-29T06:11:52Z Chenzeyan29 141880 1028191 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] oxyguvdcdq4qvu30txhs13wdonf0ivn 1028204 1028191 2026-04-29T06:17:42Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */Merged content from [နတ် (ဝိညာဉ်)] 1028204 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] kanfg6igiimjajf90gy1v2rbj3c405h 1028206 1028204 2026-04-29T06:22:32Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028206 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု (Ancestor Worship) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] rxyxqcjefwhf658ige487gv5ga0v8b9 1028207 1028206 2026-04-29T06:22:48Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028207 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု (Ancestor Worship) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 6g4vwkcsgdo9pt1xsvds2o46tbmeygu 1028210 1028207 2026-04-29T06:32:35Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ */ 1028210 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု (Ancestor Worship) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] spdd4cyznf44c55y7x6y43qh3wvf9dc 1028215 1028210 2026-04-29T06:43:04Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028215 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု (Ancestor Worship) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 5xo15vh7bbziwzyxlc1if94zs96k8jn 1028216 1028215 2026-04-29T06:44:13Z Chenzeyan29 141880 1028216 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု (Ancestor Worship) နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] cpkdi7alwukoe39wfb3o6w6qj82dbr8 1028217 1028216 2026-04-29T06:45:03Z Chenzeyan29 141880 1028217 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 1ngmn8d0rr43d22ggkfdjk2v23mdo7q 1028218 1028217 2026-04-29T06:45:33Z Chenzeyan29 141880 1028218 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] d9l6ta3rxpxk32b14xftr6a3qs9wb7k 1028219 1028218 2026-04-29T06:46:19Z Chenzeyan29 141880 1028219 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]] || မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | မင်းမဟာဂီရိပွဲ || ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 0dvth71xuqve19bihodprfpslmtyf81 1028220 1028219 2026-04-29T06:47:17Z Chenzeyan29 141880 1028220 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] prl654lr0yota84brjmi01x0m9ookv2 1028221 1028220 2026-04-29T06:47:47Z Chenzeyan29 141880 1028221 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 1c8ol90soc41ik359hkzcn4hceozn12 1028222 1028221 2026-04-29T06:49:29Z Chenzeyan29 141880 1028222 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 66cyr7p3oakivmsu5cfbzuerbt2iqfr 1028223 1028222 2026-04-29T06:50:37Z Chenzeyan29 141880 1028223 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref>မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 88cswtniyhh1gbukax4upzcssxai9xh 1028225 1028223 2026-04-29T07:03:02Z Chenzeyan29 141880 1028225 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] sz96w7r5pxcv5686xbvtx77bkzc2gs3 1028226 1028225 2026-04-29T07:04:26Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028226 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] hpiln68zcasbp1blicj42gn8x17racm 1028227 1028226 2026-04-29T07:08:46Z Chenzeyan29 141880 1028227 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 5x9i0ypc59zt11jbcqumssu6lzhjrix 1028228 1028227 2026-04-29T07:10:42Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028228 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 5hy1uqi372khrv5s2y61t9h7q95geu0 1028231 1028228 2026-04-29T07:44:02Z Chenzeyan29 141880 1028231 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။ <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] mtif0vf7wow7zlmo47m3688rsa6c3l5 1028234 1028231 2026-04-29T07:50:35Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကား */ 1028234 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။ <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] c77jnczmxh00gwtl06vzv46fyas3dvp 1028235 1028234 2026-04-29T07:51:06Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကား */ 1028235 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။ <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] gtbrz5h1mz30am28lkl07wek2yqkasx 1028236 1028235 2026-04-29T07:52:43Z Chenzeyan29 141880 1028236 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။ {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture. Gartmore: Kiscadale.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 7yypvv13r9m65ggur76gbhwcmebxd9z 1028237 1028236 2026-04-29T07:53:15Z Chenzeyan29 141880 1028237 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။ {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] eimj1m7udttebd39q89am4j23kyna8a 1028238 1028237 2026-04-29T07:55:13Z Chenzeyan29 141880 1028238 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 06vlk8t6j5lmch0tjv2852lxmt72koh 1028239 1028238 2026-04-29T07:56:36Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028239 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. p. 40.</ref><ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 9kxnh25hl2u7om89c5gvokvgz3a7d3e 1028240 1028239 2026-04-29T07:57:52Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028240 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] o23mnmc2zmimqlm6ekdr5g3pr0afetw 1028241 1028240 2026-04-29T07:59:12Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028241 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" /> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 0swuz5g8h4vk85bmerc9basd6nvyf84 1028243 1028241 2026-04-29T08:01:29Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကား */ 1028243 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" /> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press. p. 98.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] owiv60ug91wt9ey0140ar75v1rgo1ud 1028244 1028243 2026-04-29T08:02:42Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028244 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" /> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press. p. 120.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] j1r225kznnqzsb3p8c8mqxj4sr8ps5y 1028246 1028244 2026-04-29T08:05:58Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028246 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" /> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. p. 120.</ref> ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] fmowlmidnr17m877ba4obakoy32gsht 1028247 1028246 2026-04-29T08:07:50Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028247 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press. pp. 1–5.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" /> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 414gjmubmxx79le3haitts5q7koa8n3 1028248 1028247 2026-04-29T08:08:41Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028248 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" /> ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ ပျူ နှင့် မွန် တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] r9wgahut3ikwm419q95y89dfbcmya2b 1028250 1028248 2026-04-29T08:10:29Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028250 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas''. Routledge. p. 45.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. p. 56.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 3chxcipa2yvchbi5yx4qj9u3rmy27k4 1028251 1028250 2026-04-29T08:11:05Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028251 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. p. 56.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 1lh47mbx563vu3rd6o2bbre8t9tzu82 1028252 1028251 2026-04-29T08:13:01Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028252 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). Pagan: Art and Architecture of Old Burma.</ref> ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] j4541wuksl33wi0skngpxz19ixeh4nk 1028253 1028252 2026-04-29T08:14:09Z Chenzeyan29 141880 /* ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု */ 1028253 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). Les rituels de possession en Birmanie. Paris. p. 30.</ref> ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] k3nrwmqu55u7kh4nh4ji6rr4ak3a1e3 1028254 1028253 2026-04-29T08:15:20Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028254 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 5cz4o74ng7qzhhqkbhhvrvrfkzb56xo 1028257 1028254 2026-04-29T08:17:41Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028257 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာ များက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] gos2modbug0fea47g3ocvbpzacu7ve5 1028258 1028257 2026-04-29T08:19:57Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028258 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. p. 118.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882">Shway Yoe (Sir James George Scott) (1882). ''The Burman: His Life and Notions''. London: Macmillan. pp. 231–235.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas''. Routledge. p. 45.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] a5wovls71aejp2tzvyejnx7rqltx0uq 1028260 1028258 2026-04-29T08:23:43Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028260 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။<ref name="Temple1906" /> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" /> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref>ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] klbt17soe2pnuwctsdax8dcgnjyxvu2 1028266 1028260 2026-04-29T08:30:58Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028266 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" /> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs.</ref> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 8zql3f183zragnf7m25ny3ewdccsiqb 1028267 1028266 2026-04-29T08:31:25Z Chenzeyan29 141880 /* ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် */ 1028267 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" /> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] llf77f4sjdphb8y44m2upkd2uhgs3p1 1028268 1028267 2026-04-29T08:31:48Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028268 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" /> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). The Thirty-Seven Nats. p. 22.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] f6kfot2ywg387dz10t5u6gg02wxhdl0 1028269 1028268 2026-04-29T08:32:11Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028269 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" /> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] avc9x6b0nqvj2ayfalpvmz7z2yp817x 1028270 1028269 2026-04-29T08:34:11Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028270 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. p. 110.</ref> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 76.</ref> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 2ym6ta7f2uuqmy2wd53dq71n103agsj 1028271 1028270 2026-04-29T08:35:07Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028271 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] i3sbqkxns26nbjnl8xu3hzyx8ottgjx 1028272 1028271 2026-04-29T08:36:58Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028272 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers. p. 11-13.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref><ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 1wk2xzungjhcuhacs3ci6b5z16gqxz4 1028273 1028272 2026-04-29T08:37:44Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028273 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. p. 44.</ref> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] kv8dikybekt4a8be0cnwjtelfofmnok 1028274 1028273 2026-04-29T08:38:37Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028274 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] jc0nbwtr7mkki2t4vbfi8cmjqea9iid 1028275 1028274 2026-04-29T08:42:07Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028275 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] a94mbpx388qn9gfo5wr8ech8yv3rvsh 1028278 1028275 2026-04-29T08:50:43Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028278 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] lkckiugfxam3q09skh4l8ux3tco8gtn 1028279 1028278 2026-04-29T08:53:47Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ */ 1028279 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ နတ်ကြီးကို [[မဟာဂီရိနတ်|မင်းမဟာဂီရိ]] နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့သည် [[ပုဂံခေတ်]]ကတည်းကပင် အခိုင်အမာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 96woryvkr20bit0rsoa8lgagyxggd9p 1028282 1028279 2026-04-29T09:14:14Z Chenzeyan29 141880 /* ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် */ 1028282 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] kw8yw41o0lqq16v5cdvn1327mm46drr 1028283 1028282 2026-04-29T09:14:58Z Chenzeyan29 141880 1028283 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] cdj3h9a565nbfooxfb627r75cj6rtm1 1028287 1028283 2026-04-29T09:33:06Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028287 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] br7069m22uyxrdcnfihkt8myxn0n47u 1028288 1028287 2026-04-29T09:33:32Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ */ 1028288 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] mh51yyytpt8evjk7pzg4qc73q1dkqlt 1028289 1028288 2026-04-29T09:36:07Z Chenzeyan29 141880 1028289 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == သိုက်နန်းဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] ovu3izv7mym8cxeg11uaacykni9k1u5 1028292 1028289 2026-04-29T09:54:38Z Chenzeyan29 141880 /* သိုက်နန်း */ 1028292 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == သိုက်နန်းဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 4wgqrk3ew6tdckq3boesa22bux3fnbf 1028293 1028292 2026-04-29T09:55:07Z Chenzeyan29 141880 1028293 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] pcjsg36vt4dbq2ckcub1nwwlq87iblp 1028299 1028293 2026-04-29T10:09:27Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028299 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" /> အောက်မြန်မာပြည်တွင် နဂါးနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသော [[နံကရိုင်းမယ်တော်]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] szu9p42fszv4mqnj58pzljhib8ycy6x 1028300 1028299 2026-04-29T10:10:25Z Chenzeyan29 141880 /* နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု */ 1028300 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] hehccm7d6ordqbewn5tsco2jjrj5jim 1028302 1028300 2026-04-29T10:12:53Z Chenzeyan29 141880 /* နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု */ 1028302 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] fnwz9ombiwqbinezf1bqai0xl0y2k1c 1028305 1028302 2026-04-29T10:18:29Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028305 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Illustration from The Thirty-Seven Nats - a phase of spirit worship prevailing in Burma by William Griggs, digitally enhanced by rawpixel-com 20 22.jpg |thumb|၃၇မင်းနတ်များ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] ocrmkebed4d26k9ahpk2fixtkf50rpi 1028310 1028305 2026-04-29T10:46:26Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် */ 1028310 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] 66avjtw4a1oe19cclvqzpegwogxfar1 1028311 1028310 2026-04-29T10:51:17Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ */ 1028311 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့အဝင်]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] ppumjv19hzm4904od40l5159qx43zz8 1028312 1028311 2026-04-29T10:52:48Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ */ 1028312 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနတ် တွင် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်တွင် [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်]] ရှင်မအား ပူဇော်ကြသည်။ ဤဓလေ့သည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ်နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာများကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦးဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဓမ္မပဒလာ ဘီလူးမ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ပူဇော်သည့် ဝတ္ထုနှင့်လည်း ဆက်စပ်ကာ မုန့်ဆီကြော်ဖြင့် အခါတင် ပသကြသည်။ [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] cjz9qt1ixunhutvlmgws4mrao9o9grm 1028314 1028312 2026-04-29T10:57:20Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ */ 1028314 wikitext text/x-wiki '''မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု''' သို့မဟုတ် '''နတ်ယုံကြည်မှု''' ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ဒေသခံတို့၏ မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မှ ဆင်းသက်လာသော နတ်မင်းကြီးများအား [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] အသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Brac2014">Brac de la Perrière, Bénédicte (2014). "The Burmese Nat: From Animism to a Ritual Expression of National Identity". ''Journal of Southeast Asian Studies''. pp. 58–62.</ref> နတ်တို့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ပုံစံများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသနှင့်ကျေးရွာများအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Seekins2006">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press. p. 320. ISBN 978-0810854024.</ref> {{Infobox | title = မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | image = [[File: Brother Nats.JPG|250px]] | caption = မယ်ဝဏ္ဏနှင့် မင်းကြီး၊ မင်းလေးသားတော်နှစ်ပါး၊ ပုပ္ပါးတောင်။ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = [[နတ် (ဝိညာဉ်) |ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[ဗဟုဒေဝဝါဒ]] | label2 = မူလဇစ်မြစ် | data2 = သမိုင်းမတင်မီခေတ် (ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] တို့၏ယုံကြည်မှု) | label3 = အဓိကဒေသ | data3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label4 = အဓိကနတ်များ | data4 = [[သိကြားမင်း]] နှင့် [[၃၇ မင်း]] နတ်များ | label5 = ကိုးကွယ်ရာနေရာ | data5 = နတ်နန်း၊ နတ်ကွန်း၊ နတ်စင် | label6 = ဆက်စပ်ယုံကြည်မှု | data6 = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်]] ဆိုသည်မှာ သဘာဝလွန် စွမ်းအင်ရှိသော ဝိညာဉ်များကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းတို့ကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ #နတ်စိမ်း လူသားဘဝက မတော်တဆဖြစ်ရပ်များ သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - မင်းမဟာဂီရိနတ်၊ [[၃၇ မင်း]] နတ်များ)။ #သဘာဝစောင့်နတ်များ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင် စသည်တို့ကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[File:Nat-ein.jpg |thumb|နတ်စင်]] နတ်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် နတ်ကွန်း သို့မဟုတ် နတ်စင် များ ပြုလုပ်၍ ကြည်ညိုကြသည်။ ဤနတ်စင်များတွင် သဘာဝစောင့်နတ်များ ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် သင့်တော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ထားရှိနိုင်သလို၊သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက်မူ သီးသန့်နတ်နန်းများ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းများ တည်ဆောက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ့ကျေးရွာ အစဉ်အလာအရ ရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် ဒေသခံနယ်ဖက်ဆိုင်ရာ နတ်တစ်ပါး ရှိလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ရွာစောင့်နတ် သို့မဟုတ် [[ဘိုးဘိုးကြီး]] ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဇစ်မြစ် == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု သမိုင်းကြောင်းသည် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရှေးဦးယုံကြည်မှုများ၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှုများနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်စီးဆင်းလာသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လူသားများ စတင်အခြေချစဉ်ကပင် သဘာဝတရား၏ အင်အားစုများကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေရာမှ ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်။ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းများကို အစိုးရသော ဝိညာဉ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ပူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs.</ref> ဤသည်မှာ နောင်တွင် "တောစောင့်နတ်"၊ "တောင်စောင့်နတ်" ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဒေသဆိုင်ရာ နတ်ကိုးကွယ်မှုများ၏ အခြေခံမူလဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်တွင် ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု ဓလေ့များ ပါရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် နတ်ဆရာများက လူနှင့် ဝိညာဉ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှာ အထူးအရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့]]၏ အစောဆုံး ယုံကြည်မှုမှာ ဝိညာဉ်စွဲဝါဒ (Animism) ဖြစ်သည်။ သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းတွင် (ဥပမာ - နေ၊ လ၊ လေ၊ မိုး၊ တောတောင်နှင့် မြစ်ချောင်းများ) အစွမ်းထက်သော ဝိညာဉ်များ ကိန်းအောင်းနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ထိုနတ်ဝိညာဉ် အယူအဆများသည် ဒေသခံ [[ပျူ]] နှင့် [[မွန်]] တို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ အငွေ့အသက်များ၊ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ယုံကြည်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်သွားခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 110.</ref> ဤသို့ဖြင့် သဘာဝစောင့်နတ်၊ ဘိုးဘွားနတ်နှင့် သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပူဇော်သည့် "မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှု" ဟူသော ထူးခြားသည့် ပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). ''Burmese Supernaturalism''. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီးသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့ကြား အမြစ်တွယ်နေသော နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လုံးဝပယ်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Temple1906" />ပြည်သူတို့ အလေးအမြတ်ထားသော နတ်များကို စုစည်းကာ အပြင် ၃၇ မင်းဟူ၍ တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။[[သိကြားမင်း]] ကို သာသနာစောင့်နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နတ်အပေါင်း၏ အထက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။နတ်ရုပ်များကို စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တွင် ထားရှိစေခြင်းဖြင့် "နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဝန်းရံစောင့်ရှောက်သူ" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Nat oun.JPG|thumb|alt=Nat oun (Suxorimus) hung on a post in a house.|အိမ်ထဲ၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသသည့် အနေဖြင့် အိမ်တွင်းနတ်အုန်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ]] မြန်မာ့နတ်သမိုင်း၏ အထင်ရှားဆုံး အချိုးအကွေ့မှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ သေဆုံးပြီးနောက် နတ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မတရားနှိပ်စက်ခံရ၍ ဖြစ်စေ၊ ကြမ်းတမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် သေဆုံးခဲ့၍ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား နတ်စိမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရောနှောကာ အမျိုးသားရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော "နတ်သမိုင်း" များ ပေါ်ထွန်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers.</ref> ပုဂံခေတ်လွန်မှသည် ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်များအထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် ရောယှက်နေသည့် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု အဖြစ် အခြေခိုင်လာခဲ့သည်။ လောကုတ္တရာအရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး လောကီရေးရာ (စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘေးအန္တရာယ်) အတွက် နတ်များကို အားကိုးသည့် ပုံစံဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ == နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် မိရိုးဖလာ နတ်ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနေခြင်းလား သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ရောယှက်နေခြင်းလားဟူသော အချက်အပေါ် ပညာရှင်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> ဗမာလူမျိုးအများစုက နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ကျင့်သုံးသည့် ဓလေ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အယူသီးမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ တရားဝင် ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။သို့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းကြီးသည် (၁၀၄၄-၁၀၇၇) နန်းတက်စဉ်ကပင် ပြည်သူတို့၏ အမြစ်တွယ်နေသော ယုံကြည်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် ၃၇ မင်းနတ်အဖွဲ့အစည်းကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ <ref name="Temple1906" /> ဤလုပ်ရပ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသခံယုံကြည်မှုများကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် "ဗမာမှုပြုခြင်း" (Burmanization) အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). The Birth of Modern Burma. p. 45.</ref> [[File:Burmese nats.jpg|thumb|နတ်ရုပ်ထုများ]] နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရောက်ရှိမီကပင် ရှိနှင့်နေသော ရှေးဦးယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။<ref name="Luce1985" />ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာများနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် ကြိုးစားပေါင်းစည်းခဲ့ကြပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို နတ်အပေါင်းတို့ထက် သာလွန်သော "နတ်ထက်နတ်" (Devatideva) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). Religion and Politics in Burma. Princeton University Press. p. 14.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နတ်များကို ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူစဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများအဖြစ် ပုံဖော်ကာ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ဤသို့ ကမ္ဘာ့ဘာသာတရားနှင့် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Syncretism) သည် သီးသန့်ဖြစ်စဉ်မဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်း၌ တပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Elias1876">Elias, N. (1876). History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan. p. 21.</ref> ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ နတ်ဗြဟ္မာများကို ဗုဒ္ဓတရားတော်များတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. p. 33.</ref> မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒေသခံ ရှင်တို (Shinto) ယုံကြည်မှုများကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Reader1991">Reader, Ian. (1991). Religion in Contemporary Japan. University of Hawaii Press. p. 121.</ref> ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren) သည်လည်း ဒေသခံ ကိုးကွယ်မှုများကို ၎င်း၏ သင်ကြားမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Anesaki1916">Anesaki, Masaharu. (1916). Nichiren, the Buddhist Prophet. Harvard University Press. p. 67.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုတို့၏ ဆင်တူညီမှုများကို "အထက်" နှင့် "အောက်" ဘုံများ၊ လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ နှင့် ဗုဒ္ဓတို့၏ တည်ရှိမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ဤသို့သော ဘုံအဆင့်ဆင့် ယုံကြည်မှုသည် မြန်မာတို့၏ လောကအမြင်တွင် ဗုဒ္ဓတရားတော်လာ ၃၁ ဘုံနှင့် မိရိုးဖလာ ဝိညာဉ်လောကကို တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Spiro1996" /> <ref name="HtinAung1962">Htin Aung, Maung (1962). ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. Oxford University Press.</ref> === ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်မှု === ပုဂံခေတ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံမှု များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုနှင့် နတ်ဘုရား ကိုးကွယ်မှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပိုမိုစီးဝင်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်များကို ထားရှိခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာစောင့်နတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံရှိ [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] (ခေါ်) ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီး၏ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းသည် "နတ်လျောင်းကျောင်း" (ဗိဿနိုးနတ် လျောင်းစက်နေသည့် ကျောင်း) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ဤကျောင်းသည် ပုဂံခေတ်အတွင်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[File:Nat Hlaung Kyaung.jpg|thumb| နတ်လျောင်းကျောင်း]] အမှန်စင်စစ်တွင် ယနေ့ခေတ်၌ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ကင်းစင်သော "ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသန့်သန့်" ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေသအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံများကိုသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> === ပုပ္ပါးတောင်နှင့် မင်းမဟာဂီရိနတ် === [[File:Taungkalat temple, Myanmar.jpg|thumb|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်]] [[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် ပုဂံခေတ်ကတည်းကပင် နတ်တို့ပျော်စံရာ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Temple1906" /> မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမသည် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် "နိုင်ငံတော်စောင့်နတ်" အဖြစ် အရေးပါခဲ့ပြီး အိမ်တိုင်းတွင် အုန်းသီးဆွဲ၍ ပူဇော်သည့် "အိမ်တွင်းနတ်" ဓလေ့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" />ပုပ္ပါးတောင်တွင် မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမအပြင် [[ပုပ္ပါးမယ်တော်]] နှင့် အနော်ရထာမင်း၏ စစ်သည်တော် [[ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ|ဗျတ္တ]] တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။<ref name="Temple1906" /> [[File:Mahagiri_Nat.jpg|thumb|[[မဟာဂီရိနတ်|မဟာဂီရိ]] နတ်]] မင်းမဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏ ဒဏ္ဍာရီသည် မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘွားပူဇော်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်နေသည့် ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Temple1906" /> == နဂါးကိုးကွယ်မှု သမိုင်းနှင့် ယုံကြည်မှု == [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ]]၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ရှေးဦးတရုတ် လူမျိုးစုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကပင် မြွေနှင့် နဂါးပုံသဏ္ဌာန်များကို ရေစောင့်နတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). Tibeto-Burman languages of the Himalayas. Routledge. p. 45.</ref> တရုတ်တို့၏ နဂါး သည် မိုးကောင်းကင်၊ ရေထုနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာသကဲ့သို့ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]]ထံတွင်လည်း ထိုအယူအဆမှာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ပါရှိလာခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ ဒေသခံတို့၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည့် အဓိက အခြေခံအကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံခေတ်ဦးတွင် တွေ့ရှိရသော တောင်သူကြီးမင်း၏ နဂါးကိုးကွယ်မှုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်များ နန်ကျောက်မှ တဆင့် ပါလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာများဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Temple1906" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[နဂါး]]ကိုးကွယ်မှုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ မဝင်ရောက်မီ အခြေချနေထိုင်သူများအကြား တွင်လည်း ရေနှင့်မြေကို စောင့်ရှောက်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် ယုံကြည်ရာမှ စတင်ခဲ့သော ဝိညာဉ်စွဲလမ်းမှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Luce1985" /> ပုဂံပြည်၏ ရှေးဦးမင်းဆက် တစ်ပါးဖြစ်သော တောင်သူကြီးမင်း(စောရဟန်း) လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ထွန်းကားခဲ့ပြီး နဂါးရုပ်တုကြီးများအား ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> [[File:Nagayon Pagoda, Amarapura 02.JPG|thumb| နန်းမတော်မမြလေး ထပ်ဆင့်တည်ထားသည့် အမရပူရမှ နဂါးရုံဘုရား]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာသောအခါ နဂါးကိုးကွယ်မှုကို အပြီးတိုင် ပယ်ဖျက်ခြင်းမပြုဘဲ ဗုဒ္ဓသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ <ref name="Spiro1996" /> အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား မိုးသက်လေသေုန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့် မုစလိန္ဒာနဂါးမင်း အကြောင်းသည် မြန်မာ့အနုပညာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အထင်ရှားဆုံးသော အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Strachan1989">Strachan, Paul. (1989). *Pagan: Art and Architecture of Old Burma*. p. 112.</ref> ထို့ပြင် နဂါးပြည်တွင် သီတင်းသုံးသည်ဟု ယုံကြည်ရသော [[ရှင်ဥပဂုတ်|ရှင်ဥပဂုတ္တ]] မထေရ်အား ပူဇော်သည့်ဓလေ့သည်လည်း နဂါးကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောယှက်နေသည့် သာဓကတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. p. 168.</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုသည် "နဂါးပူးခြင်း" (Naga Possession) ဟူသော ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အားကောင်းလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Bracde1989">Brac de la Perrière, Bénédicte. (1989). *Les rituels de possession en Birmanie*. p. 82.</ref> နဂါးဝိညာဉ် ဝင်ရောက်စီးနင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဗေဒင်ဟောခြင်းနှင့် ယတြာချခြင်းများ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အထူးသဖြင့် မြေအောက်သယံဇာတနှင့် ရေကြောင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများသည် နဂါးများကို အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ယုံကြည်ကာ အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ကြဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1996" /> ဘောဂဝတီ({{lang-sa|भोगवती}}) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကျမ်းဂန်များအရ မြေအောက်ကမ္ဘာ (သို့မဟုတ်) မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေတွင် တည်ရှိသော နဂါးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုတွင် နဂါးတို့၏ ဘုရင်နှင့် နဂါးမင်းသား၊ နဂါးမင်းသမီးများ စံမြန်းရာ အလွန်စည်ကား၍ ရတနာများ ကြွယ်ဝသော နန်းမြို့အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="Temple1906" />အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာရှိ ဖိုဝင်တောင်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရှေးဟောင်းနဂါးရုပ်တုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 125.</ref> ဘုရားစေတီများ၏ မုခ်ဦးများတွင် "နဂါးမောက်" ဟုခေါ်သော အလှဆင်လက်ရာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဘုရားကျောင်းကန်များကို နဂါးများက စောင့်ရှောက်သည်ဟူသော အယူအဆမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Strachan1989" /> == သိုက်နန်း == '''သိုက်နန်း'''ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ လောကီပညာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် ရတနာပစ္စည်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဌာပနာတိုက်များနှင့် မြေအောက်သယံဇာတများကို စောင့်ရှောက်ရသော ဝိညာဉ်လောကသားများ (သိုက်နန်းရှင်များ) နေထိုင်ရာ နယ်မြေကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992). ''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 12–15.</ref> သိုက်နန်းအယူအဆသည် [[ပုဂံခေတ်]] မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော ဒေသခံတို့၏ နတ်ဝိညာဉ် နှင့် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စကြဝဠာအယူအဆများ ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="HtinAung1962" />အထူးသဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးအနက် ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ [[နဂါး]]၊ [[ဂဠုန်]] နှင့် [[ဘီလူး|ယက္ခ]] တို့သည် မြေအောက်ရတနာများကို စောင့်ရှောက်ရသူများအဖြစ် ယုံကြည်မှု ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ [[File:The Mythology of all races (1918) (14760888744).jpg|thumb| ကုဝေရနတ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းညီမင်းသားများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စွဲလမ်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော ရတနာများကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြရာမှ "သိုက်" များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားရာတွင် ဌာပနာတိုက်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ဝိညာဉ်လောကသားများကို အပ်နှံခြင်းဖြင့်လည်း သိုက်နန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mya Nan Nwe Statue 2.jpg|thumb|သိုက်နန်းရှင် မြနန်းနွယ်]] မြန်မာ့ယုံကြည်မှုတွင် သိုက်နန်းကို စောင့်ရှောက်သူများကို အဆင့်အတန်းအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည် - #သိုက်ချုပ်ဆိုသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးရှိ သိုက်နန်းများကို အုပ်ချုပ်ရသော အဆင့်မြင့် ဝိညာဉ်။ (ဥပမာ - ပုပ္ပါးသိုက်ချုပ်) #သိုက်နန်းရှင်သည် သီးသန့်နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် ရတနာတစ်ခုကို တိုက်ရိုက် စောင့်ရှောက်သူများ။ #သိုက်နန်းဝင်များတွင် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ နှင့် တန်ခိုးရှိသော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး နတ်များ။ လူသားအချို့သည် ရှေးဘဝက သိုက်နန်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး လူ့လောကသို့ ခေတ္တရောက်ရှိလာသူများကို "သိုက်ဆက်ရှိသူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့သည် # သာမန်လူထက် ဘာသာရေးနှင့် တရားဓမ္မတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း။ # သိုက်နန်းရှင်များ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မက်မှတစ်ဆင့် အဆက်အသွယ်ရှိခြင်း။ # သိုက်နန်းမှ ခွင့်ပြုချက်ရမှသာ ရတနာသိုက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် ယုံကြည်ချက်များ ရှိကြသည်။ <ref name="Spiro1996" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ပုပ္ပါးတောင်]] သည် သိုက်နန်းပေါင်းများစွာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသလို၊ [[အင်းလေးကန်]] နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]] တလျှောက်တွင်လည်း ရေအောက်သိုက်နန်းများ ရှိသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီများအရ ဆိုကြသည်။ ==နတ်ဝင်သည် နှင့် နတ်ပွဲ== နတ်ကတော် ဆိုသည်မှာ လူသားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်လောကအကြား ဆက်သွယ်ပေးရသော ကြားခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ "နတ်၏ဇနီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း အမျိုးသမီးများသာမက အမျိုးသားများနှင့် လိင်စိတ်ကွဲပြားသူများ (LGBTQ+) လည်း နတ်ကတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Rodrigue1992" /> [[File:Nat Pwe.JPG|thumb| နတ်ကတော်တစ်ဦး ဦးမင်းကျော်ပုံစံ မင်းကွန်း နတ်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝတ်ဆင်ထားပုံ။ ဩဂုတ်လ (၁၉၈၉)]] === အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်များ === နတ်ဝင်ပူးခြင်းဆိုသည် နတ်ပွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာနတ်၏ ဝိညာဉ်ကို မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်စီးနင်းစေခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများအတွက် နတ်၏အမိန့်တော်ကို ပြန်လည်ကြားပြောပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဝတ်နတ်စား အတတ်ပညာဖြင့် ကခုန်ဖျော်ဖြေပြီး နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်း။ နတ်ကတော်အများစုသည် နတ်များ၏ ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံရသည် (သို့မဟုတ်) နတ်စွဲသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန်အတွက် ဝါရင့်နတ်ကတော်ကြီးများထံတွင် နတ်ကပွဲ အတတ်ပညာနှင့် နတ်သံများကို စနစ်တကျ သင်ယူရပြီး "နတ်ဆက်ခြင်း" (နတ်နှင့် လက်ထပ်ခြင်း) အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ရလေ့ရှိသည်။ === နတ်ပွဲ === နတ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ နတ်များကို ပူဇော်ပသရန်နှင့် ကျေးဇူးဆပ်ရန်အတွက် ကျင်းပသော ပွဲတော်များကို ဆိုလိုသည်။ နတ်ပွဲများသည် မြန်မာ့ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူမှုဝိညာဉ်ရေးရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>Spiro, Melford E. (1996). Burmese Supernaturalism. Transaction Publishers.</ref> ၁။ နတ်နန်းပွဲ များသည် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်များအတွက် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲကြီးများ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]၊ [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]])။ ၂။ မိသားစု (သို့မဟုတ်) ရွာပွဲများတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအလိုက်ဖြစ်စေ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန် ပြုလုပ်သော ပွဲငယ်များဖြစ်သည်။ နတ်ပွဲတွင် [[ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း]]သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ နတ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် သီးခြားတီးလုံးများ (နတ်ချင်း) ရှိကြပြီး နတ်ကနားသည် နတ်ပွဲကျင်းပရန်အတွက် အုန်းပွဲ၊ ငှက်ပျောပွဲများနှင့် နတ်ရုပ်များကို ခမ်းနားစွာ ပြင်ဆင်ထားသည့် ရင်ပြင်ဖြစ်သည်။နတ်သံမှာ နတ်ကတော်များက နတ်၏သမိုင်းကြောင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တေးသံသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ === ထင်ရှားသော နတ်ပွဲများ === {| class="wikitable" |- ! ပွဲတော်အမည် !! ကျင်းပရာနေရာ !! အချိန်အခါ !! ကိုးကွယ်သည့်နတ် |- | [[တောင်ပြုန်းပွဲတော်|တောင်ပြုန်းနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ တောင်ပြုန်းရွာ || ဝါခေါင်လ || ရွှေဖျဉ်းညီနောင် |- | [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူနတ်ပွဲ]]|| မန္တလေး၊ အမရပူရ || တော်သလင်းလ || နံကရိုင်းမယ်တော် (အမယ်တော်ပု) |- | [[ပုပ္ပါးတောင်|မင်းမဟာဂီရိပွဲ]]|| ပုဂံ၊ ပုပ္ပါးတောင် || နတ်တော်လ || မင်းမဟာဂီရိ (အိမ်တွင်းနတ်) |} == မြန်မာ့နတ်ကိုးကွယ်မှုရှိ အထွေထွေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဓလေ့များ == ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းဝင်များအပြင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအရ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော နတ်များစွာ ရှိသည် - နတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား သည် နတ်စာရင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၉ ပါးနှင့် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သူ နတ် ၄ ပါး ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၄)။</ref> အမျိုးသမီးနတ်များ တွင် မနှဲလေး၊ ရွှေနဘေ စသည့် နတ်များမှာ ထင်ရှားပြီး၊ အမျိုးသမီးများအကြားတွင်မူ ဖျာလိပ်နတ် နှင့် လေချွန်နတ် တို့မှာ လူသိများသည်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် [[တပေါင်းလ]] ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်၌ [[ပုန်းမကြည်ရှင်မ|ပုန်းမကြည်နတ်]] (သို့မဟုတ်) ပုန်းမကြည်ရှင်မအား ပူဇော်သည့် ဓလေ့ ရှိကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ္ဘာမြေနတ် (ဝသုန္ဓရေ) နှင့် စပါးစောင့်လိပ်ပြာ (စပါးစောင့်နတ်) များကို ပူဇော်သည့် ရှေးဦး ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="HtinAung1962" /> ပုန်းမကြည် ပူဇော်ပွဲတွင် [[ဓမ္မပဒ]] (ယက္ခိဏီဝတ္ထု) လာ ဘီလူးမနှင့် အမျိုးသမီးတို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့ လက်စားချေမှုမှ ဘေးလွတ်ရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဘီလူးမအား လယ်ကွင်းများတွင် နေထိုင်စေကာ လယ်ယာမြေကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည့် ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="MaungThein1971">မောင်သိန်း၊ ပုဂံ (၁၉၇၁)။ ''မြန်မာ့ကျေးလက်ရိုးရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု''။</ref> ထို့ကြောင့် နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် မုန့်ဆီကြော်၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးတို့ဖြင့် အခါတင် ပသခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အောင်မြင်ရန်နှင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကင်းဝေးရန် ဆုတောင်းကြသည်။<ref name="ShwayYoe1882" /> [[File:Nats, Taunggyi.JPG|thumb| ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ် နတ်နန်း၊တောင်ကြီးမြို့]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေဒေသအလိုက် သီးခြားထင်ရှားသော နတ်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိကြသည်။အထက်မြန်မာပြည် မုံရွာဘက်တွင် အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးတွင် အမေဂျမ်း။ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင် နှင့် ပုလဲယဉ်။အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး|ဦးရှင်ကြီး]] နှင့် [[နံကရိုင်းမယ်တော်]]။ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင် တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်နတ်များ ရှိကြသလို ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂ စသည့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း အမျိုးစုံသော ရိုးရာနတ်များ ရှိကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းလူသားများက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် နတ်ကိုးခဲ့ကြသလို၊ ခေတ်သစ်လူသားများသည်လည်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးရာ အောင်မြင်မှုများအတွက် နတ်၊ ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို ဆက်လက်ယုံကြည်နေကြသည်။နတ်ကြိုက်သည့် အစားအသောက်များ (အရက်၊ ကြက်ကြော်) နှင့် နတ်မကြိုက်သော အဝတ်အစားများကို ရှောင်ကြဉ်သည့် ဓလေ့များ ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့အနီးတွင်မူ ကိတ်မုန့် ဖြင့် ပူဇော်ပသရသည့် ထူးခြားသော နတ်ပွဲတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="Rodrigue1992">Rodrigue, Yves (1992).''Nat-Pwe: Burma's supernatural sub-culture''. Gartmore: Kiscadale. pp. 8–9.</ref> <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press. p. 98.</ref> <ref name="Temple1906">Temple, R. C. (1906). *The Thirty-Seven Nats: A Phase of Spirit-Worship Prevailing in Burma*. London: W. Griggs. p. 2-5.</ref> <ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers. pp. 11–13.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). *Tibeto-Burman languages of the Himalayas*. Routledge. p. 45.</ref> <ref name="Smith1965">Smith, Donald E. (1965). *Religion and Politics in Burma*. Princeton University Press. p. 14.</ref> <ref name="Houtman1999">Houtman, Gustaaf. (1999). *Mental Culture in Burmese Crisis Politics*. Tokyo University of Foreign Studies. p. 156.</ref> <ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels*. Cambridge University Press. p. 120.</ref> }} {{Reflist|refs= <ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. p. 98.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ]] hu53m5nfuqztme2aqn7h9shnr5euzis 0 284977 1028154 2026-04-29T05:25:24Z Chenzeyan29 141880 [[မြန်မာ့ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု]] စာမျက်နှာကို [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1028154 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] 0e78i1e9rplfu7nwa0qlzqx6mjeltdp 3 284978 1028155 2026-04-29T05:27:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028155 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Everett ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၂၇၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) bgddosjgn86qptsi41l4v3d20p44olt 10 284979 1028173 2026-04-29T05:53:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Adjacent stations]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1028173 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Template:Adjacent stations]] rikjt7daubuld9ywxbca0iixf7glqcm 14 284980 1028184 2026-04-29T06:00:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028184 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 1rhuf1w1p425ju8svobgoskqniszoij 0 284981 1028186 2026-04-29T06:10:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028186 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} 94zu7sap67doz76vu8qdewcfaf0c8eg 1028187 1028186 2026-04-29T06:11:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028187 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] nisk4i2mcctyci37l5dye3gbsymyx5y 1028188 1028187 2026-04-29T06:11:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028188 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] tf18q5dap640c1k21zn6l43zd0l4zsq 1028189 1028188 2026-04-29T06:11:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားလိုင်းမျာ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028189 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားလိုင်းမျာ]] 2iv9dh61w8rbjvvawdhorlov6t5ade1 1028190 1028189 2026-04-29T06:11:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးမီးရထားလိုင်းမျာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1028190 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] tf18q5dap640c1k21zn6l43zd0l4zsq 1028192 1028190 2026-04-29T06:12:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028192 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] qk7a1qj35ba2pg6rvdey48ip87o62fk 1028194 1028192 2026-04-29T06:12:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028194 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] n5km07k472x94lyx4xceds2cj8xr32r 1028195 1028194 2026-04-29T06:12:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028195 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] gr5fx33jcgwe97dm5zd37e2yynnrasv 1028196 1028195 2026-04-29T06:12:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1028196 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] b31p1pezg4mv20hzp4eh2tz646hs288 1028208 1028196 2026-04-29T06:25:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1028208 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ဘူတာများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] oefx6l8yz2i6mxu6niktte74ryi4ljz 1028211 1028208 2026-04-29T06:34:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာများ */ 1028211 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ဘူတာများ== အညွှန်း * ● : ရထားများ ရပ်တန့်သည်။ * <nowiki>|</nowiki> : ရထားများ ဖြတ်သွားသည်။ ဒေသတွင်း ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားများသည် ဘူတာအားလုံးတွင် ရပ်တန့်သည်။ ဒေသတွင်းရထားများ၊ ခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်းနှင့် တခရဇုခပင်မရထားလိုင်းရှိ ရထားများသည် နခဆွတ်ဘူတာတွင် မရပ်တန့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရထားလိုင်းများအတွက် ပလက်ဖောင်း မရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နခဆွတ်ဘူတာကို ကျိုတိုရထားလိုင်း၏ ဘူတာအဖြစ် ထည့်သွင်း၍ မဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရီးအစဘူတာာမှာ ဂျူဆိုးဘူတာဖြစ်ပြီး အကွာအဝေးယူနစ်ကို ကီလိုမီတာ (km) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျူးဆိုးဘူတာသည် ကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း၏ တရားဝင်ခရီးအစဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] qudl265fg27xdw96wn8nhb4ax5fb9b1 1028212 1028211 2026-04-29T06:36:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာများ */ 1028212 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ဘူတာများ== အညွှန်း * ● : ရထားများ ရပ်တန့်သည်။ * <nowiki>|</nowiki> : ရထားများ ဖြတ်သွားသည်။ ဒေသတွင်း ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားများသည် ဘူတာအားလုံးတွင် ရပ်တန့်သည်။ ဒေသတွင်းရထားများ၊ [[ဟန်းခယူးခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း|ခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း]]နှင့် [[ဟန်းခယူးတခရဇုခပင်မရထားလိုင်း|တခရဇုခပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ရထားများသည် [[နခဆွတ်ဘူတာ (ဟန်းခယူး)|နခဆွတ်ဘူတာ]]တွင် မရပ်တန့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရထားလိုင်းများအတွက် ပလက်ဖောင်း မရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နခဆွတ်ဘူတာကို ကျိုတိုရထားလိုင်း၏ ဘူတာအဖြစ် ထည့်သွင်း၍ မဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရီးအစဘူတာာမှာ [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]ဖြစ်ပြီး အကွာအဝေးယူနစ်ကို ကီလိုမီတာ (km) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျူးဆိုးဘူတာသည် ကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း၏ တရားဝင်ခရီးအစဘူတာ ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] 8np2wf3igv4upmikm0mujm514l7qgcd 1028213 1028212 2026-04-29T06:37:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာများ */ 1028213 wikitext text/x-wiki '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ဘူတာများ== အညွှန်း * ● : ရထားများ ရပ်တန့်သည်။ * <nowiki>|</nowiki> : ရထားများ ဖြတ်သွားသည်။ ဒေသတွင်း ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားများသည် ဘူတာအားလုံးတွင် ရပ်တန့်သည်။ ဒေသတွင်းရထားများ၊ [[ဟန်းခယူးခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း|ခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း]]နှင့် [[ဟန်းခယူးတခရဇုခပင်မရထားလိုင်း|တခရဇုခပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ရထားများသည် [[နခဆွတ်ဘူတာ (ဟန်းခယူး)|နခဆွတ်ဘူတာ]]တွင် မရပ်တန့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရထားလိုင်းများအတွက် ပလက်ဖောင်း မရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နခဆွတ်ဘူတာကို ကျိုတိုရထားလိုင်း၏ ဘူတာအဖြစ် ထည့်သွင်း၍ မဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရီးအစဘူတာာမှာ [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]ဖြစ်ပြီး အကွာအဝေးယူနစ်ကို ကီလိုမီတာ (km) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျူးဆိုးဘူတာသည် ကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း၏ တရားဝင်ခရီးအစဘူတာ ဖြစ်သည်။ {| class=wikitable |- ! ရထားလိုင်းအမည် ! width="50px |စဉ် !colspan=2|ဘူတာ !အကွာအဝေး (km) ! style="background: #cf9;"| Semi-Express ! style="background: #ff7;"| Express ! style="background: #fcc;"|Semi Ltd. Exp. ! style="background: #fb7;"|Commuter Ltd. Exp. ! style="background: #f96;"|Ltd. Exp. ! style="background: #c9f;"|Rapid Ltd. Exp. ! ပြောင်းစီးခြင်း !colspan=2|တည်နေရာ |- ! colspan="5" |Through services: | colspan="9" |'''From Awaji:''' Local / Semi-Express ー From Kyoto-Kawaramachi to Tengachaya via the [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] Senri Line and {{ric|Osaka Metro|k}} Osaka Metro Sakaisuji Line Local — From Osaka-Umeda to Kita-Senri via the [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] Senri Line |- | rowspan="2" |Takarazuka Main Line !HK-01 |{{STN|Osaka-umeda|x}}||大阪梅田 | style="text-align: right; " |(2.4) | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hanshin line.svg|20px]] [[Hanshin Electric Railway]] [[Hanshin Main Line|Main Line]] (HS 01) {{rint|osaka|metro|size=20}} [[Osaka Metro]] *{{rint|osaka|midosuji|size=20}} [[Midosuji Line]] (M16) *{{rint|osaka|tanimachi|size=20}} [[Tanimachi Line]] (T20: [[Higashi-Umeda Station]]) *{{rint|osaka|yotsubashi|size=20}} [[Yotsubashi Line]] (Y11: [[Nishi-Umeda Station]]) [[West Japan Railway Company|JR West]] ([[Ōsaka Station]]) *[[Tōkaidō Main Line]] **[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR Kyoto Line]] (JR-A47) **[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR Kobe Line]] (JR-A47) **[[File:JRW kinki-G.svg|20px]] [[JR Takarazuka Line]] (JR-G47) *[[File:JRW kinki-F.svg|20px]] [[Osaka Higashi Line]] (JR-F01) *[[File:JRW kinki-O.svg|20px]] [[Osaka Loop Line]] (JR-O11) *[[File:JRW kinki-H.svg|20px]] [[JR Tōzai Line]] (JR-H44: [[Kitashinchi Station]]) |[[Kita-ku, Osaka]] | rowspan="17" |[[Osaka Prefecture]] |- ! rowspan="2" |HK-03 | rowspan="2" |{{STN|Jūsō|x}}|| rowspan="2" |十三 | rowspan="2" style="text-align: right; " |0.0 | rowspan="2" style="text-align: center; background: #cf9;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #ff7;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #fcc;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #fb7;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #f96;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #c9f" |● | rowspan="2" |[[file:Number prefix Hankyu Kōbe line.svg|20px]] [[Hankyu Kobe Main Line]] [[file:Number prefix Hankyu Takarazuka line.svg|20px]] [[Hankyu Takarazuka Main Line]] | rowspan="3" |[[Yodogawa-ku, Osaka]] |- |rowspan="27"|'''Kyoto Main Line''' |- !HK-61 |{{STN|Minamikata|x|Osaka}}||南方 |style="text-align: right; "|1.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |{{rint|osaka|metro|size=20}} {{rint|osaka|midosuji|size=20}} Osaka Metro Midosuji Line (M14: [[Nishinakajima-Minamigata Station]]) |- !HK-62 |{{STN|Sōzenji|x}}||崇禅寺 |style="text-align: right; "|3.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="4"|[[Higashiyodogawa-ku, Osaka]] |- !HK-63 |{{STN|Awaji|x}}||淡路 |style="text-align: right; "|4.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyū Senri Line]] ''(through service, see above)'' [[File:JRW kinki-F.svg|20px]] JR West [[Osaka Higashi Line]] (JR-F04:[[JR-Awaji Station]]) |- !HK-64 |{{STN|Kami-Shinjō|x}}||上新庄 |style="text-align: right; "|6.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-65 |{{STN|Aikawa|x|Osaka}}||相川 |style="text-align: right; "|7.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-66 |{{STN|Shōjaku|x}}||正雀 |style="text-align: right; "|9.4 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Settsu, Osaka|Settsu]] |- !HK-67 |{{STN|Settsu-shi|x}}||摂津市 |style="text-align: right; "|10.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-68 |{{STN|Minami-Ibaraki|x}}||南茨木 |style="text-align: right; "|12.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |{{Color|#111986|■}} [[Osaka Monorail]] [[Osaka Monorail Main Line|Main Line]] (19) |rowspan="3"|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]] |- !HK-69 |{{STN|Ibaraki-shi|x}}||茨木市 |style="text-align: right; "|14.8 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-70 |{{STN|Sōjiji|x}}||総持寺 |style="text-align: right; "|16.8 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-71 |{{STN|Tonda|x}}||富田 |style="text-align: right; "|17.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="3"|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]] |- !HK-72 |{{STN|Takatsuki-shi|x}}||高槻市 |style="text-align: right; "|20.6 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-73 |{{STN|Kammaki|x}}||上牧 |style="text-align: right; "|24.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-74 |{{STN|Minase|x}}||水無瀬 |style="text-align: right; "|25.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |[[Shimamoto, Osaka|Shimamoto]] |- !HK-75 |{{STN|Ōyamazaki|x}}||大山崎 |style="text-align: right; "|27.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |[[Ōyamazaki, Kyoto|Ōyamazaki]] |rowspan="12"|[[Kyoto Prefecture]] |- !HK-76 |{{STN|Nishiyama Tennozan|x}}<ref name="revision20131221">{{cite press release |url=http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf |title=西山天王山駅の開業にあわせて 京都線のダイヤ改正を実施します |trans-title=We will revise the schedule of the Kyoto Line in line with the opening of Nishiyama Tennoyama Station |date=September 20, 2013 |author=Hankyu Corporation |language=Japanese}}</ref><ref>{{cite press release| url=http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201203303N2.pdf| title=阪急京都本線大山崎駅～長岡天神駅間で建設中の新駅の名称を『西山天王山』駅に決定しました| trans-title=The name of the new station under construction between Oyamazaki Station and Nagaoka Tenjin Station on the Hankyu Kyoto Main Line has been decided as "Nishiyama Tennoyama" Station.| date=March 30, 2012| author1=City of Nagaokakyō| author2=Hankyu Corporation| language=Japanese}}</ref>||西山天王山 |style="text-align: right; "|30.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]] |- !HK-77 |{{STN|Nagaoka-Tenjin|x}}||長岡天神 |style="text-align: right; "|31.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-78 |{{STN|Nishi-Mukō|x}}||西向日 |style="text-align: right; "|33.6 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Mukō, Kyoto|Mukō]] |- !HK-79 |{{STN|Higashi-Mukō|x}}||東向日 |style="text-align: right; "|35.0 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-80 |{{STN|Rakusaiguchi|x}}||洛西口 |style="text-align: right; "|36.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Nishikyō-ku, Kyoto]] |- !HK-81 |{{STN|Katsura|x}}||桂 |style="text-align: right; "|38.0 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Arashiyama Line]] |- !HK-82 |{{STN|Nishi-Kyōgoku|x}}||西京極<br />(西京極総合運動公園前) |style="text-align: right; "|40.1 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Ukyō-ku, Kyoto]] |- !HK-83 |{{STN|Saiin|x}}||西院 |style="text-align: right; "|41.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad]] Arashiyama Main Line (A02) |- !HK-84 |{{STN|Ōmiya|x|Kyoto}}||大宮 |style="text-align: right; "|43.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] Keifuku Electric Railroad Arashiyama Main Line (A01: Shijō-Ōmiya Station) |[[Nakagyō-ku, Kyoto]] |- !HK-85 |{{STN|Karasuma|x}}||烏丸 |style="text-align: right; "|44.4 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[File:Subway_KyotoKarasuma.svg|20px|K]] [[Kyoto Municipal Subway]] [[Karasuma Line]] (K09: [[Shijō Station]]) |rowspan=2|[[Shimogyō-ku, Kyoto]] |- !HK-86 |{{STN|Kyoto-kawaramachi|x}}||京都河原町 |style="text-align: right; "|45.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px|KH]] [[Keihan Main Line]] (KH39: [[Gion-Shijō Station]]) |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] o1ibhuv7bp58mq9y0yoo8jez2nvshzg 1028214 1028213 2026-04-29T06:40:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1028214 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း | native_name = 阪急京都本線 | native_name_lang = ja | color = {{rcr|Hankyu|Kyoto}} <!-- LimeGreen --> | logo = Number prefix Hankyu Kyōto line.svg | logo_width = 25 | stations = 26 | locale = [[Kansai]] | operator = [[Hankyu Railway]] | start = Jūsō | end = Kyoto-kawaramachi | depot = Shōjaku<br />Katsura | stock = [[Hankyu Kyoto Main Line#Rolling stock]] | open = {{start date and age|1921|04|01|df=y}} | linelength_km = 45.3 | tracks = Double | gauge = {{track gauge|1435mm}} | electrification = 1,500 V DC, [[overhead line]] | speed = {{Convert|115|km/h|mph|round=5|abbr=on}} | map = [[File:Hankyu map.svg|200px]] | image = Hankyu-Kyoto-Line-Series9300.jpg | caption = A pair of 9300 series EMUs near Nishi-Muko Station | image_width = 300px }} {{routemap | title = Hankyu Kyoto Main Line | collapse = yes | map = \\exKBHFa\exKBHFa\exKBHFa~~''Umeda'' (first) \\xKRZh\xKRZh\xKRZh~~ ~~ ~~[[Tokaido Line]], [[Osaka Loop Line]] \\KBHFxa!~hKBHFa\KBHFxa!~hKBHFa\KBHFxa!~hKBHFa~~2.4~~{{STN|Osaka-umeda|x}} (second)~~for connections, see below \\hKRZt\hKRZt\hKRZt~~ ~~ ~~[[Osaka Municipal Subway|Osaka Subway]]: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Midōsuji Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\emhKRZ\emhKRZ\emhKRZ~~ ~~ ~~''Hanshin'' [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]''Kita-Osaka Line''[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\hSTR\hSTR\hSTR \\hKRZ\hKRZ\hKRZ~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Umeda Freight Line[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\hSTR\hHST\hHST~~ ~~ ~~{{STN|Nakatsu|x|Hankyu}} \\hSTR\ehHST\ehHST~~ ~~ ~~''Shin-Yodogawa''~~abandoned in 1926 WASSERq\WASSERq\hKRZWe\hKRZWe\hKRZWe~~ ~~ ~~[[Yodo River]] \\STR~L\STR~LR\ENDEa!~STR~LR\STR~R \\STR~L\STR~LR\STR!~STR~LR\STR~R \\STR~L\STR~LR\BS2lr!~STR~LR\STR~R \\KRWg+l\KRWgr\STR \\XBHF-L\XBHF-M\XBHF-R~~0.0~~{{STN|Jūsō|x}} \\STR\STR\STRl~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[Hankyu Kobe Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\STR\STRl\STRq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[Hankyu Takarazuka Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] STR~~ ~~ ~~Osaka Subway: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Midōsuji Line[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] hSTRq\KRZh\hBHFq~~ ~~ ~~{{STN|Nishinakajima-Minamigata|x}} BHF~~1.9~~{{STN|Minamikata|x|Osaka}} ekABZq2!~hSTRq\exkSTRc3!~KRZh\hSTR+r~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Tokaido Line]] ([[JR Kyoto Line]]) \ekABZg+4\hLSTR~~ ~~ ~~''Tokaido Line old route'' BHF~~3.2~~{{STN|Sōzenji|x}} \ABZg+r\~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Hankyu Senri Line]] for {{STN|Tenjimbashisuji Rokuchōme|x}} and {{STN|Tengachaya|x}} BHF~~4.2~~{{STN|Awaji|x}} KRZh~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Osaka Higashi Line|Joto Freight Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ABZgl~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]Senri Line / ''Tokaido Line old route'' hSTRa@g hSTR+l\hKRZhu\hSTRq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Tōkaidō Shinkansen]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] hLSTR\hBHF\~~6.3~~{{STN|Kami-Shinjō|x}} hBHF~~7.2~~{{STN|Aikawa|x|Osaka}} hKRZW~~ ~~ ~~Kanzaki River hSTRe@f DST~~Higashi-Suita Signal Box STR+l\ABZgr\ DST\STR\~~ ~~ ~~Osaka Municipal Subway Higashi-Suita Depot STRl\ABZg+r\ BHF~~9.4~~{{STN|Shōjaku|x}} \ABZgl\KDSTeq~~Shojaku Workshop BHF~~10.9~~{{STN|Settsu-shi|x}} BHF~~12.9~~{{STN|Minami-Ibaraki|x}} \KRZh\hBHFq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Osaka Monorail Main Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] KRZu~~ ~~ ~~Tōkaidō Line Freight Branch hSTRa@g hBHF~~14.8~~{{STN|Ibaraki-shi|x}} hSTRe@f BHF~~16.8~~{{STN|Sōjiji|x}} BHF~~17.3~~{{STN|Tonda|x}} hSTRa@g hBHF~~20.6~~{{STN|Takatsuki-shi|x}} hSTRe@f eBST~~22.2~~Higashi-Takatsuki Signal Box (Temporary)~~-1993 hLSTR\hSTRa@g\~~ ~~ ~~Tōkaidō Shinkansen hSTR\hBHF\~~24.9~~{{STN|Kammaki|x}} eABZg+l!~hSTR\eABZgr!~hSTR\ ehBHF\hBHF\~~25.7~~{{STN|Minase|x}} hSTR!~lGRZq\hSTR!~lGRZq\~~ ~~ ~~[[Osaka Prefecture|Osaka]]/[[Kyoto Prefecture|Kyoto]] eABZgl!~hSTR\eABZg+r!~hSTR\ hSTR\hBHF\~~27.7~~{{STN|Ōyamazaki|x}} hSTRr\hSTRe@f\LSTR STRq\KRZu\STRr~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Tōkaidō Line (JR Kyōto Line) BHF~~30.2~~{{STN|Nishiyama Tennozan|x}} BHF~~31.7~~{{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} BHF~~33.6~~{{STN|Nishi-Mukō|x}} BHF~~35.0~~{{STN|Higashi-Mukō|x}} eBHF~~ ~~''Mozume''~~1946-1948 BHF~~36.3~~{{STN|Rakusaiguchi|x}} \ABZgl\STR+r \BHF\KDSTe~~38.0~~{{STN|Katsura|x}}/Katsura Depot ABZgl~~ ~~ ~~[[Hankyu Arashiyama Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] WBRÜCKE1~~ ~~ ~~[[Katsura River]] BHF~~40.1~~{{STN|Nishi-Kyōgoku|x}} exSTRc2\eABZg3\ exSTR+1\exSTRc4!~tSTRa\ exmKRZ\emtKRZ\uexBHFq~~ ~~ ~~''Kyoto Tram Nishioji Line'' exKBHFe\tBHF\~~41.9~~{{STN|Saiin|x}} uSTR+l\mtKRZ\uSTRq~~ ~~ ~~[[Keifuku Arashiyama Main Line]] uBHF\tSTR\~~ ~~ ~~{{STN|Sai|x}} umKRZh\tKRZh\~~ ~~ ~~[[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) uKHSTe\tSTR\~~ ~~ ~~{{STN|Shijō-Ōmiya|x}} tBHF~~43.3~~{{STN|Ōmiya|x|Kyoto}} tSTRq\tKRZto\tBHFq~~ ~~ ~~[[Kyoto Municipal Subway|Kyoto Subway]]: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Karasuma Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ({{STN|Shijō|x}}) \emtKRZ\uexBHFq~~ ~~ ~~''Kyoto Tram Karasuma Line'' tBHF~~44.4~~{{STN|Karasuma|x}} tSTR tKBHFe~~45.3~~{{STN|Kyoto-kawaramachi|x}} \uexSTRq\uexBHFq~~ ~~ ~~''Kyoto Tram Kawaramachi Line'' WASSERq~~ ~~ ~~[[Kamo River]] tSTRq\tBHFq\tSTRq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Keihan Main Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ({{STN|Gion-Shijō|x}}) ~~<hr /> \\\\~~Connections at Osaka-umeda hSTR+r\\~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Tōkaidō Main Line]] ([[JR Kyoto Line]]) hSTR\tSTR\~~ ~~ ~~[[Osaka Municipal Subway|Subway]]: [[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[Tanimachi Line]] hABZg+l\tKRZh\~~ ~~ ~~[[Osaka Loop Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] hKBHFeq\hSTR\tSTRl\tBHFq\tSTRr~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|12px]]'''Umeda'''~~/[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]Subway: {{STN|Higashi-Umeda|x}} \hKRZt\tBHFq\tSTRq\tKRZtu~~ ~~ ~~Subway: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Midōsuji Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] (Umeda) \hBHF\tKBHFa\\tBHF~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]] JR-W: {{STN|Ōsaka|x}}/[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Hanshin Electric Railway|Hanshin]] Umeda/[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]JR-W: {{STN|Kitashinchi|x}} extSTRq\ehKRZt\etKRZt\tKBHFxaq\tKRZtu~~ ~~ ~~Subway: [[Yotsubashi Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ({{STN|Nishi-Umeda|x}}) \hSTR\tSTR\\tSTR~~ ~~ ~~(Extension planned) \hABZgr\tSTR\\tSTR~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Tōkaidō Main Line ([[JR Kobe Line]], [[JR Takarazuka Line]]) \hKRZt\tSTRr\\tSTR~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Hanshin Main Line]] \hKRZt\tSTRq\tSTRq\tSTRr~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[File:Arrow Blue Down 001.svg|10px]]Osaka Loop Line, [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[JR Tōzai Line]] }} '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ဘူတာများ== အညွှန်း * ● : ရထားများ ရပ်တန့်သည်။ * <nowiki>|</nowiki> : ရထားများ ဖြတ်သွားသည်။ ဒေသတွင်း ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားများသည် ဘူတာအားလုံးတွင် ရပ်တန့်သည်။ ဒေသတွင်းရထားများ၊ [[ဟန်းခယူးခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း|ခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း]]နှင့် [[ဟန်းခယူးတခရဇုခပင်မရထားလိုင်း|တခရဇုခပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ရထားများသည် [[နခဆွတ်ဘူတာ (ဟန်းခယူး)|နခဆွတ်ဘူတာ]]တွင် မရပ်တန့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရထားလိုင်းများအတွက် ပလက်ဖောင်း မရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နခဆွတ်ဘူတာကို ကျိုတိုရထားလိုင်း၏ ဘူတာအဖြစ် ထည့်သွင်း၍ မဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရီးအစဘူတာာမှာ [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]ဖြစ်ပြီး အကွာအဝေးယူနစ်ကို ကီလိုမီတာ (km) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျူးဆိုးဘူတာသည် ကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း၏ တရားဝင်ခရီးအစဘူတာ ဖြစ်သည်။ {| class=wikitable |- ! ရထားလိုင်းအမည် ! width="50px |စဉ် !colspan=2|ဘူတာ !အကွာအဝေး (km) ! style="background: #cf9;"| Semi-Express ! style="background: #ff7;"| Express ! style="background: #fcc;"|Semi Ltd. Exp. ! style="background: #fb7;"|Commuter Ltd. Exp. ! style="background: #f96;"|Ltd. Exp. ! style="background: #c9f;"|Rapid Ltd. Exp. ! ပြောင်းစီးခြင်း !colspan=2|တည်နေရာ |- ! colspan="5" |Through services: | colspan="9" |'''From Awaji:''' Local / Semi-Express ー From Kyoto-Kawaramachi to Tengachaya via the [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] Senri Line and {{ric|Osaka Metro|k}} Osaka Metro Sakaisuji Line Local — From Osaka-Umeda to Kita-Senri via the [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] Senri Line |- | rowspan="2" |Takarazuka Main Line !HK-01 |{{STN|Osaka-umeda|x}}||大阪梅田 | style="text-align: right; " |(2.4) | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hanshin line.svg|20px]] [[Hanshin Electric Railway]] [[Hanshin Main Line|Main Line]] (HS 01) {{rint|osaka|metro|size=20}} [[Osaka Metro]] *{{rint|osaka|midosuji|size=20}} [[Midosuji Line]] (M16) *{{rint|osaka|tanimachi|size=20}} [[Tanimachi Line]] (T20: [[Higashi-Umeda Station]]) *{{rint|osaka|yotsubashi|size=20}} [[Yotsubashi Line]] (Y11: [[Nishi-Umeda Station]]) [[West Japan Railway Company|JR West]] ([[Ōsaka Station]]) *[[Tōkaidō Main Line]] **[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR Kyoto Line]] (JR-A47) **[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR Kobe Line]] (JR-A47) **[[File:JRW kinki-G.svg|20px]] [[JR Takarazuka Line]] (JR-G47) *[[File:JRW kinki-F.svg|20px]] [[Osaka Higashi Line]] (JR-F01) *[[File:JRW kinki-O.svg|20px]] [[Osaka Loop Line]] (JR-O11) *[[File:JRW kinki-H.svg|20px]] [[JR Tōzai Line]] (JR-H44: [[Kitashinchi Station]]) |[[Kita-ku, Osaka]] | rowspan="17" |[[Osaka Prefecture]] |- ! rowspan="2" |HK-03 | rowspan="2" |{{STN|Jūsō|x}}|| rowspan="2" |十三 | rowspan="2" style="text-align: right; " |0.0 | rowspan="2" style="text-align: center; background: #cf9;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #ff7;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #fcc;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #fb7;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #f96;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #c9f" |● | rowspan="2" |[[file:Number prefix Hankyu Kōbe line.svg|20px]] [[Hankyu Kobe Main Line]] [[file:Number prefix Hankyu Takarazuka line.svg|20px]] [[Hankyu Takarazuka Main Line]] | rowspan="3" |[[Yodogawa-ku, Osaka]] |- |rowspan="27"|'''Kyoto Main Line''' |- !HK-61 |{{STN|Minamikata|x|Osaka}}||南方 |style="text-align: right; "|1.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |{{rint|osaka|metro|size=20}} {{rint|osaka|midosuji|size=20}} Osaka Metro Midosuji Line (M14: [[Nishinakajima-Minamigata Station]]) |- !HK-62 |{{STN|Sōzenji|x}}||崇禅寺 |style="text-align: right; "|3.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="4"|[[Higashiyodogawa-ku, Osaka]] |- !HK-63 |{{STN|Awaji|x}}||淡路 |style="text-align: right; "|4.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyū Senri Line]] ''(through service, see above)'' [[File:JRW kinki-F.svg|20px]] JR West [[Osaka Higashi Line]] (JR-F04:[[JR-Awaji Station]]) |- !HK-64 |{{STN|Kami-Shinjō|x}}||上新庄 |style="text-align: right; "|6.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-65 |{{STN|Aikawa|x|Osaka}}||相川 |style="text-align: right; "|7.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-66 |{{STN|Shōjaku|x}}||正雀 |style="text-align: right; "|9.4 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Settsu, Osaka|Settsu]] |- !HK-67 |{{STN|Settsu-shi|x}}||摂津市 |style="text-align: right; "|10.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-68 |{{STN|Minami-Ibaraki|x}}||南茨木 |style="text-align: right; "|12.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |{{Color|#111986|■}} [[Osaka Monorail]] [[Osaka Monorail Main Line|Main Line]] (19) |rowspan="3"|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]] |- !HK-69 |{{STN|Ibaraki-shi|x}}||茨木市 |style="text-align: right; "|14.8 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-70 |{{STN|Sōjiji|x}}||総持寺 |style="text-align: right; "|16.8 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-71 |{{STN|Tonda|x}}||富田 |style="text-align: right; "|17.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="3"|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]] |- !HK-72 |{{STN|Takatsuki-shi|x}}||高槻市 |style="text-align: right; "|20.6 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-73 |{{STN|Kammaki|x}}||上牧 |style="text-align: right; "|24.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-74 |{{STN|Minase|x}}||水無瀬 |style="text-align: right; "|25.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |[[Shimamoto, Osaka|Shimamoto]] |- !HK-75 |{{STN|Ōyamazaki|x}}||大山崎 |style="text-align: right; "|27.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |[[Ōyamazaki, Kyoto|Ōyamazaki]] |rowspan="12"|[[Kyoto Prefecture]] |- !HK-76 |{{STN|Nishiyama Tennozan|x}}<ref name="revision20131221">{{cite press release |url=http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf |title=西山天王山駅の開業にあわせて 京都線のダイヤ改正を実施します |trans-title=We will revise the schedule of the Kyoto Line in line with the opening of Nishiyama Tennoyama Station |date=September 20, 2013 |author=Hankyu Corporation |language=Japanese}}</ref><ref>{{cite press release| url=http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201203303N2.pdf| title=阪急京都本線大山崎駅～長岡天神駅間で建設中の新駅の名称を『西山天王山』駅に決定しました| trans-title=The name of the new station under construction between Oyamazaki Station and Nagaoka Tenjin Station on the Hankyu Kyoto Main Line has been decided as "Nishiyama Tennoyama" Station.| date=March 30, 2012| author1=City of Nagaokakyō| author2=Hankyu Corporation| language=Japanese}}</ref>||西山天王山 |style="text-align: right; "|30.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]] |- !HK-77 |{{STN|Nagaoka-Tenjin|x}}||長岡天神 |style="text-align: right; "|31.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-78 |{{STN|Nishi-Mukō|x}}||西向日 |style="text-align: right; "|33.6 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Mukō, Kyoto|Mukō]] |- !HK-79 |{{STN|Higashi-Mukō|x}}||東向日 |style="text-align: right; "|35.0 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-80 |{{STN|Rakusaiguchi|x}}||洛西口 |style="text-align: right; "|36.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Nishikyō-ku, Kyoto]] |- !HK-81 |{{STN|Katsura|x}}||桂 |style="text-align: right; "|38.0 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyu Arashiyama Line]] |- !HK-82 |{{STN|Nishi-Kyōgoku|x}}||西京極<br />(西京極総合運動公園前) |style="text-align: right; "|40.1 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Ukyō-ku, Kyoto]] |- !HK-83 |{{STN|Saiin|x}}||西院 |style="text-align: right; "|41.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[Keifuku Electric Railroad]] Arashiyama Main Line (A02) |- !HK-84 |{{STN|Ōmiya|x|Kyoto}}||大宮 |style="text-align: right; "|43.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] Keifuku Electric Railroad Arashiyama Main Line (A01: Shijō-Ōmiya Station) |[[Nakagyō-ku, Kyoto]] |- !HK-85 |{{STN|Karasuma|x}}||烏丸 |style="text-align: right; "|44.4 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[File:Subway_KyotoKarasuma.svg|20px|K]] [[Kyoto Municipal Subway]] [[Karasuma Line]] (K09: [[Shijō Station]]) |rowspan=2|[[Shimogyō-ku, Kyoto]] |- !HK-86 |{{STN|Kyoto-kawaramachi|x}}||京都河原町 |style="text-align: right; "|45.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px|KH]] [[Keihan Main Line]] (KH39: [[Gion-Shijō Station]]) |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] ryf68etzr24se1t7my31d60vyey2ron 1028224 1028214 2026-04-29T06:53:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘူတာများ */ 1028224 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း | native_name = 阪急京都本線 | native_name_lang = ja | color = {{rcr|Hankyu|Kyoto}} <!-- LimeGreen --> | logo = Number prefix Hankyu Kyōto line.svg | logo_width = 25 | stations = 26 | locale = [[Kansai]] | operator = [[Hankyu Railway]] | start = Jūsō | end = Kyoto-kawaramachi | depot = Shōjaku<br />Katsura | stock = [[Hankyu Kyoto Main Line#Rolling stock]] | open = {{start date and age|1921|04|01|df=y}} | linelength_km = 45.3 | tracks = Double | gauge = {{track gauge|1435mm}} | electrification = 1,500 V DC, [[overhead line]] | speed = {{Convert|115|km/h|mph|round=5|abbr=on}} | map = [[File:Hankyu map.svg|200px]] | image = Hankyu-Kyoto-Line-Series9300.jpg | caption = A pair of 9300 series EMUs near Nishi-Muko Station | image_width = 300px }} {{routemap | title = Hankyu Kyoto Main Line | collapse = yes | map = \\exKBHFa\exKBHFa\exKBHFa~~''Umeda'' (first) \\xKRZh\xKRZh\xKRZh~~ ~~ ~~[[Tokaido Line]], [[Osaka Loop Line]] \\KBHFxa!~hKBHFa\KBHFxa!~hKBHFa\KBHFxa!~hKBHFa~~2.4~~{{STN|Osaka-umeda|x}} (second)~~for connections, see below \\hKRZt\hKRZt\hKRZt~~ ~~ ~~[[Osaka Municipal Subway|Osaka Subway]]: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Midōsuji Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\emhKRZ\emhKRZ\emhKRZ~~ ~~ ~~''Hanshin'' [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]''Kita-Osaka Line''[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\hSTR\hSTR\hSTR \\hKRZ\hKRZ\hKRZ~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Umeda Freight Line[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\hSTR\hHST\hHST~~ ~~ ~~{{STN|Nakatsu|x|Hankyu}} \\hSTR\ehHST\ehHST~~ ~~ ~~''Shin-Yodogawa''~~abandoned in 1926 WASSERq\WASSERq\hKRZWe\hKRZWe\hKRZWe~~ ~~ ~~[[Yodo River]] \\STR~L\STR~LR\ENDEa!~STR~LR\STR~R \\STR~L\STR~LR\STR!~STR~LR\STR~R \\STR~L\STR~LR\BS2lr!~STR~LR\STR~R \\KRWg+l\KRWgr\STR \\XBHF-L\XBHF-M\XBHF-R~~0.0~~{{STN|Jūsō|x}} \\STR\STR\STRl~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[Hankyu Kobe Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] \\STR\STRl\STRq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[Hankyu Takarazuka Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] STR~~ ~~ ~~Osaka Subway: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Midōsuji Line[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] hSTRq\KRZh\hBHFq~~ ~~ ~~{{STN|Nishinakajima-Minamigata|x}} BHF~~1.9~~{{STN|Minamikata|x|Osaka}} ekABZq2!~hSTRq\exkSTRc3!~KRZh\hSTR+r~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Tokaido Line]] ([[JR Kyoto Line]]) \ekABZg+4\hLSTR~~ ~~ ~~''Tokaido Line old route'' BHF~~3.2~~{{STN|Sōzenji|x}} \ABZg+r\~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Hankyu Senri Line]] for {{STN|Tenjimbashisuji Rokuchōme|x}} and {{STN|Tengachaya|x}} BHF~~4.2~~{{STN|Awaji|x}} KRZh~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Osaka Higashi Line|Joto Freight Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ABZgl~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]Senri Line / ''Tokaido Line old route'' hSTRa@g hSTR+l\hKRZhu\hSTRq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Tōkaidō Shinkansen]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] hLSTR\hBHF\~~6.3~~{{STN|Kami-Shinjō|x}} hBHF~~7.2~~{{STN|Aikawa|x|Osaka}} hKRZW~~ ~~ ~~Kanzaki River hSTRe@f DST~~Higashi-Suita Signal Box STR+l\ABZgr\ DST\STR\~~ ~~ ~~Osaka Municipal Subway Higashi-Suita Depot STRl\ABZg+r\ BHF~~9.4~~{{STN|Shōjaku|x}} \ABZgl\KDSTeq~~Shojaku Workshop BHF~~10.9~~{{STN|Settsu-shi|x}} BHF~~12.9~~{{STN|Minami-Ibaraki|x}} \KRZh\hBHFq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Osaka Monorail Main Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] KRZu~~ ~~ ~~Tōkaidō Line Freight Branch hSTRa@g hBHF~~14.8~~{{STN|Ibaraki-shi|x}} hSTRe@f BHF~~16.8~~{{STN|Sōjiji|x}} BHF~~17.3~~{{STN|Tonda|x}} hSTRa@g hBHF~~20.6~~{{STN|Takatsuki-shi|x}} hSTRe@f eBST~~22.2~~Higashi-Takatsuki Signal Box (Temporary)~~-1993 hLSTR\hSTRa@g\~~ ~~ ~~Tōkaidō Shinkansen hSTR\hBHF\~~24.9~~{{STN|Kammaki|x}} eABZg+l!~hSTR\eABZgr!~hSTR\ ehBHF\hBHF\~~25.7~~{{STN|Minase|x}} hSTR!~lGRZq\hSTR!~lGRZq\~~ ~~ ~~[[Osaka Prefecture|Osaka]]/[[Kyoto Prefecture|Kyoto]] eABZgl!~hSTR\eABZg+r!~hSTR\ hSTR\hBHF\~~27.7~~{{STN|Ōyamazaki|x}} hSTRr\hSTRe@f\LSTR STRq\KRZu\STRr~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Tōkaidō Line (JR Kyōto Line) BHF~~30.2~~{{STN|Nishiyama Tennozan|x}} BHF~~31.7~~{{STN|Nagaoka-Tenjin|x}} BHF~~33.6~~{{STN|Nishi-Mukō|x}} BHF~~35.0~~{{STN|Higashi-Mukō|x}} eBHF~~ ~~''Mozume''~~1946-1948 BHF~~36.3~~{{STN|Rakusaiguchi|x}} \ABZgl\STR+r \BHF\KDSTe~~38.0~~{{STN|Katsura|x}}/Katsura Depot ABZgl~~ ~~ ~~[[Hankyu Arashiyama Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] WBRÜCKE1~~ ~~ ~~[[Katsura River]] BHF~~40.1~~{{STN|Nishi-Kyōgoku|x}} exSTRc2\eABZg3\ exSTR+1\exSTRc4!~tSTRa\ exmKRZ\emtKRZ\uexBHFq~~ ~~ ~~''Kyoto Tram Nishioji Line'' exKBHFe\tBHF\~~41.9~~{{STN|Saiin|x}} uSTR+l\mtKRZ\uSTRq~~ ~~ ~~[[Keifuku Arashiyama Main Line]] uBHF\tSTR\~~ ~~ ~~{{STN|Sai|x}} umKRZh\tKRZh\~~ ~~ ~~[[Sanin Main Line]] ([[Sagano Line]]) uKHSTe\tSTR\~~ ~~ ~~{{STN|Shijō-Ōmiya|x}} tBHF~~43.3~~{{STN|Ōmiya|x|Kyoto}} tSTRq\tKRZto\tBHFq~~ ~~ ~~[[Kyoto Municipal Subway|Kyoto Subway]]: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Karasuma Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ({{STN|Shijō|x}}) \emtKRZ\uexBHFq~~ ~~ ~~''Kyoto Tram Karasuma Line'' tBHF~~44.4~~{{STN|Karasuma|x}} tSTR tKBHFe~~45.3~~{{STN|Kyoto-kawaramachi|x}} \uexSTRq\uexBHFq~~ ~~ ~~''Kyoto Tram Kawaramachi Line'' WASSERq~~ ~~ ~~[[Kamo River]] tSTRq\tBHFq\tSTRq~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Keihan Main Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ({{STN|Gion-Shijō|x}}) ~~<hr /> \\\\~~Connections at Osaka-umeda hSTR+r\\~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Tōkaidō Main Line]] ([[JR Kyoto Line]]) hSTR\tSTR\~~ ~~ ~~[[Osaka Municipal Subway|Subway]]: [[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[Tanimachi Line]] hABZg+l\tKRZh\~~ ~~ ~~[[Osaka Loop Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] hKBHFeq\hSTR\tSTRl\tBHFq\tSTRr~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|12px]]'''Umeda'''~~/[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]Subway: {{STN|Higashi-Umeda|x}} \hKRZt\tBHFq\tSTRq\tKRZtu~~ ~~ ~~Subway: [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Midōsuji Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] (Umeda) \hBHF\tKBHFa\\tBHF~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]] JR-W: {{STN|Ōsaka|x}}/[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Hanshin Electric Railway|Hanshin]] Umeda/[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]JR-W: {{STN|Kitashinchi|x}} extSTRq\ehKRZt\etKRZt\tKBHFxaq\tKRZtu~~ ~~ ~~Subway: [[Yotsubashi Line]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]] ({{STN|Nishi-Umeda|x}}) \hSTR\tSTR\\tSTR~~ ~~ ~~(Extension planned) \hABZgr\tSTR\\tSTR~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]]Tōkaidō Main Line ([[JR Kobe Line]], [[JR Takarazuka Line]]) \hKRZt\tSTRr\\tSTR~~[[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[Hanshin Main Line]] \hKRZt\tSTRq\tSTRq\tSTRr~~ ~~ ~~[[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[File:Arrow Blue Down 001.svg|10px]]Osaka Loop Line, [[File:Arrow Blue Left 001.svg|10px]][[File:Arrow Blue Up 001.svg|10px]][[JR Tōzai Line]] }} '''ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း''' (阪急京都本線, Hankyū Kyōto Honsen) သည် [[ဟန်းခယူးမီးရထားပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီ]] (Hankyu Railway)က ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည့် ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ [[အိုဆာကာ - အုမဲဒဘူတာ]]နှင့် [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ [[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ]]နှစ်ခုအကြားကို ချိတ်ဆက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==ဘူတာများ== အညွှန်း * ● : ရထားများ ရပ်တန့်သည်။ * <nowiki>|</nowiki> : ရထားများ ဖြတ်သွားသည်။ ဒေသတွင်း ပြေးဆွဲပေးသည့် ရထားများသည် ဘူတာအားလုံးတွင် ရပ်တန့်သည်။ ဒေသတွင်းရထားများ၊ [[ဟန်းခယူးခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း|ခိုးဘဲပင်မရထားလိုင်း]]နှင့် [[ဟန်းခယူးတခရဇုခပင်မရထားလိုင်း|တခရဇုခပင်မရထားလိုင်း]]ရှိ ရထားများသည် [[နခဆွတ်ဘူတာ (ဟန်းခယူး)|နခဆွတ်ဘူတာ]]တွင် မရပ်တန့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရထားလိုင်းများအတွက် ပလက်ဖောင်း မရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နခဆွတ်ဘူတာကို ကျိုတိုရထားလိုင်း၏ ဘူတာအဖြစ် ထည့်သွင်း၍ မဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရီးအစဘူတာာမှာ [[ဂျူးဆိုးဘူတာ]]ဖြစ်ပြီး အကွာအဝေးယူနစ်ကို ကီလိုမီတာ (km) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျူးဆိုးဘူတာသည် ကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း၏ တရားဝင်ခရီးအစဘူတာ ဖြစ်သည်။ {| class=wikitable |- ! ရထားလိုင်းအမည် ! width="50px |စဉ် !colspan=2|ဘူတာ !အကွာအဝေး (km) ! style="background: #cf9;"| Semi-Express ! style="background: #ff7;"| Express ! style="background: #fcc;"|Semi Ltd. Exp. ! style="background: #fb7;"|Commuter Ltd. Exp. ! style="background: #f96;"|Ltd. Exp. ! style="background: #c9f;"|Rapid Ltd. Exp. ! ပြောင်းစီးခြင်း !colspan=2|တည်နေရာ |- ! colspan="5" |ဝန်ဆောင်မှုများ: | colspan="9" |'''အဝဂျိူဘူတာမှ''' Local / Semi-Express ー From Kyoto-Kawaramachi to Tengachaya via the [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] Senri Line and {{ric|Osaka Metro|k}} Osaka Metro Sakaisuji Line Local — From Osaka-Umeda to Kita-Senri via the [[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] Senri Line |- | rowspan="2" |Takarazuka Main Line !HK-01 |{{STN|Osaka-umeda|x}}||大阪梅田 | style="text-align: right; " |(2.4) | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hanshin line.svg|20px]] [[Hanshin Electric Railway]] [[Hanshin Main Line|Main Line]] (HS 01) {{rint|osaka|metro|size=20}} [[Osaka Metro]] *{{rint|osaka|midosuji|size=20}} [[Midosuji Line]] (M16) *{{rint|osaka|tanimachi|size=20}} [[Tanimachi Line]] (T20: [[Higashi-Umeda Station]]) *{{rint|osaka|yotsubashi|size=20}} [[Yotsubashi Line]] (Y11: [[Nishi-Umeda Station]]) [[West Japan Railway Company|JR West]] ([[အိုဆာကာဘူတာ]]) *[[Tōkaidō Main Line]] **[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR Kyoto Line]] (JR-A47) **[[File:JRW kinki-A.svg|20px]] [[JR Kobe Line]] (JR-A47) **[[File:JRW kinki-G.svg|20px]] [[JR Takarazuka Line]] (JR-G47) *[[File:JRW kinki-F.svg|20px]] [[Osaka Higashi Line]] (JR-F01) *[[File:JRW kinki-O.svg|20px]] [[Osaka Loop Line]] (JR-O11) *[[File:JRW kinki-H.svg|20px]] [[JR Tōzai Line]] (JR-H44: [[Kitashinchi Station]]) |[[Kita-ku, Osaka]] | rowspan="17" |[[အိုဆာကာစီရင်စု]] |- ! rowspan="2" |HK-03 | rowspan="2" |{{STN|Jūsō|x}}|| rowspan="2" |十三 | rowspan="2" style="text-align: right; " |0.0 | rowspan="2" style="text-align: center; background: #cf9;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #ff7;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #fcc;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #fb7;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #f96;"|● | rowspan="2" style="text-align: center; background: #c9f" |● | rowspan="2" |[[file:Number prefix Hankyu Kōbe line.svg|20px]] [[Hankyu Kobe Main Line]] [[file:Number prefix Hankyu Takarazuka line.svg|20px]] [[Hankyu Takarazuka Main Line]] | rowspan="3" |[[Yodogawa-ku, Osaka]] |- |rowspan="27"|'''Kyoto Main Line''' |- !HK-61 |{{STN|Minamikata|x|Osaka}}||南方 |style="text-align: right; "|1.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |{{rint|osaka|metro|size=20}} {{rint|osaka|midosuji|size=20}} Osaka Metro Midosuji Line (M14: [[Nishinakajima-Minamigata Station]]) |- !HK-62 |{{STN|Sōzenji|x}}||崇禅寺 |style="text-align: right; "|3.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="4"|[[Higashiyodogawa-ku, Osaka]] |- !HK-63 |{{STN|Awaji|x}}||淡路 |style="text-align: right; "|4.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[Hankyū Senri Line]] ''(through service, see above)'' [[File:JRW kinki-F.svg|20px]] JR West [[Osaka Higashi Line]] (JR-F04:[[JR-Awaji Station]]) |- !HK-64 |{{STN|Kami-Shinjō|x}}||上新庄 |style="text-align: right; "|6.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-65 |{{STN|Aikawa|x|Osaka}}||相川 |style="text-align: right; "|7.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-66 |{{STN|Shōjaku|x}}||正雀 |style="text-align: right; "|9.4 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[Settsu, Osaka|Settsu]] |- !HK-67 |{{STN|Settsu-shi|x}}||摂津市 |style="text-align: right; "|10.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-68 |{{STN|Minami-Ibaraki|x}}||南茨木 |style="text-align: right; "|12.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |{{Color|#111986|■}} [[Osaka Monorail]] [[Osaka Monorail Main Line|Main Line]] (19) |rowspan="3"|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]] |- !HK-69 |{{STN|Ibaraki-shi|x}}||茨木市 |style="text-align: right; "|14.8 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-70 |{{STN|Sōjiji|x}}||総持寺 |style="text-align: right; "|16.8 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-71 |{{STN|Tonda|x}}||富田 |style="text-align: right; "|17.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="3"|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]] |- !HK-72 |{{STN|Takatsuki-shi|x}}||高槻市 |style="text-align: right; "|20.6 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-73 |{{STN|Kammaki|x}}||上牧 |style="text-align: right; "|24.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-74 |{{STN|Minase|x}}||水無瀬 |style="text-align: right; "|25.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |[[Shimamoto, Osaka|Shimamoto]] |- !HK-75 |[[အိုးယာမဇခိဘူတာ|အိုးယာမဇခိ]]||大山崎 |style="text-align: right; "|27.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |[[[[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယာမဇခိမြို့]]]] |rowspan="12"|[[ကျိုတိုစီရင်စု]] |- !HK-76 |[[နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်ဘူတာ|နိရှိယာမတန်းနိုးဇန်]]<ref name="revision20131221">{{cite press release |url=http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201309202N1.pdf |title=西山天王山駅の開業にあわせて 京都線のダイヤ改正を実施します |trans-title=We will revise the schedule of the Kyoto Line in line with the opening of Nishiyama Tennoyama Station |date=September 20, 2013 |author=Hankyu Corporation |language=Japanese}}</ref><ref>{{cite press release| url=http://holdings.hankyu-hanshin.co.jp/ir/data/ER201203303N2.pdf| title=阪急京都本線大山崎駅～長岡天神駅間で建設中の新駅の名称を『西山天王山』駅に決定しました| trans-title=The name of the new station under construction between Oyamazaki Station and Nagaoka Tenjin Station on the Hankyu Kyoto Main Line has been decided as "Nishiyama Tennoyama" Station.| date=March 30, 2012| author1=City of Nagaokakyō| author2=Hankyu Corporation| language=Japanese}}</ref>||西山天王山 |style="text-align: right; "|30.2 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]] |- !HK-77 |[[နဂအိုခတန်းဂျင်းဘူတာ|နဂအိုခတန်းဂျင်း]]||長岡天神 |style="text-align: right; "|31.7 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-78 |[[နိရှိမုခိုးဘူတာ|နိရှိ - မုခိုး]]||西向日 |style="text-align: right; "|33.6 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[[[မုခိုးမြို့]]]] |- !HK-79 |[[ဟိဂရှိ − မုခိုးဘူတာ|ဟိဂရှိ - မုခိုး]]|x}}||東向日 |style="text-align: right; "|35.0 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |- !HK-80 |[[ရခုဆိုင်ဂုချိဘူတာ|ရခုဆိုင်ဂုချိ]]||洛西口 |style="text-align: right; "|36.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[နိရှိခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- !HK-81 |[[ခဆွတ်ရဘူတာ|ခဆွတ်ရ]]||桂 |style="text-align: right; "|38.0 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[file:Number prefix Hankyu Kyōto line.svg|20px]] [[ဟန်းခယူးအရရှိယာမရထားလိုင်း]] |- !HK-82 |[[နိရှိ - ခယောဂိုခုဘူတာ|နိရှိ - ခယောဂိုခု]]||西京極<br />(西京極総合運動公園前) |style="text-align: right; "|40.1 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #fb7;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> | |rowspan="2"|[[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- !HK-83 |[[ဆိုင်းအင်းဘူတာ|ဆိုင်းအင်း]]||西院 |style="text-align: right; "|41.9 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] [[ခဲဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလမ်း]] အရရှိယာမပင်မရထားလိုင်း (A02) |- !HK-84 |[[အိုးမိယဘူတာ (ကျိုတို)|အိုးမိယ]]||大宮 |style="text-align: right; "|43.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|<nowiki>|</nowiki> | style="text-align: center; background: #c9f" |<nowiki>|</nowiki> |[[File:Number prefix Randen Arashiyama mainline.svg|20px|A]] ခဲဖုခုလျှပ်စစ်ရထားအရရှိယာမရထားလိုင်း (A01: ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာ) |[[နခဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- !HK-85 |[[ခရဆုမဘူတာ|ခရဆုမ]]||烏丸 |style="text-align: right; "|44.4 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[File:Subway_KyotoKarasuma.svg|20px|K]] [[ကျိုတိုမြို့မြေအောက်ရထား]] [[ခရဆုမရထားလိုင်း]] (K09: [[ရှိဂျောဘူတာ]]) |rowspan=2|[[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]] |- !HK-86 |[[ကျိုတို - ခဝရမချိဘူတာ|ကျိုတို - ခဝရမချိ]]||京都河原町 |style="text-align: right; "|45.3 | style="text-align: center; background: #cf9;"|● | style="text-align: center; background: #ff7;"|● | style="text-align: center; background: #fcc;"|● | style="text-align: center; background: #fb7;"|● | style="text-align: center; background: #f96;"|● | style="text-align: center; background: #c9f" |● |[[File:Number prefix Keihan lines.svg|20px|KH]] [[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] (KH39: [[ဂိအွန်း − ရှိဂျောဘူတာ|ဂိအွန်း - ရှိဂျောဘူတာ]]) |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] 8thapym10w3o1qezjxk1pwyflfdltmu 14 284982 1028197 2026-04-29T06:13:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028197 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးမီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]] sqx2e9ib9f3rsfxtdb6kbi61fukrlxv 14 284983 1028198 2026-04-29T06:14:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028198 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကျိုတိုပင်မရထားလိုင်း]] 3pse9bbcsygndr8p9zmgq85pbkogvfv 14 284984 1028199 2026-04-29T06:15:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028199 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟန်းခယူးကုမ္ပဏီ၏ မီးရထားလိုင်းများ]] 8ywgv1no3d76veazcalyf0fbhhsfruj 14 284985 1028201 2026-04-29T06:16:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028201 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] q6p19lmz4c5y7a86x0gs4vf76yhp7fm 14 284986 1028202 2026-04-29T06:16:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028202 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေး]] 4ljy7ct6114scinr64q8719ggpcd9yv 14 284987 1028203 2026-04-29T06:17:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1028203 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် မီးရထားလိုင်းများ]] 6qv0ag0ekzg252f7mqyw1njbnl1goui 3 284988 1028209 2026-04-29T06:27:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028209 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Kyawzawlin503050 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၂၇၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) cabo3v3v9jqucsf89r25iz7nxyiyszh 3 284989 1028229 2026-04-29T07:27:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028229 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25995-81 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၂၇၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) nu7xc2c11qz1pi29igosy5osm488a66 3 284990 1028285 2026-04-29T09:27:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028285 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26133-52 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၇၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) hi9fn1b0vfplipj01nkklgd68rj1dbo 3 284991 1028286 2026-04-29T09:28:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028286 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-26006-27 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၈၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) q133p2wcn5pvuhsrz9l54e2kixyetbd 3 284994 1028318 2026-04-29T11:28:21Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1028318 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-25682-59 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၈၊ ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) joi8lwvx8lef2ehwy0uart0wk04r9ps