زوون

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mzn">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>mznwiki</dbname>
    <base>https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">شا</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گپ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارور</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارور گپ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا گپ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">پرونده گپ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی گپ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون گپ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گپ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رج</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">رج گپ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پورتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پورتال گپ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پروژه</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">پروژه گپ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول گپ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>زوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1607</id>
    <revision>
      <id>328376</id>
      <parentid>324657</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2252" sha1="kk42uw59m8uxcz2sss91qlwbn44pgm7" xml:space="preserve">[[پرونده:Surfacegyri.JPG|200px|بندانگشتی|قسمتونی که آدمون عقل جه زوون ره بند وونه.
{{چپ‌چین}}Mallati ka vand vune ziwan wese re aql re dele.{{پایان}}]]
'''زٮوون''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Language'') &lt;small&gt;(ونه تلفظ لهجه-لهجه تونده زِوون، زوان، زبون، زیوان و... بوئه)&lt;/small&gt; اتا سیستم هسه که تماس بیتن وسه، وه ره کار وندنه. زٮوون ات دسته کلمات و واجه دارنه و اتی [[گرامر]] یا دستور هم دارنه که کلمات ره هئی جه وندنه و جملات ره ساجنه تا کلمات وَر-وَر جمله دله هنیشن و اتا معنی ره برسنن.

{{چپ‌چین}}
'''ziwan''' hesse etta sistem, Kar vandenen temas bayten re, Darne etta deste del sar xas nemayan u etta deste ghevanin (ye Grammar) ke vand dene iv deste nemayan re. Tuenen jem baven u maeni haden.
{{پایان}}


== منابع ==
* Crystal, David (۱۹۹۷). The Cambridge Encyclopedia of Language. Cambridge, Cambridge University Press. 
* Crystal, David (۲۰۰۱). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge, Cambridge University Press. 
* Gode, Alexander (۱۹۵۱). Interlingua-English Dictionary. New York, Frederick Ungar Publishing Company. 
* Katzner, K. (۱۹۹۹). The Languages of the World. New York, Routledge. 
* McArthur, T. (۱۹۹۶). The Concise Companion to the English Language. Oxford, Oxford University Press. 
* Kandel ER, Schwartz JH, Jessell TM. Principles of Neural Science, fourth edition, ۱۱۷۳ pages. McGraw-Hill, New York (۲۰۰۰). ISBN ۰-۸۳۸۵-۷۷۰۱-۶ 
== بریم بگردستن ==
{{Commons|Language}}
* [http://www.ethnologue.com/ Jihan re ziwanan project]
* [https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm Jihan re gat baoteni ziwanan]
* [https://web.archive.org/web/20090516192913/http://en.lernu.net/ yat bayrin Ispiranto]
* [http://multilingualbooks.com/online-radio.html Ishtunden Jihan re Ziwanan]

[[رج:زوون| ]]
[[رج:فرهنگ]]
[[رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه]]</text>
      <sha1>kk42uw59m8uxcz2sss91qlwbn44pgm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویلیام شکسپیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3362</id>
    <revision>
      <id>328361</id>
      <parentid>192094</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="mrag5jq4331ddkn8sm3u7sox9baidm5" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}
'''ویلیام شکسپیر''' (اینگلیسی جه: ''William Shakespeare'') [[انگلیس|اینگیلیسی]] شاعر و نمایشنومه‌نویس بیه که وه ره گت‌ترین نویسنده [[انگلیسی زوون]] دله دوندنه.

== زندگی ==
ویلیام شکسپیر [[۲۳ آوریل]] سال [[۱۵۶۴ (میلادی)|۱۵۶۴]] دله بزا بئی‌یه.

وه وختی که ۱۸ ساله بیه ''[[آن‏ هاتاوی]]'' (Anne Hathaway) اتا کیشاورز کیجا که ۲۶ سال سن داشته جا ازدواج هاکرده . وشون سال [[۱۵۸۳ (میلادی)]] دله صاحب شه اولین وچه سوزانا و سال [[۱۵۸۵ (میلادی)]] دله صاحب شه دِگلی ئون که اتا کیجا و اتا ریکا بینه، بئی نه.

وه اتا نجیب زاده نئی یه . اتا تیاتر گروه جا کار کرده و شه زیندگی خرج ره هم همین راه جا به دست یارده . با ثروتی که نمایش نومه نویسی جا به دست بیارد بیه ، سی و دو سالگی دله ، اصالت و نجیب زادگی نشون ره بو وه و ونه خانواده تقدیم هاکردنه . چهل سالگی دله شه شاهکارون ره شامل [[اتللو]]، [[شاه لیر]] ، [[مکبث]] ره خلق هاکرده . چهل و پنج سالگی دله شه غزلیات مجموعه ره که شامل ۱۵۴ غزل با موضوعونی چون عشق ، انسانی عاطفه ئون و بشری تضادون بونه ره چاپ هاکرده . 

ویلیام شکسپیر خله هنرمندون واری در شه دوره دله اونتی که شایسته بیه بشناسی نئی یه . وه اسا که ونه مرگ جا ویشتر از ۴۰۰ گذرنه ، روز بو روز ونه جایگاه نا فقط اینگیلیس ادبیات دله ، بلکه جهون ادبیات دله ، ویشتر موشخص بونه .

== مرگ ==

ویلیام شکسپیر [[۲۳ آوریل]] [[۱۶۱۶ (میلادی)|۱۶۱۶]] دله فوت هاکرده .

== موهم‌ترین اثرون ==

* [[اتللو]] (Othello)
* [[مکبث]] (Macbeth)
* [[هملت (نمایشنومه)|هملت]] (Hamlet)
* [[ژولیوس سزار]] (Julius Caesar)
* [[رومئو و ژولیت]] (Roméo and Juliet)
* [[ونیزی تاجر]] (Merchant of Venice)
* [[شاه لیر]] (King Lear)
* [[تابستون نیمه ره شو ی رویا]] (A Midsummer Night's Dream)
* [[هنری ششم (نمایش)|هنری ششم]] (Henry VI)
* [[دتا ورونایی نجیب‌زاده]] (Two Gentlemen of Verona)
* [[ریچارد سوم (نمایش)|ریچارد سوم]] (Richard III)
* [[تیتوس آندرونیکوس (نمایش)|تیتوس آندرونیکوس]] (Titus Andronicus)
* [[شاه جان (نمایش)|شاه جان]] (King John)
* [[ریچارد دوم (نمایش)|ریچارد دوم]] (Richard II)
* [[هنری چهارم (نمایش)|هنری چهارم]] (Henry IV)
* [[خنده دار اشتباهون]] (Comedy of Errors) 
* [[هیاهوی بسیار هیچ وسه]] (Much Ado about Nothing)
* [[هنری پنجم (نمایش)|هنری پنجم]] (Henry V)
* [[تروئیلوس و کریسدا]] (Troilus and Cressida)
* [[آنتونیوس و کلئوپاترا]] (Antony and Cleopatra)
* [[تیمون آتنی]] (Timon of Athens)
* [[پریکلس (نمایش)|پریکلس]] (Pericles)
* [[کوریولانوس (نمایش)|کوریولانوس]] (Coriolanus)
* [[زمستونی قصه]] (A Winter's Tale)
* [[هنری هشتم (نمایش)|هنری هشتم]] (Henry VIII)

ونه غنایی اشعار:

* [[ونوس و آدونیس]] (Venus and Adonis)
* [[زائر پرشور]] 

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

[[رج:بریتانیا نویسندگون]]
[[رج:شکسپیر|*]]</text>
      <sha1>mrag5jq4331ddkn8sm3u7sox9baidm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گت عباس شاء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7171</id>
    <revision>
      <id>328345</id>
      <parentid>328273</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T14:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>HenryThe صفحهٔ [[گت شابّاس]] را به [[گت عباس شاء]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: واگردانی</comment>
      <origin>326803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70949" sha1="lqi5n4ohlae0x9fz9e7v5ah1iapkisp" xml:space="preserve">{{Template:مردمون
|نام_واقعی = ''عباس''' &lt;br /&gt;(گت عباس شاء)''
|شوهرت = شاء عباس
|conventional_long_name = 
|تصویر = ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg
|تصویر_شناسنامه_ای = 
|هارشا_افراد = 
|کارئون_وه= صفویون ِایران ِشاء
|دین = [[تشیع]]
|والیدین = '''شاء ممد خدابنده'''
|تعداد وچون = پجنتا ریکا و شیشتا کیجا
|ایسم وچون= ممدباقر ،حسن ،سلطون ممد ،اسمعیل ،امام قلی و...
|محل_کنارهکتن = [[هرات]]
|زمون_کنارهکتن = ۱ رمضان ۹۷۸هجری‌قمری / ۱۵۷۱میلادی
|محل بمردن = [[اشرف]] ([[بهشهر]] الانه [[مازندرون]] دله)
|زمون بمردن = ۲۴ جمادی‌الاول۱۰۳۸هجری‌قمری / ۱۶۲۹میلادی
|کیتاب = 
|زنا = ات خله زن داشته
|سایت = 
|محل زندگی = [[هرات]] ، [[قزوین]] ، [[اصفهان]]
}} 
'''شاءعباس یکم''' یا '''گتِ عباس‌شاء''' (۹۹۶-۱۰۳۸ه‍.ق / ۱۵۸۷-۱۶۲۹م)، مشهورترین شاء زمون [[صفویون]] هسته. وه [[شاء ممد خدابنده]] ِوچه و پنجومین شاء از [[صفویون |سلسله صفویون]] هسته که به [[ایران]] به مودّت ویشته از ۴۲ سال شائئ هاکرده.

شاء عباس هیجده سالگی [[قزوین]] ره بَییته و خادش ره [[ایران]] شاء بخوندسته. وه برای اینکه خیالش از [[عوسمانی|عوثمانی]] راحت بائه، قرارداد صولح با اون کشور دَوسته و غرب کشور ره به وشون واگذار هاکرده. بعدأ به اصلاح امور داخلی و فرو هنیشتن شورش ولایات موختلف کشور مشغول بیّه.

وه [[ازبکون]] ره شکست هدائه و وارد [[جنگ]] با عوثمانی بیّه. وه سه نوبت با عوثمانی دَپیته و هر سه بار پیروز بیّه. همینتی دِ بار به [[گرجئون|گرجستون]] حمله هاکرده و وه ره غارت هاکرده.

از آخرین لشکرکشیای وه بَنشنه به فتح [[قندهار]] و آزادسازی جزایر و بنادر [[پارس دریامونا]] از دست [[پرتغال]] ایسم بَوردن. زمون شاء عباس درآمد نقدی و غیر نقدی کشور بالا بورده و همینتی [[تجارت]] با کشورون خارجی زیاد بیّه. وه خله از نقاط کشور ره آباد هاکرده و بنائون زیادی بساته که هنوز بعضی از اونان پابرجانه.

شاء عباس طول حیاتش اتا از شه وچون ره بکاشته و دِتا ره [[کور]] هاکرده و دِتا ریکای دیگه هم همون وچگی بمردنه؛ همینسه بمردن زمون خار جانشین نداشته و ونه نوه [[شاء صفی]] شاء بیّه.

* تاج گوذاری: [[۹۸۹ (قمری)|۹۸۹]] هجری قمری
* جای تاج گوذاری: شهر [[هرات]] ایالت [[خراسون]] دله (الانه [[افخانئون|افغانستون]] میون دره)
* جانشین: [[شاء صفی]] (سام میرزا ، صفی میرزا ِریکا)

[[پرونده:Shah Abbas I and Vali Muhammad Khan.jpg|thumb|left|270px|پذیرایی شاء عباس از ولی‌ممدخان (ترکستون شاء)، سقف‌نگاره‌یی چهل‌ستون اصفهان دله.]]

== شرح موختصر زندگی‌ ==
شاء عباس دِشنبه شو ، اول مارمضون سال ۹۷۸ هجری هرات دله [[فخرالنساء بیگم]] (دختر میرعبدالله خان والی [[مازندرون]]) جه بزائه بیّه.

شاء تهماسب به خاطر شعر زیر ونه ایسم ره عباس بی‌یشته:
{{شعر}}
{{ب|عباس علی است شیر غازی|سر دفتر لشکر حجازی}}
{{پایان شعر}}

وچگی به '''عباس میرزا''' معروف بی‌یه و دِ سالگی والی [[هرات]] بیّه؛ [[شاء اسماعیل دوم]] که اتا خشن مردی بی‌یه؛ مثل دیگه برار زائون و برارون فرمون قتل وه و ونه پی‌یر (سلطون ممد خدابنده) ره صادر هاکرده ولی پیش از اجرای حوکم بَمرده و ونه حوکم اجرا نیّه.

شاء عباس پیش از آفتاب‌در بموئن روز جومعه بیست و چاروم جمادی الاول سال ۱۰۳۸ هجری قمری کاخ اشرف دله بمرده.&lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همونتا ؛ صفحه ۱۹۹ &lt;/ref&gt; [[عالم آرای عباسی]] درباره علت بمردن وه نویسنه:

«چن روز پیش از اون که شکارگاه دله، شاء خله بخارده و همینسه مریض بیّه و تب هاکرده و ونه حال خله بد بیّه.»

شاءعباس پیش از بمردن وصیت هاکرده که وه ره جایی دفن هاکنن که همه وسّه مجهول بائه.&lt;ref&gt; سفرنومه تاورنیه، صفحه ۴۹۸ &lt;/ref&gt;

== فعالیت‌ئون سیاسی ==
=== تاج‌گوذاری ۱۴ سالگی ===
عباس میرزا به یاری علیقلی خان شاملو خراسون دله تاج گوذاری هاکرد و حکومت خراسون زمون شائی ونه پی‌یر دست وه دَیی‌یه تا اونکه مرشد قلی خان استاجلو با شکست هدائن علیقلی ؛ [[قزوین]] ره بَییته و اون شهر دله عباس میرزا سن ۱۸ سالگی دله تخت سلطنت ره بشیته و ونه پی‌یر ره خلع هاکرده.
شاء عباس مثل خله‌ئون دیگه از شائون همون اول ِکار ۱۸ نفر از سران قزلباش ره به بهانه‌ی خونخائی بکاشته و پس از اون مرشد قلی خان ره هم به همین سرنوشت دوچار هاکرده.

=== موعاهده صولح استانبول ===
[[پرونده:شاه عباس بزرگ.jpg|thumb|200px|شاء عباس اول]]
ترکون [[عوسمانی|عوثمانی]] با ایستفاده از آشوفتگی پس از بمردن حمزه میرزا خاک ایران ره حمله هاکرد بینه و نواحی ارزروم؛ عراق عرب؛ [[کردستون]]؛ [[ارمنستوان]]؛ [[گرجستون]]؛ بخشایی از [[آذربایجون]] و حتی [[لرستون]] و [[خوزستون]] ره بَییتنه و تا حدود نهاوند و همدان پیشروی هاکردنه. شاء عباس که دونسته سردارون [[قزلباش]] و دولتای هند و روسیه وه ره کومک نکانّه، مجبور بیّه شرایط سنگین عوسمانیا ره قبول هاکنه و حاضر به انعقاد قرارداد صولح بیّه. شاء عباس با این تاکتیک چن سالی تجدید قوای وسّه و استراداد سرزمینای از دست بورده مهلت بدست بیارده. موذاکرات دربارهٔ انعقاد پیمون صولح سه ماه طول بکشی‌یه و آخرسری باعیث به امضای عهدنومهٔ صولح استانبول ۲۱ مارس ۱۵۹۰ (۹۹۹ هجری قمری) بیّه. به موجب این قرارداد شهر تبریز با قسمت غربی آذربایجون و ایالات ارمنستون و شکی و شیروون و گرجستون و قراباغ و قسمتی از لرستون با قلعه نهاوند دست عوثمانیا بموندسته و مقرر بیّه از اون پس ایرانیا از لعنت هاکردن خلفای سه‌گانه خودداری هاکنن و شاهزاده حیدر میرزا به عونوان گروگان دربار عوثمانی دله بمونده.&lt;ref&gt;هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۱، صفحه ۵۶&lt;/ref&gt; بعدأ شاء عباس با ایستفاده از فورصت پیش بموئه اوضاع آشفته ایران ره سر و سامون هدائه.

=== اصلاح سازمونای لشکری و کشوری ===
[[پرونده:Shah-abbas-safavid-sword.jpg|thumb|شمشیر ِشاء عباس]]
سال ۱۰۰۰ هجری قمری پایتخت ره به [[اصفهان]] مونتقل هاکرده و ولایات شرقی ره نظم و آرامش هدائه. 

سال ۱۰۰۷ هجری قمری (۱۵۹۸) دِ نفر از نجیب‌بزائون انگلیسی به نوم آنتونی شرلی و رابرت شرلی به همراه بیست و پنج نفر انگلیسی دیگه از راه [[ونیز]] و [[حلب]] و [[بغداد]] به [[قزوین]] وارد بی‌یمونه. برارون شرلی که در خدمت [[آرل‌آف اسکس]] از سردارون موقتدر انگلستان دَینه، مأموریت بَیتنه جنگ با عوثمانی وسّه ایران ارتش ره قودرتمند هاکنن، ضمناً انگلیس تجار وسه امتیاز بَیرن. این هیأت از طرف دولت ایران پذیرفته بَینه و شاء عباس از وجود وشون تجهیز و ایجاد نظم قشون ایران وسّه ایستفاده هاکرده. همینتی توسط وشون روابط ایران و ممالک ئوروپایی ره با داشتن اتا وجه موشترک و اون هم دوشمنی با [[عوسمانی|عوثمانی]] گوسترش هدائه.

زمونی که شاء عباس به شائی برسی‌یه عده قزلباشون شصت هزار نفر بی‌یه که وه وشون ره به سی هزار نفر کاهش هدائه.

در موقابل [[قزلباش|قزلباش‌ئون]] که جز از رؤسای خودشون از هیچکس اطاعت نکاردنه، با مشورت برارون شرلی نیرویی شامل ده‌هزار سواره نظام و دوازده هزار پیاده نظام از [[گورجیون]] و [[ارمنیون]] که به دین ایسلام دربموبینه، تأسیس هاکرده و وشون ایسم ره «[[شاهسون]]» (یعنی شاء دوست) بی‌یشته و فرموندهی وشون ره خادش به عوهده بَیته. عده شاهسونا تا زمون بمردن شاء عباس صد هزار تا بی‌یه.

علاوه به این، فوج دیگه‌یی به ایسم تفنگچیون بساته که ویشتر وشون جنوبی بینه. وشون اولین ایرانیایی بینه که سلاح گرم جه ایستفاده اردنه.

برارون شرلی به کومک [[الله وردی خان]] توپخنه و اسلحه خنه بساتنه.

در عین حال شاء عباس کارایی تجدید سازمانای کشوری وسّه کارده. وه اساس حکومت خادش ره بر تمرکز قرار هدائه؛ کلیه قوا و اختیارات از شاء ناشی بینه و مأمورین دولتی از طرف وه عزل و نصب بینه. بعد از شاء صدراعظم موهمترین شخص کشور و وظیفهٔ ادارهٔ امور سیاسی و حکومتی بی‌یه و اعتمادالدوله لقب داشته. دیوان بیگی وظیفهٔ وزیر دادگستری ره به عوهده داشته. واقعه‌نویس مأمور تحریر فرامین سلطنتی و نگهداری سوابق مکاتبات با سلاطین خارجی بی‌یه، ایشیک آقاسی ریاست تشریفات سلطنتی دربار ره به عوهده داشته. قورچی‌باشی، قوللر آقاسی‌باشی و تفنگچی‌باشی امرای ارشد ارتش بینه.

===کشتار نقطویان===
نقطویون، پیروون [[محمود پسیخانی گیلانی]] بینه و وه خادش از اول از مریدون [[سید فضل الله استرآبادی]] مؤسس فرقه معروف [[حروفیه]] بی‌یه و پس از این از سوی فضل به دلیل خودپسندی و نافرمونی رد بیّه، به «محمود مطرود و مردود» هم شوهرت پیدا هاکرده. گرچه از وه و پیروونش کتب تاریخی عصر وه یاد نیّه ولی تحقیقات بعدی، وه ره مردی پرهیزگار، دانشمند و زیرک معرفی هاکردنه. وه با [[تیمور]] موعاصر بی‌یه. محمود شانزده کتاب و هزار و یک رساله بنویشته و هرکدوم ره نومی مخصوص هدائه. &lt;ref&gt; پناهی سمنونی، شاء عباس اول مرد هزار چهره، صفحه ۲۰۷. &lt;/ref&gt;

بنابر عقاید وشون: «مار و برار و خاخر و ریکا و کیجا و تموم منهیات مباح دونسته وانّه.» &lt;ref&gt; باستانی پاریزی، محمدابراهیم، سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ۱۳۵۷، تهران، صفحه ۵۵ &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; دکتر کیا، نقطویان، صفحه ۲۵ &lt;/ref&gt;

تعقیب و بکاشتن وشون از زمون سلطنت [[شاء تهماسب اول]] شروع بیّه و زمون شاء عباس به اوج خادش برسی‌یه. شاء عباس انده وشون بکاشتن دله افراط هاکرده که جلال الدین ممد اکبر، [[هندوستون]] شاء، وشون وسّه میونجیگری هاکرده. 

===شورش خان احمد گیلانی===
[[خان احمد گیلانی]] که [[لاهیجان]] دله خراجگوزار شاء بی‌یه ونه جه خروج هاکرده. اینتی‌بیّه که شاء با سی هزار نفر به گیلان لشکر بکشی‌یه و اونجه ره بَیته. &lt;ref&gt; اروج بیگ بیات، دون ژوان ایرانی، صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt; خان احمد هم به [[عوسمانی|عوثمانی]] پناه بی‌یارده و در ۱۰۰۵ هجری بغداد دله بمرده. &lt;ref&gt; فلسفی، نصرالله، زندگانی شاء عباس اول، جلد ۱، صفحه ۲۷۱ &lt;/ref&gt;

===شورش شاء وردی خان لر===
شاء وردی خان والی [[لرستون]] نسبت به شاء عباس قیوم هاکرده و [[خراج]] ندائه. شاء عباس سی هزار سوار جه به [[خرم آباد]] حمله هاکرده و اونجه ره بَیته. سپس دوازده هزار گورجی تازه موسلمون ره مأمور بَیتن شاء وردی خان هاکرده. وشون والی لرستون ره بَیتنه و پیش شاء بی‌یاردنه و وه به دستور شاء [[اعدام]] بَیّه.


===لشکرکشی شاءعباس به [[مازرون]]===
سال ۱۰۰۵هجری که سال دهم شائی شاء‌عباس بی‌یه، وه که از ماری سو جه ونه شابائون به [[میر قوام‌الدین مرعشی]] رَسینه، تبرستون ره شه شابای ارث دونسته  همینسه تصمیم بَیته که کُل این سرزمین ره به اختیار بَیره. شاء عباس ِطرزفکر به نقل از کتاب عالم آرای عباسی اینتی بی‌یه:
«چون طبرستان که شامل مازندرون بهشت نشون هسته ملک طلق دینی موروث وچون و احفاد میرعبدلله‌خان ماری جد حضرت اعلی شائی ظل‌اللهی هسته که نسبت وه به سید قوام‌الدین معروف به گتِ‌میر که  تبرستون دله خروج به سیف هاکرده صاحاب این مملکت بیّه صدر صحیفه اول رقم دله تسطیر بَیته و این عهد و اوان از اون سلسله رفیعه وچون ذکور که شایسته بَیتن وشون ِپی‌یری ارث بائه دَنی‌بی‌یه شاءمجبوره اون سرزمین ره بَیره وگرنه ورگون اونجه ره چَفِنّه و ارثیه‌ی مرعشیون به باد شونه. این ورگون که مازرون ره تقلب بزوئن جه بَیتنه و شاء ِماری مال ره بالا دَکشینه عبارتنه از ملکون‌پادوسبانی ، دیوون سِوادکو و مرتضایی‌ئون هزارجریب و ساری ...»
این بنویشته‌ئون نشون دنّه که شاءعباس با بهانه قرارهدائن ِشه مار خاسته کُل مازرون ره به عونوان قلمروو مرعشیون بالا بَکشه ولی دیگه نَدونسته که مرعشیون فقط چَن قسمت از مازرون ره داشتنه و بقیه‌ی مناطق ونه شابائون ِنیّه.

==== ملک‌بهمن ====
عالم آرای عباسی دله بموئه: وقتی &quot;فرهادخان&quot; -که لشکر شاء‌عباس ِگتِ‌سرلشکر بی‌ه- به آمل بَرسی‌یه ،مردم عادی اون شهر ندائن ِقلعه وسّه آماده بَینه و از قلعه شهر موحافظت هاکردنه. این زمون ملک بهمن شاء اون روزگار ِسلسله [[پادوسبانیون]] که لارجان دله دیّه، اعلام هاکرده که نخانه قلعه ره داره چون آمل از ممالک موروثی وه نَیّه و ونه پی‌یرون آمل ِاختیار ره نداشتنه. ولی در حقیقت به شه موتحدون بائوت بی‌یه که قلعه ره بَیرِن و نی‌یِلِن قزلباشون آمل ره بَیرِن.
با این‌حال مردم طایفه‌ی تکلو قلعه ره بَییت بینه و وه ره ملک‌بهمن وسّه وِل نَکاردِنه. سید مظفر که اتا از گتِ‌مردمون ساری بی‌یه (گانّه به افیون موعتاد بی‌یه) به همراه فرهادخان آمل ره موحاصره هاکرد بی‌یه این‌حال که قلعه فتح نیّه وه اردوگاه ره وِل هاکرده و به قلعه شخصیش (ازداره‌کله) بوردِه ولی چون به افیون موعتاد بی‌یه ، به اجبار جنگل دله بورده و اونجه مریضی و اسهال وسّه بمرده.
الونددیو هم که دی‌یه قزلباشون خانّه کُل تبرستون ره بَیرن سر دِراهی بموندسته که لشکر ملک‌بهمن کومک هاکنه یا با شاء‌عباس موتحد بَواشه. همینسه شاءعباس به این نتیجه بَرسی‌یه که تا وقتی شائون پادوسبانی مازندرون دله و حتی اتا شهر دله حکومت کانّه نتونده اتحاد مردم ره از بین بَوِره و تبرستون ره بَیره.
بعد از مودّتی با تلاشای فراوون فرهادخان قلعه ره بَیتنه و به دستور شاء‌عباس قزلباشون به همراه فرهادخان به سمت لاریجان حمله هاکردنه. بعضی از گت‌مردمون شهر لاریجان از جان ِترس جه به فرهادخان تسلیم بَینه و ملک‌بهمن که وشون ره خائن حیساب بی‌یارده همه گت‌مردمون شهر ره سیو‌چال دِمبدائه. مردم لاریجان که از طرفدارون این امراء بینه و اصلأ به خاطر وشون ملک‌بهمن جه پیروی کاردنه ، اِسا ونجه دِشمن بَینه و مخفی راه‌ئون قلعه ره به قزلباشون نشون دانه. ملک‌بهمن که آدمِ چرب‌زوون و حیله‌گری بی‌یه به اجبار تسلیم بیّه و فرهادخان و قزلباشون ره به مهمونی دعوت هاکرده ولی فرهادخان قبول نکارده و وه ره بیست و سوم مرداد ماه سنه 1006هجری پیش شاءعباس اصفهان دله بَوِرده و آخرسری ملک سلطون حوسین لواسانی (که شه از فامیلای خله نزدیک بهمن بی‌یه) به اینتقام شه بِرار(ملک سلطون حسن) ملک‌بهمن ره نقش جهون اصفهان دله سَر بَوری‌یه. طایفه‌ی تکلو که از دوستدارون پادوسبانیون بینه پیش از به راه دمبدائن قیوم توسط قزلباشون قتل‌عام بَینه.
===== فامیلای ملک‌بهمن=====
زمونی‌که ملک بهمن عازم اصفهان بی‌یه ونه وچون [[قلعه دشمنکور]] دله دَینه. ملک‌بهمن همه ثروتش ره این قلعه دله قایم هاکرد بی‌یه. ملک‌بهمن ریکا که کیخسرو ایسم داشته اون زمون ۱۷ساله بی‌یه و آخرین بموندسته‌ی ملکان لاریجان بی‌یه. وه هم تسلیم بیّه و آخرسری قزوین دله به دست شاء‌عباس وه ره بکوشتنه.
====ملک‌جهونگیر====
دیگه شاخه سلسله [[پادوسبانیون]] [[ملکان کجور]] بینه. زمون حکومت شاء‌عباس این شاخه‌ی شاء ملک‌جهونگیر بی‌یه. شاءعباس پس از بَیتن لاریجان و آمل به فکر رِقِدبدائن کامل سلسله پادوسبانیون و بکوشتن آخرین شاء این سلسله دکته همینسه لشکری به سرکردگی الله‌قولی بیک‌قورچی باشی ره [[قزوین]] جه به سمت [[رستمدار]] راه دمبدائه.
پس از مودّتی موحاصره دیی‌یِن رستمدار عده‌یی از مردمون شهر پیش قورچی‌باشی بوردنه و تسلیم بَینه و هر روز سپاهیون وسّه غِذا وَردنه و وشون ره خدمت کاردنه. قورچی‌باشی همون اول اتا نومه به شاء بنویشته و وه ره از شرح ماجرا اطلاع هدائه. شاء هم ونه جواب وسّه بائوته که خله ونه رستمداریا مراقب بائه چون هیچ‌وقت تا به اون زمون وشون شه شائون جه دست‌نَکشینه و شاید حیله‌یی در کار بائه ولی قورچی‌باشی پس از موشاهده خدمات وشون به وشون اعتماد هاکردنه.
روزی که قورچی‌باشی حموم بورد بی‌یه، روستمداریا تِفِنگ بَیتنه و نزدیکی حموم آماده بَینه این زمون سربازا از این کار وشون مطلع بَینه و همه‌کس ره دستگیر هاکردنه. بعدأ همه ره قزلباشون بَکاشتنه.
پس از این ملک‌جهونگیر مخفیانه قلعه ره وِل هاکرده و به قلعه‌ی دیگه‌یی بورده و از اونجه هم به جنگل پناه بی‌یارده. روزی که وه و چندتا از معتمدونش جنگل دله دَینه ، عده‌یی صوفی وشون ره بَدینه و بِشناسینه. همراهون ملک همگی بکوشته بَینه و ملک فرارهاکرده آخرسری بعد از تعقیب وه اتا از صوفیون وه ره به بند بَکشی‌یه و پیش قورچی‌باشی بَورده و وه هم ملک ره قزوین دله به پیش شاء‌عباس بَورده و یکشنبه بیست‌و‌دوم جمادی‌الاخر سال1006هجری سلسله ۹۸۴ساله‌ی پادوسبانیون ره مونقرض هاکردنه.
. &lt;ref&gt;گاوبارگان پادوسبانی؛[[چراغعلی اعظمی سنگسری]]، صفحه ۲۴ به بعد&lt;/ref&gt;

===جنگ با [[ازبکئون]]===
زمون [[صفویون]] [[ازبکئون]] اتسره به [[خراسون]] حمله کاردنه و اونجه ره غارت کاردنه. وقتی شاء عباس به سلطنت بَرسی‌یه ازبکون [[مشهد]] ره داشتنه و دِباره به خاک ایران تجینه &lt;ref&gt; عالم آرای عباسی، صفحه ۲۵۶ - ۲۵۸ &lt;/ref&gt; و تا [[اسفراین]] ره بَییت بینه. &lt;ref&gt; همون جه، صفحه ۳۰۱ - ۳۰۳ &lt;/ref&gt;

در این گیر و دار ات دفعه عبدالله خان ازبک بمرده و ونه ریکا [[عبدالمومن خان]] هم بکوشته بیّه. &lt;ref&gt; ولایتی، علی اکبر، تاریخ روابط خارجی ایران در عهد شاء عباس اول صفوی، ۱۳۷۴، تهران، صفحه ۳۳ &lt;/ref&gt; اینتی‌بیّه که شاء عباس  ۲۵ ذالحجه سال ۱۰۰۶دله، «تیسا به لینگ با شه ارتش بورده و مشهد ره بَیته». &lt;ref&gt; عالم آرای عباسی، جلد ۱، صفحه ۳۹۸ &lt;/ref&gt; با این وجود هنوز ازبکون به قصد غارت به سر حدات شومال شرقی ایران تجینه تا این که ارتش ایران نواحی [[هرات]] دله وشون تار و مار هاکرده. همینتی سر قاتلون ره به [[قزوین]] بَرسنی‌نه &lt;ref&gt; معطوفی، اسدالله، تاریخ چهار هزار ساله ارتش ایران، صفحه ۶۴۶ &lt;/ref&gt; که تعداد وشون ره از ۱۷۰۰ سر تا ۲۰۰۰۰ سر بنویشتنه. &lt;ref&gt; ولایتی، علی اکبر، تاریخ روابط بازرگانی و سیاسی انگلیس و ایران، صفحه ۵۸ &lt;/ref&gt;

شاء عباس همینتی چن‌هزار خانوار [[کورد]] ره [[غربی آذربایجون]] و [[کردستون]] جه به [[خراسون]] کوچ‌هدائه. &lt;ref&gt; مهدوی، عبدالرضا هوشنگ، تاریخ روابط خارجی ایران، ۱۳۷۵، تهران، صفحه ۶۳ &lt;/ref&gt; پس از ات‌کم باز ازبکون هجوم بی‌یاردنه و این بار شاء عباس با هفتاد هزار نفر به خراسون لشکر دکشی‌یه. 

پس از ات‌کم تألم خان ، عبدالله خان ِبرارزاء به سرکردگی ازبکون برسی‌یه و با سیصد هزار نفر به خراسان حمله هاکرده و [[هرات]] دله مقر بساته. بنابرین سپاه [[ایران]] با صد هزار نفر سپایی به هرات حمله هاکرده و این نبرد دله ازبکون شکست بخاردنه و تألم خان بکاشته بیّه. همینتی دوازده هزار نفر از مردون و زنون ازبک به دست ایرانیا اسیر بَینه. &lt;ref&gt; اروج بیگ بیات، دون ژوان ایرانی، صفحه ۲۶۱ و ۲۶۲ &lt;/ref&gt;

شاءعباس سال ۱۰۳۰ به خاطر بَیتن [[قندهار]] به خراسون بی‌یَموئه و همین که شاء به خراسون نزدیک بیّه ازبکون بخشش بخاستنه و شاء با این شرط که وشون تا ابد از در دوستی با ایران در بئن وشون ره ببخشی‌یه.

===جنگ اول با [[عوسمانی|عوثمانی]]===
شاءعباس پس از آروم بساتن سامون شومال شرقی و اصلاحات ارتش، شرایط ره پس‌بَیتن غرب ایران از عوثمانیون وسّه خار بدی‌یه. اول با روسون ارتباط برقرار هاکرده و درخواست عملیات همزمون علیه عوثمانی هاکرده که روسون به دلیل جنگ لیون با این خواسته موافقت نکاردنه و تنها به چند عملیات ایذایی مرز [[داغستون]] دله دَس بزونه. &lt;ref&gt; پیگولوسکایا، تاریخ ایران از دوران باستان تا قرن هجدهم، ترجمه کریم کشاورز، ۱۳۴۹، تهران، صفحه ۵۱۲ &lt;/ref&gt; این زمون مردم غرب ([[نهاوند]]، [[تبریز]]، [[ماکو]] و...) هم شکایت از ستم عوثمانیا به دربار ایران بَوِردنه. &lt;ref&gt; بیانی، خان بابا، تاریخ نظامی ایران در دوره صفویه، ۱۳۵۲، تهران، صفحه ۱۴۰ - ۱۴۹ &lt;/ref&gt;

اینتی بیّه که شاء عباس تصمیم بَیته با عوثمانی وارد جنگ بَواشه. پس از تشخیص ساعت سعد توسط جلال الدین ممد یزدی مونجّم‌باشی، ارتش ایران ۷ ربیع الثانی سال ۱۰۱۲ از اصفهان حرکت هاکرده. راه دله سپاهیون [[قزوین]] و [[اردبیل]] به شاء اضافه بَینه. شاء عباس با اتا حرکت غافلگیرانه تبریز بَییته و وه ره تصرف هاکرده. &lt;ref&gt; شاردن، ژان، سفرنومه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، ۱۳۸۰، تهران، صفحه ۴۱۹ &lt;/ref&gt; بعد از [[تبریز]] به [[ایروان]] حمله هاکرده؛ زیرا عوثمانیا اونجه جمع بَی‌بینه. وقتی سپاه به حوالی ایروان برسی‌یه عوثمانیا به سمت ایرانیا توپ شلیک کاردنه و سپاه ایران جنگلای اطراف موضع بَیته. این مدت قلعه کوزچی فتح بیّه. همینتی [[سلطان ممد سوم]] عوثمانی بمرده و ونه شانزده ساله ِریکا ([[سلطان احمد اول]]) شاء بیّه. این زمون، الکساندر امیر گرجستون کاختی و گرگین خان امیر گرجستون کارتلی هم به اردوی شائی بمونه و تسلیم بَینه. ایران سپاه پس از ات‌کم به ایروان ِقلعه حمله هاکرده و پس از بکاشتن دِ هزار نفر وه ره تصرف هاکرده. عتیق ِقلعه هم که مقر اصلی عوثمانیا بی‌یه به رهبری [[شریف پاشا]] تسلیم بَیّه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ به کوشش مریم نژاداکبری مهربون؛ چاپ ۱۳۸۷؛ نشر کتاب پارسه ؛ تهرون؛ صفحه ۹۸ و ۱۰۰ &lt;/ref&gt;

شاءعباس ات‌سال بعد (بهار ۱۰۱۵) به [[گنجه]] حمله هاکرده و وه ره تصرف هاکرده. &lt;ref&gt; ''[[شاءعباس کبیر]]'' ؛ همونجه ؛ صفحه ۱۰۱ و ۱۰۲ &lt;/ref&gt; بعدأ با این که عثمانیا جوادوا ِپل ره روی [[کر|رود ِکُر]] ره رِقِدبدا بینه، از روخنه‌ی کر بُگذشته و به سوی [[شماخی]] بورده و وه ره موحاصره هاکرده. شماخی ِقلعه [[برج]] و باروی گتی داشته بود و دور تا دور قلعه ره [[خندق]] بکندست‌بینه و قلعه‌ی لوش هم پل ِموتحرک بی‌یه که وه ره به زمون حمله دِشمن وَندستنه. ایران ِسپاه برج و باروی قلعه ره توپ و سنگ‌دمداز - که سنگای سی منی دمدائه – جه بِشکنی‌یه و بعد از اون که عثمانیا حدود ۳۰۰۰ نفر تلفات هدانه، شهر به دست ایرانیا دکته. همینتی اهالی شهر شش هزار تِمِن پول جمع هاکردنه و بین نظامیا تقسیم هاکردنه. &lt;ref&gt; روضة الصفا، جلد ۸، صفحه ۳۴۷ تا ۳۶۰ و ۳۷۹ و ۳۹۸ &lt;/ref&gt;

زمونی که شاء عباس تصمیم بَردگرده اصفهان،تصمیم بَیته اتّا چاره‌اندیشی هاکنه که عوثمانی‌ئون ره هَچل دمبده. به این ترتیب که مناطق [[ارمنستون]] و [[نخجوون]] ره به بیابون لم یزرع و خاشک تبدیل هاکرده و چشمه‌ئون ره مسموم هاکرده. این عمل باعث بی‌یه که هرزمون عوثمانیا از طریق [[ارزروم]] به ایران حمله کانّه، دوچار کمبود غِذا بَواشِن. &lt;ref&gt; ژان، شاردن، همون جه، جلد ۲، صفحه ۳۹۳ - ۳۹۴ &lt;/ref&gt;

===جنگ با [[گورجیون|گرجستون]]===
شاءعباس دوم مارمضون سال ۱۰۲۲ هجری قمری اصفهان جه به [[اردبیل]] و [[قراباغ]] بورده و از اونجه جه به [[گرجئون]] حمله هاکرده. بعد از تاخت و تاز و غارت گرجئون به ایران وَردگرسته و تفریح وِسّه به [[مازرون]] بورده و از اونجه عازم اصفهان بیّه. بعدأ به وه خَوِر هدانه که عثمانیا خانّه ات‌بار دیگه به [[آذربایجون]] حمله هاکنن. این خَوِر گرجستون دله باعث بیّه که گورجیون علیه ایران شورش هاکنن و قزلباشون ره بکاشِن. [[تهمورس خان]] (اتا از حاکمون گرجستون) به مقر حکومتی وَردگرسته و با گورجی سپاهیون دژون قزلباشون ره بَیته.

وقتی خَوِر پیروزیای تهمورس خان به شاء عباس بَرسی‌یه، از راه [[گیلان]] و سواحل [[مازرون دریا|کاسپین]] به گرجستون حمله بَوِرده و تا [[کاختی]] پیشروی هاکرده. کاختی دله نزدیک هفتاد هزار نفر از گرجیون ره بکاشته و صد و سی هزار ریکا و کیجا گورجی ره اسیر هاکرده. بعدأ به آذربایجون بورده تا جلوی پیشروی عوثمانی سپاه ره بَیره. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۱۰۵ تا ۱۱۱ &lt;/ref&gt;

===جنگ دوم با [[عوسمانی|عثمانی]]===
[[احمد ابل|سلطون احمد اول]] سال ۱۰۲۶ به [[خلیل پاشا]] فرمون هدائه به دیاربکر رود و به جمع هاکردن سپاه حمله به ایران وسّه تَن‌هاده. ات‌کم بعد ۲۲ ماه ذالقعده همون سال، سلطون بمرده و ونه برارون [[مصطفی ابل|سلطون مصطفی]] ره به سلطنت بَرسنینه. جدید سلطون خاسته با ایران صولح هاکنه و همینتاسه سفیر زندونی بَیی ایران ره رِها هاکرده. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه ؛ صفحه ۱۱۱ و ۱۱۲ &lt;/ref&gt;

زمونی که خَوِر جمع هاکردن سپاه دیاربکر توسط خلیل پاشا به شاء عباس بَرِسی‌یه، به قرچغای بیگ، امیر توپخنه و سردار تفنگچیون سپاه، دستور هدائه ولایات [[ارزروم]] و [[وان]] ره غارت هاکنن تا عوثمانی سپاه با مشکل آذوقه مواجه بَواشه که این کار به خوبی انجام بیّه. &lt;ref&gt; همون جه؛ صفحه ۱۱۲ &lt;/ref&gt;

ات‌کم بعد سران عوثمانی سلطون مصطفی ره سلطنت جه بَییتنه و ونه گت ِریکا [[عوثمان_دیم|سلطون سلطان عوثمان]] ره که دوازده ساله بی‌یه به سلطنت هنیشِنینه. این سلطون اتّا نومه دوستانه شاء عباس وسّه بَرسنی‌یه که شاء وه ره قبول هاکرده. &lt;ref&gt; همون جه؛ صفحه ۱۱۲ &lt;/ref&gt;

سال ۱۰۲۷ هجری قمری خلیل پاشا رأس سیصد هزار نفر به [[آذربایجون]] هجوم بَورده. قرچغای خان که توون موقابله با وه ره نداشته به [[تبریز]] عقب نشینی هاکرده و به فرمون شاء تبریز ره ویرون هاکرده و به طرف [[اردبیل]] عقب نشینی هاکرده. خلیل پاشا تبریز ره بَیته و به سمت اردبیل حمله هاکرده. قرچخای خان دستور موبارزه با دِشمن نداشته و این زمون خلیل پاشا ۳۵۰۰۰ سپاهی [[تورک]] و ۱۵۰۰۰ سپاهی [[تاتار]] ره مامور حمله شو اونه به ایران ِلشکر هاکرده. این زمون اتا از سربازای عوثمانی به نوم علی بیگ که اصالتأ ایرانی بی‌یه، این خَوِر ره به ایرانیا هدائه. قرچغای خان با سی هزار نفر به موقابله عوثمانیا بورده و اتا حمله غافلگیرانه‌ی دله وشون قوا ره رِقِدبدائه و حدود هشتاد نفر از سردارون تورک و تاتار ره به اسیری بَیته.&lt;ref&gt; همون جه؛ صفحه ۱۱۶ تا ۱۲۰ &lt;/ref&gt;

خلیل پاشا بعد از این شکست تصمیم به صولح بَیته. همینتی دستور وَردگِرستن به [[استانبول]] از جانب سلطون به وه بَرِسی‌یه. عوثمانی سپاهیون درخواست عبور از [[مراغه]] و [[کردستون]] ره وَردگِرستن به استامبول وسّه داشتنه که با موخالفت شاء عباس مواجه بَیّه. آخرسری عوثمانی سپاهیون از همون راهی که بِمونه، وَردگِرستنه.

===جنگ با گورکانیان [[هند]]===
شاءعباس بعد از سرکوب هاکردن ازبکون و تصرف خراسان خاسته [[قندهار]] ره هم هندستون جه طلب هاکنه اینتاسه ات‌خله سفیر با هدایای گرون‌قیمت به [[هندستون]] بَرسنی‌یه و قندهار ره طلب هاکرده ولی جواب نَیتِنه.

شاءعباس که دونسته با دوستی نتونده قندهار ره  بَیره، ربیع الثانی سال ۱۰۳۱ به خراسون بورده اونجه جه به بهانه گردش و شکار عازم قندهار بیّه. شاء عباس بعد از موحاصره [[قندهار]] مدت کوتاهی برجای وه ره با [[توپ]] بِشکنی‌یه و شهر ره سه شنبه ۱۳ شعبان سال ۱۰۳۱ موصادف با ۲۰ ژوئن ۱۶۲۲ تصرف هاکرده. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه ؛ صفحه ۹۱ و ۹۲ &lt;/ref&gt;

=== بَیتن [[پارس دریامونا]] ===
شاءعباس بعد از دِرِس‌هاکردن اتّا قوی ِارتش به جنگ پرتغالی‌ئون که [[فارس دریامونا]] دله دَینه و جنوب ایران ره تصرف هاکرد بینه وارد بیّه فرموندهی ایران ِارتش این جنگ دله به عوهده فرمونده دلیر [[امام قولی خان]] بی‌یه لشگر شاء عباس بتونسته بندر گمبرون (گمبرون واژه‌یی پرتغالی به معنای خرچنگ هسته) ره پس بَیره امام قولی خان با حمله به جزیره هرمز و فتح هاکردن قصر پرتغالی‌ئون بتونسته پرتغال ره شکست هاده.{{مدرک}}

مردم جنوب به خاطر این گت ِکار شاءعباس شه شهر ِایسم ره بی‌یشتنه [[بندر عباس]] تا یادوار دلاوریای شاء عباس علیه موتجاوزین پرتغالی بائه. &lt;ref&gt; تاریخ سوم رانمایی،دوره دوم صفویان&lt;/ref&gt;

===جنگ سوم با [[عثمانی]]===
سال ۱۰۳۱ هجری میون ینی چری‌ئون اختلاف دکته؛ نتیجه وه که [[مصطفی ابل|سلطون مصطفی]] ات‌بار دیگه به سلطنت برسی‌یه و [[عوثمان دیم|سلطون عوثمان]] بعد از چار سال سلطنت به دست ینی چری‌ئون بکوشته بیّه. سلطون دور دوم سلطنت خادش خاسته با ایران بائه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه ؛ صفحه ۱۲۴ &lt;/ref&gt;

میون این شورش و ضعف دربار عوثمانی، ات‌نفر به ایسم بکرسوباشی به [[بغداد]] حاکم بیّه و عوثمانیا جه خروج هاکرده و خائون وصل بیّن به ایران بیّه. سلطون حافظ احمد پاشا ره سرکوبی شورش بغداد وسّه اعزام هاکردنه. این زمون صفی قولی خان حاکم [[همدان]] به [[میون رودون]] حمله هاکرده و اینتی بیّه که حافظ احمد پاشا ناچار به وَردگرستن بیّه ولی بوردِن زمون به بکرسوباشی بائوته که حکومت بغداد ره به وه هدائه و ونجه بخاسته که مانع ورود قزلباشون به شهر بَواشه. &lt;ref&gt; عالم آرای عباسی، صفحه ۷۰۲ &lt;/ref&gt;

این زمون ینی چری‌ئون [[سلطون مصطفی]] ره سلطنت جه بَیتنه و [[مراد چاروم|سلطون مراد]] ره به سلطنت بی‌یشتنه. جدید سلطون حکومت بکرسوباشی بغداد ره به رسمیت بِشناسی‌یه. بنابرین جنگی میون ایران ِسپاه و بکرسوباشی شروع بیّه و بغداد یکشنبه ۲۳ ربیع الاول سال ۱۰۳۲ هجری به تصرف ایران دربموئه.

شاءعباس از ضعف عوثمانیون استفاده هاکرده به [[موصل]] لشکر بکشی‌یه. پس از اون [[دیاربکر]] ره تصرف هاکرده و تا قلعه آخسقه ِگرجستون پیش بوردِه. این فتوحات باعث بیّه سلطون، حافظ احمد پاشا ره به جنگ صفویون بَرسِنه. عوثمانی ِسردار پای [[بغداد]] ِقلعه ، صفوی سپاهیون جه شکست بخارده.

سال ۱۰۳۷ هجری شاء عباس، امام قولی خان (بیگلربیگی فارس) ره مأمور بَیتن [[بصره]] هاکرده. امام قولی خان با اتا گت ِسپاه به سمت بصره بورده. اهالی بصره تسلیم بَینه و [[عوسمانی|عوثمانیون]] از ترس به قلعه شهر پناه بَوِردنه. این زمون خَوِر بَمردن شاء عباس و انتشار وه میون [[قزلباشون]] باعث بیّه صفوی ِسپاه بصره جه عقب نشینی هاکنن. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه ؛ صفحه ۱۲۶ &lt;/ref&gt;

==سیما==
[[جان کارت رایت]] اتا از جهونگردون خارجی که سال ۱۰۱۲ هجری قمری شاء عباس ره نزدیکی جه بَدیــبی‌یه، شه [[سفرنومه]] دله درباره ۳۴ سالگی شاء عباس اینتی گانه:

«این جوون شاء از لحاظ جسمی و عقلی هر دِ نمونه‌یی از کمال هسته. آدمی هست میونه بالا، حالتی سخت موقر و چِشمایی تیز و نوفذی دانّه، سیو سَبزِکه و گت ِسبلتا دانّه. ونه ریش تراش بَیی هسته و ظاهرش حکایت از جنگجویی وه دانّه و سختگیر هسته. اینتی که اولین برخورد دله، آدم فکر کانده که به جز خباثت وه هچّی دیگه ندانّه، ولی انده ونه ظاهره وه خله مهربون هم هسته، اینتی که بَنشِنه وه ره بَدی‌یِن و ونجه گپ بزوئن. وه میون گت‌مردمون درباری آزادونه سفره سر نیشنّه و شکار و بخاردن جه وه ره خله خاشنه.» &lt;ref&gt; فلسفی، نصرالله، زندگانی شاء عباس اول، به نقل از جان کارت رایت، جلد ۱، صفحه ۷۳۶ &lt;/ref&gt;

[[دلاواله]] درباره شاء میون سالگی دله نویسنه:

«ونه مو و ابرو و سبیل تا چهل و نه سالگی هم سیو بی‌یه و با اونکه ونه رنگ ِرو جنگ و سختی وسّه سیو سَبزِک بَیبی‌یه، زیباییای ونه صورت ونه زشتیای جه ویشته بی‌یه و روی هم قیافه‌یی جالب و نجیب داشته. ونه دستا کارگرون روستایی واری پچیک و مچاله‌بَیی و سیو بینه و وشون ره به رسم زمون [[حنا]] کارده. به اثر رنجا و تلاشایی که میدونای جنگ دله کارده، خله شراب بخاردن و خله [[بگائستن]] با زنان و بَیتِن مریضیای زیاد مثل [[مالاریا]]، [[آبله]]، و مرضای دیگه ؛ ونه مو پنجا و دِ سالگی دله بَشنی‌یه و وه [[کل]] بیّه.» &lt;ref&gt; سفرنومه دلاواله، صفحه ۳۱۹ و ۳۲۰ &lt;/ref&gt;

==پول==
زمون صفویون تموم ِپول کشور شاء ِدست دَیی‌یه و خرجا هم ونه دستور جه خرج بینه. خزانه دولت و اونچی از مالیاتای مختلف و عواید موستقیم و غیر موستقیم و درآمدای رسمی و اتفاقی خزانه دله شینه، و همه شاءِ بینه و میون عواید دولت و سلطنت امتیاز و تفاوتی دنی‌بی‌یه. &lt;ref&gt; فلسفی، نصرالله، زندگی شاءعباس اول، جلد ۳، صفحه ۱۱۹۱ &lt;/ref&gt;

شاء از راه‌ئون موختلفی شه و خزانه وسّه پول دَریارده:

* شاء از قلمرو اوستانایی که وه علاقه ملکی نداشته، بعضی عواید جه به ایسم «رسوم» پول گیته. &lt;ref&gt; شاردن، ژان، همان، جلد ۴، صفحه ۳۳۵ &lt;/ref&gt;

* بگِذشته از مالیات ارضی، مقداری از بهترین محصولات هر ولایت هم همه ساله شاء وسّه بَرِسنی‌یه بینه. مثلاً [[کردستون]] جه [[راغون]]، [[گرجستون]] جه [[شراب]]‌ای موختلف و غلامون و کنیزای مَلمَل، [[خوزستون]] جه اسب عربی، [[گیلون]] جه [[ابریشم]]. اینتی هدیه‌ئون به «بارخانه شاه» معروف بینه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۲ &lt;/ref&gt;

* حقوق اربابی، مثل عوارض گله‌ئون و عوارض [[پنبه]] و [[ابریشم]] که موعادل 1/3 محصول بی‌یه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۲ &lt;/ref&gt;

* صدور محصول ابریشم ایران و بَروتِن وه کشورون [[ئوروپا]] دله فقط شاء ِبی‌یه. &lt;ref&gt; ''[[شاءعباس کبیر]]'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۲ &lt;/ref&gt;

* ثلث عواید معادن و احجار کریمه و بَیتِن مروارید و دِ درصد عواید مسکوکات و عواید حاصل از عوارض ئو، مثلاً ردخنه‌ئون و ئوی حوالی [[اصفهان]] جه گیتنه و حاصل این عوارض ات سال دله حدود چارهزار تومان بی‌یه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۲ &lt;/ref&gt;

* [[جزیه]] که غیر مسلمونای چه ایرانی چه خارجی جه گیتنه. به طور مثال هر اتا از مردای ارامنه و یهود مجبور بینه که همه سال مبلغی به عونوان جزیه هادِن. میزون سرانه جزیه موعادل اتا مثقال طلا بی‌یه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt;

* عوارضی که پیشه ورون و اصناف جه بَیته بی‌یه و به وسیله کلانترون هر شهر بَیته‌بی‌یه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt;

* حقوق راهداری که اول بِساتن و نگهداری راه‌ئون و پل‌ئو وسّه دِرِس بَیبی‌یه و کم‌کم ویشته بیّه و منبع درآمد زیادی خزانه وسّه بیّه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt;

* عواید سازمان گمرک که جزو درآمدون خاص خزانه شائی جه به شومار شی‌یه. مثلاً سواحل [[پارس دریامونا]] 10 درصد از قیمت اجناسی ره که به [[ایران]] یاردِنه به عونوان عوارض گمرکی گیتنه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛ صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt;

* عوارضی که فروش [[تنباکو]] جه گیتنه.&lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt;

* در آمدون اتفاقی دیگه مثل پیشکشایی که از طرف سفیرای خارجی و مخصوصاً حکام و فرمونروایون ولایات ایران شاء وسّه رِسنی‌نه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۵۳ &lt;/ref&gt;

* ضبط و مصادره اموال کسایی که مورد غضب قرار بَیتنه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۵۵ &lt;/ref&gt;

* استفاده از کار افراد به عونوان بیگاری، اِسا بی‌مزد و یا با‌مزد خله کم، برای بِساتن عمارات، کاخ‌ئون، کروانسرائون. این رسم تا پایان حکومت صفویون هم دِمباله داشته. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۵۶ &lt;/ref&gt;

* سهمی که غنایم جنگی جه گیتنه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۵۶ &lt;/ref&gt; در این باره عالم آرای عباسی درباره غنیمتای گرجستون گانه:

« شاء ِسربازون اجازه حمله بَیتنه و فوج فوج به جنگل درامونه و نزدیک سی‌هزار اسیر و چل‌هزار [[گو]] و [[گاسفن]] بَیتنه، و بعد از هدائن خمس که شاءِ بی‌یه، بقیه ایسلام ِسربازون وسّه بی‌یه.» &lt;ref&gt; عالم آرای عباسی، جلد ۳، صفحه ۶۱۸ &lt;/ref&gt;

== خصوصیات و مملکت‌داری==
=== سر و سامون هدائن ایران ===
==== اصفهان ====
میدون نقش جهان، مسجد امام (نام پیش از انقلاب وه به مدت چن قرن مسجد شاء بی‌یه)، عالی قاپو، بخشایی از عمارت چهل ستون، چارباغ، پل‌ئون زاینده رود، کانال کشی ئوی  کوه کوهرنگ به سمت زاینده رود از کارای شاءعباس بی‌یه. البته نزدیک به نیم هزاره از زمون وه بگذِشته ولی هنوز اصفهان به بنائون فرنگی و هِنر عصر صفوی افتخار کانده چنونچه که سال ۱۴۲۸قمری «نیشتنگاء فرهنگی ایسلام» بی‌یه. &lt;ref&gt; ''برشور اصفهان‌گردی'' ؛ اصفهان ِشهرداری &lt;/ref&gt;

==== مشهد ====
شاءعباس همونتی که خله از جهونگردون و مورخین بائوتنه اتا وطن پرست بی‌یه، همینسه تیسالینگ سال ۱۰۰۹ تصمیم بَیته به[[مشهد]] بوره و به دستور وه فقط ۹۹۹ کاروونسرا اون سالراه دله بساتنه. وه [[مشهد]] ره به طور رسمی «شهر مقدس ایران» بائوته تا اینکه مردم به جای سفر حج بورِن مشهد و عوثمانیا وشون ره سخت نَیرِن.

==== مازرون ====
اتّا سرزمین دیگه که خله مورد توجه بی‌یه [[مازندرون]] هسته؛ چون [[شاءعباس]] همیشک به اینکه ماری‌سو جه [[مازرونی]] بی‌یه جه افتخار کارده؛ ونه مار از مَردِمون [[ساری]] - و یا به روایت بعضیا، از مردِم [[اشرف]] – بی‌یه. همینسه شاءعباس سال ۱۰۳۲ شهر اشرف ([[بهشهر]] امروزی) ره به وجود بی‌یارده و عمارتای [[کلاه فرنگی]] و بنائون زیبای عباسی ره به وجود بی‌یارده و شاء که اتا گردشگر مَردی بی‌یه همیشک به اونجه شی‌یه و شکار کارده. سال ۱۰۳۳ هم [[فرح‌آباد|شهر فرح‌آباد]] ره احداث هاکرده و وه ره نیشتنگاء حکومت مازندرون هاکرده - تا پیش از وه [[بارفروش]] ([[بابل]] امروزی) مازندرون نیشتنگاء بی‌یه - و اون شهر وسّه هم تلاش زیادی هاکرده - که  اون شهر و [[ساری]] هجوم روسون زمون [[پطر کبیر]] تش دله خاکستر بَینه و [[ساری]] ات‌بار دیگه نیشتنگاء ایالت مازندرون بیّه- شاء عباس از [[جاجرم]] ِ[[خراسون]] تا [[دشت مغان]] [[اردبیل]] شاءراه بِساته تا به وسیله وه [[مازندرون]] به رونق سابق وَردگِرده. همینتی اتا گت ِدیوار نزدیکی [[بندر گز]] بِساته تا به‌وسیله وه [[مازندرون]] از هجوم [[ترکمنئون|ترکمونون]]‌ راحت بائه؛ [[پیترو دلاواله]] شه سفرنومه دله از فرهنگ و تمدنی [[مازندرون]] دله وصف کانده که تا به اون زمون هیچ کجای دنیا ونه واری نَدی بی‌یه.

==== سایر نواحی ایران ====
وه راه‌ئون ره ایمن هاکرده و همینتی تعمیر و احداث راه‌ئون جدید وسّه همت داشته؛ [[گورجیون]] و [[ارمنستون|ارامنه]] ره که گرجستون ِجنگ دله به اسارت بَیته ره اختیار هدائه تا آزادانه [[فرح آباد]] دله زندگی هاکنن و همینتی کنار [[اصفهان]] وشون ره زمین هدائه و وشون شهر [[جلفا]] ره بِساتنه؛ [[بندرعباس|بندر گمبرون]] ره سال ۱۰۲۳ و جزیره هرمز ره سال ۱۰۳۱ از تصرف [[پرتغال|پرتغالیون]] خارج هاکرده.اتا از گت‌ترین موشکلات شاء عباس حکومت پرقودرت [[هه‌لوخان اردلان]] [[کردستون]] بی‌یه که شاءعباس ِارتش نتونسته وه ره رِقِدهاده.

=== کارای فرهنگی ===
[[پرونده:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|thumb|left|گت عباس شاء هنگام لاس‌بزوئنِ اتا ساقی.]]
[[پرونده:Mahmud and Ayaz and Shah Abbas I.jpg|thumb|left|270px|از راست به چپ: ایاز، [[سلطون محمود غزنوی]]، گت عباس شاء و مِلّا. مینیاتوری زمون سده ۱۷ جه [[موزه رضا عباسی]] دله.]]
وه به شعر و نقاشی و [[موسیقی]] و معماری توجه داشته؛ و به [[ملا|علما]] و [[هنرمندون]] علاقه داشته. [[ملاصدرا]]؛ [[میرداماد]]؛ [[میرفندرسکی]]؛ [[شیخ بهایی]] و... از فاضلون ونه زمون بینه. شاء عباس اتا دیندار مردی بی‌یه و به ویژه به حضرت [[ایمام علی|علی (ع)]] خله ارادت داشته. گانّه نسبت به مردِم ِعادی و زیردستاش مهربون بی‌یه. معماری ِفرهنگ هنوز هم متأثر از اون دوره‌شِنه.

=== کارای وه بخاطر نزدیکی با کشورون ئوروپایی ===
شاءعباس با هوش بالاش رقابتی میون مملکتای ئوروپایی [[پارس دریامونا]]ی وَر بساته تا به وسیله این دولت دیگه‌یی نتونه فرمونروای اونجه بَواشه و هم به این وسیله بی‌یه که دست [[پرتغال|پرتغالیا]] ره [[بندر عباس]] جه کوتاه هاکرده؛ نه فقط [[آنتونی شرلی]] ره حسینعلی بیک جه رایی [[ئوروپا]] هاکرده که هیچ نتیجه ندائه و [[آنتونی شرلی]] به [[فیلیپ سوم]] پناه بَوِرد، بلکه بعد از اون [[رابرت شرلی]] و بعدنا [[نقدعلی بیک]] ره به پیش شائون ئوروپا رایی هاکرده؛ همینتی وه برخلاف اجداد خادش فقط با [[تسنن|اهل تسنن]] دِشمنی داشته ولی با [[مسیحیت|مسیحیون]] و پیروون سایر ادیان با گرمی برخورد کارده و وشون ره انتخاب [[ایسلام]] دله رها یِشته و گرچه خله زمون وه [[ایسلام]] آوردند دلیل بر آن نیست که با زور به این کار مبادرت می‌ورزید.

=== سختگیریای شاء عباس ===
شاءعباس گرچه مردم جه مهربون بی‌یه ولی اونچی که معلومه حکایت از این دانّه که اتا دقیق و سخت گیر مَردی بی‌یه.شه پی‌یر ره زندونی هاکرده ، دِتا برادر ره کور هاکرده، شه ریکا ره سوءظن وسّه بکاشته، دِتا شه خورد ریکا ره کور هاکرده و آخرین ریکا هم زودته از وه بمرده. گانّه جنگ [[گرجستون]] دله، [[گورجیون]] ره قتل عام هاکرده، و بیست هزار خانوار گورجی ره به اسارت بَیته و در ظرف ۲۰ روز هفتاد هزار تن از وشون ره بکاشته.

==خنواده==
===زنان===
شاءعباس شونزده سالگی با زنی چرکس ایزدواج هاکرده (۹۹۵ هجری). &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۳۱ &lt;/ref&gt; همچنین هیجده سالگی اتا شو دله با دِتا زن، «اغلان پاشا خانم» (سلطون حوسین میرزا که بهرام میرزای وچه بی‌یه، شاء تهماسب اول ِگگ) که قبلاً ونه بکوشته برار(حمزه میرزای) زنا بی‌یه و دیگری «مهد علیا» که ونه عموزاء بی‌یه و هرگز ازدواج نکارد بی‌یه جه، ایزدواج هاکرده. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه &lt;/ref&gt;

شاءعباس سال پنجوم سلطنتش با خواخِر شاء وردی خان لر - که به ضدش شورش هاکرد بی‌یه – جه ایزدواج هاکرده. همینتی ماه ذی القعده سال ۱۰۰۵ با گورجی کیجا که ونه پی‌یر نوم عبدالغفار بی‌یه جه ایزدواج هاکرده. 

شاءعباس ۱۴ ربیع الاول سال ۱۰۱۱ هجری قمری هم، خان احمد گیلانی ِکیجا ره که سیزده سال پیش از اون شه ریکا ([[صفی میرزا]]) وسّه نومزه هاکرد بی‌یه، جه به بهانه این که صفی وه ره دوست ندانّه شه وسّه وه ره عقد هاکرده. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۳۲ &lt;/ref&gt;

حرمسرای شاء دله، زن ایرانی کم بی‌یه و ویشتر ِزنای ِشاء شاهزاده خانِما یا کنیزکون [[گورجیون|گورجی]] و حتی [[روسیه|روسی]] بینه. &lt;ref&gt; سفرنومه دلاواله، صفحه ۳۷۴ &lt;/ref&gt; سال ۱۰۱۲ هجری شاءعباس با تیناتین، گرگین خان امیر [[گرجستون]] کارتلی ِکیجا جه ایزدواج هاکرده. تیناتین پس از ایسلام بی‌یاردن به لیلی سلطون و فاطمه سلطون معروف بیّه.

===ریکائون===
;ممدباقر میرزا
ممدباقر میرزا مشهور به صفی میرزا، شاء عباس ِگت ِریکا، چارشنبه ۱۲ ماه شوال سال ۹۹۵ هجری [[مشهد]] دله اتا چرکسی‌مار جه کنارهکته. ات‌سالگی اسماً حاکم خراسون بی‌یه و پنج سالگی حاکم [[همدان]] بیّه.

آخرای جمادی الاول سال ۱۰۱۰ صفی میرزا با [[شاء اسماعیل دوم]] ِگت ِکیجا عقد هاکرده.

شاءعباس در مورد تمومی ریکائونش اعلام هاکرد بی‌یه که کسی نَوِنه با وشون رابطه داشت بائه و حتی وشون جه گپ بزنه، همینسه وه ویشته اوقات [[حرمسرا]] دله دَیی‌یه. صفی میرزا جوونی خِش رفتار، مهربون و دلیر بی‌یه.

شاءعباس همیشه نگرون بی‌یه ونه ریکائون ونه ضد دربِئِن. روزی دِ تا از نزدیکون صفی‌میرزا به شاء خَوِر هِدانه که صفی میرزا خانِه وه ره بکوشه. چندین نفر از سرون چرکس و قزلباش هم صفی میرزا ره به بکوشتن شاء ترغیب هاکردبینه. صفی هم اینتا وسّه که ونه پی‌یر بَدگامون نَواشه وه ره بائوته که قضّیه چچی‌یه ولی ونه پی‌یر خله جان‌ترس بی‌یه و شو دله چنبار شه جا ره عوض کارده.

همون روزون [[ملا مظفر گنابادی]]، از گت ِمنجمون دربار، به شاء بائوته اتا خطر ونه نزدیکی دَره. همینسه شاء که رمالی جه خله اعتقاد داشته، تصمیم بَیته شه وچه ره بَکوشه.

شاء همینسه [[بهبود بیگ]] ره بائوته که بوره و صفی‌میرزا ره بَکوشه و صفی میرزا روز دِشنبه سوم محرم سال ۱۰۲۴ اتا از کوچه‌ئون [[رشت]] دله سن ۲۹ سالگی دله بکوشته بیّه.

صفی میرزا دِ تا ریکا داشته: سلیمون میرزا شاءاسماعیل‌دوم ِکیجا جه و دیگری سام میرزا اتا گورجی کیجا جه. بعد از بمردن صفی میرزا ونه ریکا سام میرزا با نوم صفی‌شاء‌اول به سلطنت بَرِسی‌یه.

;حسن میرزا
حسن میرزا شاءعباس ِدومین ریکا هسته که بهار سال ۹۹۷ هجری لاریجان دله دِنیا بموئه. وه وچگی دله [[فارس اوستان]] دله بمرده.

;سلطون ممد میرزا
سلطون ممد میرزا شاءعباس ِسومین ریکا هسته که شنبه دهوم شعبون ۱۰۰۶ هجری اتا گورجی زنا جه کنارهکته. دِ سال پیش از این شاءعباس ِپی‌یر (ممد خدابنده) بَمرد بی‌یه همینسه شاءعباس شه وچه نوم ره شه پی‌یر ایسم واری بی‌یِشته. همینتی وچگی دله وه ره روزک میرزا گاته. 

وه ۲۲ سالگی دله خله هیکلی بی‌یه و خله فرمونگیر بی‌یه. شاء هم بعد اونکه ونه ریکا گت بَیّه خاسته وه ره بکوشه و بهانه دمبال دَیّه. همینتی شایع بیّه که ونه مار پیش از ایزدواج با شاء وه ره باردار بی‌یه و وه شاءعباس ِوچه نی‌یه.

ممد میرزا هم شه پی‌یر جه کم‌کم دِشمن بیّه و وقتی بِشناسته پی‌یر [[فرح آباد]] دله مریض بیّه به خیال این که کار شاء تموم هسته جشنی به راه دِمبدائه ولی شاء خار بیّه.

همینسه اوایل رجب سال ۱۰۳۰ هجری ممد میرزا ره به دستور شاء عباس کور هاکردنه. وه تا زمون به سلطنت برسی‌ین شاءصفی الموت دله زندونی بی‌یه ولی به دستور شاءصفی وه ره بَکوشتنه. دلیل شاءصفی این بی‌یه که: «چون کورنه وجودشون بی فایدوئه»

;اسماعیل میرزا
شاءعباس ِچارومین ریکا وه بی‌یه که روز هشتم ربیع الاول ۱۰۱۰ بزائه بیّه. وه دوازده سالگی دله اصفهان دله مریض بیّه و روز جومعه ۲۹ جمادی الثانی سال ۱۰۲۲ هجری بمرده.

;امام قولی میرزا
شاءعباس ِپنجومین ریکا بی‌یه که روز سه شنبه ۲۷ جمادی الاول سال ۱۰۱۱ هجری قمری بزائه بیّه. 

دن گارسیا، سفیر ایسپانیا، که سال ۱۰۲۸ هجری وه ره بَدی‌یه ، گانه:

«امام قولی میرزا شاء ِوچه، خله مؤدب و نجیب هسته. ونه چهره قشنگ و اسپوئه. سنش از هیوده یا هیجده نُگذِرنه، ولی زن و وَچه دانّه» &lt;ref&gt; سفرنومه دن گارسیا، صفحه ۳۰۹ &lt;/ref&gt;

شاءعباس بعد از بکاشتن و کور هاکردن ونه گت ِریکائون و کورهاکردن صفی‌میرزای ِگت‌ریکا امام‌قولی ره شه ولیعهد هاکرده.

امام‌قولی تا ۱۰۳۶هجری پی‌یر جه موشکل نداشته ولی این سال شاءعباس زمونی که سلطونیه دله دَیی‌یه دستور هدائه این ریکا ره هم کور هاکنن. دلیل این کار ره هیچکادوم از مورخون اون زمون ننوشتنه. امام‌قولی کاملا کور نَیّه و ات‌کم تونِسته بَوینه. بعدأ وه ره [[الموت]] دله زندونی هاکردنه.

وقتی شاءعباس بَمرده، امام‌قولی‌میرزا ادعای بینایی و سلطنت هاکرده. همینسه قزلباشون دِباره ونه چِش دله میله بی‌یشتنه.

امام‌قولی تا سال ۱۰۴۲ قلعه الموت دله دَیی‌یه. این زمون شاءصفی دستور هدائه هرکی که کور هسته ره بکوشِن.

===کیجائون===
;شاءزاده بیگم
شاءزاده بیگم به زنی میرزا محسن رضوی متولی مشهد دربموئه و از وه دِ تا ریکا بی‌یارده که اتا [[ابوالقاسم میرزا]] نوم داشته که خلیفه سلطون داماد دیگه شاء ره بَیته و آخرین شو دله رجب سال ۱۰۴۱ هجری قمری به دستور شاءصفی کور بیّه. دیگری ره هم که با ونه پی‌یر [[مشهد]] دله دَیّه، منوچهرخان حاکم شهر به دستور شاءصفی کور هاکرده. شاءزاده بیگم زمون زندگی شاءعباس بمرده. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛ همون جه؛  صفحه ۲۲۴ &lt;/ref&gt;

;زبیده بیگم
زبیده بیگم ره شاء عباس به عیسی خان قورچی باشی، سید بیگ صفوی شیخاوند ِریکا هدائه. وه سه‌تا ریکا داشته که وشون گت‌ترین سیدممدخان زمون بمردن شاءعباس هیجده سال داشته. اون زمون زبیده‌بیگم ِگت ِریکا ره نومزه سلطنت هاکردنه ولی وشون پی‌یر اجازه ندائه و آخرسری هرسه‌تا برار به همراه پی‌یر شاءصفی دست بکوشته بَینه.

;خان‌آغا‌بیگم
خان‌آغا‌بیگم شاءعباس ِسومین کیجا ، میرعلاءالدین‌ممدحسینی ِکیجا، معروف به سلطون العلما و مشهور به خلیفه سلطون بی‌یه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛همون جه ؛ صفحه ۲۲۵ &lt;/ref&gt; 
وه چارتا ریکا داشته که همگی زمون سلطنت شاءصفی کور بَینه.

;حوابیگم
وه شاءعباس ِچارومین کیجا بی‌یه ، حوا بیگم، اول زن ِمیرزا رضی شهرستانی صدر سابق بی‌یه و پس از بمردن این مَردی سال ۱۰۲۶ هجری قمری، به عقد ونه برارزاء، میرزا رفیع دربموئه. این کیجا از همسر اول خادش صاحب اتا ریکا بیّه به ایسم میرزاممدطاهر و از دومین مَردیش هم دِتا ریکا بی‌یارده. ونه هر سه‌تا ریکا ره شاءصفی آخر رجب سال ۱۰۴۱ هجری قمری کور هاکرده. میرزا رفیع هم بعد از اینکه به دامادی شاءعباس بَرسی‌یه، به مقوم گت ِصدارت جه بَرسی‌یه ولی شاءصفی بعد از کور هاکردن ونه ریکائون وه ره از این مقوم عزل هاکرده. حوابیگم پیش از بمردن شاءعباس بمرده. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛هموان جه ؛ صفحه ۲۲۶ &lt;/ref&gt;

;شهربانوبیگم
این کیجا ره شاء عباس مارمضان سال ۱۰۲۳ هجری قمری، به میرعبدالعظیم که [[میرحسین خان مازندرانی]] ِوچه بی‌یه ره هدائه، وشون شاءعباس ِمار جه فامیل بینه. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛همون جه ؛ صفحه ۲۲۶&lt;/ref&gt; شهربانوبیگم تا سال ۱۰۷۳ هجری قمری هم زنده بی‌یه. 

;ملک‌نسابیگم
شاءعباس شیشومین کیجا ملک‌نسا‌بیگم بی‌یه، وه میرزا جلال شهرستانی متولی آستانه رضوی جه ایزدواج هاکرده و پیش از بمردن پی‌یر بَمرده. میرزا جلال ، میرزا مؤمن شهرستانی ریکا بی‌یه و شعر هم گاته. &lt;ref&gt; ''شاءعباس کبیر'' ؛همون جه ؛ صفحه ۲۲۷ &lt;/ref&gt;

{{صفویون شائون}}

==پانویس==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
{{انبار-رده|Abbas I of Persia}}
* ''دایرةالمعارف فارسی'' به کوشش غلامحسین مصاحب؛ چاپ ۱۳۵۶؛ چاپخنه سپهر؛ انتشارات امیرکبیر؛ تهراون؛ صفحه ۱۶۶۵
* ''تاریخ ایران'' بنویشته عباس اقبال آشتیانی
* ''سفرنومه پیتر دلاواله''
* ''[[جوغرافیای تاریخی مازرون]]''
* ''شاءعباس کبیر'' به کوششبنویشته مریم نژاداکبری مهربون؛ چاپ ۱۳۸۷؛ نشر کتاب پارسه ؛ تهران
* عالم آرای عباسی
* علی اکبر ولایتی ، تاریخ روابط خارجی ایران زمون شاءعباس اول صفوی، ۱۳۷۴، تهران
* سفرنومه شاردن
* سفرنومه دن گارسیا

== دِله و بـِریم بَگردستن ==
* [[پادوسبانیون]]
* [http://zamaaneh.com/rohani/2009/02/post_62.html صفوی شاء لندن دله] رادیو زمونه، اسفند۱۳۸۷

[[رج:صفویون شائون]]</text>
      <sha1>lqi5n4ohlae0x9fz9e7v5ah1iapkisp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فابرگاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9831</id>
    <revision>
      <id>328358</id>
      <parentid>136664</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="9aqxd8zhzme3gzyzq6x3w69oc7t47b3" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات بازیکن فوتبال
|نام بازیکن= فرانسِسک فابرگاس
|تصویر= Fabregas newcastle emirates.jpg
|نام کامل= فرانسِسک فابرگاس سولِر
|زادروز= ۴ مه ۱۹۸۷
|شهر تولد= [[بارسلونا]]
|کشور تولد= [[ایسپانیا]]
|تاریخ مرگ= 
|شهر مرگ= 
|کشور مرگ= 
|قد= ۱۷۷ سانتی‌متر
|نام مستعار= سِسک فابرگاس
|پست= هافبک وسط
|باشگاه کنونی= [[بارسلونا]]  
|شماره پیراهن= ۴ 
|سال‌های نوجوانی= 
|باشگاه‌های جوانان= [[ماتارو]] {{سخ}} [[لاماسیا|بارسلونا]]
|سال‌های= ۲۰۰۳-۲۰۱۱ {{سخ}} ۲۰۱۱-
|باشگاه‌های= {{flagicon|England}} [[آرسنال]] &lt;br /&gt; {{flagicon|اسپانیا}} [[بارسلونا]]
|تعداد گل = (۳۵) ۲۱۲ {{سخ}} (۹) ۱۳
|سال‌های بازی ملی= ۲۰۰۶-
|تیم ملی= {{flagicon|Spain}} [[ایسپانیا]]
|گل‌های زدهٔ ملی = (۶) ۵۸
|سال‌های مربیگری= 
|تیم‌های مربیگری = 
}}


'''فرانسِسک [سِسک] فابرگاس سولِر''' ([[کاتالونیایی زوون|کاتالانی]]: Francesc Fàbregas i Soler)، بازیکن فوتوال عضو [[بارسلونا]] و [[ایسپانیا]] هسته. وه متولد سال ۱۹۸۷ میلادی شهر بارسلونای [[ایسپانیا]]ی دلوئه. وه هنتا تیم [[بارسلونا]] و تیم ملی [[ایسپانیا]] سه بازی کانده.

فابرگاس شه کار ره آکادمی بارسلونا و به عنوان کارآموج فوتوال سه شروع هاکرده اما بلافاصله سپتامبر سال ۲۰۰۳ گدر [[آرسنال]] باشگاه وه ره بخری‌یه. وه اولین فصل [[آرسنال]] دله بازی نکارده اما فصل ۴-۲۰۰۳ گدر به دلیل مصدومیت‌ئون پشت‌همِ آرسنال هافبک‌ئون، ویشته میدون بییته. سِسک سال ۲۰۰۳ تیم زیر هیودَه ساله‌ئون ایسپانیا دله دعوت بیّه و همون سال کشور فنلاند دله، این تیم وسّه میدون بورده. وه به دلیل بازی‌ئون فوق‌‎العاده [[آرسنال]] سه، سال ۲۰۰۶ به تیم ملی ایسپانیا دعوت بیه تا جام جهونی ۲۰۰۶ دله، این تیم سه میدون بوره.

== نیگارخنه ==
&lt;gallery&gt;
پرونده:Cesc_Fabregas_2011.jpg|پلاخاری جمه جه
پرونده:Busquets,_Fàbregas_%26_Van_Persie.jpg|دعوا دله
File:Jermaine Jenas, Cesc Fabregas &amp; Younes Kaboul.jpg|شوت بزوئن سَره
File:Cesc Fàbregas captain.jpg|کورنر بزوئن سَره
File:Ferdinand_Fabregas.jpg|اول ِبازی منچستریونایتد و آرسنال که ونه کاپیتانی جه بی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== پیوند به بیرون ==
* [http://www.arsenal.com آرسنال سایت]

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:ایسپانیا فوتوالیستون]]
[[رج:بارسلونا فوتوالیستون]]</text>
      <sha1>9aqxd8zhzme3gzyzq6x3w69oc7t47b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماه دکتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26323</id>
    <revision>
      <id>328354</id>
      <parentid>278900</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="6durfnhsvmzwyeu5dw9cpvpgulb1752" xml:space="preserve">[[File:Lunar eclipse June 2011 Total.jpg|thumb|300px| [[ژوئن 2011 کامل ماه دکتی ]]]]
'''ماه دکتی''' یا فارسی زبون دله ماه گرفتی یا خسوف وقتی پیش اینه که [[بنه|زمین]] میونِ [[مونک|ماه]] و [[خارشید|خورشید]] قرار گیرنه.با اینکه هر ماه اتا بار زمینِ دور خورشید گردنه ولی ماه دکتی هر ماه اتفاق نکفنه .

=== ماه دکتی ِعلت ===
علت هم اینتا هسِّه که صفحه ای که در کره سماوی ماه ونه دله حرکت کنِّه و صفحه ی حرکت زمین با هم 5 درجه زاویه دارننه.که اینتا باعث بونه  که هر ماه این سه کره منظومه خورشیدی اتا خط دله نکفن.

=== مدت ماه گرفتگی ===
ماه دکتی مدت زمان مثل خورشید بیتن (کسوف) کتاه نیه وونه علت هم گت تر بین زمین هسِّه. ( ونه قطر دِ برابرِ ماه هسِّه)

=== ناقص ماه دکتی ===
ناقص ماه دکتی دله فقط اتا کم سایه زمین ماهِ رو کفنه.

=== ماه دکتی نیمسایه ===
اینتا ماهدکتی دله زمینِ سایه ماه ره نرسنه و ماه قرمز تیره بدی بونه.
[[رج:زمین اشناسی]]</text>
      <sha1>6durfnhsvmzwyeu5dw9cpvpgulb1752</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشکاری‌گو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29345</id>
    <revision>
      <id>328374</id>
      <parentid>172654</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T19:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1763" sha1="43karxymwrioc3iazo0fneve1aljhmv" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = اشکاری گو
|color=pink
| fossil_range = [[الیگوسن]]&lt;ref&gt;Early Oligocene&lt;/ref&gt;-هنتا
| image = Odocoileus_hemionus_columbianus.jpg
| image_width = 300px
| image_caption = اتا اشکاری گو [[واشنگتن]] ِنشنال پارک دله.
| regnum = [[جانورون]]
| phylum = [[رسن‌دارون]]
| classis = [[کاله‌دارون]]
| ordo = [[جفت‌سم‌مونائون]]
| subordo = [[نشخارکرون]]
| familia = '''اشکاری‌گوئون'''&lt;ref&gt;Cervidae&lt;/ref&gt;
| familia_authority = گلدفولس٬ ۱۸۲۰
| subdivision_ranks = Subfamilies
| subdivision = Odocoileinae{{سخ}}
Cervinae{{سخ}}Hydropotinae{{سخ}}Muntiacinae{{سخ}}
}}

'''اشکاری گو''' یا '''گنجه گو''' ([[فارسی]] جه: ''گَوَزن'') اتی [[حیوون]] نوم هسته که جفت‌سم‌ئون و [[کاله‌دارون]] میون رَج‌وَندی وانه. این حیوون ۵۰ تا ۳۰ میلیون سال پیش شِنه. «ورزاچمر» اصطلاحی هسته که [[گالش]]ون وشون ِ[[جفت‌گیری]] ِفصل ره گاتِنه. ورزاچمر اوایل شهریور تا اواسط پاییز هسته و این فصل اشکاری گوئون بلند ِصِدا جه شونگ کَشِنّه و اینتی شه جفت ره پیدا کانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150204000729/http://caspiland.com/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%DA%86%D9%8F%D9%85%D9%90%D8%B1.html کاسپی سامؤن]&lt;/ref&gt;

== انواع ==
* [[زرد اشکاری‌گو]] 
* [[سرخ اشکاری‌گو|مارال]]
* [[شوکا]]

== منابع ==
{{تلمبار-رج|Cervidae}}
{{پانویس}}

{{جانورون}}

[[رج:اشکاری‌گو]]
[[رج:کاله‌دارون]]</text>
      <sha1>43karxymwrioc3iazo0fneve1aljhmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فارک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30187</id>
    <revision>
      <id>328356</id>
      <parentid>142038</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="082qrzhemg7rzlr348vrg26p5k37aac" xml:space="preserve">[[پرونده:Flag of the FARC-EP.svg|300px|بندانگشتی|چپ|فارک ِپرچم]]
'''فارک''' (اسپانیولی جه: ''FARC'') که ونه کامل ِنوم '''کلمبیای انقلابی مسلح نیروئون'''، {{اسپانیایی|Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia}} اتا [[چریک]]ی و انقلابی سازمان هسته که [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست-لنینیستی]] ِافکار دانّه و [[کلمبیا]] دولِت وه ره تروریستی دونده. 

== تاریخچه ==
فارک دهه ۱۹۶۰ بعنوان [[کلمبیا کمونیست حزب]] ِ«مسلح چلّه» تشکیل بیّه. دهه ۱۹۸۰ میلادی، مَیِّن بیّه که این گروه [[مواد مخدر]] ِقاچاق دله دَس دانّه و فارک رسماً کمونیست ِحزب جه سیوا بیّه، اما بعنوان اتا چریکی گروه باقی بموندسته و هَنتا قاچاقچی‌کَری جه پول دریانّه. &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/08/120827_u09_colombia_farc.shtml موافقت کلمبیا با مذاکرات صلح با شورشیان فارک]، بی‌بی‌سی فارسی&lt;/ref&gt; 

کلمبیای ِدولتی مقامات گانّه که فارک اسا ۸ هزار چریک دانّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/08/120827_u09_colombia_farc.shtml موافقت کلمبیا با مذاکرات صلح با شورشیان فارک]، بی‌بی‌سی فارسی&lt;/ref&gt; تا اسا بیش از ۱۷ هزار نفر فارک و دولت ِدرگیریون دله بمردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/12/131222_l45_cia_farc_leaders.shtml واشنگتن پست: سیا برای کشتن ده‌ها رهبر فارک به دولت کلمبیا کمک کرده است]&lt;/ref&gt;

فارک [[تیموچنکو]] ریاست گادِر و [[خوان مانوئل سانتوس]] رییس‌جمهوری ِدوره دولت جه صلح‌نومه بنویشته و دائماً وارد صلح بیّه و تونده جای بجنگستن سیاست دله کایری هاکنه.

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رج:کلمبیا حزبون]]
[[رج:فارک| ]]
[[رج:تروریستی گروهون]]
[[رج:چریکی گروهون]]
[[رج:کمونیستی گروهون]]</text>
      <sha1>082qrzhemg7rzlr348vrg26p5k37aac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کالا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32969</id>
    <revision>
      <id>328347</id>
      <parentid>144257</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج وندی هاکردن.</comment>
      <origin>328347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="47zcqv09kuiy4ebdsokmlem50o8rkdo" xml:space="preserve">[[پرونده:Akubra-style hat.jpg|بندانگشتی|]]
'''کالا ''' یا '''کلا''' یه تا [[پمتی|پوشاک]] هسته گه [[کله]] ره پوشننده.
==بن مایه==
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «[[:en:hat|hat]]»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۳۹۶ اسفند ۰۴).
[[رج:پمتی]]</text>
      <sha1>47zcqv09kuiy4ebdsokmlem50o8rkdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالنگوم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36815</id>
    <revision>
      <id>328357</id>
      <parentid>220795</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="doef0zb44e3kpskv6dwc7bk2pevrx3q" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود|عکس = Basil_leaves.jpg|جیرنویس= ریحونِ تازه‌دچی ولگ}}
'''ریحون''' یا '''بالِنگوم''' یا '''پالنمشک''' اتی سبزی نوم هسته که خِشِ بو دارنه و وه ره ویشته سبزی‌خوردن استفاده کننه و [[معده]] وسّه خاره. ریحون [[نعنا]] جه هم‌تبار گیاه هسته. ونه ولگ [[سوز|سبز]] یا [[ونفش]] رنگ دارنه. ریحون یک‌ساله عمر دارنه.

== منابع ==
* ویکی‌زیست
{{پانویس}}

[[رج:گیاهون]]</text>
      <sha1>doef0zb44e3kpskv6dwc7bk2pevrx3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیَفرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38399</id>
    <revision>
      <id>328350</id>
      <parentid>279572</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="08rdr7en7x535j7p7rh4p1tbujgg96o" xml:space="preserve">{{صندخ/کشور}}
[[پرونده:Flag_of_Biafra.svg|جایگزین=Flag_of_Biafra|بندانگشتی]]
 

[[ |بندانگشتی|جایگزین=بیفرو برم]]
'''بیّفرو''' ([[اینگلیسی زوون|انگلیسی]] جه : ''Biafra'') اتا کشفر بیه کا نیجریا کشفر دله بیه ، اینت کشفر شه نوم ره بیفرو هندئو(خلیج) جه بیته وه .


گابون ، هاییتی ، کوتدازور ، تانزونیا و زامبیا وه ره دوجوو رسمیت اشناسینه. امبا دفاکتو ایسرائیل ، فرونسه ، پورتغال ، رودزیا ، جنوبیج افریقا و واتیکون وه جه حمایت کاردنه .
[[رج:صفحه‌هایی که از جعبه اطلاعات کشور با پارامترهای نامعلوم استفاده می‌کنند|regionبیافرا]]
[[رج:صفحه‌هایی که از جعبه اطلاعات کشور با پارامترهای نامعلوم استفاده می‌کنند|continentبیافرا]]
[[رج:صفحه‌هایی که از جعبه اطلاعات کشور با پارامترهای نامعلوم استفاده می‌کنند|countryبیافرا]]
== ممبعئون ==
{{بن‌بنویشت}}</text>
      <sha1>08rdr7en7x535j7p7rh4p1tbujgg96o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مالتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40915</id>
    <revision>
      <id>328344</id>
      <parentid>178230</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T13:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>328344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="ekek7605x0i3mdrym5s4j0zzooacmwg" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون}}
'''مالتی''' (محلی نوم: Malti) اتا [[آفرو-آسیایی زوونون|آفرو-آسیایی]] و [[سامی زوونون|سامی زوون]] هسته که [[عربی]] جه ریشه گیرنه و [[مالت]] کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. با این که مالتی اتا عربی لهجه هسته، ونه دله خله لاتین و اروپایی واژه دره و وه ره [[لاتین خط]] جه نویسنّه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

{{سامی زوونون}}

[[رج:سامی‌تبار زوونون]]
[[رج:مالت]]</text>
      <sha1>ekek7605x0i3mdrym5s4j0zzooacmwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قبرس وک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47384</id>
    <revision>
      <id>328368</id>
      <parentid>192497</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4532" sha1="j1qojpxpv4u725cv5rpb46k4yqq7hp0" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
'''قبرسِ وک''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Cyprus frog'' ) یا '''قبرسِ ئو‌یِ وک''' ( دونشیجِ نوم: ''Pelophylax cypriensis'' )، اتّا [[تی (زیست)|تی]] ( جور) [[وک]] هسّه که راسّی وک‌ئون (''Ranidae'') خونواده‌یِ دله دره. اینتا وک [[قبرس|قبرسِ]] بومی هسّه.&lt;ref&gt;Frost, Darrel R. (2021). [https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Ranidae/Pelophylax/Pelophylax-cypriensis &quot;Pelophylax cypriensis Plötner, Baier, Akn, Mazepa, Schreiber, Beerli, Litvinchuk, Bilgin, Borkin, and Uzzell, 2012&quot;]. Amphibian Species of the World: An Online Reference. Version 6.1. American Museum of Natural History. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.5531/db.vz.0001|10.5531/db.vz.0001]]. Retrieved 31 August 2021. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://amphibiaweb.org/species/7934 &quot;Pelophylax cypriensis&quot;]. AmphibiaWeb. University of California, Berkeley. 2021. Retrieved 31 August 2021. &lt;/ref&gt; اینتا وک قبرسِ دله پِر دره کا ویشتر ترودوس ناحیه درنّه، که اون جزیره قِسمت هِوا ره شیر و تو داشتِن (= هِوا پِل دارنه) بقیه جا‌ئونِ جه ویشتر هسّه. وه تونده اتّه جایِ بموندسّه و اِس هاکرد ئو دله و برک ئو ( ''brack water'' =اتی ئو ره گنّه که طبیعت دله وِجود دارنه و شیرینِ ئو نیه ولی ونه شوری دریو ئو جه کم تِر هسّه) دله دی زیوش هاکنه از جومله، کچک استخر‌ئون، [[اندون]] و [[اِسِّل]].&lt;ref&gt;Baier, Felix; Sparrow, David J.; Wiedl, Hans-Jörg (2009). [https://books.google.com/books?id=QG4eQwAACAAJ The Amphibians and Reptiles of Cyprus]. Edition Chimaira. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-3-89973-476-8|978-3-89973-476-8]]. &lt;/ref&gt;

== ونه خوری ==
اینتا وک دِرِشتی نا خَله گت هسّه نا خَله کچیک،&lt;ref&gt;IUCN SSC Amphibian Specialist Group (2022). [https://www.iucnredlist.org/species/58892549/58892648 &quot;Pelophylax cypriensis&quot;]. [[:en:IUCN_Red_List|IUCN Red List of Threatened Species]]. 2022 e.T58892549A58892648. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T58892549A58892648.en|10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T58892549A58892648.en]]. Retrieved 22 April 2024. &lt;/ref&gt; وشون میون ماء وک‌ئون (تَن دِرِشتی 75 میلی مترِ جه رَسِنه) نر‌ئون ( تَن دِرِشتی 65 میلی متر جه جول تر نشونه) جه گَت تِر هسّنه. وشون پیسِ [[گندیماک|گندیماکی]] هسّه و ونه رَنگ‌ئون خله-خله جور-وا-جور هسّه. وشون پیش دره لینگ چارتا [[انگوست|انگوس]] دارنه که [[سالیک]] (=تور) نار هسّه و وشون پِشتی لینگ پنج تا انگوس دارنه که هر کِمین سالیک (=تور) دار هسّه.&lt;ref&gt;Sparrow, David J. &amp; Baier, Felix (2016). Sparrow, David J. &amp; John, Eddie (eds.). An Introduction to the Wildlife of Cyprus. Terra Cypria. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-9963-601-45-5|978-9963-601-45-5]]. &lt;/ref&gt; نر وک‌ئونِ [[چمری کیسکاک|چِمری کیسکاک]] جِفت هسّه که وشون دیائی دره.&lt;ref&gt;Plötner, Jörg; Baier, Felix; Akın, Cıgdem; Mazepa, Glib; Schreiber, Robert; Beerli, Peter; Litvinchuk, Spartak N.; Bilgin, C. Can; Borkin, Leo; Uzzell, Thomas (2012). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/zoos.201200021 &quot;Genetic data reveal that water frogs of Cyprus (genus Pelophylax) are an endemic species of Messinian origin&quot;]. Zoosystematics and Evolution. 88 (2): 261–283. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/zoos.201200021|10.1002/zoos.201200021]]. [[:en:Hdl_(identifier)|hdl]]:[[hdl:11511/32850|11511/32850]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1860-0743 1860-0743]. &lt;/ref&gt;

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
پرونده:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis) juvenile.jpg|جایگزین=
پرونده:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis) 2.jpg
پرونده:Cyprus water frogs (Pelophylax cypriensis).jpg
&lt;/gallery&gt;

== منبع ==

* 20 ارکه ما 1535 تبری، این ولگ [[:en:Pelophylax_cypriensis|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
{{په‌نویس}}
[[رج:خزندگون]]</text>
      <sha1>j1qojpxpv4u725cv5rpb46k4yqq7hp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناخش پمتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47428</id>
    <revision>
      <id>328369</id>
      <parentid>278218</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3027" sha1="6ri7duaawhtk4tbkeyqn963jh2ve6kz" xml:space="preserve">
[[پرونده:Hospitalgownspatients.jpg|بندانگشتی|اتّا مردی که ناخشخنه پمتی ره دپوشی‌یه.]]


'''ناخِش‌ِ پِمِّتی''' یا [[ناخشخنه|ناخِش‌خنه‌یِ]] [[پمتی]] ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Patient gown'' )، اَتّا وِلار و وِشا‌یِ [[پمتی]] هسّه که اون کس که ناخشخنه دله خانه یا دَره جراحی کنّه، وره تن کنّه. اینتا پمتی ره، ناخِش‌ئونی که بستری بونّه هم تونده دپوشن. [[کاندا|کانادا]] و [[نیو انگلند]] دله وره '''جانیِ پمتی''' (اینگلیسی جه: ''johnny gown'' ) یا '''جانی''' هم ونگ دِنّه.

== کار بَزوئِن ==
ناخشخنه‌یِ پمتی‌ئون که ناخِش وره تن کِنّه اینتا وسّه دیزاین بَیّه که اون گدری که وه اونجه کَته ناخش خنه‌یِ آدم‌ئون بتونِن راحِت ونه تن ره دَسرِسی دارِن و دَرمون هاکنِن.

ناخشخنه پمتی اِتی [[جِل|جِلِ]] جه بِسات بَیّه که بَتونده داغِ ئو‌یِ دله‌ ره پشت-به-پشت بَشِست بئی‌یِن ره تحمل هاکنه، که ویشته پَمبه جه بَدوت بونه و وِشون پِشت، گره جه قایِم دَوِست بونه که زیلِ جلِ جه دِرِس بئی هسّه.

== ناخشی پمتی مشکلات خوری ==
ناخشی پِمتی‌ئون اون گدری دیزاین بَینه که ناخش آدم‌ئون ویشتر شه تخت سَر له بورد بی‌نه. اینتی ناخشی پمتی یِ ولار و وشا بِشتِ پِشت ناخش وسّه خار بی‌یه و تونسّه راحت شه پمتی ره تن جه در هاکنه یا دپوشنه و ناخشخنه‌یِ کارکر‌ئون تونسّنه ناخش وسّه راحِت لَگِن بِئلِن و اَی بَیرِن. اما اِسا درمون هاکردن دیمائون اتی جور دیگه بَیّه و اسا ویشته ناخش ره تخت سر راس کِندنه و وره گِنه که ویشتر هامِته و بَتجه . اون [[توم]]&lt;nowiki/&gt;ی که وه راس بونه و مِجِنه، ونه پمتی یِ پِشت که وشا هسّه ونه تَن ره دیار کنّه و گرمی هم دیا شونه که باعث بَیّه ناخِش خجالت بکشه و وِنه دپوشی‌یِن جه راحِت نِواشه.

اینان وسّه وشون مطالعات هاکردنه تا که پمتی ره نو زِمونه و نیاز‌ئون وسّه تغییر هادن. اما نو و تغییر هدا بئی پمتی‌ئون گرون تِر بَدوت و بَروت بونه.

== منبع ==

* 25 ارکه ما 1535 تبری، این ولگ [[:en:Patient_gown|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:پمتی]]
[[رج:ناخشخنه]]</text>
      <sha1>6ri7duaawhtk4tbkeyqn963jh2ve6kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرخ طاعون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47521</id>
    <revision>
      <id>328370</id>
      <parentid>323376</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1661" sha1="bqj6hvrb6c2bcilmwy4lmiqwv6ki3gc" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب|نوم=سِرخِ طاعون|عنوان=سِرخِ طاعون|عکس جیرنویس=آمریکایی بنویشت‌کَرِ سرخِ طاعونِ یتِّمین ویراستِ جلد (1916-1876).}}

'''سرخِ طاعو'''ن ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''The Scarlet Plague'')، اتّا رومان هسّه که [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] [[بنویشت‌کر|بنویشت‌کَر]]، [[جک لندن|جک لاندِن]] (''Jack London'') وره بنویشته و 1912 گدر، [[لندنِ مجله]] (''The London Magazine'') دله وره [[تنک‌کری|تنک]] هاکرده. 2020 سال، هین کیتاب ره اینه وسّه که [[کووید ۱۹|کُوید-‌19]] ئِه جهون‌-هائیری ره مونایی داشته نوم‌دار و شناسا بَیّه، به خصوص که اون [[توم|تومی]] که لاندِن هین کیتاب ره بنویشته جهون اسایِ واری نیّه و تِند کسی نتونسته جایی بوره و جهون هئی جه وصل بئی نَینه. اما لاندنِ آسنی یِ دله ناخِشی بئیتون، یَتّه سائِت نَوونه که می‌رنّه و بمردنِ 100% هسّه که اینتا ویجگی که رومانِ ناخشی دارنه کُوید-19 جه تِفاوت‌داشته و ونه واری نَیّه.

== منبع ==

* 3 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:The_Scarlet_Plague|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:جک لاندن]]
[[رج:آمریکایی رومان]]
[[رج:انگلیسی کتابون]]</text>
      <sha1>bqj6hvrb6c2bcilmwy4lmiqwv6ki3gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وهبرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47558</id>
    <revision>
      <id>328359</id>
      <parentid>324245</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="godqr1bwzth1z9fkg91ea693csllirt" xml:space="preserve">[[پرونده:Coin of Wahbarz killing a Greek.jpg|بندانگشتی|اتا درخمی، وهبرز ره سراق دنه که دره اتا سرباز که بتونده یونانی یا سلوکی بوئه ره کاشنه.]]
'''وهبرز''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Wahbarz''/''Vahbarz'')، کا [[یونانی]] منبئون دله اُبُرزُس (''Oborzos'') نومِ جه اِشناسی بونه. اتا [[فارس اوستان|پارسِ]] [[فرترکه]] بی‌یه. ونه حوکومِتِ گدر، اینتا وسّه شناسا هسّه کا وه بتجسّه که پارس (پرسیس) ره [[سلوکی‌ئون]] دسِّ بن جه در بَوِره و اتا مستقلِ شاه‌نیشت (''Kingdom'') بَووه. وه بتنودسّه کا شه وسّه 3 دهه قَدِر، مستقلِّ حوکومِت داره. وه غرب وری هم پیش بورده و سلوکی‌ئون اوستان خاراسِن ([[میشان]]) ره تسخیر هاکرده. 164 پیش از میلاد سال دله، سلوکی‌ئون، وهبرزِ [[قاشون|سپاهیون]] ره خاراسن جه عقب بَوِردنه و وره اَی سلوکی حوکومتِ تابع هاکردنه. وهبرز په، [[بگداد]] (بغداد) ونه جا هنیشته.

== منبع ==

* 8 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Wahbarz|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:پرسیس]]
[[رج:پارس]]
[[رج:پارسِ فرترکه حاکم‌ئون]]</text>
      <sha1>godqr1bwzth1z9fkg91ea693csllirt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فردی کلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47672</id>
    <revision>
      <id>328366</id>
      <parentid>324467</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="jytz52yqwxdpwx4pf29u4x6vzpsjfhb" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''فرِدی سَموئل لاند''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Fredy Samuel Lundh'')، (بزائه: 1995)، کا '''فردی کلو''' (''Fredy Clue'') نوم جه شناسا هسّه، ات [[سوئد|سوئدی]] فولکِ موزیسین و هونِرمند هسّه کا سوئدِ [[گوتِنبِرگِ]] جه هسّه و گوتنبرگِ دونشگا یِ موسیقی و درام آکادمی دله درس بخوندسّه، وه پَس‌ته (=بعدا) استیجِ سر اجرا هاکردن ره شروء هاکرده.

== منبع ==

* 13 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Fredy_Clue|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:سوئدی مردم‌ئون]]
[[رج:موسیقی]]
[[رج:1995 بزائه‌ئون]]</text>
      <sha1>jytz52yqwxdpwx4pf29u4x6vzpsjfhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نزاریه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47790</id>
    <revision>
      <id>328351</id>
      <parentid>279475</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+دپیته چرخه‌تو</comment>
      <origin>328351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1173" sha1="f7ir7sj030br3x2gnerzx26gyubbq81" xml:space="preserve">[[پرونده:Ismaili colors.svg|بندانگشتی|نزاری اسماعیلی برم (1986)]]
'''نزاریة''' ات گروه [[اسماعیلیه|اسماعیلی شیعه]] هستنه که [[فاطمیون خلافت]] ره [[نزار]] حق دونستنه که اىمام و خلیفه‌ی گت ریکا بی‌یه ولی همین که ونه پی‌یر دکته بمرده ، ونه سر گوم بیه و ظارا ونه برار [[المستعل]] وه ره بىستایی بکوشته. همینسه [[اسماعیلیون ]] اختلاف دکتنه و ات گروه باتنه نزار لابد [[غیبت]] هاکرده و اونتی که [[جعفر صادق]] پیش‌پیش گته ، امام زمان هسته و آخرزمان ورگردنه. نزاریه حکومت جه جری بینه و ویشته بمونه ایران وری و [[حسن صباح]] وشون رهبری ره بدست بیارده و [[الموت قلعه ]] دله نزاریه وسه اتا قائم دز بساته.

== دپیته چرخه‌تو ==

* [[آقا خان پنجوم]]

== منابع ==
* عربی ویکی‌پدیا
{{په‌نویس}}

[[رج:اسماعیلیون]]</text>
      <sha1>f7ir7sj030br3x2gnerzx26gyubbq81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قبرس ماچکل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48035</id>
    <revision>
      <id>328367</id>
      <parentid>194934</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="2l0fvpyvn1myqcfteid8umyn78wd286" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}

'''قبرسِ ماچکل''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Cyprus Lizard'')، (دونشیجِ نوم: ''Phoenicolacerta troodica'') کا وره ترودُسِ ماچکل، ترودسِ کتِ ماچکل، و ترودوسِ چکلِ ماچکل دی ونگ کاندِنه و اشناسنّه. اتِ تی [[ماچکال|ماچکل]] هسّه کا راسّی‌ماچکل‌ئون (''Lacertdae'') خونواده دریم دره. هین ماچکل [[قبرس|قبرسِ]] ره بومی هسّه، کا اونجه خله-خله دره و دشتِ جائون هارشی بونه.

== ونه زیوش‌جا ==
ونه طبیعی [[زیوشجا|زیوش‌جا]]، مدیترانه‌ئیجِ-تیپِ (دلندئون،دارجار و ویشه‌جار) دارِک‌جار، چکلی جائون، روستایی منطقه‌ئون و بلکوم شهری منطقه‌ئون هسّه.

== ونه خوری ==
ونه برزی 22 سانتی‌متر جه رسنه، کا نرئون برزی ات کمه ماده‌ئون جه ویشته بونه. ونه دمِ اِنّا (=اِندا) 2 تا 2.3 بِرابر ونه تنِ جه ویشته هسّه.

== منبع ==

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Phoenicolacerta_troodica|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون]]
[[رج:اروپای ماچکل‌ئون]]</text>
      <sha1>2l0fvpyvn1myqcfteid8umyn78wd286</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پر گوغیو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65112</id>
    <revision>
      <id>328373</id>
      <parentid>278862</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="gx1zz9rzha4ivv40dd3ffu3b5et2epy" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب}}

'''پی‌یِر (پِر) گوغیو''' یا '''پیرمردی گوغیو''' ([[فرانسوی]] جه: ''Le Père Goriot'') اتِ [[فرانسه|فرانسوی]] رومان هسّه کا 1835 سال دله فرانسوی رومان نویسن و نمایش‌نومه نویسن، [[اُنُغه دو بَلزَک]] (=بالزاک) (فرانسوی جه: ''Honoré de Balzac'') وره بنوشته و بریم هدائه. رومان آسنی 1819 گدری و [[پاریس]] دله کفنه، و 3 تا کاراکتر کا وشون زیوش هئی جه پیوند بخرده یِ خوری هسّه: پیرِمردی گوغیو، جابخرد و مرموز خِلافکار کا ونه نوم ووتغا هسّه و اتِ سادهِ چم حقوق دونش‌جو که ونه نوم اوژین دو غَستینیاک هسّه.

اینتا رومان که  1834 تا 1835 زمسّون دله رسد-رسد و سریالی [[تنک‌کری|تنک]] بیّه، بلزاکِ موهم ترین رومان اشناسی بونه و خله کسون دی این اشِش ره دارِنّه.&lt;ref&gt;Hunt, p. 95; Brooks (1998), p. ix; Kanes, p. 9. &lt;/ref&gt; اینتا کتاب دله یتیمن کش بی‌یه مولف بورده و کاراکتر‌ئونی ره به کار بزئوه که پیشته دی‌یر کتاب‌ئون دله حضور داشته، اتِ تکنیک بالزاکِ داستانی بنویشت‌ئون ره دی‌یر نویسندئون جه متمایز هاکرده. دی‌یر اینکه اینتا رومان شه [[رئالیسم (هنر)|رئالیست]] استایل وسّه نومدار هسّه، کا پچیک جزئیات ره کار زَنده تا کاراکتر و پنهونِ معنی‌ئون ره بساجه.

آسنی اون گدری کفنه که [[بوربون‌ئون]] خاندان پِئی هاکردنه بمونه فرانسه، کا فرانسه تاریخ دله موهم هسّه و جول-جول تغیر‌ئون فرانسه جامعه دله ایجاد هاکرده. کسونی که خاندنه شه وسّه جول ته اجتماعی رجه و جایگا بئیرِن، هینتا کتابِ اتِ موهم و اصلی مضمون هسّه. پاریس شهر دی شه خِد ره کاراکتر‌ئون سر تاثیر اِلنه، به خصوص جِوونِ دوغَستینیاک، کا فرانسه یِ جنوب وَر آدم هسّه و اونجه گت بیّه. بالزاک، گوغیو ودی‌یِر کاراکتر‌ئونِ جه، خونواده و ویلاج هاکردنِ طبیعت و ذات ره آنالیز کنّه، و اَتِ نومید و بدِ نظر ره این نهاد‌ئون خوری سراق دنه.

اون گدری کا این رومان تنک بیّه ونه خوری نقدکر‌ئون اشِش اتِ‌جور نیّه. اَتی نقدکرئون ونه مولف ره ونه پیچیده کاراکترئون و جزئیات ره توجه هاکردن وسّه تعریف هاکردنه؛ اتی دی‌یر دَسّه دینه کا وره، اینتا یِ وسّه که خله-خله فساد و حرص بزوئِن ره سراق هدائه محکوم هاکردنه. اینتا رومان، بالزاکِ بنویشته‌ئون میون، کتاب خون‌ئونِ دلوس هسّه، اینتا کتاب خله-خله محبوب بیّه و ویشته‌ [[توم|توم‌ئون]] فیلم و [[تیاتر|تیئاتر]] ونه جا اقتباس بونه. اینتا کتاب اتِ [[فرانسوی]] اصطلاح ره شناسا هاکرده: &quot;غَستینیاک&quot;، اتِ آدم کا خانه اجتماعِ [[کاتی]] سر لو بوره و شه ارمون وسّه هر کاری ره دس زنّه وه شه-وَر زِرِنگ هسّه.

== منبع ==

* 24 نوروزه مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Père_Goriot|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:فرانسوی کتابون]]</text>
      <sha1>gx1zz9rzha4ivv40dd3ffu3b5et2epy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماه‌بانو تاتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74020</id>
    <revision>
      <id>328355</id>
      <parentid>323174</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="d9mw8ja9lqsr8sjnytaye023d5e8zer" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}
'''ماه‌بانو تاتا''' (بزائۀ ۱۹۴۲ آپریل مایِ ۲۶- بمردۀ ۲۰۲۳ آگوستِ مایِ ۷) ات [[هند]]-بزائۀ [[ایرون|ایرانی]] آماراِشناس بی‌یه. وره ایرانِ آمارِ علم مار نوم هدانه.

== درس بخوندستن ==
وه [[مزدیسنا|زرتشتی]] (پارسی) و [[بمبئی]] آدم بی‌یه، وه شه منطقه‎ی دونشگا بورده و شه لیسانس و فوق لیسانس ره اونجه بیته و شه دکتری وسّه بورده [[پردو دونشگا]] و اونجه آمارِ دکتری مدرک ره ۱۹۶۷ گدری بهیته. ونه درس بخوندستن که توم بیّه، وه بورده اینتا دمبال که دونشگائون دله شه وسّه شغل پی‌دا هاکنه، کا وه یور ته، ایرانِ ات خله دونشگائون دله دونشگایِ اِستاد بهیئه.

== کایری خوری ==
وه ۵ سال، [[میشیگانِ ایالتی دونشگا]] دریم آمار درس دائه، وه پس ته بموئه ایران و [[شریف دونشگا]] دله دِ سال آمار درس هدائه. وه این توم به یور تا ۱۶ سال، کایری هاکرده و آمار ره به عنوان ات رشته په بشته و قرار هدا. ازجومله [[علامه طباطبایی دونشگا]] دله. تا اون گدر، ایران دونشگائون و علمی موسسه‌ئون دله آمار ناشته و اینتا رشته ره درس ندانه.

۱۹۸۹ گدری، وه شه کوچ ره بورده [[کرمان]]، تا [[شهید باهنر دونشگا]] یِ دله آمار سر کایری هاکنه. وه پس ته اونجه ره مودیریت هاکرده.

وه شه نقش و کایری که ایران آمار وسّه هاکرده، ایران آمارِ مار لقب بهیته.

== میرش ==
ماه‌بانو تاتا، ۲۰۲۳ آگوست مایِ ۷، ۸۱ سالگی دله بمرده.&lt;ref&gt;[https://www.irna.ir/news/85192893/%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF «پیکر مادر علم آمار ایران تشییع شد»]. ایرنا. ۱۷ مرداد ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۴ مرداد ۱۴۰۲.&lt;/ref&gt;

== منبع ==
{{په‌نویس}}
* ۱۳ فردینه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Mahbanoo_Tata|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:۱۹۴۲ بزائه‌ئون]]
[[رج:۲۰۲۳ بمرده‌ئون]]
[[رج:ایران گت آدمون]]
[[رج:زرتشتی آدمون]]
[[رج:بمبئی پارسیون]]</text>
      <sha1>d9mw8ja9lqsr8sjnytaye023d5e8zer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مه چش سه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80088</id>
    <revision>
      <id>328371</id>
      <parentid>240041</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="qjw37fz85r78f81c0k0wl0d96vjezgj" xml:space="preserve">
'''&quot;مه چِشِ سه&quot;''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''apple of my eye'' ) اتِ اینگلیسی اصطلاح هسّه. اینگلیسی زوون دله اینتا اصطلاح اون کس یا اون چیزِ خوری باته بونه که گوینده وسّه خله-خله عزیز هسّه و ونه پلی پِر اهمیت دارنه.&lt;ref&gt;Smith, Jessica (July 30, 2024). [https://textribe.co.uk/apple-of-my-eye/ &quot;89+ Similar Phrases To &quot;Apple Of My Eye&quot;&quot;]. Retrieved August 14, 2024. &lt;/ref&gt; هین اصطلاح ره اوایل، چِشِ [[ننی]] وسّه کار زونه اما [[توم]] کا بگذشته اینتا اِسایی معنی ره پی‌دا هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.oed.com/view/Entry/9678 apple, n.]&quot;, [[:en:Oxford_English_Dictionary|Oxford English Dictionary]] Online, 3rd edn (Oxford University Press, 2008), § 6 B. &lt;/ref&gt;

== منبع ==

* ۱۰ کِرچه ما ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Apple_of_my_eye|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بَیّه.

[[رج:زوون‌اشناسی]]
[[رج:اینگلیسی زوون]]
[[رج:اینگلیسی زوون اصطلاح‌ئون]]</text>
      <sha1>qjw37fz85r78f81c0k0wl0d96vjezgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هتچت (رومان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80093</id>
    <revision>
      <id>328372</id>
      <parentid>268876</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T18:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="i3f8oxo467aju4j4gru3858l4f77dgz" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب
| عکس = Hatchet (Paulsen novel - cover art).jpg
}}

'''هتچت''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Hatchet'') ات رومان هسّه که [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] [[بنویشت‌کر|نویسنده]] [[گری پالسن]] وره بنویشته.&lt;ref&gt;Greasley, Philip A. (May 30, 2001). [https://books.google.com/books?id=ZnuYKJSoHCMC&amp;pg=PA403 Dictionary of Midwestern Literature, Volume 1: The Authors]. Indiana University Press. p. 403. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0-253-10841-1|0-253-10841-1]]. &lt;/ref&gt; اینتا کتاب هتچت سری کتاب‌ئون دله یتّمین هسّه و این سری گرد کتاب‌ئون ۵ تا بونه. دی‌ئِر کتاب‌ئون نوم: دِ ریوِر (۱۹۹۱،)، برایِنز وینتر (۱۹۹۶)، برایِنز ریتِرن (۱۹۹۹)، و برایِنز هانت (۲۰۰۳) بونه.&lt;ref&gt;[https://www.fictiondb.com/series/brians-saga-gary-paulsen~16604.htm &quot;Brian's Saga Series in Order - Gary Paulsen - FictionDB&quot;]. www.fictiondb.com. [https://web.archive.org/web/20211230133700/https://www.fictiondb.com/series/brians-saga-gary-paulsen~16604.htm Archived] from the original on December 30, 2021. Retrieved May 28, 2020. &lt;/ref&gt; هتچت، یتّمین کَش، ۱۹۸۷ سپتامبر مایِ دله [[تنک‌کری|تنک]] بیّه و ونه تنک‌کر بِرَدبِری پِرس بی‌یه.

== آسنی ==
رومان آسنی اتِ ۱۳ ساله ریکایِ خوری هسّه که ونه نوم برایِن رابسن هسّه و ونه پر و مار هئی جه طلاق هائیتنه. وه تابستونِ گدری، [[بالون]] سوار بونه تا بوره شه پی‌یِر ره بوینه، بالون که هوایِ سر دره خلبان قلبی سکته کنده و میرنه و بالون جِر انه و اتِ [[روخنه|روآر]] دله رقد شونه که این روآر اتِ ولار و وشایِ جَنگِل میون دره. برایِن بالونِ جر بوردنه شه جان به در ورنه و اِسا ونه اینتا جنگل دریم بتجه تا زِنّه بمونّه. ونه همراکت هچی دنی‌یه، جز اتِ کاپشن و اتِ تاشه (هتچت) که اون گدری که داشته بالونِ سوار بی‌یه ونه مار وره هدائه.

== دمباله ==
پالسن، برایِن رابسنِ آسنی ره اِدامه هدا و ونه خوری ۴ تا دی‌ئِر کتاب بنویشته.

== سینمایی اقتباس ==
اتِ فیلم کا ونه نوم ره &quot;اِ کِرای این دِ وایلد&quot; بشتنه ۱۹۹۰ سال دله بریم بموئه.

== کتاب خوری ==
هتچت، ۱۹۸۸ سال دله نوبری آنِرِ جایزه ره بورده ۲۰۱۲ گدر، به‌ترین وچون کتاب لیست دریم، ۲۳ امین رتبه ره ۱۰۰ تا کتاب میون دس بیارده. این تا لیست ره اسکول لایبِری جورنال که اتِ آمریکایی مجله هسّه، تنک هاکرده.

== منبع ==
{{په‌نویس}}
* ۱۰ کِرچه ما ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Hatchet_(novel)|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:آمریکایی رومان‌ئون]]
[[رج:انگلیسی کتابون]]</text>
      <sha1>i3f8oxo467aju4j4gru3858l4f77dgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نتپکینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80774</id>
    <revision>
      <id>328384</id>
      <parentid>240829</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T06:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="sjcaiai535c85r96dc1mu1oqil6wffd" xml:space="preserve">[[پرونده:Sommer, Giorgio - Famille napolitaine.jpg|بندانگشتی|عکس‌ ره جورجیو سومر هائیته (1834-1914)؛ ناپلی خونواده- عکس، اتِ ناپلی مار ره سراق دنه که شه ریکای سرِ میِ دله اسپیجِ چرخ دره.]]
'''نِت‌پِکینگ''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Nitpicking'') اتِ اینگلیسی تِرم هسّه کا یتّمین کَش، 1956 گدری ثبت بیّه، ونه معنی این بونه کا اتِ نا موهمِ و بچیک نوکته ره ات خله اهمیت هدائِن و توجه هاکردن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[mwod:nitpick|&quot;Definition of NITPICK&quot;]]. merriam-webster.com. Retrieved 11 January 2021. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/nitpicking &quot;Nitpicking&quot;]. Cambridge English Dictionary. Retrieved 10 January 2021. &lt;/ref&gt; اون کس که این کار ره کانده ره دی نِت‌پِکِر (''Nitpicker'') ونگ کاندنه.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Dash, Rajendra Kumar (2015). [https://books.google.com/books?id=Fdp4CwAAQBAJ&amp;pg=PA336 Professional learners dictionary of spoken English]. PHI Learning Pvt. Ltd. p. 336. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-81-203-5225-4|978-81-203-5225-4]]. &lt;/ref&gt;

اینتا ترمِ رخه (=ریشه) اونجه جه انه کا آدمون شه دس جه امونه و [[اسپیج|اسپیجِ]] تیم ره ( که اینگلیسی زوون دله وره نِت/Nit گنّه. Pick معنی دی اینگلیسی دله هائیتن/بئیتِن بونه) اَتی دی‌ئِر کسِ سَرِ [[می]] جه در یاردنه.&lt;ref&gt;Meinking, Terri; Taplin, David; Vicaria, Maureen (2011). [https://books.google.com/books?id=tAlGLYplkacC&amp;pg=PA1554 &quot;27. Infestations&quot;]. In Schachner, Lawrence A.; Hansen, Ronald C. (eds.). Pediatric Dermatology E-Book. Elsevier. p. 1554. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0-7234-3540-2|978-0-7234-3540-2]]. &lt;/ref&gt;

نت‌پکینگ ات خله جزئیات و پچیک چیزئون ره توجه هاکردنِ جا انه، همینتایِ وسّه اینتا عمل ره اونجه‌ای که کسی جزئی چیزئون دله پشو-پشو زنده تا کچیک، اهمیت نار و رِز-رِز جزئیات دریم ایراد پی‌دا هاکنه به کار شونه.&lt;ref&gt;Grove, David (2013). [https://books.google.com/books?id=KpxKAgAAQBAJ&amp;pg=PT114 Tapeworms, Lice, and Prions: A compendium of unpleasant infections]. Oxford University Press. p. 114. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0-19-165345-2|978-0-19-165345-2]]. &lt;/ref&gt;

نت‌پکینگ، صداقت ندارِ بیمه‌ئون،&lt;ref&gt;Jean-Marc Bourgeon, Pierre Picard. [https://core.ac.uk/download/pdf/47713989.pdf Fraudulent Claims and Nitpicky Insurers]. cahier de recherche 2012-06. 2012 &lt;/ref&gt; اذیت‌کَر کارفرمائون و حتی اذیت‌کَر خونوادۀ اعضایِ وسّه به کار بورده تا وشون رفتار ره توضیح هادن.&lt;ref&gt;[http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.652.4360&amp;rep=rep1&amp;type=pdf Management Bullies: The Effect on Employees.] Journal of Business Studies Quarterly. 2013, Volume 4, Number 4. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/2152-1034 2152-1034] &lt;/ref&gt;

== منبع ==

* ۱۱ کِرچه ما ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Nitpicking|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:بهداشت]]
[[رج:اینگلیسی زوون اصطلاح‌ئون]]</text>
      <sha1>sjcaiai535c85r96dc1mu1oqil6wffd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بهشید برخوردار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80873</id>
    <revision>
      <id>328353</id>
      <parentid>324927</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1584" sha1="a72oozxevzeo8kt8xc4f7257cw7yurs" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''بهشید برخوردار''' (بزائهٔ: ۱۳۶۰) ئیرونی سیاست‌کر و دِوازدهمین دورۀ [[میلس اسلامی شورا|اسلامی شورایِ میلسِ]] دله، [[ایرون|ایرونِ]] [[مزدیسنا|زرتشتی‌ئونِ]] نِماینده هسّه. وه ۱٬۰۲۱ رای بیارده و انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;{{وب منبع|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=اقلیتهای دینی منتخبان خود را شناختند|نشانی=https://irna.ir/xjPXqz|بازبینی=|اثر=|تاریخ=۱۳ اسفند ۱۴۰۲|ناشر=ایرنا|کد زبان=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{وب منبع|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=اعلام نتایج منتخبین اقلیت‌های مذهبی در مجلس|نشانی=https://borna.news/008faQ|بازبینی=|اثر=|تاریخ=۱۳ اسفند ۱۴۰۲|ناشر=خبرگزاری برنا|کد زبان=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{وب منبع|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=بازماندگان مجلس یازدهم در بین اقلیت های دینی|نشانی=https://www.isna.ir/amp/1402121309486/|بازبینی=|اثر=|تاریخ=۱۳ اسفند ۱۴۰۲|ناشر=خبرگزاری ایسنا|کد زبان=}}&lt;/ref&gt;

== منبع ==

* ۱۲ کِرچه ما ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:fa:بهشید_برخوردار|فارسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

== بن‌بنویشت ==
[[رج:زننه آدمون]]
&lt;references /&gt;
[[رج:کرمان زرتشتی‌ئون]]
[[رج:1360 بزائه‌ئون]]</text>
      <sha1>a72oozxevzeo8kt8xc4f7257cw7yurs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امرداد (هفته‌نومه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93177</id>
    <revision>
      <id>328352</id>
      <parentid>324334</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="r24b07rp1nv4bslrmjccuzswjk3s43w" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب
 | نوم              = اَمُرداد
 | تصویر            =[[پرونده:Amordad Weekly Logo.png|بی‌قاب|وسط]]
 | نوع              = [[هفته‌نامه]]
 | شهر     = [[تهران]]
 | قالب             = بزرگ
 | نویسنده       = بابک سلامتی
 | مؤسس             = جمشید کیومرثی و آتوسا دینیاریان
 | زوون             = [[فارسی]]
 | ناشر     = [[ایران]]، [[تهران]]، [[میدان هفت تیر]] خ خردمند شمالی، خ شهید اعرابی، شمارهٔ ۲
 | قیمت = [[اسکناس بیست هزار ریالی|۲۰۰۰ تومان]]
 | ISSN             =
 | oclc             =
 | وب‌گاه            =[http://www.amordadnews.com/ اَمُرداد نیوز]|website=https://amordadnews.com/}}
'''اَمُرداد''' اته خوری وبگاه و مستقل فرهنگی هفته‌نومه هسّه که 1387 (1999 میلادی) سال دله وره په بشتنه. این هفته‌نومه و وبگاه، [[فارسی|فارسی زوون]] جه بنویشت و [[تنک‌کری|تنک]] بونه و ویشته [[ایرون|ایرونِ]] تاریخ،تمدن و فرهنگ خوری هسّه. اَمُرداد ایرانی زرتشتیونِ اته نشریه هسّه و اینتا وسّه [[مزدیسنا|زرتشتی دین]] خوری دی خله تمرکز دارنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160722130952/http://www.e-rasaneh.ir/View_Certificate_Report.aspx «سامانه‌ رسانه‌های کشور (با جستجوی عنوانِ نشریه)»]. وزارت فرهنگ. بایگانی‌شده از [http://www.e-rasaneh.ir/View_Certificate_Report.aspx اصلی] در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۴ اوت ۲۰۱۶.&lt;/ref&gt;

== منبع ==

* 7 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:fa:امرداد_(هفته‌نامه)|فارسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیه.

[[رج:ایرون هفته‌نومه‌ئون]]</text>
      <sha1>r24b07rp1nv4bslrmjccuzswjk3s43w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اردشیر یتم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93183</id>
    <revision>
      <id>328360</id>
      <parentid>278566</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1675" sha1="nttgwyyaptk8hk8hc9vyk4iw5lg9wlp" xml:space="preserve">[[پرونده:Coin of Ardashir I (also spelled Artaxerxes I) of Persis, Istakhr mint.jpg|بندانگشتی|ادشیر یتمِ سکه. ]]
'''اردشیر یتم (اردخشیر یتم)''' ( [[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Artaxerxes I'') اته [[فارس اوستان|پارسِ]] فرترکه بی‌یه کا 220 تا 205 پیش از میلاد گدری حوکومت کرده. اون [[توم]] پارسِ فرترکه‌ئون [[سلوکیونِ]] تابع بی‌نه.

== نوم ==
ونه نوم (اردخشیر/اردشیر) معنی بونه &quot; اونکس که راسّی جا حوکومت کنده&quot;. [[لاتین|لاتینی زوون]] دله اینتا نوم ره Artaxerxes باتنه. [[هخامنشیون]] 3 تا شاهنشاهونِ نوم اردشیر بی‌یه.

== ونه حوکومت خوری ==
پارس فرترکه‌ئونِ حوکومت هاکردن ترتیب سر اختلاف دره. پیش ته گتنه که وشون ترتیب اِتی بی‌یه: بگداد، اردخشیر یتم، [[وهبرز]]، وادفرداد یتم و وادفرداد دیم. اما اسا، اتی ترنه اکتشاف‌ئون په و پارس منطقه‌ی سکه‌ئونِ پی‌دا هاکردن، وشون حوکومت هاکردنِ توم و ترتیب ره اینتی دچینه: اردخشیر یتم، وهبرز، وادفرداد یتم، بگداد و وادفرداد دیم.

== منبع ==

* 8 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:en:Ardakhshir_I|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:پرسیس]]
[[رج:پارس]]
[[رج:پارسِ فرترکه حاکم‌ئون]]</text>
      <sha1>nttgwyyaptk8hk8hc9vyk4iw5lg9wlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلپی مارموت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93238</id>
    <revision>
      <id>328382</id>
      <parentid>278896</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="0asrb7y7mdrbohymks5blefe32lp9yr" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}

'''آلپی مارموت''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Alpine marmot'')، (دونشیج نوم: ''Marmota marmota'') اته تی گت سنجاب و مارموتونِ [[سررجه]] جا هسّه. این تی مارموت خله-خله، مرکزی و جنوبی اروپایِ [[گَر|گر]] و کوهسونّی ناحیه‎‌ئون دله پی‌دا بونه.&lt;ref&gt;Thorington, R.W. Jr; Hoffman, R.S. (2005). [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12400955 &quot;Family Sciuridae&quot;]. In [[:en:Don_E._Wilson|Wilson, D.E]].; Reeder, D.M (eds.). [http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA801 Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference] (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. p. 801. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0-8018-8221-0|978-0-8018-8221-0]]. [[:en:OCLC_(identifier)|OCLC]] [https://search.worldcat.org/oclc/62265494 62265494]. &lt;/ref&gt;

== منبع ==

* 15 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:en:Alpine_marmot|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون]]
[[رج:حیوون]]</text>
      <sha1>0asrb7y7mdrbohymks5blefe32lp9yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93377</id>
    <revision>
      <id>328380</id>
      <parentid>324448</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="tdq6h3s9jy8gqaxbpvh7o8l8p899bqq" xml:space="preserve">[[پرونده:RGB color wheel.svg|بندانگشتی]]
'''ساین''' (سای اَن) ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Cyan'') یا '''روشندِ فیروزه‌ای''' ([[فارسی]] جه: ''فیروزه‌ای روشن'') اته رنگ هسته که [[کئو]] و [[سوز]] میون قرار دارنه.

== منبع ==

* 28 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:en:Cyan|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>tdq6h3s9jy8gqaxbpvh7o8l8p899bqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دریو کئو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93378</id>
    <revision>
      <id>328379</id>
      <parentid>279688</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="d451qszrtc3jt653wrmytamt9184opy" xml:space="preserve">[[پرونده:Shaheed Island, Andamans, Bay, Turquoise water.jpg|بندانگشتی|[[آندامان و نیکوبار]] جزیره‌ئونِ ئو که دریو کئویِ رنگ ره سراق دنه.]]
'''دریو کئو''' یا '''آکوا''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Aqua'') اتّا رنگ هسته که [[ساین]]ِ اته گوناگونی حیساب وونه.

== منبع ==

* 28 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:en:Aqua_(color)|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>d451qszrtc3jt653wrmytamt9184opy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ول کیلمر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98683</id>
    <revision>
      <id>328378</id>
      <parentid>287670</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="oaatr4n70c926q1386i1opdsg7akxv5" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''ول ادوارد کیلمر''' (''Val Edward Kilmer''، بزائۀ: ۱۹۵۹ دسامبر ۳۱- بمردۀ: ۲۰۲۵ آپریل مایِ ۱) ات [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] فیلم و [[تیاتر]]ِ کاکر بی‌یه.

1992 گدر، فیلم نقد‌کر راجر ایبرت بائوته که &quot; اگه یته قدرندونسته‌بئی بازیگر شه نسل دله اته جایزه دوّه ونه وره ول کیلمر ره هادن&quot;. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121012031350/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19920403%2FREVIEWS%2F204030305 &quot;Thunderheart&quot;]. rogerebert.suntimes.com. October 12, 2012. Archived from [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19920403/REVIEWS/204030305 the original] on October 12, 2012. Retrieved April 10, 2025. &lt;/ref&gt;

== منبع ==

* ۸ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Val_Kilmer|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:امریکا بازیگرون]]
&lt;references /&gt;
[[رج:۱۹۵۹ بزائه‌ئون]]
[[رج:۲۰۲۵ بمرده‌ئون]]</text>
      <sha1>oaatr4n70c926q1386i1opdsg7akxv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گت غزل غاز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98701</id>
    <revision>
      <id>328381</id>
      <parentid>287756</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="gzo7ldb3wraeg13p1sdeyns6janayhr" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}

'''گت غزل غاز''' یا '''گت فلامینگو''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Greater Flamingo''، دونشیج نوم: ''Phoenicopterus roseus'') گت ترین و ویشته تنک بئی ترین [[غزل غاز]] (=فلامینگو) خونوادۀ [[تی (زیست)|تی]] هسّه. وشونِ دَیِّن [[قدیم جهون|قدیمِ جهون]] دله معمول بی‌یه، وشون [[آفریقای جنوب صحرا]] و [[آفریقای شمال|آفریقایِ شمال]] (دریو لو منطقه‌ئون)، هند قاره‌مونا (هیمالیایِ جنوب ور)، [[خاورمیونه]]، شام، [[خلیج فارس|پارسِ دریومونا]]، [[عدن دریامونا|عدن دریومونا]]، [[سرخ دریا|آل دریو]]، و جنوبی اروپایِ مدیترانه‌ای کشورئون ور پی‌دا هستنه.

== منبع ==

* 11 ارکه مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:en:Greater_flamingo|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون]]
[[رج:پرنده]]</text>
      <sha1>gzo7ldb3wraeg13p1sdeyns6janayhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آیزاک آسیموف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98712</id>
    <revision>
      <id>328377</id>
      <parentid>325169</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="aytsl7f36z83icn1t7uqgylp38x93fa" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''آیزاک آسیموف''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Isaac Asimov''، بزائۀ: ۱۹۲۰ ژانویه مایِ ۲- بمردۀ: ۱۹۹۲ آپریل مایِ ۶) اته [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] [[بنویشت‌کر]] و [[بوستون (ماساچوست)|بوستونِ]] دونشجایِ بیوشیمی اِستاد بی‌یه. وه شه زیوش گدری، ۳ تا گت بنویشت‌کرئونِ جه قرار هائیته که ساینس فیکشن نویشتنه. دِ تا دی‌ئر کسون؛ آرتور سی کلارک و رابرت آنسون هاین‌لاین بی‌نه که این ۳ تا نویسنده ره &quot;۳ گت&quot; نوم هدا بی‌نه.&lt;ref&gt;[[:en:Carl_Freedman_(writer)|Freedman, Carl]] (2000). Critical Theory and Science Fiction. Doubleday. p. 71. ISBN [[:en:Special:BookSources/9780819563996|9780819563996]].&lt;/ref&gt; وه پِر-پِر نویشته و شه زیوش دله ۵۰۰ تا [[نومه|کتاب]] جه ویشته بنویشته و دچی هاکرده. وه ۹۰ هزار تا جه ویشته نامه‌ئون و پست کارد دی بنویشته.&lt;ref&gt;Asimov, Stanley (1996). Yours, Isaac Asimov. &quot;My estimate is that Isaac received about 100,000 letters in his professional career. And with the compulsiveness that has to be a character trait of a writer of almost 500 books, he answered 90 percent of them. He answered more than half with postcards and didn't make carbons of them. But with the 100,000 letters he received, there are carbons of about 45,000 that he wrote.&quot; &lt;/ref&gt; وه ویشته شه زیل (=سخت) ساینس-فیکشن کایری‌ئون وسه نومدار بی‌یه، آسیموف، فانتزی و معما‌دار دی نویشته، وه نا-فیشکن و دونشیج بنویشته‌ئون که ساده زوون جا بائوته بی‌نه دی بنویشته.

== منبع ==

* ۱۲ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Isaac_Asimov|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

== بن‌بنویشت ==
[[رج:آمریکا گت آدمون]]
[[رج:امریکا نویسندگون]]
[[رج:جهود گت آدمون]]</text>
      <sha1>aytsl7f36z83icn1t7uqgylp38x93fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الا لنگلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113564</id>
    <revision>
      <id>328383</id>
      <parentid>325180</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T05:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3383" sha1="2klxr1kx48q0s8yvta65uhabews9v21" xml:space="preserve">
{{صندخ/شخص}}

'''الیزابث کمیل &quot;الا&quot; لنگلی'''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Songview Writer/Composer Search|url=https://repertoire.bmi.com/Search/Catalog?num=1RTximhm4vKBBvyqqwT7Zw%253d%253d&amp;cae=Hee86awMAWYGBjgn2OTRug%253d%253d&amp;partType=WriterList&amp;search=%7B%22Main_Search_Text%22%3A%22LANGLEY%20ELIZABETH%20CAMILLE%22%2C%22Sub_Search_Text%22%3A%22%22%2C%22Main_Search%22%3A%22Writer%2FComposer%22%2C%22Sub_Search%22%3Anull%2C%22Search_Type%22%3A%22all%22%2C%22View_Count%22%3A100%2C%22Page_Number%22%3A0%2C%22Part_Type%22%3Anull%2C%22Part_Id%22%3Anull%2C%22Part_Id_Sub%22%3Anull%2C%22Part_Name%22%3Anull%2C%22Part_Cae%22%3Anull%2C%22Original_Search%22%3Anull%2C%22DisclaimerViewed%22%3Anull%7D&amp;resetPageNumber=True&amp;partIdSub=YO0HedHMatLb45JzS23DVw%253d%253d|website=BMI|access-date=July 18, 2024}}&lt;/ref&gt; ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Elizabeth Camille &quot;Ella&quot; Langley'')، (بزائۀ: 1999 می مایِ 3)&lt;ref&gt;Langley, Ella [@ellalangleymusic]; (May 4, 2024). [https://www.instagram.com/p/C6kdu_kN6MX/ &quot;Had the best day #25 🤍&quot;]. Retrieved July 18, 2024 – via [[اینستاگرام|Instagram]]. &lt;/ref&gt; اته [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] کانتری موسیقی [[خونشکر|خونش‌کر]]-[[خونش‌نویس]] هسّه.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ellalangley.com/about|title=About — Ella Langley|website=Ella Langley|access-date=July 17, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://musicrow.com/2023/02/sony-music-nashville-signs-ella-langley/|title=Sony Music Nashville Signs Ella Langley|author=LB Cantrell|date=February 24, 2024|website=Music Row|access-date=July 17, 2024}}&lt;/ref&gt; ونه یتمین موسیقی آلبوم &quot;هنگ اُوِر&quot; نوم داشته کا 2024 آگوست مایِ 22 بریم بموئه. اینتا آلبوم؛ ونه نامبر-وان و خار بروته‌بئی ترک‌ئون &quot; یو لوک لایک یو لاو می&quot; کا [[رایلی گرین]] جا بخوندستنه و &quot; وُرِنت فور دِ ویند&quot; ره شه دله داشته.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reyes|first=Jarolyn Rosario|date=2024-12-09|title=Ella Langley and Riley Green's &quot;You Look Like You Love Me&quot; Earns No. 1 at Country Radio|url=https://www.bigmachinelabelgroup.com/ella-langley-and-riley-greens-you-look-like-you-love-me-earns-no-1-at-country-radio/|access-date=2025-02-19|website=Big Machine Label Group|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ونه دیمین استودیویی آلبوم دَندلایِن 2026 سال دله، &quot;چوزین تگزاس&quot; آهنگ جه کا بیلیبورد داغ 100 آهنگ صدر برسی بی‌یۀ همراکت تنک بیّه.&lt;ref&gt;Nicholson, Jessica (January 27, 2026). [https://www.billboard.com/music/country/ella-langley-album-dandelion-announcement-1236164101/ &quot;Ella Langley Announces Sophomore Album Dandelion: 'I've Never Poured More of Myself Into a Project'&quot;]. Billboard. Retrieved January 28, 2026. &lt;/ref&gt;


Her second studio album, ''Dandelion'', was led by ''Billboard'' Hot 100 number-one hit, &quot;Choosin' Texas&quot;, in 2026.

== Early life ==

== منبع ==

* ۱ تیره ما ۱۵۳۷ تبری، این ولگ [[:en:Ella_Langley|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

== بن‌بنویشت ==
[[رج:۱۹۹۹ بزائه‌ئون]]
[[رج:زننه آدمون]]
&lt;references /&gt;
[[رج:آمریکا خونش‌کرون]]</text>
      <sha1>2klxr1kx48q0s8yvta65uhabews9v21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حَیدِری تاج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114404</id>
    <revision>
      <id>328348</id>
      <parentid>328270</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج وندی هاکردن.</comment>
      <origin>328348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="axlhfvjqe6zpn7znu7s1ipd04cydofk" xml:space="preserve">[[پرونده:Taj-i_Haydari,_with_and_without_turban,_Dastan-i_Jamal_u_Jalal._1502-1505,_Tabriz_(Uppsala_University_Library,_O_Nova_2).jpg|بندانگشتی|''حیدری تاج'' میاوند همکت و وی میاوند. ''دستان جمال و جلالجلال و جمال بالون''، ۱۵۰۲–۱۵۰۵، تَوریز (اوپسلا دونشگائه نومه‌خونه، O Nova 2)]]
'''''حَیدری تاج''''' اتا جور کلامیاوند بیه کا ۱۵۰۱–۱۵۰۲ ور دله اول مرحله‌ئون [[صفویون|صَفِوی خاندون]]، ایرون دله، اون تمان کا [[اسماعیل یتم|شاسمال]] [[تبریز|تَوریز]] ره بهیته، دکته. اینتا سروند اتا کلا اتا سرخ گت کتین کا خله گدرون اتا اسپه میاوند ونه دور چل دانه بیه. اینتا سرخ گت کتین، دوازده اموم یاد 12تا ضلع داشته و ممکن بی بو اتا سرخ پر جه اینتا ره موک کردنه.

اینتا سروند ره  شخ حیدر (۱۴۵۶–۱۴۸۸)، [[اسماعیل یتم|شاسمال]] پئر، صَفِوی حکومت سرکردک، بساته و همینسه ونه نوم ره ونه سر یشتنه. اوسانه‌ئون دله بیاردنه، حَیدِر سربند جدیدنو سروند ره خونما بیه.

''حیدری تاج'' اتا نشون بیه اینتا نو حکومت وسه و دی این گادر هونری اثرون گاشمارک نشون هسه.ترکشون صفویون هواداری وسه همین تاج وسه، «قزلباش» (یهنی سرخ سر)گتننه.

اینتا سروند ''ترکمن‌ها'' ''تکیه'' جا کا اتا مخروطی کلا میاوند همکت بیه، فرق کنده. ''موغول عزت تاج'' دی ممکن هسته کا '''حیدری تاجِ''' جآب هدائن وسه بساته بی بو.

== منابع ==
{{بن‌بنویشت}}
[[رج:پمتی]]</text>
      <sha1>axlhfvjqe6zpn7znu7s1ipd04cydofk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ارمنستون بَرِم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114407</id>
    <revision>
      <id>328349</id>
      <parentid>328276</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج اضافه بیّه.</comment>
      <origin>328349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="mkk6n2icprnih0choitid96537mw8un" xml:space="preserve">[[پرونده:Flag of Armenia.svg|بندانگشتی|ارمنستون بَرم]]
 
'''[[ارمنسون|ارمنستون]] بَرم'''، ([[ارمنیج|ارمنی]] دله: եռագույն؛ ''Erraguyn'')، اتا افقی برم هسه کا ازسه راج دارنه کا سرخ سر و لو، کهو میون و کَرِوا بن و ته دره. اینتا برم 1990 ۲۴ اوت دله تصویب بیه.
[[رج:ارمنستون]]
[[رج:پرچم]]</text>
      <sha1>mkk6n2icprnih0choitid96537mw8un</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اند جاستیس فور آل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114417</id>
    <revision>
      <id>328340</id>
      <timestamp>2026-06-12T13:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/فیلم}} '''''و عدالت، همه وسّه ''''' {{انگلیسی جه|And justice for all}} اتا آمریکایی فیلم هسته که اتا وکیل زندگی ره گنه.   آرتور ([[آل پاچینو]]) اتا خار آدم وکیل هسته که اتا قاضی جه دعوا دکته چون قاضی حاضر نیه اتا بی‌گناه ریکا ره زندون جه بریم بیاره. زمانه گ...» دره</comment>
      <origin>328340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="efnbz7vcpwovjeedc3sjpxglco56b0r" xml:space="preserve">{{صندخ/فیلم}}
'''''و عدالت، همه وسّه ''''' {{انگلیسی جه|And justice for all}} اتا آمریکایی فیلم هسته که اتا وکیل زندگی ره گنه. 

آرتور ([[آل پاچینو]]) اتا خار آدم وکیل هسته که اتا قاضی جه دعوا دکته چون قاضی حاضر نیه اتا بی‌گناه ریکا ره زندون جه بریم بیاره. زمانه گردنه و همین قاضی محتاج وونه که آرتور ونه وکالت ره بیره...

== منابع ==
{{په‌نویس}}

[[رج: آمریکایی فیلمون]]
[[رج:جنایی فیلمون]]</text>
      <sha1>efnbz7vcpwovjeedc3sjpxglco56b0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328341</id>
      <parentid>328340</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T13:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[رج:۱۹۷۹ فیلمون]] اضافه شد با استفاده از [[ویکی‌پدیا:رج‌ساز]]</comment>
      <origin>328341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="qksr7bxdsx5k0xrbgfl8otl0nxu6mm8" xml:space="preserve">{{صندخ/فیلم}}
'''''و عدالت، همه وسّه ''''' {{انگلیسی جه|And justice for all}} اتا آمریکایی فیلم هسته که اتا وکیل زندگی ره گنه. 

آرتور ([[آل پاچینو]]) اتا خار آدم وکیل هسته که اتا قاضی جه دعوا دکته چون قاضی حاضر نیه اتا بی‌گناه ریکا ره زندون جه بریم بیاره. زمانه گردنه و همین قاضی محتاج وونه که آرتور ونه وکالت ره بیره...

== منابع ==
{{په‌نویس}}

[[رج: آمریکایی فیلمون]]
[[رج:جنایی فیلمون]]
[[رج:۱۹۷۹ فیلمون]]</text>
      <sha1>qksr7bxdsx5k0xrbgfl8otl0nxu6mm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>...اند جاستیس فور آل...</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114418</id>
    <redirect title="اند جاستیس فور آل" />
    <revision>
      <id>328342</id>
      <timestamp>2026-06-12T13:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>ونه مسیر ره دکشی‌یه [[اند جاستیس فور آل]] دله</comment>
      <origin>328342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="90yubu6l5alrk7y5t2raegodzefzxx6" xml:space="preserve">#بور [[اند جاستیس فور آل]]</text>
      <sha1>90yubu6l5alrk7y5t2raegodzefzxx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسکارفیس (۱۹۸۳ فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114419</id>
    <revision>
      <id>328343</id>
      <timestamp>2026-06-12T13:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/فیلم}} '''''إسکار فِیس''''' یعنن '''''چاقو بخرد دیم''''' اتا  ۱۹۸۳ فیلم هسته که آمریکا دله بساتنه.   تونی مونتانا ([[آل پاچینو]]) اتا کوبایی ریکا هسته که شه خاخِر و چن نفر رفخون همراهی، کمونیست حکومت دست جه فرار کنده و إنه آمریکا. وه آمریکا دله اوایل...» دره</comment>
      <origin>328343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="hrfj4qrzutloeiv1o8ueeekjbojqdy3" xml:space="preserve">{{صندخ/فیلم}}
'''''إسکار فِیس''''' یعنن '''''چاقو بخرد دیم''''' اتا  ۱۹۸۳ فیلم هسته که آمریکا دله بساتنه. 

تونی مونتانا ([[آل پاچینو]]) اتا کوبایی ریکا هسته که شه خاخِر و چن نفر رفخون همراهی، کمونیست حکومت دست جه فرار کنده و إنه آمریکا. وه آمریکا دله اوایل آشپزخنه کار کنده ولی کم‌کم شه جا ره کنده و پولدار وونه و اتا إمپراتوری ساجنه ولی همینتی ویشته و ویشته خانه و ونه بخاستی تموم‌بشو نی‌یه...

== منابع ==
{{په‌نویس}}

[[رج:۱۹۸۳ فیلمون]]
[[رج: آمریکایی فیلمون ]]
[[رج:گانگستری فیلمون]]</text>
      <sha1>hrfj4qrzutloeiv1o8ueeekjbojqdy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گت شابّاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114420</id>
    <redirect title="گت عباس شاء" />
    <revision>
      <id>328346</id>
      <timestamp>2026-06-12T14:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>HenryThe صفحهٔ [[گت شابّاس]] را به [[گت عباس شاء]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: واگردانی</comment>
      <origin>328346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="buygbic71sf6gt27czfxaatax3a61xo" xml:space="preserve">#بور [[گت عباس شاء]]</text>
      <sha1>buygbic71sf6gt27czfxaatax3a61xo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>