ساری

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mzn">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>mznwiki</dbname>
    <base>https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">شا</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گپ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارور</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارور گپ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا گپ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">پرونده گپ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی گپ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون گپ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گپ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رج</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">رج گپ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پورتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پورتال گپ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پروژه</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">پروژه گپ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول گپ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ساری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1604</id>
    <revision>
      <id>328476</id>
      <parentid>326975</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T02:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50517" sha1="jzgz2xcrgp1b6edkp64hem3q4iv24cc" xml:space="preserve">{{Coord|36.55|N|53.1|E|display=title}}
{{دیگه کاروری ئون}}
{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی=ساری
| فتوکلاژ =بله
|روی‌نقشه=آری
| latd = 36 |latm=33 |lats=48 |latNS=N
| longd = 53 |longm=03 |longs=36 |longEW=E
|تصویر=
|اندازه‌تصویر=۲۵۰
|برچسب‌تصویر=
|استان=مازندران
|شهرستان=ساری
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان ساری|مرکزی]]
|دهستان=
|نام‌محلی=ساری
|نام‌های‌قدیمی=زادراکارتا، سارو، سارویه&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش، ۱۳۸۴، شهرداری ساری، صفحهٔ ۴&lt;/ref&gt;
|سال‌شهرشدن=
|جمعیت=۳۴۷،۴۰۲ نفر (۱۳۹۵)&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=115&amp;agentType=View&amp;PropertyID=869 | عنوان= سالنامه آماری استان مازندران سال 1390 | ناشر = درگاه آمار ایران |تاریخ = |تاریخ بازبینی=۷ مه ۲۰۱۳}} (پرونده salnameh90_2-8.pdf، صفحه ۱۴۳)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ | ناشر =معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) |تاریخ =۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲}}&lt;/ref&gt;
|رشدجمعیت=۱۷٫۲۰ درصد (۹۵–۹۰)&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=115&amp;agentType=View&amp;PropertyID=869 | عنوان= سالنامه آماری استان مازندران سال 1390 | ناشر = درگاه آمار ایران |تاریخ = |تاریخ بازبینی=۷ مه ۲۰۱۳}} (پرونده salnameh90_2-8.pdf، صفحه ۱۴۳)&lt;/ref&gt;
|تراکم‌جمعیت=
|زبان= [[مازرونی]]
|مذهب=[[شیعه]]
|مساحت=
|ارتفاع=۱۳۲ متر
|میانگین‌دما=۱۵
|میانگین‌بارش‌سالانه=۷۸۹٫۲ میلی‌متر
|شمارروزهای‌یخبندان=۳۴ روز
|شهردار=[[جواد طالبی]]
|نماینده مجلس=[[علی زارعی کیاپی]]
[[علی بابایی کارنامی]]
|پیش‌شماره=۰۱۱
|شماره پلاک خودرو=ایران ۶۲
|شماره کدپستی=۴۸*** *****
|وب‌گاه=[http://www.saricity.ir شهرداری ساری]
|جمله‌خوشامد= به ساری '''پایتخت بهار نارنج خوش آمدید'''
|پانویس=
}}
'''ساری''' [[مازرون اوستان]] گت‌ترین شهر و نیشتنگاء ، از گت‌ترین شهرون شومالی ایران هسته. &lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری، صفحه ۱۷&lt;/ref&gt; روشد توسعه شهری ساری نیسبت به نیشتنگائون اوستانای دیگه تا سال‌ئون اخیر نیسبتا کمته بی‌یه و با تلاش مسئولین و با تبیین طرح جامع چشم‌انداز ساری ، ساری به عونوان نِماد شهربساتن جدید ِایران تبدیل وانه.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری، بخش ساری در آینده صفحه ۳۱&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
''گت بنویشته ره بخوندین:'' [[ساری تایخ]]
=== بساتن و اسم بیشتن ===
بنای ساری به اساس روایت‌ئون زیادی به افراد بسیاری مشهور هسته ، سفرنامه‌ئون خارجی‌ئون دره که مردم وه ره به [[کیومرث]] پیشدادی ، اولین شاء بنه‌ی ِسر به قول [[فردوسی]] نسبت دنّه &lt;ref&gt;از این جمله می‌توان [[ملنگوف]] و [[رابینو]] روسی، آبوت و گوئی لسترنج فرانسوی ، ره ایسم بوردن&lt;/ref&gt;، بعضیا از جومله [[حمدالله مستوفی]] بنای وه ره به [[تهمورث]]‌دیودَوِند پیشدادی نیسبت دنّه ، خله از تاریخدونون گانه که ساری نیشتنگاء(پایتخت) [[فریدون]] بی‌یه ، و اما تقریبا همه اینتا ره دونّه که [[توس بن نوذر]] از '''زک‌و زائون''' فریدون‌شاء و سپهسالار کیخسرو وه ره بنا هکرده و ونه اسم ره بیشته '''توسان'''&lt;ref&gt;از این جومله، [[ابن اسفندیار]] بی‌یه، تاریخ تبرستون به قلم [[ابن اسفندیار]] ، جلد اول ، صفحه ۵۸&lt;/ref&gt; [[دوکتر حسین اسلامی]] هم بساته بیّن ساری ره به [[طوس بن نوذر]] نیسبت دنه&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100829193740/http://www.saricity.ir/psari.asp پورتال شهرداری ساری].&lt;/ref&gt;، اینتا شهر ره، [[یونان]]یا قدیم '''زادراکارتا''' گاتنه ،هیرکانیا ئه نیشتنگاء، ذکر کانّه، &lt;ref&gt;[[هردوت]] که اولین بار نام [[دریای مازندران]] ره به ایسم‌ئون '''هیرکانیا''' و '''کاسپین''' معرفی هکرده&lt;/ref&gt; [[اشپیگل]] شرق‌اشناس و نئونازیست [[آلمان]]ی بیارده که ایسم الآن ساری بیته‌بیّه از ایسم قوم [[سائورو]] بی‌یه که پیش از هجوم آریایی‌ئون به ایران شهر ِباستانی [[اسرم]] دله ، الان اتا روستا هسته که ساری جه ده کیلومتر فاصله دانّه، زندگی کاردنه. [[ادوارد پولاک]] گامون دانّه که ایسم ساری عوض بیی کلمه‌‌‌‌ی '''سادراکارتا''' هسته&lt;ref&gt;پولاک، ادی؛ سفرنامه پولاک؛ بخش از سادراکارتا تا ساری امروزه، صفحه ۵۱۷&lt;/ref&gt;، دوکتر اسلامی هم شه کتاب دله بنویشته که احتمال اینکه زادراکارتا از ایسم [[زرمهر شائون|زردگرد]] ، بائه هم هسته.&lt;ref&gt;پهلوی زوون دله هدائن پسوند گرد به شهرون بی‌رواج نیّه ، و از اونجا که احتمال وه هسته که اونجه گلای زرد در اموئه ، اینتا ایسم ره بیته ؛ کتاب استاد اسلامی ، صفحه ۵۸&lt;/ref&gt;

=== بعد از ایسلام ===
مازرون تنها سرزمین ِغربی آسیا هسته ، که زمون حمله [[عربئون]] به ایران فتح نیّه ، چون مازندرون همه طرف جه حفظ هسته و راه‌ئون ورودی به این خطه حله سخت بینه. کوه‌ئون [[البرز]] باعث بینه که سپاه ایسلام نتونه مازندرون دله بئه و این باعث بیّه که این سرزمین هیچ‌وقت با زور فتح نیّه.
ولی دورون [[عباسیون]] مازرونی شائون هر کی ره که عباسیون جه فرار کارده و اموئه به مازرون ره پول دانه، همینسه خله از [[تشیع|شیعیون]] و علوی سیدا ، که عباسیون جه موخالف بینه ، به ساری آمل فرار کاردنه. این سیدا مازرونی‌مردم ره که هنوز [[زرتشت]]ی بینه به [[اسلام]] آشنا هکردنه و ات‌کم بعد کل مازندرون به مذاهب موختلف [[تشیع]] ایمون بیاردنه.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، نوشته محمدرضا حبیبی کولائی، ۱۳۸۹، چاپ نیّه.&lt;/ref&gt;

=== تاریخ موعاصر ===
بی‌تردید روشد و ترقی ساری بعد از [[قاجاریون]] بی‌یه ، نیظام شهری نوین ساری از اون زمون باقی بموندسته و ساری اولین شهر ایران بی‌یه که بساتن [[راه‌آهن سرتاسری ایران]] ونه جه شروع بیّه و پس بعد از [[رضاخان]] و زمون [[جهونی جنگ دوم]] به تصرف نیروئون [[شوروی]] در بموئه و بعد از جهونی جنگ هم [[فرودگاه دشت ناز]] بساته بیّه و طرح‌ئون توسعه به سمت خاور به وجود بیموئه و بعد از انقلاب هم، جاده‌ئون اطراف شهر توسعه هدائه بَینه.

=== وقایع تاریخی ===
اتا از دلایل موهمی که باعث بیّه تا ساری در حالیکه اتا از مراکز تمدن و فرهنگ بی‌یه، نسبت به شهرون دیگه از آثار تاریخی کمی داره، حوادث روزگار بی‌یه، چنونچه بر طبق مستندات تاریخی بعد از ایسلام حمله [[عباسیون|خلیفه عباسی]] ، حمله [[موغولئون|موغول]] ، حمله [[تیمور]] ، حمله [[روسیه|روسون]]‌ ، حمله [[ترکمون]]‌ئون ، حمله دوشمنای [[آقامحمدخان]] و [[سیل]] ، [[زمین لرزه]] و... ساری دله اتفاق دکتنه. 
* '''سال ۲۹۸''' حمله [[روسیه]].
* '''سال ۳۲۳''' سیل و تجینه روخنه ([[تجن]]).
* '''سال ۳۲۶''' سیل و گل‌و‌لای ساری.
* '''سال ۴۲۶''' حمله سلطان محمود غزنوی و خرابی‌ئون وه.
* '''سال ۵۹۸''' تش دکتن ِساری.
* '''سال ۷۹۵''' حمله تیمور.
* '''سال ۱۰۱۷''' اتا گت زمین لرزه.
* '''سال ۱۰۴۵''' حمله روسون و تش دمبدائن [[فرح آباد]] و ساری.
* '''سال ۱۰۹۸''' زلزله.
* '''سال‌های ۱۱۹۴-۱۲۰۵''' جنگ‌ئون داخلی برادرون و دوشمنای آقامحمدشاء.
* '''سال ۱۲۲۳''' گت زلزله ساری.
* '''سال ۱۲۳۵''' [[طاعون]].
* '''سال ۱۳۲۰''' [[تیفوس]].

== وضعیت طبیعی ==
=== جوغرافیای ساری ===
[[پرونده:Sari.png|220px|right]]
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|left|130px|thumb|ساری ئو و هوای معتدل دانه.]]
شهر ساری کوهپایه‌ئون رشته‌کوه البرز دله دِتا بخش کوهستونی و دشت دانّه. [[طول جوغرافیایی]] ۵۳ درجه و ۵ دقیقه و عرض ۳۶ درجه و ۴ دقیقه شومال‌شرقی جه به فاصله حدود ۲۵ کیلومتر به [[نکا]] و به فاصله ۴۵ کیلومتر به [[بهشهر]] و ۱۳۰ کیلومتر به [[گرگان]] و ۶۹۰ کیلومتر به [[مشهد]] و شومال جه به فاصله ۳۵ کیلومتر به [[مازرون دریا]] و از شومال‌غربی به [[فرح آباد]] و [[جویبار]] و [[لاریم]] و جنوب‌غربی جه به فاصله ۲۲ کیلومتر به [[قائمشهر]] و غرب جه به [[بابل]] به فاصله تقریبی ۳۰ و [[آمل]] به فاصله تقریبی ۶۰ کیلومتر و جنوب جه به فاصله ۳۰ کیلومتر به سلیمان تنگه و آزادراه [[کیاسر]] به فاصله تقریبی ۸۰ کیلومتر به [[دیباج]] و از اونجه به شهرون [[دامغان]] و [[سنگسر]] و [[سمنان]] (تقریباً ۱۲۰ کیلومتر) محدود‌هسته.

=== روخنه‌ئون ===
{{wide image|Pol_tajen_sari.jpeg|center|پل روی تجن}}
ساری دله جه [[تجن]] رَد وانه. این روخنه شرق ساری جه یور شونه. الانه ساحل اینتا روخنه پارک تجن بساته بیّه، که گت‌ترین پارک ساری هم به شومار شونه. این روخِنه از ۳ شاخه اصلی [[زارم رود]] شومال و شاخه اصلی تجن وسط و شاخه [[سفید رود|اسپه روخنه]] جنوب حوضه اوریز تشکیل وانه. &lt;ref&gt;[http://mazeroni.blogspot.com/2010/04/blog-post_2718.html طبرستان پارسی]&lt;/ref&gt;

=== زمین‌لرزه‌ها ===
ساری ناحیه‌ی زلزله‌خیز دله دره و تاریخ میون چنبار رِقِدبورده. گت‌ترین زمین‌لرزه‌ئون که تا به‌حال ساری دله بمونه ، سالای ۱۰۱۷ و ۱۰۹۸ و ۱۲۲۳ خورشیدی دکتنه.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحات نخست&lt;/ref&gt;

=== ئو و هوا ===
ئو و هوای ساری تابستونا موعتدل و نم‌ناک و زمستونا سرد و خاشک هسته. همینتی بخش‌ئون جنوبی کوهی این شهر زمستون‌ئون دراز و خله سرد دانّه. سردترین روز چن‌سال اخیر ۱۲-(زمستون سال ۱۳۸۶) گرمترین تابستونش ۴۰+(تابستان ۱۳۸۳) بی‌یه.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحات نخست&lt;/ref&gt;

== مردمون ==
=== زوون ===
[[پرونده:Mazandarani Language Map.PNG|thumb|left|150px|[[مازرونی زوون]] جهون دله.]]
زوون ویشتر مردم ساری تا دوره [[صفویون]] فقط [[تبری زوون]]( [[مازندرانی زوون]] ) بی‌یه ولی با از بین بوردن سلسله [[باوندیون]] که حامی زوون تبری بینه این زوون رسمیت جه دکته و [[فارسی]] ونه جاء ره بیته.
تا قبل از رِقِدبوردن باوندیون زوون ِمازندرونی با [[پهلوی]]‌خط بنویشته بی‌یه و هنتا [[گنبد لاجیم]] یا [[رسکت]] دله ونه نمونه دره.

=== دین ===
ویشتر مردِم ساری [[ایسلام|مسلمون]] و پیرون مذهب [[تشیع|شیعه دوازده‌امامی]] هستنه. ولی اقلیت‌ئون [[بهایی]] و [[زرتشت]]ی و [[مسیحی]] هم این شهر دله درنه.
اکثر بهاییون این شهر زمونی که [[بهاءالله|میرزا حوسنعلی نوری]] اعلام نبوت هکرده به این دین دربمونه. الان هم عده‌ئی از مردِم ساری بهایی هستنه.&lt;ref&gt;واقعه قلعه شیخ طبرسی، سیامک ذبیحی مقدم،انتشارات عصر جدید، چاپ [[آلمان]] .&lt;/ref&gt;
بعضیا هم از قدیم‌الایام [[زرتشت]]ی بموندستنه.&lt;ref&gt;[http://mazand-zoroastrian.blogfa.com زرتشتیان مازندران]&lt;/ref&gt;

=== جمعیت ===
[[پرونده:Changes in Sari population.png|thumb|left|150px|تغییر جمعیت ساری.]]
جمعیت این شهر با توجه به آمار ۱۳۹۵ و روشد وه تا الان به ویشته از نیم میلیون نفر برسی‌یه و جمعیت این شهر طبق آخرین آمار ویزارت کشور بعد از شومارش آرای ریاست‌جوموری دهم به حدود ۳۴۷٬۴۰۲ نفر برسی‌یه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|کد زبان=fa-ir|نشانی=http://www.estenadnews.ir/fa/news/1514-جمعیت-شهرهای-استان-مازندران-در-سرشماری-سال-95-ساری-پرجمعیت-ترین-شهر-استان-جدول|عنوان=جمعیت شهرهای استان مازندران در سرشماری سال 95 / ساری پرجمعیت‌ترین شهر استان + جدول|بازبینی=2017-04-17}}&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==


== تاریخی جائون ==
=== تاریخی بنائون ===
==== کوهنه باغشاه ====
بساتن وه توسط شائون صفوی بی‌یه و زمون [[رضاشاء]] وه ره خراب هکردنه و خیابون خیام ره بساتنه.

==== نو باغشاه ====
'''محمد میرزا ملک آراء''' زمون فتح '''علی‌شاء''' وه ره بساته و عمارت‌ئونی شبیه '''چل‌ستون اصفهان''' ونه دله ایحداث هاکرده که البته زمون رضاشاء و به دستور وه پادگون بیّه.

==== شازده حسین ====
محله شازده حسین دله دره و بنای وه به سال ۸۹۰ برگردنه. این ایمامزاده شرق ساری دله دره.

==== [[کلبادی سره]] ====
{{wide image|Kolbadi house.jpg|center}}
این مکان ساری مرکز و نزدیکی پاساعت میدون واقع بیّه و اسا بعنوان ''ساری موزه'' بهره‌برداری وانه و ونه قدمت حدود ۱۲۰ سال پیش جه رسنه. ویژگیون اجزای معماری وه مثل اتاق‌ئون، حجره‌ئون، شاء‌هنیش، گرمابه، اصطبل، حیاط و هونر بکار بورده روی پنجره‌ئون و ارسی‌ئون و رنگ بزوئن اینان با شیشه‌ئون رنگی خله کم‌نظیره.

==== حموم وزیری ====
این بنا هم مرکز ساری و کنار خانه کلبادی دره و از لحاظ نوع معماری، مصالح و ویژگی‌ئون ساختمونی از ابنیه بدی‌ینی و مشهور مازرون به شومار شونه. اینتا هم [[قاجارون]] دوره شنه.

==== مجموعه تاریخی [[فرح‌آباد]] ====
[[پرونده:Farahabad Mosque.png||فرح آباد مسجد .|thumb|left]]
۲۸ کیلومتری شومال ساری و ورودی خزرآباد و ۳ کیلومتری ساحل [[مازرون دریا]] دره. این مجموعه شامل مسجد، پل، دیوارون به جا بموندسته از اتا سلطنتی کاخ هسته که به دستور [[شاء عباس|شاه عباس صفوی]] بساته بیّه و تفرج‌گاه ساحلی صفویون بی‌یه. مسجد با ایوون‌ئون بلند، شبستانا. حجره‌ئون و مناره‌ئون از موهم‌ترین بناهای تاریخی اوستان مازرون هستنه.

=== ساری ئو انبارون ===
[[پرونده:O-Embar now 4 (cropped).jpg|300px|بندانگشتی|[[نو انبار]]]]
ساری آخرین دوره دارای ۵ ئوانبار معروف بی‌یه که بنای ۳تاشون هنتا دره. ئوانبار میرزامَدی بنا مرکز ساری دله دیّه و مربوط به دورون [[افشاریون]] یا [[زندیه]] شنه،  منبع اصلی به وسیله پلکانی به پای شیر و انبار ئو دسترسی دانه. پلان وه گرد و با گونبد هلالی هسته که همه وه با آجور و ملاط بساته بیّه و بخش دوگانی گنبد دله دریچه‌ئونی روشنی وسّه ئوانبار ِدرون بساته بیّه. [[نو انبار]] هم مرکز ساری و قدیمی بافت دله و نزدیکی خیابون قارن قرار دانّه و به لحاظ نوع کاروری مثل ئوانبار میرزا مَدی هسته. بلندای وه از کف ئوانبار تا ونه سقف ۴۰/۲۱ متر هسته.

=== دروازه‌ئون ساری ===
''گت بنویشته ره بخوندین:'' [[ساری دروازه‌ئون]]
ساری چارتا دروازه داشته که الان فقط ونه دروازه بابل معلومه که کاجه هسته. دروازه‌ئون ساری این چارتا بینه:
* دروازه بابل
* دروازه گرگان
* دروازه فرح‌آباد
* دروازه نوباغشاء

=== برج‌ئون و موقدس جائون ===
==== مسجد حاج مصطفی‌خان ====
سال ۱۲۷۳ مسجد حاج مصطفی خان سورتیجی درست‌بیّه و الآن محله چهارراه برق دله دره.

==== رسکت برج ====
[[پرونده:Resket 11.jpg|thumb|200px|left]]
چـِل کیلومتری جنوب‌غربی ساری دره و مسیر دسترسی به وه از ساری شروع و بعد از رد بیّن از دِ راهی [[کیاسر]] و [[سد سلمون تنگه]] غرب ِسمت جه شونه که ویشته بخش‌ئون وه آسفالت هستنه. این بنا بخش دودانگه ساری دله دره و با آجور بساته بیّه و رایه‌ئون وه شامل مقرنس‌کاری دِتا کتیبه آجوری به خط [[کوفی]] و [[پهلوی]] هسته. احتمالاً قبر اتا از باوندی شائون بی‌یه و مربوط به سده پنجم هجری قمری هسته.&lt;ref&gt;مازرون و استرآباد ، [[رابینو]] ، قسمت تاریخ ساری و سفرنامه‌اش به ساری&lt;/ref&gt;

==== امامزاده عباس ====
''گت بنویشته ره بخوندین:'' [[امامزاده عباس]]
[[پرونده:Sari tomb of abbas01.jpg|thumb|200px|امامزاده عباس.]]
شومال‌شرقی ساری دره و از نظر شیوه معماری، گونبد هرمی شکل و چوبی صندوق، اتا از بنائون معروف مازرون هسته.
تاریخ بساتن وه ۸۹۷هجری قمری هسته و چارتا امامزاده به ایسمای عباس و زید و محمد و حسن ونه دله دفن هستنه. این بنا بلوار امام‌رضا منطقه [[آزادگله]] ساری دله دره. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120107113942/http://shahriar.blogspot.com/2010/05/blog-post_24.html شنبه]&lt;/ref&gt;

==== امامزاده جبار ====
روستای خارکش دله دره و جنوب‌شرقی ساری واقیع وانه. کیلومتر ۵‌جاده ساری به نکاء پشت پارک جنگلی شهید زارع شرق روستای خارکش دله دفن هسته و از نوادگون امام موسی کاظم حیساب وانه. &lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحه۱۰-۲۰&lt;/ref&gt;

==== برج سلطان زین‌العابدین ====
با گونبد مخروطی هشت‌ترک از لحاظ نوع معماری و تزئینات کاشی کاری و در و چویی صندوق ، جز موهم‌ترین بنائون تاریخی ساری به شومار انه. کتیبه‌ئون و کاشی کاری‌ئون وه زیبا بینه و اتا مرقد دیگه به نوم سلزان‌امیر شمس‌الدین هسته.
مرکز ساری قرار دانه و برج آجوری وه به خاطر داشتن صندوق و چویی‌در اهمیت زیادی دانه. بلندای بنا ۲۰متر و تاریخ  بساتن وه سال ۸۴۹هجری قمری هسته. امامزاده یحیی از امام موسی‌کاظم وچون بی‌یه.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحه۱۰-۲۰&lt;/ref&gt;


== سیاست ==
تا زم,ن حمله عربئون به ایران و پیروزیشوان این سرازمین دله، مازرون اتا از ساتراپ‌ئون ایران به شومار اموئه که ونه مرکز همین شهر ساری بی‌یه. ولی مردم این منطقه به مخالفت‌ئون بسیاری انجوم دانه که باعث بیّه از دوره هخامنشیون شائون ایران برای این منطقه فردی ره موظف هاکنن که به زادراکرتا(ساری) بئه و منطقه ره تحت امنیت داره.&lt;ref&gt;تاریخ طبرستان ،ابن اسفندیار ،در سراسر کتاب به این موضوع اشاره می‌کند&lt;/ref&gt;
از اواخر دوره [[ساسانیون]] تا اوایل [[صفویون]] ساری پایتخت یکی از دِتا سلسله [[باوندیون]] و [[کارنوندیون]] بی‌یه. سلسله کارنوندیون زمون [[هارون الرشید]] با بمردن [[مازیار]] رِقِد بورده و ولی [[باوندیون]] تا ۷۵۰هجری [[ساری]] و [[فریم]] دله حکومت کاردنه. این سال حکومت تازه درست بیی [[کیائون جلال]] باوندیوان ره سرنگون هکرده و ساری دله قرار بیته. ولی مردم از این شائون زورگو راضی نینه همینسه [[مرعشیون]] و بعداً [[صفویون]] این شهر ره بیتنه.&lt;ref&gt;تاریخ مازرون و استرآباد، بنویشته [[رابینو]] ،صفحات۲۰۲تا۲۰۷&lt;/ref&gt; صفویه‌ی شائون این شهر ره دوست‌داشتنه و وشون زمون ساری پایتخت تابستونی صفویون [[فرح‌آباد]] بی‌یه. بعد از صفویون ساری دست [[نادرشاء]] دکته. وی به خاطر نزدیکی با مردم [[بابل|بارفروش]] این شهر ره مرکز مازندرون هکرده.
بعد از مودتی دوباره [[قاجاریون]] مرکزیت ره به ساری بردگاردنینه و تا الان ساری مرکز [[مازرون اوستان]] بموندسته.&lt;ref&gt;کتاب تاریخ۲۰۰۰ساله ساری ، استاد حسین اسلامی&lt;/ref&gt;

== دیدنی و تفریحی جائون ==
=== پناهگاه‌ئون حیات وحش و پارک‌ئون جنگلی ===
==== پناهگاه حیات وحش دشت‌ناز ====
وه محوطه زیبا ۵۵ هکتار ۳۵ کیلومتری شومال‌شرقی ساری قرار دانه و مسیر دسترسی آسفالته وه ۱۲ کیلومتری ساری به [[بهشهر]] سه‌راهی ایسلام‌اباد از جاده اصلی جه سوا وانه و بعد از رد بین از مسافت ۲۳ کیلومتر به مکان بائوته بیّه رسنه.
فضای جنگل جلگه‌ئی وه از سال ۱۳۴۶ بصورت محل دنیابیموئن [[شوکا]] در بموئه.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحه۱۰-۲۰&lt;/ref&gt;

==== پناهگاه حیات وحش سمسکنده ====
این منطقه با ۱۰۰۰ هکتار مساحت ۱۰کیلومتری جنوب‌شرقی ساری دله دره و مسیر دسترسی وه از ساری تا سمسکنده هسته و بعد با اتا روستایی جاده به درون محوطه راه پیدا کانده. پوشش گیاهی وه گونه‌ئون جنگلی و جلگه‌یی‌نه و بخشی از وه مثل دشت‌ناز به عونوان جای زندگی [[شوکا]] قرار بیته.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحه۱۰-۲۰&lt;/ref&gt;

==== پارک جنگلی شهید زارع ====
[[پارک جنگلی]] شهید زارع ۳کیلومتری شرق ساری و سمت جاده ساری به [[بهشهر]] قرار دانه و به علت نزدیکی با خورد ِتپه‌ئون [[البرز]] ، خله قشنگ و ململ هسته.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحه۱۰-۲۰&lt;/ref&gt;

==== پارک جنگلی میرزاپچیک خان ====
اینتا پارک زیر نظر سرجنگل داری ساری اداره وانه و کیلومتر ۱۸جاده [[آمل]] به [[تهران]] دره. این پارک ایام تعطیلی مورد ایستفاده اهالی شهرون همجوار مثل [[آمل]] و [[بابل]] قرار گنه. روخنه [[هراز]] هم از شرق این پارک یور شونه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100829193740/http://www.saricity.ir/psari.asp پورتال ساری]&lt;/ref&gt;

=== سد ===
==== سد سلمون تنگه ====
۴۵ کیلومتری جنوب‌غربی ساری نزدیکی روستای [[افراچال]] اینتا سد ئو ره جمع کانده. این سد سال ۱۳۷۹ بساته بیّه.
اینتا سد دله امکانات تفریحی زیادی بساتنه و گردشگری وسه موثره.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری،صفحه۱۰-۲۰&lt;/ref&gt;
ونه رسمی نوم '''سد شهید رجایی''' هسته ولی مازرون مرد وه ره به عونوان '''سد سلمون تنگه''' اشناسنه.

=== سینما ===
شهر ساری دِتا سینما دانّه:
* '''سینما سپهر''': سال ۱۳۴۲ تاسیس بیّه و فعلاً درجه یک به شومار شونه. ظرفیتی بالغ به ۱۲۱۶ هم دانه.
* '''سینما فرهنگ''':سال ۱۳۴۰تاسیس بیّه و فعلاً درجه کیفتیش ۲ هسته. ونه سالون ظرفیت هم ۷۰۰ نفروئه.&lt;ref&gt;مجله سینما ایران،چاپ۶۴&lt;/ref&gt;

== ورزش ==
با توجه به این که ساری پایتخت کشتی ایسم دانه &lt;ref&gt;مجله عملکرد شهرداری ساری در سنوات۲۰۰۶-۲۰۰۷ ، چاپ شهرداری ساری&lt;/ref&gt; اما هر سال ورزشای فوتسال و تنیس و اسکواش و پینت بال و ماشین‌رونی و شطرنج سطح کشور و منطقه مقوم یانه.
تیم فوتسال [[راه ساری]] معروفترین تیم ورزشی این شهر هسته. کشتی دله هم تیم [[مازرون گاز]] این شهرشنه.
اولین باشگاه پینت‌بال شومال کشور تاریخ ۹ مرداد سال ۱۳۸۷ پارک تجن دله به مساحت ۴۰۰۰ متر مربع در باشگاه پینت‌بال پروشات شروع کار هکرده.&lt;ref&gt;کمیته پینت بال استان مازندران&lt;/ref&gt;

== آموزش عالی ==
اولین مدرسه مازندرون دوره تسلط [[تبرستون علویان]] ساری دله به شکل [[مکتب خنه]]‌ئی بساته بیّه. این مدرسه‌ئون اولا مخصوص ریکائون بی‌یه و فقط فقه و مسائل دینی ونه دله درس هدائه بی‌یه.&lt;ref&gt;تاریخ طبری، نوشته محمدرضا حبیبی کولائی، ۱۳۸۹&lt;/ref&gt;
ولی اولین مدرسه‌ی مودرن ساری ره سال ۱۲۸۴خورشیدی ، سیاسیون ساروی تأسیس هاکردنه. این مدرسه سال بعد با پشتیبونی '''لطفعلی‌خان‌میرپنجه‌ی‌سالار‌مکرم''' ([[سردار جلیل]]) '''سالاریه''' بخوندسته بیّه. مدرسه‌ی سالاریه با ۷۰نفر دانش آموز وا بیّه. این مدرسه سه‌تا کلاس ابتدایی ، سطحی و علمی داشته. 
ولی مدتی بعد با فشارای مخالفون مشروطه و بعضی از مردم شهر ، لطفعلی‌خان‌سردار‌جلیل از حمایت مالی مدرسه دست دکشی‌یه. در نتیجه مدرسه‌ی ساری تعطیل بیّه. مودتی بعد از تعطیلی مدرسه‌ی سالاریه، دانش آموزای مدرسه و طرفدارون‌شون به '''انجمن حقیقت ساری''' برسینه. سید‌حسین‌مقدس مدرسه ره با نام جدید '''حقیقت''' سال ۱۳۲۳خورشیدی '''علی بهروزی''' ِخنه دله افتتاح هکرده. بعد از مودتی وه هم بنابه دلایلی تعطیل بیّه و مدرسه‎های جدید اتا اتا رِقِدشینه. در سال ۱۳۰۵خورشیدی کلاس‌های اول، دوم و سوم متوسطه مدرسه احمدیه دله راه دکته و مدرسه به ایسم '''دبیرستون پهلوی''' تغییر هاکرده. تاریخ ۴بهمن ۱۳۰۰خورشیدی هم اولین مدرسه کیجائون ساری با ایسم '''تربیت بنات''' ، وا بیّه.&lt;ref&gt;مهجوری اسماعیل: تاریخ مازندران، چاپ اثر، ساری، ۱۳۴۵.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;پویا قاسمی، اقبال: مدارس جدید در دوره [[قاجاریون]] (بانیان پیشروان)، مرکز نشر دانشگاهی، تهرون، 1377.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;حسین اسلامی: تاریخ دوهزارساله ساری (دارالملک مازندران)، دانشگاه آزاد اسلامی قائم شهر، ۱۳۷۲.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;مهجوری اسماعیل: تاریخ فرهنگ ساری، نشریه فرهنگ ساری، بی تا، بی جا، ۱۳۳۹.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;مهجوری اسماعیل: تاریخچه ی فرهنگ ساری، سالنامه فرهنگ استان دوم (مازندران)، چاپخانه ی شرکت سهامی طبع کتاب، بی جا، ۱۳۳۷.&lt;/ref&gt;

== صنایع ساری ==
ساری اتا از قدیمی‌ترین شهرون صنعتی [[ایران]] و [[مازندرون]] بی‌یه.

=== شرکت کانادا ===
کارخانه نوشابه سازی خوش‌نوش ساری (شرکت کانادا سابق) کیلومتر یک جاده ساری-نکا دله دره.
محصولات اینتا کارخِنه عبارتنه از نوشابه‌ئون گازدار: پارس کولا ، شادنوش و...

=== کارخنه نکاچو ===
''گت بنویشته ره بخوندین:'' [[نکا چوب]]
اینتا شرکت از گت‌ترین شرکتای تولید چوی [[خاورمیونه]] هسته.
 
== دوره‌ئی بازارون ==
''گت بنویشته ره بخوندین:'' [[ساری بازارون]]
مثل بعضی از شهرون شومالی ایران ، ساری هم بازارای دوره‌ئی برگوزار وانه.
* شنبه بازار تقاطع کارمندان و آزادی
* یه‌شنبه بازار بخش هشت دله
* دِشنبه بازار خیابان وصال
* سه‌شنبه بازار راهبند دله
* چارشنبه بازار خیابون معلم میدون معلم آخر بلوار پرستار
* پنج‌شنبه بازار خیوبان پیام‌نور و امامزاده عباس جم

=== بازار روز ===
=== بازار امام‌رضا ===
از جومله بازارای منطقه‌ئی شهرداری بنشنه با بازار رضا و ۲۲بهمن اشاره هکردن که بازار امام‌رضا از گت ِبازارای ساری هسته که بلوار امام‌رضا قبل از پل فراورده‌ئون نفتی احداث بیه.
==== ماهی فروشون ====
پل تجن پیش اتا گت بازار هسته که ونه دله فقط ماهیای تازه ئو جه دربموئه بروته وانه.

==== بازار نرگسیه و رجایی ====
بازار نرگسیه نزدیکی کاخ قدیمی آقامحمدخان‌قاجار قرار دانه، و از طرف کوچه مسجد جامع خیابون انقلاب ، کوچه نواب نادر و کوچه پشت استانداری ورودی دانه. این بازار مجموعه پوشاک و کفش و قسمتی از تره‌بار ونه دله وجود دانه
بازار نرگسیه اتا از قدیمی‌ترین و پر رفت آمدترین بازارون اوستان مازندرون هسته که قسمتی از وه ره '''مسجد جامع ساری''' در بر می‌گیرداشغال کانده.

==== بازار تورکمن ====
اینتا بازار دِا شوعبه دانه اتا که قدیمی‌ته هسته [[ملامجدالدین]] پشت ِپه دره و اتا ره که سال۸۸ افتیتاح هاکردنه [[راهبند]] دله قرار دانه. اینتا بازار از بقیه‌ی بازارون ساری ارزون‌ته و شلوغ‌ته هسته. ونه کاسبون هم ویشته [[ترکمون]] هستنه.

=== بازار روز [[راهبند]] ===
این بازار جزء مجموعه بازار منطقه‌ئی شهر هسته و جنوب شهر میون دره. اینتا بازار هم از قدیمی‌تریم بازارای ساری هسته و ونه دله ویشته وسایل عمده‌فروشی وانه.

=== نمایشگاه‌ئون تجاری ===
ساری جزو محدود شهرونی ایران دله هسته که به طور مرتب نمایشگاه‌ئون لوازم خانگی، فناوری، کامپیوتر ونه دله برگوزار وانه. و با اینکه نمایشگاه بین‌المللی مازندرون قائمشهر دله دره و هنتا نیمه تموم هسته و به علت عدم تمایل سرمایگذارون در مورد سرمایه در شهرون غیر مرکز اوستان تمومی نمایشگاه‌ئون اوستانی و کشوری مکانای ساری دله وا وانّه. 
==== نمایشگاه‌ئون رسمی ====
ساری به عونوان اتا از قطب‌ئون موهم تجاری همکاری منطقه آسیای‌میونه و قفقاز و سواحل [[مازرون دریا]] شناخته شدهبشناسته وانه و بنا به این همیشه توسط کشورون خارجی و با حضور سفیرون نمایشگاه‌ئون زیادی ساری دله برگوزار وانه.
==== نمایشگاه‌ئون برنامه‌ئی ====
معمولاً بسیاری از شرکت‌ئون، نهادون، گروه‌ئون و... در مجموعه ایران‌خودرو یا سالون شهر و روستا اقدام به برگوزاری نمایشگاه کانّه. با توجه به اینکه انتظار میرودقراره نمایشگاه بین‌المللی بزرگراه [[فرح آباد]] دله بساته بواشه.

== محلات ساری ==
=== اواخر دوره قاجاریون ===
سبزه میدان، نقاره خانه، اوصانلو محله، امامزاده یحیی، بلوچی محله، کردمحله، بلوچی خیل، اصفهانی محله، افغون محله، چاله باغ، شپش کشان، کهنه باغشاه، قلیچ لی محله، میرسرروضه، میرمشهدمحله، بیرامتر (بهرام اُتُر)، در مسجد، پای چنار، شیشه‌گر محله، نعل بندان، بهارآباد، شاهزاده حسین، امامزاده عباس(آزادگله)

=== محله‌ئون الان ===
سبزه میدان، باقرآباد، شکرآباد، نوتکیه، چناربِن، امامزاده یحیی، بازار روز، شهبند، مهدی آباد، کوی ندا، گل افشان، معلم(ساری نو)، ترک محله، کوی آزادی، ۲۲ بهمن، راهبند سنگتراشان، لسانی، میرزازمانی (سعدی،حافظ)، پیوندی، فدک، توکل، کوی سنگ، کوی افشار، کوی اصحاب ، مهیار، پل تجن، طالقانی اول و دوم، پشت پرورشگاه، کوی گلها، پشت زندان، بخش هشت(سلمان فارسی-پیروزی)، پشت مصلی، بربری محله، پیرتکیه، بوعلی(بلوار پاسداران)، میرسرروضه، بهرام اُتُر، آزادگله، سروینه باغ، راهبند دخانیات، نعل بندان، کوی قلیچ، چهارراه برق، چهارراه کارمندان، ساری کنار، طبرستان، [[ششصد دستگاه ساری]]، میرسرروضه، کوی برق، کوی نور(پشت انبار برق)، پشت چین دکا، کوی جهاد، چال مسجد، خیام، مازیار و کوی لاله (فوردگازداران)...

=== شهرک‌ئون و مناطق ===
از کوی‌ها و شهرک‌های مهم و مناطق دوگانه آن می‌توان به مجموعه خیابان‌های میرزازمانی و پیوندی و شهرک ۶۰۰ دستگاه و شهرک‌های ۱۱۰۰ دستگاه و شهرک دولتی بزرگ گوهرباران در حال ساخت اشاره کرد و همچنین کوی ۲۲ بهمن  و بخش ۸ و مهدی آباد و جام جم و... از مهمترین مناطق مسکونی ساری می‌باشند.

==== میدان ساعت ====
''گت بنویشته ره بخوندین:'' [[پاساعت]]

[[پاساعت میدون|میدان ساعت]] ایسم اتا میدون هسته که مرکز شهر ساری دله قرار بیته.
این میدون برجی با ساعت عقربه‌ئی گنده و مجهز به صدای زنگ ناقوس هسته که زمون تغییر ساعات به شومار رقم ساعت اون لحظه به صدا در اموئه.
سال ۱۳۵۵ بساتن میدون این برج شروع بیّه و آخرسری سال ۱۳۵۷ وه ره تموم هاکردنه. محمد‌علی‌حیدری سازنده این برج هسته.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100923191839/http://mazandnume.com/ مازندنومه]&lt;/ref&gt;

== حمل و نقل ==
=== فرودگاه دشت ناز ===
'''فرودگاه دشت ناز'''، ایسم فرودگاهی هسته که ساری دله دره.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.ostan-mz.ir/news/133-Site/1025-QJ1240302721LK| عنوان =دو پرواز جدید به پروزاهای داخلی فرودگاه دشت ناز ساری افزوده شد | تاریخ بازدید = ۲۷ فروردین ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = استانداری مازندران | زبان = فارسی}}&lt;/ref&gt; این فرودگاه به عونوان اتا فرودگاه بین‌المللی بشناسته وانه و سالانه پروازای زیادی دانه ولی ویشتر این پروازا برای زائرین حج انجام گنه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.mazandnume.com/?PNID=V3829| عنوان =فرودگاه پر از ناز | تاریخ بازدید = ۲۷ فروردین ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = مازندنومه | زبان = فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.shomalnews.com/?view&amp;sid=25689| عنوان =تاکید بر تحقق بین المللی شدن فرودگاه دشت ناز ساری | تاریخ بازدید = ۲۷ فروردین ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = شمال نیوز | زبان = فارسی}}&lt;/ref&gt;

=== راه‌آهن ===
ساری اولین شهر [[ئیران|ایران]] بی‌یه که ساخت [[راه‌آهن سرتاسری ایران]] از اونجه شروع بیّه. و بعد از [[رضاشاء]] و زمون [[جهونی جنگ دوم]] به تصرف نیروئون [[شوروی]] دربموئه. این خطوط ریلی از گت شعبه‌ئون راه آهن سرتاسری ایران هستنه که سال ۱۳۰۸خارشیدی در زمون [[رضاشاء]] ، اولین فاز وه بین شهرای ساری-[[بندر شاه]] افتیتاح بیّه. و همیشه اتا از موهمترین راه‌ئون ایران به شومار شی‌یه.&lt;ref&gt;جوغرافیای تاریخی ساری ، حسین اسلامی.&lt;/ref&gt;
ساخت این راه‌آهن باعث بیّه تا الانه شهر ساری به دِتا قسمت شومالی و جنوبی تقسیم بواشه و باعث ویشتر شدن [[اختلاف طبقاتی]] بین مردم این شهر هم بواشه. الانه به قسمت جنوبی شهر [[راهبند]] گانه.
سال۱۳۸۴ طرحی شروع بیه که اولین پل روگوذر شرق مازرون بساته بیّه. این پل که بعداً '''سردار نبوی''' ایسم بیته ، راهبند ره به مرکز شهر متصل هاکرده.&lt;ref&gt;مجله ماه تلاش،علی رمضانپور،۱۳۸۴، شهرداری ساری.&lt;/ref&gt;

=== اتوبوس ===
ایستگاه‌ئون اتوبوس بین شهری ساری عبارتنهد از:
* پاساعت میدون
* راهبند
* راه‌آهن
* میدون ایمام خمینی
* میدون ایمام حسین
* دانشگاء
* میدون خزر
* میدون شهدا
* میدون جانبازان
* میدون معلم
* میدون تجن
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100830092355/http://www.bus.saricity.ir/pages.asp?id=345 سازمان اتوبوسرانی ساری]&lt;/ref&gt;

=== تاکسی ===
سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی ساری از اردیبهشت۱۳۷۶ به عونوان واحد شهرداری ساری دله به امور مربوط به تاکسیرانا و تاکسیدارون رسیدگی کارده که با توجه به روشد جمعیت شهری و گت‌بیّن شهر و نیاز به کونترل و نظارت دقیق‌ته بر امور مربوط به حمل‌و‌نقل و جابجائی مسافرین و همشهریا سال ۱۳۸۱ با تصویب اساسنامه و معرفی مدیرعامل به عونوان سازمانی مستقل زیر نظر شهرداری شروع به فعالیت هاکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100521172116/http://saritaxi.ir/History.asp سازمان تاکسیرانی ساری]&lt;/ref&gt;
مسیرهای تاکسیرانی ساری عبارتنه از:
* ساعت – راهبند - گنبد
* ساعت – میدون امام
* میدون امام – عبور شهرک فرهنگیا
* ساعت - عبور شهرک فرهنگیا
* دروازه بابل – کوی استانداری
* سه‌راه کشتارگاه – کوی استانداری
* ساعت - میدون تجن
* میدون تجن – عبور هولا
* ساعت - پلیس راه قدیم
* میدون تجن – عبور ذغال چال
* ساعت – سمسکنده
* ساعت – عبور هولا
* ساعت – میدون خزر
* ساعت – کوی پلیس
* ساعت – راهبند دخانیات
* ساعت – دخانیات
* ساعت – انتهای کوی اتحاد
* ساعت – میدون معلم
* ساعت – راهنمائی و رانندگی
* ساعت – کوی آزادی – نهضت
* ساعت – چهار راه آزادی
* میدون ساعت – انتهای ۲۲بهمن
* میدون خزر- میدون تجن
* انتهای شهبند – ابتدای شهبند
* میدون امام – میدون تجن
* میدون امام – پلیس راه قدیم
* میدون امام – میدون شهرداری
* میدون امام – میدون شهدا
* میدون امام – سه‌راه کشاورزی
* میدون شهدا – شهرداری
* قارن – انتهای ۲۰ متری &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100123174321/http://saritaxi.ir/Roads.asp سازمان تاکسی رانی ساری]&lt;/ref&gt;

== رادیو تلویزیون ==
=== صدا و سیما ===
رادیو تبرستان از دهه ۱۳۲۰ فعالیت خادش ره شروع هاکرده. این رادیو بعداً در قالب شبکهٔ اوستانی صدای مرکز مازندرون به فعالیت خادش ادامه هدائه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=تاریخچهٔ مرکز|ناشر=صدا و سیمای مرکز تبرستان|نشانی=http://mazandaran.irib.ir/index.php?option=com_content&amp;view=frontpage|تاریخ بازدید=۱۷ ژانویهٔ ۲۰۱۰}}&lt;/ref&gt;
تلویزیون ساری اول با فرستنده‌ی ۱۰۰ واتی افتتاح بیه.
صدا و سیمای مرکز مازندران هیفدهمین جشنوارهٔ مراکز صدا و سیمای ایران ، دومین مرکز برتر بعداز مرکز خوزستان بشناسته بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=دیجیتالی‌شدن پخش برنامه‌ها از سیاست‌های اصلی شبکهٔ سهند|ناشر=صدا و سیمای مرکز آذربایجان شرقی|نشانی=http://tabriz.irib.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3621&amp;Itemid=248|تاریخ بازدید=۲۳‏۳ مارس ۲۰۱۰}}&lt;/ref&gt;

=== روزنامه و مجلات ===
از دورون قاجاریون تا الان نشریات و روزنامه‌ئون زیادی ساری دله چاپ بیّه. الانه از گت‌ترین نشریات ساری بنشنه به  ، [[وارش]] ، [[قارن]] ، نهضت شمال ، دیار سبز ، [[بشیر]] اشاره هکردن. همینتی روزنامه سارویه که فقط مخصوص شهرستون ساری هسته با نظارت شورای شهر شهرستون ساری از سال۱۳۸۴ منتشر وانه.

== سوغاتی‌ئون ==
از سوغاتی‌ئون شهر ساری مثل غذائون سنتی، میوه‌ئون و صنایع دستی این شهر بنشنه به موارد زیر اشاره هکردن:&lt;ref&gt;خوراک شمال، صفحه‌های ۲۸ تا ۹۳&lt;/ref&gt;

=== غذائون سنتی ===
[[آلوکباب با جنگی کرگ]] ، [[ماهی دزینگه]]، [[سبزی‌پلا]]، [[کیی‌پلا]]، [[استامبولی‌پلا]]، [[عجی‌مجی‌پلا]] ، [[ساک‌خارش]]، [[ترش آش]]، [[گزنه آش]]، [[میرزاقاسمی]]، [[نازخاتون]] و [[کیی خارِش]].

=== میوه‌ئون ===
انواع [[مرکبات]]، [[کاندس]]، [[تمشک]]، [[زردکیجا]]، [[گزنه]] و [[کیی]].

=== صنایع دستی ===
[[سفالگری|سفال‌گری]]، [[سوزن‌دوزی]]، [[قالی|قالی‌بافی]]، [[قلمزنی|قلم‌زنی روی مس]]، [[کفش|کفش‌دوزی]]، [[چوب|کنده‌کاری]]، [[گل (ابهام‌زدایی)|گل‌دوزی]]، [[گلیم|گلیم‌بافی]]، [[معرق‌کاری]]، [[منبت‌کاری]]، [[نقاشی|نقاشی روی سرامیک]]، [[نقره|نقره‌کاری]] و [[نقاشی|نگارگری]].

== شهری خاخرون ==
* [[پرونده:Flag_of_Belarus.svg|20px|]] [[کومل]] ، [[بلاروس]] (۲۰۰۹)&lt;ref&gt;[http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=752482&amp;IdZone=52 ساری خواهر خوانده فرهنگی و اقتصادی شهر کومل کشور بلاروس شد]&lt;/ref&gt;

== پانویس ==
{{پانویس|۲|اندازه=ریز|جعبه=۴۰۰}}

== منابع ==
* کتاب جوغرافیای تاریخی ساری به قلم دوکتر محمد حسین اسلامی .
* بخشی از مقاله شهر ساری، به همراه مجموعه ساری به همه زبونای دنیا به کوشش علی حسامی .
* برگردون بخشایی از دانشنومه بریتانیکا .
* ماه تلاش تهیه بیّه شهرداری ساری در سال۱۳۸۴ .

== دیگه چیزون ==
{{شابلون:پورتال}}
{{شابلون:تلمبار-رج}}
* [http://www.sari.ir وب‌گاه فرمانداری ساری]
* [http://www.saricity.ir وب‌گاه شهرداری ساری]

{{مازرون اوستان|ش= ساری}}
{{ساری جائون}}

[[رج:ساری شهرستان]]
[[رج:ساری| ]]
[[رج:مازرون اوستان شهرون]]
[[رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون]]</text>
      <sha1>jzgz2xcrgp1b6edkp64hem3q4iv24cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰۰۸</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2066</id>
    <revision>
      <id>328487</id>
      <parentid>327923</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101872" sha1="kgtnvuw0qejvnb7pppvlwcx9ia25uqe" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
{{جعبه سال ۲|2008}}
{{سال تقویمای دیگه دله|۲۰۰۸}}

'''۲۰۰۸''' (سال دِهزار و هشت، عددنویسی رومی:'''MMVIII''') میلادی هشتمین سال سده ۲۱ میلادی جه و هشتمین سال هزاره سوم میلادی جه هسته. بر اساس [[گرگوری تقویم]] این سال از اولین روز [[سه‌شنبه|سه شنبه]] ۱ ژانویه ۲۰۰۸ شروع بیّه و آخر [[چارشنبه]] ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ تموم بیّه [[چینی تقویم]] دله این سال [[اشنیک|گل سال]] اسم دانّه. [[تبری تقویم]] دله این سال از ۱۲شروینه‌ما ۱۵۱۹ تا ۱۲شروینه‌ما ۱۵۲۰ کفنه. [[خورشیدی تقویم|ایرانی تقویم]] دله سال ۲۰۰۸ از ۱۱ دی ۱۳۸۶ شروع وانه و تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۷ تموم وانه. سال ۲۰۰۸ مطابق سال‌ئون ۱۴۲۸، ۱۴۲۹، و ۱۴۳۰ [[قمری تقویم|هجری قمری]] هسته.

== اسم‌ئون ==
* سال بین‌المللی [[زمین|بنه]]&lt;ref&gt;[http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100936387677 سال بین‌المللی زمین] ،''جام جم آنلاین''&lt;/ref&gt; 
* سال بین‌المللی [[سه‌زمینی]]&quot;(به فارسی: سیب زمینی)&quot;&lt;ref&gt;[http://www.irannewsagency.com/index.php?news=3918 سال ۲۰۰۸، سال سه‌زمینی] ،''سایت خوری ایران''&lt;/ref&gt;
* سال بین‌المللی [[زوون|زوون‌ئون]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120121230353/http://www.irannewsagency.com/index.php?news=5991 ۲۰۰۸ بعنوان بین‌المللی سال زوونا] ،''سایت خوری ایران''&lt;/ref&gt;
* سال بین‌المللی [[وک]]&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/tech/science/2007-08-26-frogs_N.htm 2008 to mark The Year of the Frog] ''USA TODAY''&lt;/ref&gt;

== رویدادئون ==
[[پرونده:MMVIII Review.jpg|center|780 px]]
مهم‌ترین اتفاقات این سال ره بنشنه، دمباله [[اقتصادی بوحران 2007-2009]]، [[اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه، انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] و انتخاب بیّن [[دمیتری مدودف|دیمیتری مدودف]]، وقوع [[چرخند نرگس|چرخند پر تلفات نرگس]] [[میونمر|کشور برمه]] دله، حل بوحران سیاسی [[لوبنان]] و امضای [[توافقنامه دوحه]]، رکورد شکنی قیمت [[نفت]]، بازداشت [[رادوان کاراجیچ]] به اتهام نسل کوشی دهه ۹۰ میلادی دله، [[اوستیای جنوبی جنگ (۲۰۰۸)|گرجستون و روسیه جنگ]]، برگزاری [[بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸|تابستونی المپیک پکن]]، انتخابات ریاست جوموری آمریکا و انتخاب بیّن [[باراک اوباما]]، حملات تروریستی بمبئی و [[غزه جنگ (۲۰۰۸-۲۰۰۹)|اسرائیل و غزه جنگ]] بدونستن.

تنها چار روز پیش از شروع سال ۲۰۰۸ میلادی، [[بی‌نظیر بوتو]] به قتل برسیــبی‌یه و این موضوع باعث افزایش نگرانی از دست بوردن ثبات سیاسی پاکستون دولت بَیبی‌یه. این موضوع باعث افزایش حضور نظامیون خارجی افغانستون دله بیّه. افزایش میزون خشونت‌ئون هفته‌ئون اول سال ۲۰۰۸ دله عراق خوشبینی‌ئون قبلی‌ نسبت به محدود بیّن خشونت عراق دله ره که پس از افزایش شدید نیروی آمریکا عراق دله به‌دست بموبی‌یه ره کمرنگ هاکرده. اما به‌صورت تصور عمومی‌‌ای که دولت بوش توجهش ره عراق جه به سمت افغانستون بَورده وجود داشته.&lt;ref name=&quot;AnnualReg16&quot;&gt; ''2008: Year in Review'' in The Annual Register:World events, Vol. 250, p. 16, ProQuest &lt;/ref&gt;

=== ژانویه ===
[[پرونده:No_smoking_nuvola.svg|thumb|180px|اول ژانویه ۲۰۰۸ جه قانون ممنوعیت سیگار بکشی‌ین رستورانا و بارون کشورون اروپایی دله به اجرا دربموئه.]]
* ۱ ژانویه - [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اروپا اتحادیه]] انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070516193607/http://www.svlr.gov.si/en/eu_presidency/ Slovenian EU Presidency]&lt;/ref&gt;
* ۱ ژانویه - اضافگی [[قبرس]] و [[مالت]] به کشورون استفاده کننده [[یورو]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836 Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008], EurActiv&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090706103838/http://www.eubusiness.com/news-eu/1198764121.53/ Akrotiri and Dhekelia adopt the euro], EUbusiness&lt;/ref&gt;
* ۱ ژانویه - ممنوعیت [[سیگار]] بکشی‌ین غذاخوری‌ئون و بارون ِکشورون اروپایی دله.
* ۲ ژانویه - استعفای '''چوآ سوی لک''' [[مالزی]] ِبهداشتِ وزیر به‌خاطر انتشار فیلم [[بگائستن|روابط جنسی]] وه با اتا [[جنده]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080115092308/http://www.straitstimes.com/Latest+News/Asia/STIStory_192412.html Batu Pahat hotel - centre of attraction after video sex scandal]&lt;/ref&gt;
* ۵ ژانویه - '''میخائیل ساکاشویلی'''، انتخابات ریاست جوموری [[گرجستون]] دله دِباره به سمت رئیس جوموری برسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080105_me_georgia_winner.shtml ساکاشویلی «برنده» انتخابات گرجستان بیه] (''بی‌بی‌‍سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[تایوان]] و پیروزی قاطع '''حزب کومینتانگ'''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080112_nh-taiwan-elections.shtml مخالفین، انتخابات پارلمونی تایوان پیروز بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۳ ژانویه - لغو محدودیت‌ئون اجتماعی اعضای سابق '''بعث حزب''' جه و طرفدارون سابق [[صدام]] توسط پارلمون عراق.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081014140301/http://www.radiofarda.org/Article/2008/01/12/o2_iraq_ex_supporters_saddam.html محدویت‌ئون اجتماعی طرفدارون سابق صدام حسین لغو بیّه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080113_me_baath_bush.shtml استقبال بوش عراق ترنه قانون حزب بعث درباره] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ ژانویه - اعلام برنده‌ئون '''[[گلدن گلوب جایزه|جوایز گلدن گلوب]]'''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080114_wkf-golen-globe.shtml اعلان برندگون جوایز گلدن گلوب ۲۰۰۸] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ ژانویه - [[بابی جیندال]]، حزب جوموری‌خواهون جه، به عنوان اولین فرماندار آمریکایی با تبار [[هند]]ی [[لوئیزیانا|ایالت لوئیزیانا]] دله قسم فرمانداری بخارده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080115055932/http://www.voanews.com/english/AmericanLife/2008-01-11-voa39.cfm Nation's First Indian-American Governor Takes Office], Voice of America&lt;/ref&gt;
* ۱۴ تا ۲۷ ژانویه - '''مسابقات تنیس آزاد استرالیا'''&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080113_ba-aussie-contenders.shtml مدعیون تنیس آزاد استرالیا قهرمونی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و قهرمونی '''[[نواک جاکویچ]]''' مردای رج دله و '''[[ماریا شاراپووا]]''' زنای رج دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080125_am-djokovic-federer.shtml دِ جدید قهرمون تنیس استرالیا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ ژانویه - سازمان مواد دوایی و غذایی آمریکا اعلام هاکرده که گوشت حیوونای تاگ‌سازی بَیی «بی‌خطر هسته».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/01/080115_si-clonedmeat-safe.shtml گوشت حیوونای همتاسازی بَیی «بی‌خطر هسته»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ ژانویه - انتخابات ریاست جوموری [[صربئون]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080123014907/http://voanews.com/english/2008-01-20-voa20.cfm Serbian Voters Cast Ballots in Presidential Election], Voice of America&lt;/ref&gt; 
[[پرونده:Flag of Iraq.svg|thumb|200px|ترنه پرچم عراق.]] 
* ۲۰ ژانویه - معرفی شهر [[دمشق]] به عنوان «فرنگی نیشتنگاء جهون عرب سال ۲۰۰۸ وسّه» توسط [[یونسکو]] و [[اتحادیه عرب]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080120_shr-damascus-culture.shtml دمشق، فرهنگی نیشتنگاء عربی جهون سال ۲۰۰۸ وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۰ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[کوبا]].
* ۲۱ تا ۱۰ فوریه - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون آفریخا|ملت‌ئون آفریخا جام]] کشور [[غنا]] دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080120_ba-africa-cn-1.shtml غنا، پیروز افتتاحیه جام ملتون آفریخا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و قهرمونی تیم ملی فوتبال مصر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/02/080210_ba-africa-cn-9.shtml «مصر» قهرمون مجدد ملتون آفریخا جام] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۲ ژانویه - مرکزی بانک آمریکا، با سقوط جهونی قیمت سهام بازارون مالی [[آسیا]] و [[اروپا]]، نرخ بهره وام ره سه چارم ات درصد کاهش هدائه و به سه و نیم درصد برسنی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/01/080122_wmt-asian-markets.shtml کاهش غیرمنتظره نرخ بهره آمریکا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ ژانویه - اعلام رسمی لیست نومزه‌ئون [[اوسکار جایزه|هشتادمین جوایز اسکار]] توسط آکادمی علوم و صنایع سینمایی آمریکا.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_oscar-nomination.shtml نامزدون هشتادمین دوره جوایز اسکار اعلام بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ تا ۲۷ ژانویه - اجلاس سالیونه مجمع جهونی اقتصاد داووس‌ [[سوئیس]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.weforum.org/en/events/ArchivedEvents/AnnualMeeting2008/index.htm World Economic Forum Annual Meeting 2008], World Economic Forum&lt;/ref&gt;
* ۲۴ ژانویه - تصویب تغییر طرح عراق پرچم پارلمون دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080122_an-iraq-flag.shtml عراق پرچم تغییر کانده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ ژانویه - استعفای '''رومانو پرودی'''، نخست وزیر [[ایتالیا]] پس از شکست رای‌گیری طرح سیاست خارجی [[سنای ایتالیا]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2007/02/070221_an-prodi.shtml نخست وزیر ایتالیا استعفا هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ ژانویه - تش‌سوزی هتل مونت‌کارلو لاس‌وگاس دله.&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/US/01/25/vegas.fire/ Vegas resort casino fire fully contained], CNN &lt;/ref&gt;
* ۲۸ ژانویه - تحویل هشتمین و آخرین محموله سوخت اتمی نیروگاه اتمی بوشهر توسط [[روسیه]] به [[ایران]].&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3093357,00.html آخرین محمولهٔ سوخت اتمی بوشهر دله بورده] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۸ ژانویه - سخنرانی سالیونه [[جورج بوش]] کنگره و سنا دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080129_wmt-stateoftheunion.shtml انتقاد بوش حکومت و حمایت مردم ایران جا]، (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/01/20080128-13.html President Delivers State of the Union Address], The White House&lt;/ref&gt;
* ۲۹ ژانویه - اعلام محکومیت ۵۴ [[بهاییت|بهائی]] [[ایران]]ی به جرم «تبلیغ علیه نظام» [[شیراز]] دله به «یتا تا چار سال زندون».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/01/080129_he-iran-execution.shtml موصاحبه مطبوعاتی قوه قضائیه جوموری اسلامی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ ژانویه - کناره‌بَیتن '''رودی جولیانی''' و '''جان ادواردز''' از نومزه‌ای انتخابات ریاست جوموری آمریکا.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/22915310/ Giuliani drops out of GOP race, backs McCain], msnbc via Associated Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/22913001/ Democrat Edwards exits presidential race], msnbc via Associated Press&lt;/ref&gt;

=== فوریه ===
* ۱ فوریه - بمردن حداقل ۴۳ نفر و ۸۵ زخمی با بمب‌گذاری تروریستی اتا بازار [[بغداد]] دله که توسط دِتا [[زن]] عقب‌دکته ذهنی انجام بیته.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080202221851/http://news.yahoo.com/s/ap/20080201/ap_on_re_mi_ea/iraq Mentally disabled women used in bombings], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۲ فوریه - '''کارنوال ریو دوژانیرو'''، گت‌ترین کارنوال جهون [[برزیل]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120510141144/http://www.rio-carnival.net/rio_carnival/rio_carnival_programs.php Rio Carnival 2008], Official Website&lt;/ref&gt;
* ۲ فوریه - حمله شورشیون به [[انجامنا]]، [[چاد]] ِنیشتنگاء(=پایتخت).&lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/65DA6C5C-4136-411D-8D60-1F8A1E9B313B.htm Fighting reaches Chadian capital], Aljazeera English&lt;/ref&gt;
* ۳ فوریه - بازی فینال چـِل و دومین مسابقه سوپربول انتخاب قهرمون لیگ فوتوال ملی (NFL) وسّه استادیوم دانشگاء فینکس دله، ایالت آریزونا میون.
* ۳ فوریه - انتخابات ریاست جوموری صربستون و پیروزی '''بوریس تادیچ''' با بیش از ۵۰ درصد آرا انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080203_wkf-s-serbia-elections.shtml پیروزی تادیچ انتخابات ریاست جوموری صربستون دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ فوریه - افتتاح سازمان فضایی ایران و کپّل بیّن اولین موشک ماهواره‌بر ساخت صنایع هوافضای ایران به اسم ماهواره‌بر سفیر به فضا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080207160805/http://ap.google.com/article/ALeqM5jT51OiEA0SJDaROarScEXi0wEdBQD8UJN86O5 Iran Opens Space Center, Launches Rocket], Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۴ فوریه - حمله انتحاری شهر اسرائیلی دیمونا دله توسط دِتا عضو گردان‌ئون عزالدین قسام.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080205_an-az-hamas-israel.shtml بردگرستن حماس و اسرائیل به عملیات انتحاری](''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/050208-Dimona.htm شکایت اسرائیل به شورای امنیت سازمان ملل به دمبــال انفجار تروریستی شهرک دیمونا] (''وبگاه رسمی وزارت خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;
* ۵ فوریه - ''سه‌شنبه فوق‌العاده'' و رقابت فشرده نومزده‌ئون انتخابات مقدماتی ریاست جوموری آمریکا ۲۴ ایالت این کشور دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_si-primaries-goeson.shtml دمباله رقابت‌ئون پس از سه‌شنبه فوق‌العاده آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ فوریه - گردباد و توفان‌ئون موسمی ایالت‌ئون جنوبی آمریکا دله، دست کم ۴۸نفر بکوشته و بیش از نفر۱۵۰ مجروح جا بی‌یشته.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/02/06/f2_US_Tornadoes_thunderstorms.html گرباد و توفان جان ۴۸ نفر ره آمریکا دله بَییته] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - ترنه سال چینی
* ۷ فوریه - میت رامنی از دمباله رقابت بر سر تصاحب کاندیداتوری حزب جوموری‌خواهون آمریکا انتخابات ریاست جوموری آمریکا دله جه کنار بکشی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080207_bd-romney-suspend.shtml میت رامنی رقابت‌ئون انتخاباتی آمریکا جه کنار بکشی‎یه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - کپل هاکردن فضاپیمای آتلانتیس عملیات اس‌تی‌اس-۱۲۲ دله انتقال و نصب لابراتوار اروپائی کلمبوس ایستگاه فضایی بین‌المللی وسّه.ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/02/080207_si-shuttle-launch.shtml آتلانتیس شه ماموریت ره آغاز هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - تصویب طرح محرک‌ئون اقتصادی به میزان ۱۶۷ میلیارد دلار کنگره آمریکا دله به منظور پرهیز از وارد بیّن به عصر رکود اقتصادی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/02/080207_si-senate-economy.shtml تصویب محرک ۱۶۷ میلیارد دلاری کنگره آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ فوریه - «لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله» با تصویب دِتا اصلاحیه قانون اساسی دله، توسط پارلمان تورکیه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080209_nh-la-turkey-headscarf.shtml لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080907053505/http://www.radiofarda.com/Article/2008/02/09/f3_Turkey_veil.html پارلمان ترکیه ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌ها ره لغو هاکرده] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ فوریه - [[عراق پرچم|ترنه پرچم عراق]] پس از شروع جنگ عراق، اولین بار وسّه [[کوردستون عراق|منطقه شه‌مختار کوردستون]] ِ[[عراق]] دله به اهتزاز دربموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_nh-iraq-flag.shtml عراق ِپرچم پارلمون کوردستون ِعراق ِسر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Kosovo map-en.svg|thumb|200px|کوزوو نقشه]] 
* ۱۱ فوریه - زخمی بیّن خوزه راموس هورتا رئیس‌جومور [[شرقی تیمور]]، بر اثر حمله مسلحانه به ونه سره.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_wkf-east-timore.shtml حمله مسلحانه به رئیس جومور شرقی تیمور] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۳ فوریه - انحلال پارلمون مالزی توسط شاء، به درخاست عبدالله احمد بداوی این کشور ِنخست‌وزیر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2004/03/040303_he-malaysiaelection.shtml مالزی پارلمون رِقِدبورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۶ فوریه - انتخاب مجدد '''واسلاو کلاوس''' به عنوان رئیس‌جومور [[چک]] توسط پارلمون.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/News/434965.html پارلمون جوموری چک انتخاب رییس جوموری وسّه رای گیری کانّه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ فوریه - اجرایی بیّن قانون منع دخانیات رستوران‌ئون، بارون و تمومی مراکز شوداری [[تایلند]] دله.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4118937 Thailand Will Ban Smoking in Nightclubs], ABC News&lt;/ref&gt;
* ۱۸ فوریه - [[کوزوو|اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه به‌صورت ات‌وری و مخالفت برخی کشورون از جمله صربستون، [[روسیه]]، [[چین]]، [[اسپانیا]]، [[رومانی]]، [[بلغارئون]] و حمایت برخی کشورون از جمله [[موتحده ایالات]]، [[آلمان]]، [[بریتانیا|انگلیس]]، [[فرانسه]]، [[ایتالیا]]، [[کرواسی]]، [[بلژیک]] و [[آلبانی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080219_s-bush-kosovo.shtml دفاع بوش از به رسمیت بشناسی‌ین کوزوو استقلال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080217_wkf-kosovo-update.shtml کوزوو استقلال صربستون جه اعلام بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ فوریه - هشتادمین مراسم [[اوسکار جایزه|جوایز اسکار]] تالار [[کداک تیئتر]] ِ[[هالیوود]] دله و انتخاب فیلم ''جایی پیرمردون وسّه دنی‌یه'' به عنوان بهترین فیلم.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080224_pm-oscar-80th.shtml هشتادمین اوسکار؛ برارون کوئن ِشو] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== مارس ===
* ۱ مارس - بمردن '''رائول ره‌یس'''، از فرماندهون ارشد &quot;فارک&quot; حمله مشترک پلیس و ارتش کلمبیادله.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080301_wkf-farc-leader.shtml کلمبیا ارتش مقوم ارشد گروه فارک ره بکوشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] دله. [[دمیتری مدودف|دمیتری مدودوف]] با کسب نزدیک به ۷۰٪ آرا، به عنوان رئیس‌جومور روسیه انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= [http://www.mosnews.com/news/2006/12/14/presedentialelection.shtml انتخابات ریاست‌جمهوری روسیه در سال ۲۰۰۸] |ژورنال= |نشریه=mosnews.com |تاریخ= December 14, 2006 |دوره= |شماره= |شاپا=}} &lt;/ref&gt;
* ۲ مارس - ونزوئلا و اکوادور، جواب به نفوذ پارتیزان‌ئونای فارک دله به داخل سامون [[اکوادور]]، شه نیروئون ره به سمت کلمبیای سامون پیش بوردنه.
* ۳ مارس - تصویب قطعنامه ۱۸۰۳ [[شورای امنیت]] [[سازمان ملل موتحد]] با ۱۴ رای مثبت و اتا رای ممتنع، برعلیه برنامه هسته‌ای ایران.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080303_wkf-iran-vote.shtml تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت علیه ایران] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ مارس - کپّل بیّن فضاپیمای ترابری خودکار (اِی‌تی‌وی) توسط [[اسا|سازمان فضایی اروپا]] به ایستگاه فضایی بین‌المللی پایگاه فضایی گویان جه.&lt;ref&gt;[http://www.esa.int/esaCP/SEM7S1L26DF_index_0.html Jules Verne ATV under control after a textbook launch], European Space Agency&lt;/ref&gt;
* ۱۱ مارس - شبکه [[عربی زوون|عرب‌زوون]] تلویزیون بی‌بی‌سی افتتاح بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080311_wmt-bbc-arabic.shtml شبکه عرب‌زبان تلویزیون بی‌بی‌سی آغاز به کار کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Dmitry Medvedev - Russia CEO Roundtable 2008.jpg|thumb|200px|۲ مارس ۲۰۰۸ [[دمیتری مدودف]] به عنوان رئیس جومور [[روسیه]] انتخاب بیّه.]]
* ۱۲ مارس - بکاشته‌بیّن [[فرج رحو]]، اسقف اعظم [[کلیسای کلدونی]] شهر [[موصل]] [[عراق]] دله توسط گروه تروریستی [[القاعده]].&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080313_v-iraq-archbishop-body-found.shtml جسد اسقف اعظم کلدانی در شمال عراق پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080518_wkf-iraq-christian-court-ruling.shtml حکم اعدام برای «عامل قتل» اسقف کلدانی‌ها] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مارس - انتخابات مجلس شورای اسلامی [[ایران]] دله.
* ۲۹ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[زیمبابوه]].
* ۲۰ مارس - پنجمین سالگرد اشغال عراق توسط نیروئون ائتلاف.

=== آوریل ===
* ۳ آوریل - اتصال باربر پیشرفته اروپایی موسوم به '''ژول ورن اِی‌تی‌وی''' به ایستگاه فضایی بین‌المللی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/04/080403_si-atv-docks.shtml باربر پیشرفته اروپایی به ایستگاه فضایی متصل شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ آوریل - موافقت [[ناتو]] با پیوستن [[آلبانی]] و [[کرواسی]] به [[ناتو|پیمون آتلانتیک شومالی]] و رد درخاست [[مقدونیه|جوموری مقدونیه]] به‌خاطر مخالفت کشور [[یونان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080402_si-nato-meeting.shtml دو کشور دیگر اروپایی به عضویت ناتو درمی آیند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ آوریل - حبس سره‌گی '''نجم‌الدین اربکان'''، اولین نخست وزیر اسلامگرای [[تورکیه]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080404_mf_erbakan.shtml حبس خانگی اولین نخست وزیر اسلامگرای ترکیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ آوریل - انتخابات ریاست جوموری [[مونته‌نگرو]].&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2008-04/07/content_7930682.htm Montenegrin presidential election closes with high turnout], xinhua News Agency&lt;/ref&gt;
* ۱۰ آوریل - انتخابات مجلس مؤسسان [[نپال]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080410_v-nepal-elections.shtml مردم نپال به پای صندوقهای رای رفتند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ آوریل - انتخابات عمومی ایتالیا و پیروزی [[برلوسکونی]] به عنوان نخست وزیر [[ایتالیا]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080414_wmt-an-shr-italy.shtml سیلویو برلوسکونی اعلام پیروزی کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
[[پرونده:Pope_Benedict_XVI_acknowledges_the_cheers_of_the_crowd.jpg|thumb|200px|پاپ بندیکت شانزدهم '''فرودگاه ِنظامی ِاندروز ِمریلند''' دله.]]
* ۱۵ تا ۲۰ آوریل - سفر پاپ بندیکت شانزدهم به [[موتحده ایالات]] و بازدید از شهرون واشنگتن و نیویورک.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080415_wmj-pope-us.shtml سفر پاپ به آمریکا آغاز بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3279869,00.html تأثیرات مثبت سفر پاپ به آمریکا] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ آوریل - درگیری سامونی سربازای [[ایران]] و [[افخانئون|افغانستان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080420_k-ram-iran-afghan-clash.shtml «درگیری» مرزی سربازان ایران و افغانستان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ آوریل - وام صد میلیاردی بانک مرکزی بریتانیا به بانک‌ئون بریتانیایی با هدف کاهش محدودیت‌ئون بخش اعتبارات بانکی وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/04/080421_he-uk-banks.shtml وام صد میلیاردی دولت به بانکهای بریتانیایی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ آوریل - روز جهونی زمین.
* ۲۴ آوریل- موفقیت مائوئیست‌ئون انتخابات [[نپال]] دله و وعده وشون ملغای نظام سلطنتی وسّه این کشور دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_he-nepal-election.shtml موفقیت مائوئیست‌ها در انتخابات نپال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۵ آوریل - انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه توسط [[سیا|سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_wmj-wkf-syria.shtml انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ آوریل - درگیری‌ئون خونین ایلام دله پیرامون دور دوم انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100631/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4732.html «درگیری‌ئون خونین ایلام دله»] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۷ آوریل - ترور ناموفق [[حامد کرزای]] رئیس جومور [[افغانستون]] توسط شبه‌نظامیون [[طالبون]] مراسم سالگرد پیروزی [[مجاهدین افغان]] [[کابل]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080427_s-kabul-ceremoney-blast.shtml حامد کرزی از یک حمله در کابل جان به سلامت برد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100557/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4738.html ترور نافرجام حامد کرزی] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۸ آوریل - هفتاد کوشته و چارصد زخمی براثر بخاردن دِتا قطار شرق [[چین]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080428_bd-china-train.shtml بیش از هفتاد کشته در برخورد دو قطار در چین ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ آوریل - [[کوبا]] اجرای حکم اعدام ره رسما متوقف هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080429_he-cuba-reforms.shtml کوبا اجرای حکم اعدام را متوقف کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ آوریل - انتشار گزارش سالانه وزارت امور خارجه آمریکا درباره «وضعیت تروریسم جهون دله» و نامیدن ''ایران'' به عنوان «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» و ''[[القاعده]]'' به عنوان «گت‌ترین تهدید تروریستی» غرب وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/04/30/o2_state_department_annual.html آمریکا: «ایران همچنان فعالترین دولت حامی تروریسم است»] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111122632/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4792.html آمریکا، ایران را «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» خواند] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3305265,00.html آمریکا: ایران در صدر کشورهای حامی تروریسم قرار دارد] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;

=== مه ===
[[پرونده:Nargis 2008-05-01 0440Z.jpg|thumb|چرخند نرگس میونمار دله قریب به ۱۰۰هزار نفر کوشته جا بی‌یشته.]]
* ۱ مه - انتخابات شهردار لندن و اعضای ۱۴۰ شورای شهر [[انگلستان]] دله و [[ایالت ویلز]] و پیروزی [[بوریس جانسون]] به عنوان شهردار جدید [[لندن]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080504_ag-london-mayor.shtml لندن و شهردار جدید آن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱ مه - افتتاح گت‌ترین آرشیو '''[[هولوکاست]]''' با بیش از ۵۰ میلیون مدرک مربوط به جرایم و قربانیون '''رژیم نازی آلمان''' شهر باد آرولسِن ِ[[آلمان]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100651/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4791.html افتتاح بزرگ‌ترین آرشیو هولوکاست جهان] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱ مه - دست‌کم ۳۵کوشته و ۷۵زخمی براثر دِ انفجار انتحاری دیاله [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080501_v-iraq-suicide-attack.shtml انفجار انتحاری در استان دیاله عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱ تا ۷ مه- هفته جهونی «[[دانشنومه ایرانیکا]]».&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080511220034/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/01/f2_Encyclopaedia_Iranica.html ۱۲ تا ۱۹ اردیبهشت، هفته جهانی «ایرانیکا»] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - فروش قانونی کامپیوترون خانگی [[کوبا]] دله آزاد بیّه، اما دسترسی به [[اینترنت]] هنتا این کشور دله ممنوع هسته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080503_ba-cuba-personal-computer.shtml فروش کامپیوتر کوبا دله رها بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - روز جهونی آزادی مطبوعات.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100624/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4794.html «تبریک» روز جهانی آزادی مطبوعات به شیوه موتلفه] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - «بکاشته بیّن» بیش از ۱۵۰ [[کوردی|کورد]] عضو [[پ‌ک‌ک]] هوایی حمله ارتش تورکیه به شومال [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080503_bd-turkey-kurds.shtml ترکیه۱۵۰ کورد ره بکاشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - اعتراض مردمون [[تبریز]] به تحریف اسم [[فارس دریامونا]] توسط [[امارات]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090109142129/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/03/F5_persian_gulf_tabriz.html اعتراض گسترده مردم تبریز به تحریف نام خلیج فارس] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۴ مه - [[مایکروسافت]] از بخری‌ین [[یاهو]] بخاطر عدم توافق بر سر قیمت، صرف نظر هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080504_me_yahoo_bid.shtml مایکروسافت از یاهو صرف نظر هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۴ مه - حداقل ۷۸هزار نفر بکاشته و ۵۶هزار مفقودالاثر بر اثر چرخند نرگس [[میونمر|برمه]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080506_shr-burma.shtml گردباد در برمه ویرانی گسترده به جای گذاشت ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080516_la-burma-toll.shtml کشته شدگان توفان برمه ۷۸هزار نفر اعلام بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ مه - [[روسیه]] رسما به [[تحریم‌ئون علیه ایران|تحریم‌ئون شورای امنیت سازمان ملل موتحد علیه ایران]] رضایت هدائه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080512005812/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/08/f4_Russia_sanction_Iran_president.html روسیه به تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران پیوست] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۷ مه - از سرگیری حکم «اعدام به‌وسیله تزریق مواد کشنده» آمریکا دله، پس از هشت ماه وقفه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_wmj-execution-us.shtml سرگیری اعدام با «تزریق مواد کشنده» آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۷ مه - [[دمیتری مدودف]]، به عنوان رئیس جومور جدید [[روسیه]] طی مراسمی کاخ کرملین دله، قسِم بخارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_an-russia-president.shtml پوتین ریاست جمهوری روسیه را به مدودف سپرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ مه - دادگاه تجدیدنظر [[لندن]] دله، سازمان مجاهدون خلق ره [[تروریست]] نشناسی‌یه و به حذف ''برچسب تروریستی'' از این گروه رای هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_mojahedin.shtml دادگاه تجدیدنظر در لندن مجاهدین خلق را تروریست نشناخت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703031028/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4848.html دادگاه بریتانیایی: «سازمان مجاهدین خلق، تروریستی نیست»] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - وزیر اطلاعات جوموری اسلامی، انفجار اتا از حسینیه‌ئون شهر [[شیراز]] ره به گروه‌ئون سلطنت‌طلب ایرانی نسبت هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_shiraz_arrest.shtml انفجار شیراز به سلطنت طلبان نسبت هدا بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110626192633/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4861.html سلطنت‌طلب‌ها به طراحی انفجار شیراز متهم شدند] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - درگیری‌ئون شدید خیابونی [[بیروت]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110626193328/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4867.html درگیری‌های خیابانی در بیروت] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_la-az-lebanon.shtml حزب‌الله در معرض تصمیمی سرنوشت ساز] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - '''[[ولادیمیر پوتین]]''' نخست وزیر [[روسیه]] بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080508_mf_putin.shtml پوتین نخست وزیر روسیه شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/News/446797.html موافقت دومای روسیه با نخست وزیری ولادیمیر پوتین] (رادیو فردا)&lt;/ref&gt; 
* ۹ مه - درپی اخلال دولت [[میونمر|برمه]]، [[سازمان ملل موتحد]] کمک‌رسونی به آسیب‌دیده‌ئون «گردباد نرگس» ره متوقف هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_mf_burma_wfp.shtml سازمان ملل کمک رسانی به برمه را متوقف هاکرده] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ مه - [[حزب‌الله لبنان]] کنترل غرب [[بیروت]] ره در دست بَیته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_bd-beirut.shtml حزب‌الله لبنان کنترل غرب بیروت را در دست بیته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - کابینه [[لبنان]] «کودتای خونی» [[حزب‌الله لبنان]] ره محکوم هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-hezbollah-beirut.shtml کابینه لبنان «کودتای» حزب‌الله را محکوم هاکردنه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - [[شمالی کوره|کره شمالی]] شه اسناد برنامه سلاح‌ئون اتمی ره تسلیم [[موتحده ایالات]] هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-korea-nukerecords.shtml کره شمالی اسناد اتمی را تسلیم آمریکا کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:2008 Sichuan earthquake extent.svg|thumb|200px|میزان وسعت زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان.]]
* ۱۱ مه - [[منچستر یونایتد]] قهرمون بریتانیا ِفوتوال ِلیگ برتر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080511_bd-manu-premiership-champion.shtml منچستریونایتد از مقام قهرمونی دفاع هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ مه - حداقل ۵۱هزار نفر بکاشته و ۳۰هزار مفقودالاثر براثر زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان جنوب غربی [[چین]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-china-quake-update.shtml عملیات گسترده امداد و نجات زمین لرزه چین] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080522_shr-china-quake.shtml تلفات زلزله چین از ۵۱ هزار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ مه - دست کم ۶۰کشته و بیش از ۱۵۰زخمی براثر هفت رشته انفجار پیاپی تروریستی شهر جی‌پور [[هند]] دله.&lt;ref&gt; [http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-shr-india-blast.shtml پلیس هند: انفجارهای جیپور تروریستی بود] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ مه - ۵۰۰کشته براثر حمله شورشیون به [[خارطوم]] ِ[[سودان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-sudan-rebel.shtml حمله شورشیون به خرطوم «پانصد» کشته هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - شصتمین سالگرد تأسیس کشور [[اسرائیل]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7389140.stm Israel marks its 60th anniversary], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - تخریب اتا از پایه ستون‌ئون [[آپادانا|کاخ آپادانای شوش]].&lt;ref&gt;[http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=46210 یکی از پایه ستون‌های کاخ آپادانا در شوش تخریب شد] (''خبرگزاری میراث فرهنگی ایران'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - بازداشت شیش تا رهبر [[بهاییت|دین بهائی]] [[ایران]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080515_v-bahie-iran-arrest.shtml «بازداشت شیش تا بهایی رهبر ایران دله»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080705130508/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/15/o2_bahais_arrested_iran.html بازداشت شش تن از رهبران جامعه بهائیان ایران] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ تا ۲۵ مه - شصت و یکمین دوره [[جشنواره فیلم کن]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080514_an-cannes.shtml جشنواره فیلم کن افتتاح شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و انتخاب فیلم فرانسوی کلاس درس به عنوان برنده طلایی نخل این جشنواره.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080525_wkf-cans-winners.shtml فیلم 'کلاس درس' برنده نخل طلایی جشنواره کن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ مه - دولت [[لبنان]] تدابیر اعلام بَیی علیه گروه شبه‌نظامی [[حزب‌الله لبنان]] ره که به شیش روز نبردون داخلی منجر بیّه ره لغو هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080514_si-hezbollah-nocurbs.shtml تدابیر اعلام شده علیه حزب الله لغو بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ مه - دادگاه عالی [[کالیفرنیا]]، ازدواج بین [[همجنسگرائون|لاشیگرون]] ره کالیفرنیا دله قانونی اعلام هاکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080518055649/http://news.yahoo.com/s/ap/20080515/ap_on_re_us/gay_marriage California's top court overturns gay marriage ban], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080520221810/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/16/49924.html دادگاه عالی کالیفرنیا ازدواج همجنسگرائون ره قانونی هاکرده] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ مه - انتخابات پارلمانی کویت.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081008000124/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/17/49964.html برگزاری انتخابات پارلمانی کویت برای پایان «بن‌بست سیاسی»] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ مه - [[پرسپولیس]] ایران ِفوتوال ِلیگ برتر ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080517_bd-iranleague-champion.shtml پرسپولیس قهرمون ایران لیگ برتر بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081211012941/http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/17/o2_perspolise_football_league.html پرسپولیس قهرمون ایران هفتومی لیگ فوتوال بیه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - امضای «توافقنومه دوحه» توسط سیاسی جناح‌ئون ِ[[لوبنان|لبنانی]] تشکیل‌هدائن «دولت ائتلاف ملی» وسّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200805171847/https://www.alarabiya.net/articles/2008/05/21/50171.html رییس ارتش لبنان رییس جمهور می‌شود] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_an-az-doha-talks-lebanon.shtml لبنان سوی ثبات یا دکشی‌بیّن به بن‌بست دیگه؟] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - سراسری انتخابات [[گرجستون]] &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-georgia-elex.shtml گرجستون انتخابات پارلمونی برگزار هاکرد (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - بی‌یشتن بهای [[نفت|نفت خام]] به بشکه‌ای ۱۳۰ دلار.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/05/080521_he-oil-price-high.shtml بهای نفت از بشکه‌ای ۱۳۰ دلار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ مه - قهرمونی تیم فوتبال [[منچستر یونایتد]] [[لیگ قهرمونای اروپا]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080526114004/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/22/50211.html منچستر یونایتد قهرمان اروپا شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080521_championsleague-final.shtml منچستریونایتد قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ مه - فرمون رئیس‌جومور جنوبی آفریخا به ارتش مبنی بر تموم هاکردن به خشونت‌ئون خیابونی علیه مهاجرون سیوپوست.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-sa-mbeki.shtml امبکی به ارتش دستور داد به خشونتها پایان دهد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ مه - تجمع اعتراض‌آمیز گروهی از مردم [[تهران]] در مقابل سفارت [[امارات|امارات متحده عربی]] [[تهران]] دله با دخالت نیروی انتظامی به تشنج دکشی‌یه بیّه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101220023818/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5037.html تجمع در برابر سفارت امارات به خشونت کشیده شد] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ مه - [[روسیه]] مقوم نخست '''مسابقه آواز یوروویژن''' ره کسب هاکرده.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7417527.stm Russia scoops Eurovision victory], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۲۴ مه - '''ژان پیر بمبا''' موعاون سابق رهبر [[کنگو|جمهوری دمکراتیک کنگو]] به جرم اعمال «جنایت علیه بشریت» و به دستور دادگاه بین‌المللی جنایی لاهه دستگیر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_s-dr-congo-arrest.shtml معاون سابق رهبر جمهوری کنگو دستگیر شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ مه - [[میشل سلیمان]] به عنوان دوازدهمین رئیس جمهور [[لبنان]] قسم بخارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_an-lebanon-sleiman.shtml میشل سلیمان به عنوان رییس جمهور لبنان انتخاب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080526113824/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/25/50417.html با اکثریت آرای پارلمان لبنان میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Phoenix landing gear229920.jpg|left|thumb|200px|اتا از اولین تصاویر ارسالی از کاوشگر فینیکس از سیاره [[مریخ]].]]
* ۲۵ مه تا ۸ ژوئن - مسابقات تنیس آزاد فرانسه و قهرمونی [[آنا ایوانوویچ]] رده زنای دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080607_bd-frenchopen-ivanovic.shtml ایوانوویچ قهرمان زنان تنیس آزاد فرانسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و [[رافائل نادال]] رده مردای دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080610_ba-am-nadal.shtml رافائل نادال تنها مزاحم راجر فدرر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ مه - کاوشگر فینیکس با موفقیت ساعت ۲۳:۳۸ جهونی منطقه‌ای قطب شمال ِسیاره [[مریخ]] دله فرو بموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080525_wkf-mars-landing.shtml فرود موفقیت آمیز کاوشگر آمریکایی بر سیاره مریخ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2253816620080526 Orbiter captures Phoenix probe's descent to Mars], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.yahoo.com/s/ap/phoenix_mars;_ylt=A0WTcW6yBDpIjy0AQRSs0NUE Mars lander completes first day on Red Planet], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۲۷ مه - آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی به شورای حکام و اعضای شورای امنیت سازمان ملل موتحد دله از «نگرانی جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران» خور هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080526_an-iaea-report.shtml «ایران درباره برنامه هسته‌ای خود اطلاعات نمی‌دهد»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2008/may/27/iran.unitednations UN watchdog accuses Iran of refusing to reveal nuclear aims], The Guardian&lt;/ref&gt;
* ۲۸ مه - مجلس قانون اساسی نپال به اتفاق آرا، به ۲۴۰ سال نظام سلطنتی [[نپال]] دله پایان هدائه و رسما اعلام «جوموری» هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080528_ba-nepal-republic-vote.shtml نپال به براندازی سلطنت رای هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111105342/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/_240.html پایان ۲۴۰ سال رژیم سلطنتی در نپال] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مه  - دست کم ۱۶ بکاشته و ۳۰ زخمی انفجار انتحاری اتا مرکز استخدام پلیس شهر [[سنجار]]، نزدیکی شهر [[موصل]] شمال [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080529_nh-iraq-bomb.shtml تلفات سنگین حمله انتحاری عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مه  - [[نیویورک|ایالت نیویورک]]، [[لاشی|ازدواج همجنس‌گرایان]] ره به رسمیت بشناسی‌یه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111120135/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5109.html نیویورک، ازدواج افراد همجنس را به رسمیت شناخت] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ مه  - دستور رسمی دولت [[نپال]] به [[گیانندرا]]، شاء سابق نپال «تخلیه کاخ سلطنتی» وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080530_nh-nepal.shtml دستور به شاء سابق نپال تخلیه کاخ سلطنتی وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۱ مه  - رِقِدبوردن کتیبه [[هخامنشیون|دوران هخامنشی]] [[جزیره خارک]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080531_an-inscription-khark.shtml کتیبه دوران هخامنشی در جزیره خارک تخریب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111019195232/http://radiozamaaneh.com/special/2008/05/post_563.html تخریب کتیبه هخامنشی در خارک] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳۱ مه - کپّل هاکردن فضاپیمای دیسکاوری مرکز فضایی کندی جه به [[فضا]] برسنی‌یه بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080531_wmt-discovery-shuttle.shtml شاتل دیسکاوری عازم فضا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
	
=== ژوئن ===
* ۱ ژوئن - [[علی لاریجانی|علی اردشیر لاریجانی]] رئیس هشتمین دوره [[مجلس شورای اسلامی]] بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080604004655/http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1141737&amp;Lang=P با رای نمایندگان مجلس؛ لاریجانی رئیس دائمی مجلس هشتم شد] (''ایسنا'')&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئن - کشته‌بیّن دست کم هشت نفر [[حمله انتحاری|انفجار انتحاری]] نزدیک سفارت [[دانمارک]] ِ[[پاکستون]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080605023428/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/02/50846.html ده‌ها کشته و زخمی بر اثر انفجار در نزدیک سفارت دانمارک در پاکستان] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;،
* ۳ ژوئن - [[اوباما]] با کسب نماینده‌ئون لازم، امید اصلی مقوم ریاست جوموری آمریکا از سوی حزب دموکرات بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/06/04/us/politics/04elect.html?_r=2&amp;hp&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Obama Clinches Nomination; First Black Candidate to Lead a Major Party Ticket], The New York Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080604_me_obama_clinton.shtml اوباما شه  ره نومزه پیروز حزب دموکرات بخونسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئن - پیروزی تیم [[هاکی یخ سر|هاکی]] [[دیترویت رد وینگز]] بر [[پیتزبوزگ یپنگوئنز]] و قهرمونی این تیم فصل ۲۰۰۸ [[جام استنلی]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/sportsNews/idUSSP15935620080605 Red Wings fight off Penguins to claim Stanley Cup], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئن - دادگاه قانون اساسی، اصلاحیه پارلمون تورکیه بر قانون اساسی ره لغو هاکرده و بدین ترتیب، حجاب اسلامی دانشگاه‌ئون تورکیه دله بار دیگر ممنوع بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0583906420080605 Court annuls Turkish headscarf bill, blow to government], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080605_mf_turkey_hijab.shtml حجاب بار دیگر دانشگاه ئون ترکیه دله ممنوع بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئن - [[هیلاری کلینتون]] شه تلاش‌ئون ره احراز سمت اولین رئیس جومور زن آمریکا وسّه پایان هدائه و از [[باراک اوباما]] حمایت هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080607_nh-hillary-quit.shtml هیلاری کلینتون از باراک اوباما حمایت کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/06/07/us/politics/07cnd-campaign.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin Ending Her Bid, Clinton Backs Obama], The New York Times&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئن - تصویب طرحی قانونی [[مجلس شورای ملی مصر]] دله درمورد منع قانونی [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.&lt;ref name=autogenerated2&gt;[https://web.archive.org/web/20080611023034/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/08/51177.html منع قانونی کیجائون ختنه مصر دله] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:UEFA EURO 2008 New Logo.svg|thumb|194 px|نشان [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]]]]
* ۷ ژوئن تا ۲۹ ژوئن - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]] کشورون [[اتریش]] و [[سوئیس]] دله.
* ۸ ژوئن - تصویب قانونی مبنی بر «جرم بشناسی‌ین» [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
* ۸ ژوئن - وقوع [[زلزله|زلزله‌یی]] به قدرت ۶٫۵ ریشتر، نزدیکی شهر [[پاتراس]] [[منطقه پلوپونز]] [[یونان]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080608_nh-greece-earthquake.shtml زلزله شدید یونان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ ژوئن - بکاشته‌بیّن ۱۲ نفر پی انفجار دِتا بمب شهر [[الاخضریه]] شرق [[الجزایر]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304211031/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/09/51226.html انفجارون پی در پی شرق الجزایر ۱۲ کوشته بییشته] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ ژوئن - بساتن سریعترین [[ابررایانه]] جهون توسط شرکت آمریکایی آی‌بی‌ام.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/06/080609_ba-roadrunner.shtml ابرکامپیوتر جدید به سرعت «پتافلاپ» رسید] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۹ ژوئن - کشف و نابودی «گت‌ترین محموله [[مواد مخدر]] جهون» [[افغانستون]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/06/080611_si-afghan-drughaul.shtml کشف گت ترین محموله مواد مخدر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ ژوئن - دربَوِردِن سرمایه‌ئون [[ایران]]، [[اروپا]] جه.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSDAH02552720080610 Iran withdrawing assets from Europe banks], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۰ ژوئن - بکاشته‌بیّن شیخ [[علی الندا]]، رئیس [[قبیله بوناصر]] [[تکریت]] [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080610_nh-saddam-tribe.shtml رئیس قبیله صدام بکاشته بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080614020504/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/10/51295.html رئیس قبیله صدام حسین در یک بمب گذاری کشته شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئن - بکاشته‌بیّن ده‌ها نفر سانحه تش‌سوجی هواپیمایی سودان ِفرودگاه بین‌المللی خارطوم ِ[[سودان]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL1051333720080611 Sudan plane death toll is at least 28: official], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئن – ول هاکردن کاخ سلطنتی نارایانهیتی توسط [[گیانندرا]]، آخرین شاء ِ[[نپال]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080611_si-nepal-oustedking.shtml شاء نپال کاخ سلطنتی جه دربورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSDEL19787820080611 Deposed king quits palace but vows to stay in Nepal], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژوئن - تعهد بیش از ۲۰ میلیارد دلار کومک به [[افغانستون]]، توسط ۶۸ کشور شرکت کننده نشست پاریس دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSPAB004126 Conference raises $20 bln for Afghanistan-France], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژوئن – '''رای دیوان عالی آمریکا''' مبنی بر لزوم محاکمه زندانیون [[بازداشتگاه گوانتانامو]] دادگاه‌ئون غیرنظامی دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080612_shr-guantanamo.shtml ضربه‌ای دیگر به جنگ بوش با تروریسم] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSWAT00965420080612 Supreme Court rules for Guantanamo prisoners], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۶ ژوئن - قهرمونی تیم فوتبال [[باشگاه فوتوال استقلال|استقلال تهران]] جام حذفی باشگاه‌ئون ایران دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080616_ba-hazfi.shtml استقلال برای پنجمین بار قهرمان جام حذفی شد ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;
* ۱۹ ژوئن - [[بحران غزه (۲۰۰۸-۲۰۰۷)|پس از ماه‌ئون جنگ]]، تش‌دَوِس میون [[اسرائیل]] و [[حماس]] به مدت ۶ ماه [[نوار غزه]] دله شروع بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200924182928/https://www.alarabiya.net/articles/2008/06/19/51761.html العربیه فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080619_mf_truce.shtml بی‌بی‌سی فارسی]
&lt;/ref&gt;
* ۲۹ ژوئن - [[تیم ملی فوتوال اسپانیا]] قهرمون [[جام ملت‌ئون اروپا|یورو ۲۰۰۸]] بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703015034/http://radiozamaaneh.com/news/2008/06/post_5483.html زمونه رادیو]&lt;/ref&gt;


=== ژوئیه ===
* ۱ ژوئیه - [[فرانسه]] جانشین [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اتحادیه اروپا]] بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3450100,00.html آغاز ریاست فرانسه بر اتحادیه اروپا] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;
* ۱ ژوئیه - ممنوعیت استفاده [[چربی ترانس]] جه رستوران‌ئون [[نیویورک|ایالت نیویورک]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN0144154920080701 New York City restaurants go trans-fat-free], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئیه - آزادی [[اینگرید بتانکورت]] و سه گروگان آمریکایی سازمان چریکی انقلابی [[فارک]] [[کلمبیا]]، پس از شش سال و نیم اسارت.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-betancourt-colombia.shtml گروگان فرانسوی پس از شش سال در کلمبیا «نجات یافت»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/burningIssues/idUKN0240478720080702 Colombia rescues Betancourt, ۳ U.S. hostages], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئیه - حمله انتحاری اورشلیم توسط اتا [[عرب]] [[فلسطین|فلسطینی]]، با اتا دستگاه [[بولدوزر]] به دِ [[اتوبوس]] در حال حرکت و قتل حداقل ۳ نفر و ۶۶ نفر زخمی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_an-jerusalem-bulldozer.shtml سه کشته در حادثه بولدوزر بیت المقدس] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0243020020080702 Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/02/AR2008070200529.html Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Washington Post&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Venus Williams WTT.jpg|left|thumb|190px|ونوس ویلیامز قهرمون جام تنیس ویمبلدون]]
* ۳ ژوئیه - [[حزب‌الله لبنان]] تعویض اسیرون جنگی با [[اسرائیل]] ره رسما تأئید هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-hezbollah-prisoners.shtml مبادله حزب‌الله با اسرائیل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ ژوئیه - آغاز پروازون مستقیم میون [[چین]] و [[تایوان]] پس از ۶۰ سال.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080704_si-china-taiwan.shtml آغاز پروازهای مستقیم میان چین و تایوان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSPEK33595520080704 Historic China-Taiwan flights take off], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئیه تا ۲۷ ژوئیه - نود و پنجمین [[تور دو فرانس]].
* ۶ ژوئیه - بکاشته بیّن ۱۰ پلیس پاکستونی انفجار انتحاری [[اسلام‌آباد]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_ba-pakistan-blast.shtml ده پلیس در انفجار پاکستان کشته شدند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0657520220080706 At least ۸ dead in blast near Pakistani mosque], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئیه - بانک مرکزی ایران، نرخ تورم ره ۲۰ و هفت دهم درصد اعلام هاکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081012012826/http://www.radiofarda.org/Article/2008/07/05/f5_Iran_inflation_20_percent.html تورم در ایران از مرز ۲۰ درصد گذشت] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئیه - بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی [[عراق]] توسط [[امارات موتحده عربی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_nh-iraq-uae.shtml بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی عراق توسط امارات] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۳ ژوئن تا ۶ ژوئیه - مسابقات [[قهرمانی ویمبلدون|جام تنیس ویمبلدون]] و قهرمونی [[ونوس ویلیامز]] ''زنای رج'' دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/07/080705_an-wimbeldon-12.shtml یادداشت‌های ویمبلدون] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و [[رافائل نادال]] ''مردای رج'' دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0657221920080707 Nadal steals Federer's crown], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۷ تا ۹ ژوئیه - اجلاس سران [[گروه هشت]] [[جزیره هوکایدو]] کشور [[جاپون|ژاپن]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080707_wmj-g8.shtml اقتصاد موضوع اصلی اجلاس جی ۸ است] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئیه - حداقل ۴۰ بکاشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر اثر حمله انتحاری مقابل سفارت [[هند]] [[کابل]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/07/080707_ram-kabul-bombing.shtml ده‌ها کشته در حمله انتحاری به سفارت هند در کابل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئیه - شروع عرضه نسخه جدید آی‌فون ِاپل ۲۲ کشور، آی‌فون جدید مجهز به سامانه موقعیت‌یاب جهونی (GPS) هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|
|نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/07/080711_ba-iphone-3g.shtml
|عنوان = فروش آی فون جدید آغاز شد
|ناشر = بی‌بی‌سی فارسی
}}&lt;/ref&gt;
* ۱۶ ژوئیه - [[اسرائیل]] و گروه [[حزب‌الله لبنان|حزب الله لبنان]] زندانیون و اجساد قربانیون درگیری بین دِ طرف ره دِ سال پس از جنگ ۳۳ روزه تابستان ۲۰۰۶ مبادله هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080716_he-lebanon-israel.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۱ ژوئیه - [[رادوان کاراجیچ]] رهبر صرب‌ئون [[بوسنی و هرزگووین|بوسنی]] زمون جنگ داخلی این کشور دهه نود دله، بازداشت بیّه، وه متهم به رهبری عملیات کشتار ۷۵۰۰ مردی و نوجوون ریکای [[ایسلام|مسلمون]] پس از سقوط شهر [[سربرنیتسا]] سال ۱۹۹۵ گادر هسته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080721_wmj-karadzic.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;

=== اوت ===
[[پرونده:Bird's Nest stadium, May 2008.jpg|thumb|آشیانه پرنده، استادیوم اصلی بازی‌ئون المپیک ۲۰۰۸ پکن.]]
* ۱ اوت - دومین و آخرین خورشیدبَییتی سال ۲۰۰۸ میلادی شومال [[کانادا]]، [[روسیه]]، [[مغولستون]] و [[چین]] دله به صورت کلی و سراسر [[اروپا]]، [[آسیا]] و [[شومالی آمریکا]] دله به صورت جزئی رویت بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/08/080731_si-eclipse-friday.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112091326/http://radiozamaaneh.com/naseri/2008/07/post_67.html زمونه رادیو]&lt;/ref&gt;
* ۶ اوت – با اتا کودتای نظامی موریتانی دله گت ِفرماندهون نظامی قدرت ره این کشور دله به دست بَیتنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080810004245/http://www.alarabiya.net/articles/2008/08/06/54380.html ''العربیه فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۷ اوت - با چن روز جنگ سنگین میون نیروئون دولتی [[گورجستون]] و استقلال طلبان [[جنوبی اوستیای]]، [[گورجستون]] اقدام به اعلام [[تش‌دوس]] و سپس تصرف [[تسخینوالی|سخینوالی]] ([[جنوبی اوستیای]] نیشتنگاء) هاکرده، روز ۸ اوت روسیه هم این جنگ دله بموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/08/080807_shr-osetia.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اوت - روح‌الله نیکپای، تکواندوکار زیر ۵۸ کیلوگرم [[افغانستون]] اولین مدال تاریخ شه کشور ره المپیک دله به دست بی‌یارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/08/080820_ba-olympics-afghanistan.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۴ اوت - سقوط پرواز شماره ۶۸۹۵ هواپیمایی آسمون نزدیکی [[بیشکک]] ِ[[قرقیزئون]] باعث بکاشته بیّن ۶۸ مسافر از ۹۰ سرنشین وه بیّه.&lt;ref name=AP&gt;{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده=Saralayeva, {{چر}}Leila |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= [http://ap.google.com/article/ALeqM5i8ZYB2OBDNkh6H6fm6hogTD4HrfAD92P3V2O1 68 die, 22 survive airliner crash in Kyrgyzstan] |ژورنال= |نشریه=آسوشیتد پرس|تاریخ=2008-08-25  |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2008-08-25. &lt;/ref&gt;
* ۸ تا ۲۴ اوت - بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله.
* ۲۵ تا ۲۸ اوت - [http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Democratic_National_Convention گردهمایی ۲۰۰۸ حزب دمکرات آمریکا] و معرفی [[باراک اوباما]] به عنوان نامزد نهائی حزب دموکرات آمریکا مقام ریاست جوموری و [[جو بایدن|جوزف بایدن]] به عنوان نامزد پست معاونت ریاست جوموری کشور وسّه.

=== سپتامبر ===
[[پرونده:Palin speaking at RNC-20080903.jpg|thumb|180 px|سخنرانی [[سارا پیلین]] نومزه معاونت رئیس جومور حزب جوموری خواهون جه]] 
* ۱۴ سپتامبر - یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ متعلق به [[روسیه]] بر اثر بخوردن به اتا کوه سلسله جبال اورال دله سقوط هاکرده و همه ۸۸ سرنشین وه که شامل ۲۱ تبعه خارجی و ۶ خدمه هم بینه بکاشته بینه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080915143816/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/14/56567.html ''العربیه فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۶ تا ۱۷ سپتامبر - بازی‌ئون پارالمپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله.

=== اکتبر ===
[[پرونده:BarackObama2005portrait.jpg|thumb|[[باراک اوباما]] رئیس جومور موتحده ایالات بیّه]]

* 5 اکتبر - [[کاکا]] به عنوان بهترین فوتوالیست جهون از سوی [[فیفا]] انتخاب بیّه.
* ۶ اکتبر - وقوع زلزله جمهوری [[قرقیزئون]] دله باعث بکاشته‌بیّن دست کم ۷۰ نفر و زخمی بیّن ده‌ها نفر دیگر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/10/081006_shr-kyrgyzstan-quake.shtml بی‌بی‌سی] ''ده‌ها کشته و زخمی در پی زلزله در قرقیزستان''&lt;/ref&gt;
* ۱۸ اکتبر - تیم فوتوال نوجوونای ایران، آسیا ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111111181207/http://radiozamaaneh.org/news/2008/10/post_6715.html نوجوان ایران قهرمان آسیا] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۹ اکتبر - تیم ملی فوتسال برزیل چارمین بار وسّه جهون ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081020210030/http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=768244 تیم ملی فوتسال برزیل برای چهارمین بار قهرمان جهان شد] (''خبرگزاری مهر'')&lt;/ref&gt;

=== نوامبر ===
* ۴ نوامبر - با برگوزاری انتخابات سراسری موتحده ایالات آمریکا، [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور این کشور]] ،۱۱ فرماندار، تمومی ۴۳۵ نماینده مجلس و ۳۵ نماینده از صد نماینده مجلس سنا انتخاب بَینه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081104_si-us08-congress.shtml افزایش کرسی‌های دموکرات‌ها در مجلس سنا] ''(بی‌بی‌سی فارسی)''&lt;/ref&gt;
* ۴ نوامبر - [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|انتخابات ریاست جوموری آمریکا]] دله [[باراک اوباما]] نومزه حزب دموکرات با بَیتن ۳۶۴ رای کالج انتخاباتی برابر رقیب جوموری‌خائش سناتور [[جان مک‌کین|جان مک کین]] که ۱۶۲ رای کالج ره بَییت‌بی‌یه به عنوان ۴۴امین [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور موتحده ایالات]] انتخاب بیّه، وه اولین رنگین پوستی هسته که به این مقوم برسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7697829.stm بی‌بی‌سی ، ''US election results map'']
&lt;/ref&gt;
* ۱۳ نوامبر - کشورون منطقه [[یورو]] اولین‌بار وسّه زمون تشکیل [[اتحادیه اروپا]] گادِر وارد دوره رکود اقتصادی بینه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/2008/11/081114_nh_eurozone_recession.shtml بی‌بی‌سی فارسی] ''منطقه یورو وارد دوره رکود اقتصادی شد''&lt;/ref&gt;
* ۲۶ نوامبر - اتا رشته حملات تروریستی بمبئی دله باعث بکاشته بیّن ۱۹۵ نفر بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081128_nh_mumbai_scenes.shtml|عنوان=پایان گروگان گیری در یکی از هتل های بمبئی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}&lt;/ref&gt;
=== دسامبر ===
[[پرونده:Flag of Switzerland.svg|thumb|[[سوئیس]] ۱۲ دسامبر ۲۰۰۸ به پیمون شنگن اضافه بیّه.]]
* ۶ دسامبر - قتل اتا نوجوون ۱۵ ساله به دست پلیس [[آتن]]، به درگیری چن روزه میون پلیس و مردم [[یونان]] موجب بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=75377 همشهری آن لاین[&lt;/ref&gt;
* ۱۲ دسامبر - [[سوئیس|سوییس]] مرکز اروپا دله به پیمون اروپایی [[شینگن]] که در خصوص راه بوردن آزادانه داخل کشورون [[اروپا اتحادیه]] هسته اضافه بیّه.&lt;ref&gt;[http://iscanews.ir/fa/ShowNewsItem.aspx?NewsItemID=265196 سوییس به پیمان اروپایی شینگن پیوست.]&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ دسامبر - گروهی از نظامیون [[گینه]] دله پس از بمردن [[لانسانا کونته]]، رئیس جومور، دست به کودتای نظامی بزونه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081225_he_guinea_coup.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۷ دسامبر - [[اسرائیل]] اتا سلسله حملات هوایی ره علیه نوار غزه شروع هاکرده، این حملات بیش از ۱۳۰۰ بکاشته و ۵۳۰۰ مجروح جابی‌یشته. بین کوشته‌ئون و زخمیون عده زیادی از وچون و زنان و افراد غیرنظامی بدی‌یه وانّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081228_wmj-gaza-university.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

== بمردهگان ==
=== ژانویه ===
[[پرونده:Heath Ledger.jpg|thumb|120px|[[هیت لجر]]]]

* ۸ ژانویه - ''' موشه لِوی'''، ژنرال اسرائیلی و دوازدهمین فرمونده ستاد کل نیروئون دفاعی اسرائیل.&lt;ref name=HA&gt;[https://web.archive.org/web/20081007054050/http://www.haaretz.com/hasen/spages/942929.html Ex-IDF chief Moshe Levy dies at 72] Haaretz, 10 January 2008&lt;/ref&gt; 
* ۱۱ ژانویه - '''ادموند هیلاری '''، اولین فاتح [[اورست|قله اورست]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080110_si-edmundhillary-dead.shtml ادموند هیلاری، اولین فاتح قله اورست بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژانویه - '''احمد عاشورپور'''، خواننده، آهنگساز و ترانه‌سرای ایرانی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111111174956/http://isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1068052&amp;Lang=P احمد عاشورپور بمرده] (''خورگزاری دانشجویون ایران'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ ژانویه - '''سید جعفر شهیدی'''، مورخ ایرانی و استاد [[فارسی|زوون و ادبیات فارسی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305052150/http://radiozamaaneh.com/news/2008/01/post_3533.html جعفر شهیدی مورخ و ادیب بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ ژانویه - '''بابی فیشر'''، [[شطرنج|شطرنج‌باز]] [[آمریکا|آمریکایی]] و قهرمون سابق جهون.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080118_v-bobby-fischer-chess-dies.shtml بابی فیشر اسطوره شطرنج جهان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ ژانویه - '''هیت لجر '''، بازیگر [[استرالیا|استرالیایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_si-heathledger-dead.shtml جسد هیت لجر هنرپیشه هالیوود در منزلش پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۷ ژانویه - '''ممد سوهارتو'''، رئیس جومور قبلی [[اندونزی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080128_wkf-s-shharto.shtml رئیس جمهور پیشین اندونزی به خاک سپرده شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== فوریه ===
* ۲ فوریه - '''احمد بورقانی'''، فعال سیاسی [[ایرانی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/02/080202_bd-bourghani-death.shtml احمد بورقانی، نماینده سابق مجلس ایران، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ فوریه - '''مهاریشی ماهش یوگی'''، مرشد [[هندی]] آئین قدیمی عرفان.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/02/06/world/asia/06maharishi-1.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=maharishi&amp;st=nyt&amp;oref=slogin Maharishi Mahesh Yogi, Spiritual Leader, Dies], The New York Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_shr-yogi-obituary.shtml شرح حال ماهاریشی یوگی، مرشد نامی هند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ فوریه - '''نیکول فریدنی'''، عکاس و طبیعت‌نگار [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111105744/http://radiozamaaneh.com/news/2008/02/post_3805.html نیکول فریدنی «عکاس طبیعت» بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۹ فوریه - '''ژازه تباتبایی'''، نقاش، شاعر و مجسمه‌ساز [[ایران]]ی.&lt;ref&gt; [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080209_m-mz-jazeh-tabatabaei-death.shtml بمرده ژازه تباتبایی؛ «پیکاسوی ایران»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ فوریه - '''عماد مغنیه'''، فرمونده [[حزب‌الله لبنان|ستاد عملیات ویژه حزب‌الله لبنان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080213_an-syria-bomb.shtml استقبال آمریکا، تاسف ایران از مرگ عماد مغنیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080217064218/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/13/africa/ME-GEN-Lebanon-Mughniyeh-Profile.php Slain Hezbollah commander Imad Mughniyeh had long history of attacks], The Herlad Tribune&lt;/ref&gt;
* ۱۵ فوریه - '''امنون نتسر'''، ایران‌شناس، مورخ و استاد ارشد دانشگاه عبری اورشلیم.&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFAFA/isrelIraninans/160208-ManonNetzer پروفسورامنون نتسر استاد ایرانشناس و پژوهشـگر بـزرگ تـاریخ و فـرهنگ یهودیان ایران چشم از جهان فروبست] (''وزارت خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;
* ۱۸ فوریه - '''آلن رُب‌گریه'''، نویسنده و فیلم‌ساز [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120108160938/http://www.ketabnews.com/detail-6728-fa-1.html آلن روب گری‌یه بمرده] (''خورگزاری کتاب ایران'')&lt;/ref&gt;

=== مارس ===
[[پرونده:Charlton Heston Civil Rights March 1963.jpg|thumb|120px|چارلتون هستون]]
* ۱۲ مارس - '''مریم فیروز'''، فعال سیاسی و از اعضای [[حزب توده]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080313_mf_firouz.shtml مریم فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715150943/http://radiozamaaneh.com/news/2008/03/post_4214.html مریم فیروز بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۸ مارس - '''آنتونی مینگلا'''، کارگردان و فیلم‌نومه‌نویس [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/03/080318_an-minghella.shtml آنتونی مینگلا، کارگردان «بیمار انگلیسی» بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۹ مارس - '''ثمین باغچه‌بان'''، شاعر، نویسنده، آهنگساز و مترجم [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080317_shr-sz-norouz.shtml ثمین باغچه‌بان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۹ مارس - رآرتور چارلز کلارک'''، نویسنده، مخترع و دانشمند [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/03/080318_si-arthur-clarke.shtml آرتور سی کلارک نویسنده علمی تخیلی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مارس - '''فریدون آدمیت''' نویسنده و تاریخ‌نویس معاصر ایرانی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080515214142/http://www.aftabnews.ir/vdch6wn23mniq.html فریدون آدمیت بمرده]، خورگزاری آفتاب&lt;/ref&gt;
=== آوریل ===

* ۵ آوریل - '''چارلتون هستون'''، بازیگر [[آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080406_nh-heston-dies.shtml چارلتون هستون هنرپیشه مشهور آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ آوریل - '''جان ویلر'''، [[فیزیک|فیزیک‌دون]] [[آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/science/2008/apr/16/usa John Wheeler, died at age 96], The Guardian&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Albert Hofmann Oct 1993.jpg|thumb|120px|[[آلبرت هافمن|آلبرت هوفمن]]]]
* ۱۶ آوریل - '''ادوارد لورنز''' ، [[ریاضی|ریاضی‌دون]] [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]]، هواشناس و نظریه بحران ِپی‌یر.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/24165010/ Father of chaos theory dies at 90], MSNBC&lt;/ref&gt;
* ۱۷ آوریل - '''امه سزر'''، شاعر فرانسوی‌زوون و فعال سیاسی [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080419_me_cesaire_death.shtml امه سزر، موج آفرین با مرگ و زندگی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ آوریل - '''آلبرت هوفمن'''، [[شیمی]]‌دون [[سوئیس|سوئیسی]] و مخترع [[ال‌اس‌دی]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1912485/Albert-Hofmann,-LSD-inventor,-dies.html Albert Hofmann Died], Daily Telegraph&lt;/ref&gt;
=== مه ===
[[پرونده:Sydney Pollack.jpg|thumb|120px|[[سیدنی پولاک]]]]
* ۳ مه - '''اسماعیل داورفر'''، بازیگر سینما، [[تیاتر]] و [[تلویزیون]] ایران.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8702140971 «اسماعیل داورفر» بمرده] (''فارس نیوز'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - '''فرهنگ معیری'''، «ایران ِگریم ِپیــیــِر».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080510_an-moayeri.shtml گریم ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۶ مه - '''کاوه عزیزپور'''، فعال سیاسی [[کوردستون|کورد]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080613202638/http://iranhr.net/spip.php?article361 The Kurdish political activist died at the hospital-allegedly as a result of torture in the prison], Iran Human Rights&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080525_mf_azizpour.shtml بمردن اتا فعال دیگر کورد زندان دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۳ مه - '''فریدون جم'''، رئیس ستاد ارتش شاهنشاهی و دیپلمات ایرانی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080524_mf_am_djam.shtml ارتشبد جم، داماد و همدم تبعید رضاشاء بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ مه - '''لوئیز فیروز'''، اسب‌شناس و کاشف نوعی ایرانی اسبون جه با اسم «اسب‌چه کاسپین».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/multimedia/story/2008/05/080528_pm-louise-firouz.shtml لوئیز فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ مه - '''سیدنی پولاک'''، کارگردون مشهور [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080527_ps-sydneypollack.shtml سیدنی پولاک بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112093421/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5081.html سیدنی پولاک بمردنی روز] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;

=== ژوئن ===
[[پرونده:Shakibai Khosrow.jpg|thumb|120px|[[خسرو شکیبایی]]]]
 [[پرونده:YvesSaintLaurent.jpg|thumb|120px|ایو سن لورن]]
* ۱ ژوئن - '''ایو سن لورن'''، طراح لباس مشهور [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7430487.stm Fashion king Saint Laurent dies], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئن - '''الیزابت اسپرینگز''' بازیگر انگلیسی.&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph&quot;&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2242457/Elizabeth-Spriggs.html Elizabeth Spriggs], ''[[The Daily Telegraph]]'', [[July 3]] [[۲۰۰۸ (میلادی)|2008]]&lt;/ref&gt;
* ۳ ژوئن - '''مل فرر''' بازیگر و کارگردان [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080604_an-mel-ferrer.shtml مل فرر، هنرپیشه کهنه‌کار آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئن - [[نادر ابراهیمی]]، داستان‌نویس موعاصر [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080605_bd-nader-ebrahimi-death.shtml نادر ابراهیمی، نویسنده ایرانی، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
=== ژوئیه ===
* ۷ ژوئیه - '''الیزابت اسپرینگز'''، هنرپیشه [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph&quot;/&gt; 
* ۱۸ ژوئیه - ''' [[خسرو شکیبایی]] '''، بازیگر مطرح [[ایران]]ی سن ۶۴ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080721003932/http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=717605 آشفتگی‌های «حمید هامون» با مرگ شکیبایی پایان گرفت] ''(خبرگزاری مهر)''&lt;/ref&gt;
* ۱۹ ژوئیه - '''آن لمبتون'''، ایران‌شناس و زوون‌شناس برجسته [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/Article/2008/07/31/o2_lampton_iran.html آن لمبتون، ایران شناس بریتانیایی؛ از سفارت تا پژوهش] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۸ ژوئیه - '''سوزان تمیم'''، خواننده پاپ [[لوبنان|لبنانی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080805105055/http://www.alarabiya.net/articles/2008/07/30/53977.html بررسی علت قتل مبهم ات خاننده زن لبنانی دبی دله] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== اوت ===
* ۳ اوت - '''آلکساندر سولژنیتسین'''، نویسنده مشهور [[روسیه|روسی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080803_wmj-solzhenitsyn.shtml سولژینیتسین نویسنده مشهور روسیه بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ اوت - '''محمود درویش'''، شاعر مشهور [[فلسطین|فلسطینی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080809_v-ha-darwish-arab-poet-dies.shtml مرگ صدای محمود درویش را برای همیشه خاموش کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اوت - '''هوآ گوئوفنگ'''، صدراعظم و رئیس حزب کمونیست چین.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/08/21/world/asia/21hua.html?_r=2&amp;ref=world&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Hua Guofeng, Transitional Leader of China After Mao, Is Dead at 87], New York Times&lt;/ref&gt;
* ۲۳ اوت - '''توماس هاکل ولر'''، ویروس‌شناس [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل پزشکی جایزه]].
* ۲۷ اوت - '''ایبی ناتان'''، فعال صلح [[ایران]]ی -[[اسرائیل|اسرائیلی]].&lt;ref&gt;[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/2870808-EibiNathan.htm اسطوره اسرائیلی تلاش در راه صلح با اعراب، که زاده ایران بود در سن ۸۱ سالگی بمرده] (''وزارت امور خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120118130009/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1836834,00.html Israeli Peace Activist Nathan Dies], Time&lt;/ref&gt;

=== سپتامبر ===
[[پرونده:David Foster Wallace headshot 2006.jpg|thumb|120px|دیوید فاستر والاس]]
* ۱۲ سپتامبر - '''دیوید فاستر والاس''' نویسنده [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] بر اثر شه‌کوشی.&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/news/local/la-me-wallace14-2008sep14,0,7461856.story Writer David Foster Wallace found dead]&lt;/ref&gt;
* ۱۵ سپتامبر - '''ریچارد رایت''' نوازنده کیبورد و اتا از بنیانگذارون گروه راک پینک فلوید.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2008/09/080915_pm-pink-floyd-wright.shtml ''بی‌بی‌سی فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۲۶ سپتامبر - '''پل نیومن''' بازیگر [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[اوسکار|اوسکار جایزه]] سن ۸۳ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7639614.stm BBC NEWS] ''Movie legend Paul Newman dies, 83''
&lt;/ref&gt;

=== اکتبر ===
* ۸ اکتبر - '''اردشیر محصص'''، طراح و کاریکاتوریست ایرانی-آمریکایی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703075418/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6631.html اردشیر محصص، طراح ایرانی بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ اکتبر - '''جواد نوربخش''' ملقب به ''نورعلی‌شاء''، پیشوای شاخه ذوالریاستینی سلسله صوفیون نعمت‌اللهی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703132911/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6636.html جواد نوربخش از پیشوایان صوفیان بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اکتبر -''' مهرانگیز دولتشائی'''، دیپلمات ایرانی، سه دوره نماینده [[مجلس شورای ملی]] و فعال حقوق زنان.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/10/081021_mg_doulatshahi.shtml تنها سفیر زن ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اکتبر - '''خواهر روحانی امانوئل'''، اتا از شخصیت‌ئون بارز فعالیت‌ئون انسان‌دوستانه و نیکوکاری و از پنج چهرهٔ محبوب فرانسویون.&lt;ref&gt;[http://zamaaneh.com/morenews/2008/10/post_993.html خواهر امانوئل بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ اکتبر - '''طاهره صفارزاده'''، شاعر ایرانی و مترجم.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2008/10/081025_mg_saffarzadeh.shtml طاهره صفارزاده شاعر ایرانی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== نوامبر ===
* ۴ نوامبر - '''مایکل کرایتون''' نویسنده، تهیه کننده، کارگردان، فیلم‌نومه‌نویس، پزشک و تهیه کننده تلویزیونی [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081105_si-chriton-dead.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۱۰ نوامبر - '''میریام ماکه‌با'''، اساره موسیقی [[جنوبی آفریخا]] و معروف به ماما آفریخا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081231082824/http://www.dw-world.de/popups/popup_imagegalleryimage//0,,3903602_gid_3903546_lang_22_page_1,00.html دویچه وله فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۱۹ نوامبر - '''جان مایکل هایز'''، نویسنده فیلم پنجره عقبی، بساته آلفرد هیچکاک، سن ۸۹ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8709020215 خبرگزاری فارس]&lt;/ref&gt;
* ۲۳ نوامبر - '''احمد آقالو''' بازیگر [[سینما]] و [[تیاتر]] ایرانی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081123_v_bd_aghalou-death.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

=== دسامبر ===
[[پرونده:Patriarch Alexey II of Russia.jpg|thumb|120px|[[آلکسی ریدیگر|آلکسی دوم]]]]
* ۵ دسامبر - '''آلکسی دوم''' اسقف اعظم روسیه بین سال‌ئون ۱۹۹۰ تا '''۲۰۰۸'''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090327201324/http://pe.rian.ru/society/20081205/118703696.html «الکسی دوم» در گذشت. ''(ریانووستی)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۲ دسامبر - '''لانسانا کونته''' رییس جوموری [[گینه]] سن ۷۴ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.bornanews.ir/Nsite/FullStory/?Id=224319 رییس جمهوری گینه بمرده. ''(برنا نیوز)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۴ دسامبر - '''ساموئل هانتینگتون'''، نظریه‌پرداز و فیلسوف مشهور آمریکایی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081231005053/http://www.radiofarda.com/Article/2008/12/28/f2_US_Samuel_Huntington_clash_civilizations.html مبتکر نظریه «برخورد تمدن‌ها» بمرده] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ دسامبر - '''هارولد پینتر'''، نمایشنومه‌نویس بریتانیایی و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]] سن ۷۸ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/12/081225_la-pinter.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

== پیوندهای بیرونی ==
* [http://www.accuracyproject.org/2008calendar.html تقویم ۲۰۰۸ میلادی]
{{دهه‌ها و سال‌ها|۱۹|۲۰|۲۱}}
{{درگاه:رویدادهای کنونی/بایگانی صفحهٔ اصلی رویدادهای کنونی}}
== پانویس ==
{{پانویس|۳|جعبه=۳۵۰}}
{{تلمبار-رج|2008}}

[[رج:میلادی سال|۲۰۰۸]]
[[رج:۲۰۰۸]]

{{LinkFA|fa}}</text>
      <sha1>kgtnvuw0qejvnb7pppvlwcx9ia25uqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایسپانیولی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3227</id>
    <revision>
      <id>328470</id>
      <parentid>327451</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T00:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40856" sha1="jv4sk9l0r9o7vf5zexdexqzl44b9gi6" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون
|نوم= اٮسپانیولی
|نقشه= Map-Hispanophone World.svg
|نقشه جیرنویس= [[:رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون|کشورونی که این زوون جه گپ زنّه]]
}}
'''اٮسپانیولی'''، '''اٮسپانیایی''' یا '''اسپینیجی''' اتا [[لاتین]] [[زبون]] هسه. اینتا زوون ره [[اروپا قاره]] دله ([[ایسپانیا]] و [[آندورا]]) [[آمریکا قاره]] دله ([[میونی آمریکا]] و [[جنوبی آمریکا]] دله) گِنِش بونه. قدیم دله اتا خله ایسپانیایی اینتا کشور جا بوردنه این منطقه‌ئون دله و شه زبون ره اون جائون رواج هدانه. ایسپانیایی زوون چنتا چلّه و لهجه دارنه که ونه رسمی لهجه ''[[آراگونی]]'' هسه و ونه چنتا چله‌ئون جا بونه [[کاتالونی]] و [[باسکی]] جا نوم بَوردن.

اینتا زوون [[اوستوایی گینه]] دله هم گنش بونه. وه اتا چله لاتین زوون جا هسه. وه اسپین و [[مکزیک]] و [[آرژانتین]] و [[شیلی]] ات‌خله کشور دیگه [[رسمی زوون]] هسه. اینتا زوون ۲۵۰ میلیون گنش‌کر دارنه که همه جا ویشته [[مکزیک]]، [[آمریکای متحده ایالات]]، [[ایسپانیا]] و [[لاتین آمریکا]] دله درنه. ایسپانیولی ادبیات ره بونه دتا قسمت هکردن اتا خد ایسپانیا کشور ادبیات اتا دیگه هم [[لاتین آمریکا]] ادبیات.

== ایسپانیا ادبیات ==
[[پرونده:Miguel_de_Cervantes_Saavedra_01.jpg|upright|thumb|left|راست| &lt;center&gt;[[سروانتس|میکل سروانتس]]&lt;/center&gt;]]
ایسپانیولی اولی کیتابی که بنویشت بیه ونه نوم &quot;رودریجو دیات دی فیفار&quot; بیه که اتا داستان بیه اسپین ملی قهرمون جا که وره مغوار نوم جا اشناسنه. اینتا کیتاب میلادی ره ۱۳ سده دله بنویشت بیه. ایسپانیولی ره اولی شرگو نوم قس جونتا لودی برسیو بیه که میلادی ۱۳ سده دله دینی شر گته. اون زمون فونسو دهوم که اسپین شا هم بیه عربی ادبیات ره به ایسپانیایی برگردوندن وسر خله زحمت بکشیه. میلادی ۱۴ سده دله دلوبیت دی آیالا خنده دار شرون ره بابت ایسپانیا اجتماعی اوضاع درباره بوته و اتا اوسقوف &quot;راستین عشق&quot; کیتاب ره بنویشته.

میلادی ۱۴ سده آخر دله و میلادی ۱۵ سده اول دله دتا نومدار شرگو ایسپانیا دله پیدا بینه که وشون نوم خوان دی مینا و مرکِزدی سانتلیانا بیه که هردتا ایتالیا ادبیات تاثیر زیر دینه. ۱۵ سده آخر دله اتا ادبی دگرگونی ایسپانیا ادبیات دله دتا شرگو به نوم‌ئون فردنالد و آزابیلا درست بیه.

[[آمریکا قاره]] ره پیدا بین باعث بیه که اسپین ادبی نهضت قوی بوو و نخوستین حماسی رد (اثر) که ونه نوم &quot;سرکش آمادیس بیه&quot; مازرونی ۱۰۶۰ دله بنویشت بیه و میلادی ۱۶ سده بِترین ادبی رد (اثر) بیه.میلادی ۱۵۵۴ سال دله نِخوستین داستان اسپین قهرمون ئون حماسه جا پلیو دی تورمیس دست جا بنویشت بیه.

میلادی ۱۶ سده آخرون دله تا میلادی ۱۷ سده گت‌ترین دگرگونی اسپین ادبیات دله اتفاق دکته که وره طلایی دوره نومنه. اینتا دروه گت‌ترین ادبی رد (اثِر) [[&quot;دون کیشوت&quot;]] بیه که وره [[میکل سروانتس]] بنویشته. اسپین ملی شرگو هم بومی دی فیجا هسه که هزاروهشتصدتا تیکه شربوته. میلادی نوزدهوم سده دله دتا ادبی نهضت اسپین دله اتفاق دکته که وشون نوم بیه: رومان بنویشت نهضت و زندگی واقعیت ئون ره بوتن.

== لاتین آمریکا ادبیات ==
اینتا منطقه اولی ادبیات [[کریستوفر کولوموس]] بنویشته‌ئون جا پا بیته که ایسپانیولی زبون جا بنویشت بیه. بعد هم کورتیز و کاستیلتو [[لاتین آمریکا]] فتح هکردن ره درباره بنویشتنه. میلادی شونزدهوم سده دله هم ایسپانیولیون و سرخپوستون درگیری درباره اتا داستان بنویشت‌بی‌یه که ونه نوم آروکانا بی‌یه. جرسیلا زود و لافیجا اتا کتاب بنویشته که ونه نوم ایسپانیایی پییر و آمریکایی مار بی‌یه و ونه دله [[اینکا]] ایمپراتوری سقوط ره اشاره هکرده.

میلادی ۱۷ سده دله هم [[لاتین آمریکا]] ادبیات اسپین ادبیات جا سیوا بیه. اون زمون [[سیمون بولیوار]] وشون قهرمون بیه. اون دوره گت کیتاب ره آرجسدایی بنویشته که ونه نوم شوسرس هجوم به [[سرخپوستون]] بیه. اینتا منطقه گت‌ترین شرگو مترال بیه. امه دوره وشون گت بنویشت کرون ره بونه بوتن اینا بینه: هویدوبرو و بورجیز

== کشورون و جمعیت ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
! style=&quot;width:18%;&quot;|کشور
! style=&quot;width:12%;&quot;|کشورِ جمعیت &lt;ref name=&quot;UN 2009 estimate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=UN 2009 estimate |format=PDF |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:16%;&quot;|ماری زوون&lt;ref&gt;Britannica Books of the years 2003 to 2009 [[:es:Anexo:Hablantes de español como lengua materna en el 2003 (según el Britannica Book)]]. Sources used by the Encyclopaedia Britannica (Ethnologue -14th edition, Joshua Project 2000 —People’s List, U.S. Census Bureau.) {{تأیید اعتبار|date=March 2010}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:24%;&quot;|دومین زوون&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf eurobarometer (2006)], [[:es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2006)]] for Europe countries&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Spanish students for countries out of Europe according to [http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf Instituto Cervantes 06-07] (There aren't concrete sources about Spanish speakers as a second language except to Europe and Latin America countries).&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:16%;&quot;|درصد ایسپانیولی‌ئون&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] (page 28) to countries with official spanish status.&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:14%;&quot;|جمعیت کل ایسپانیولی‌زوونون
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|مکزیک}}
| ۱۱۲٬۳۹۶٬۲۱۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110527065510/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=36&amp;Itemid=234 CONAPO] (2010).&lt;/ref&gt;
| ۱۰۳٬۵۲۷٬۸۸۵
| ۷٬۱۱۰٬۰۳۱
| ۹۸٫۵٪
| ۱۱۰٬۶۳۷٬۹۱۶
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|ایالات متحده آمریکا}}
| ۳۰۹٬۰۵۹٬۷۲۴&lt;ref name=&quot;USpopfinder&quot;&gt;Population figure for 2008 from [https://web.archive.org/web/20110624024924/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation U.S. Population in 1990, 2000, and 2008], U.S. Census Bureau&lt;/ref&gt;
|۴۴٬۴۶۸٬۵۰۱&lt;ref&gt;۳۵٬۴۶۸٬۵۰۱ legal hispanics older than 5 years old (US [https://web.archive.org/web/20110606173334/http://factfinder.census.gov/servlet/STTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_S1601&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false US Census 2009 Census ۲۰۰۹]) + ۹ million not documented immigrants (Pew Hispanic Center 2008, [https://web.archive.org/web/20120111083239/http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html impre.com], [https://web.archive.org/web/20170705142011/http://ecodiario.eleconomista.es/internacional/noticias/1165556/04/09/Numero-de-indocumentados-en-EEUU-se-estabilizo-en-los-ultimos-anos-estudio.html ecodiario.eleconomista.es])&lt;/ref&gt;
| ۶٬۲۳۱٬۴۹۹ + Students
| ۱۶٫۳٪&lt;ref&gt;Significant figure about the legal Hispanic population (۵۰٬۴۷۷٬۵۹۴ from a total US population of more than 308 million) [http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2009-04.xls Census Bureau 2010]&lt;/ref&gt;
| ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;I Acta Internacional de la Lengua Española (2007): [http://www.latinoamericaexterior.com/noticia.asp?ref=775&amp;pos=0 noticias en latinoamericaexterior.com], [[Academia Norteamericana de la Lengua Española]]: [https://web.archive.org/web/20160224203228/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 elcastellano.org], José Ma. Ansón: [https://web.archive.org/web/20160224203229/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 noticias elcastellano.org], Jorge Ramos Avalos: [http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 univision.com], Vázquez Medel: [https://web.archive.org/web/20100403214400/http://www.casamerica.es/opinion-y-analisis-de-prensa/hispanos-en-ee-uu/el-espanol-sera-tercer-idioma-en-el-mundo casamerica.es]{{پیوند مرده|date=February 2011}}. , Elbio Rodríguez Barilari: [https://web.archive.org/web/20100324054422/http://www.congresodelalengua.cl/programacion/seccion_iii/rodriguez_barilari_e.htm congresodelalengua.cl], Escuredo:  [http://www.abcdesevilla.es/hemeroteca/historico-29-03-2008/sevilla/Cultura/mas-de-70-expertos-participaran-en-la-iii-acta-internacional-de-la-lengua-española-en-la-rabida_1641753752939.html III Acta Internacional de la Lengua Española].&lt;/ref&gt; + ۷٬۸۲۰٬۰۰۰ students&lt;ref&gt;According to the U.S. census ([https://web.archive.org/web/20120527180733/http://www.fundacionsiglo.com/espanol/cap1.pdf fundacionsiglo.com fundacionsiglo.com]): ۳٬۶۰۰٬۰۰۰ in primary school, ۳٬۲۲۰٬۰۰۰ in secondary school and ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ in the University&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|اسپانیا}}
| ۴۷٬۰۲۱٬۰۳۱&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ine.es/ |title=INE Datos básicos... acceso directo (۱/۱/۲۰۱۰) |publisher=Ine.es |date=۲۰۰۱–۰۵–۲۸ |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۴۱٬۸۴۸٬۷۱۷&lt;ref&gt;۸۹٫۰٪ speak Spanish as a first language ([http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf eurobarometer (2006)])&lt;/ref&gt;
| ۴٬۵۸۱٬۰۸۸
| ۹۸٫۸٪
| ۴۶٬۴۵۶٬۷۷۹
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|کلمبیا}}
| ۴۵٬۷۸۳٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |title=DANE |publisher=DANE |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۹–۰۱}}&lt;/ref&gt;
| ۴۵٬۳۳۸٬۹۰۵
| ۷۷٬۸۳۱
| ۹۹٫۲٪
| ۴۵٬۴۱۶٬۷۳۶
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|آرژانتین}}
| ۴۰٬۹۰۰٬۴۹۶&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecyestimaciones_1950-2015.pdf |title=SINTITUL-7 |format=PDF |date= |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۳۹٬۶۰۸٬۰۴۰
| ۱٬۰۴۷٬۰۵۳
| ۹۹٫۴٪
| ۴۰٬۶۵۵٬۰۹۳
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|ونزوئلا}}
| ۲۹٬۰۵۶٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ine.gov.ve/ |title=(۳۰ Aug. , ۲۰۱۰) |publisher=INE |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۷–۰۱}}&lt;/ref&gt;
| ۲۸٬۰۳۳٬۲۲۸
| ۶۷۴٬۱۰۰
| ۹۸٫۸٪
| ۲۸٬۷۰۷٬۳۲۸
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|پرو}}
| ۲۹٫۷۹۷٫۶۹۴&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ezio Quispe Fernández |url=http://www.inei.gob.pe/ |title=(۲۰۱۱) |publisher=INEI |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| ۲۳٬۷۶۹٬۶۲۰
| ۲٬۰۳۵٬۱۸۳
| ۸۶٫۶٪
| ۲۵٬۸۰۴٬۸۰۳
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|شیلی}}
| ۱۷٬۲۴۸٬۴۵۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf |title=INE (Chile - ۲۰۱۱)|format=PDF |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| ۱۵٬۵۱۳٬۲۵۵
| ۱٬۶۰۰٬۰۲۴
| ۹۹٫۳٪
| ۱۷٬۱۲۷٬۷۱۱
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|اکوادور}}
| ۱۴٬۳۰۶٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ecuadorencifras.com/cifras-inec/main.html |title=Ecuador en Cifras |publisher=INEC |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۹–۰۱}}&lt;/ref&gt;
| ۱۳٬۲۹۸٬۸۵۸
| ۷۳۳٬۳۲۴
| ۹۸٫۱٪
| ۱۴٬۰۲۴٬۳۷۶
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|گواتمالا}}
| ۱۴٬۳۶۱٬۶۶۶&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ine.gob.gt/index.php/demografia-y-poblacion/42-demografiaypoblacion/207-infodemo2010 |title=Información Demógrafica ۲۰۱۰ |publisher=INE |date=۲۰۰۷–۰۹–۲۱ |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۹٬۲۹۱٬۹۹۷
| ۳٬۱۱۶٬۴۸۲
| ۸۶٫۴٪
| ۱۲٬۴۰۸٬۴۷۹
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|کوبا}}
| ۱۱٬۲۳۵٬۸۶۳&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.one.cu/aec2009/datos/3.1.xls |title=UN (۲۰۱۰) |date= |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۱۱٬۲۳۵٬۸۶۳
|
| ۹۹٫۴٪
| ۱۱٬۱۶۸٬۴۴۸
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|جمهوری دومینیکن}}
| ۱۱٬۲۳۵٬۸۶۳&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
| ۱۰٬۱۲۰٬۷۰۵
| ۶۲٬۵۵۸
| ۹۹٫۶٪
| ۱۰٬۱۸۴٬۱۰۰
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|بولیوی}}
| ۱۰٬۴۲۶٬۱۵۴&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ine.gov.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20410.HTM |title=(۲۰۱۰) |publisher=INE |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| ۴٬۳۵۰٬۸۳۳
| ۴٬۸۱۳٬۷۵۶
| ۸۷٫۹٪
| ۹٬۱۶۴٬۵۸۹
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|هندوراس}}
| ۸٬۲۱۵٬۳۱۳&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |title=INE (۲۰۱۱) |date= |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۷٬۹۸۱٬۹۹۸
| ۱۵۱٬۱۶۱
| ۹۹٫۰٪
| ۸٬۱۳۳٬۱۵۹
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|مراکش}}
| ۲۹٬۶۸۰٬۰۶۹&lt;ref&gt;According to the Morocco Census of 2004 ([http://www.hcp.ma/ hcp.ma])&lt;/ref&gt;
| ۲۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=MA |title=ethnologue.com |publisher=ethnologue.com |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| ۶٬۴۷۹٬۹۳۵
| ۲۱٫۹٪&lt;ref&gt;According to a survey made in 2005 by CIDOB ([https://web.archive.org/web/20160718084050/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_es%2Fzonas_es%2Flengua+y+cultura%2Fari116-2008 realinstitutoelcano.org], [https://web.archive.org/web/20101202204552/http://www.afapredesa.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=195&amp;Itemid=2 afapredesa.org]). Another source says that there are between 4 and 7 million Spanish speakers in Morocco (Ammadi, 2002)
[https://web.archive.org/web/20110205011123/http://www.educacion.es/exterior/ma/es/File/MI%20ARTICULO%20PDF%20OK.pdf educacion.es]&lt;/ref&gt;
| ۶٬۴۹۹٬۹۳۵
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|السالوادور}}
| ۶٬۱۸۳٬۰۰۲&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090919205554/http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf Census 2010 estimation] (page 32)&lt;/ref&gt;
| ۶٬۱۸۳٬۰۰۲
|
| ۹۹٫۷٪
| ۶٬۱۶۴٬۴۵۱
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|فرانسه}}
| ۶۴٬۰۵۷٬۷۹۰
| ۴۴۰٬۱۰۶&lt;ref&gt;1% of ۴۴٬۰۱۰٬۶۱۹ (population of France older than 15 years in 2005). Source: Eurobarometer 2006. There are ۱۷۹٬۶۷۸ immigrants from Spain according to INE (۱/۱/۲۰۰۹)&lt;/ref&gt;
| ۵٬۷۲۱٬۳۸۰
| ۹٫۶٪
| ۶٬۱۶۱٬۴۸۶
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|نیکاراگوئه}}
| ۵٬۸۲۲٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
| ۵٬۰۸۸٬۴۲۸
| ۵۵۱٬۳۲۸
| ۹۷٫۰٪
| ۵٬۶۴۷٬۳۴۰
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|کاستاریکا}}
| ۴٬۶۱۵٬۶۴۶&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.inec.go.cr/Web/Home/GeneradorPagina.aspx |title=Primera variación del año registró un ۰٬۶۸٪ |publisher=INEC |date= |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۴٬۳۴۵٬۱۳۰
| ۸۷٬۱۲۶
| ۹۹٫۲٪
| ۴٬۴۳۲٬۲۵۶
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|پاراگوئه}}
| ۶٬۴۶۰٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
| ۳۶۹٬۰۰۰
| ۴٬۰۴۳٬۵۵۵
| ۶۹٫۵٪
| ۴٬۴۸۹٬۷۰۰
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|پورتوریکو}}
| ۳٬۹۹۸٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
| ۳٬۸۰۲٬۰۹۸&lt;ref&gt;۹۵٬۱۰٪ of the population speaks Spanish ([https://web.archive.org/web/20110606220348/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-_box_head_nbr=R1602&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=true&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0504_US30&amp;-CONTEXT=grt U.S. Census Bureau])&lt;/ref&gt;
| ۱۴۷٬۳۳۴
| ۹۸٫۸٪
| ۳٬۹۵۰٬۰۲۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|بریتانیا}}
| ۶۰٬۹۴۳٬۹۱۲
| ۱۰۷٬۶۵۴&lt;ref&gt;۵۹٬۰۱۷ immigrants from Spain (Spanish census 2001) + ۴۸٬۶۳۷ immigrants from Colombia. [http://www.bolpress.com/art.php?Cod=2002068592 Open Channels and Colombian consul (1999)]&lt;/ref&gt;
| ۳٬۸۱۴٬۸۴۶
| ۶٫۴٪
| ۳٬۹۲۲٬۵۰۰
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|اروگوئه}}
| ۳٬۳۷۲٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
| ۳٬۲۵۷٬۳۵۲
| ۷۷٬۳۰۳
| ۹۸٫۹
| ۳٬۳۳۴٬۹۰۸
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|پاناما}}
| ۳٬۵۰۸٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
| ۲٬۶۲۲٬۷۲۰
| ۴۷۶٬۴۱۹
| ۹۳٫۱٪
| ۳٬۱۷۹٬۳۶۵
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|فیلیپین}}
| ۹۶٬۰۶۱٬۶۸۳
| ۲٬۶۶۰&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH Ethnologue]. There are ۲٬۵۳۲ immigrants from Spain according to [https://web.archive.org/web/20101207025255/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fp85001&amp;file=inebase&amp;L= INE] (۱/۱/۲۰۰۹)&lt;/ref&gt;
| ۳٬۰۱۴٬۱۱۵
| ۳٫۱٪
| ۳٬۰۱۶٬۷۷۳&lt;ref&gt;۱٬۸۱۶٬۷۷۳ Spanish + ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ Spanish creole: Antonio Quilis &quot;La lengua española en Filipinas&quot; , 1996 pag.234  [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf cervantesvirtual.com],
[https://web.archive.org/web/20091224061318/http://www.mepsyd.es/exterior/au/es/File/Ten_Reasons_low-res(1).pdf mepsyd.es] (page 23), [http://www.mepsyd.es/redele/Biblioteca2006/DavidSanchez/Memoria.pdf mepsyd.es] (page 249), [https://web.archive.org/web/20090817015943/http://spanish-differences.com/Spanish/Philippines-Spanish.php spanish-differences.com], [https://web.archive.org/web/20081223115032/http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208 aresprensa.com]. The figure ۲٬۹۰۰٬۰۰۰ Spanish speakers, we can find in [http://books.google.es/books?ei=vCXASpS0LqXkmwO0lZnlBg&amp;ct=result&amp;q=Pluricentric+languages:+differing+norms+in+different+nations+spanish+philippines+speakers&amp;btnG=Buscar+libros  &quot;Pluricentric languages: differing norms in different nations&quot;] (page 45 by R.W.Thompson), or in [http://www.sispain.org/spanish/language/worldwid.html sispain.org]. / More than 2 million Spanish speakers and around 3 million with Chavacano speakers according to &quot;Instituto Cervantes de Manila&quot; ([https://web.archive.org/web/20100629084919/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=505 elcastellano.org])&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|آلمان}}
| ۸۲٬۳۶۹٬۵۴۸
| ۱۴۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;Britannica Book of the Year 1998 [http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7]. There are ۱۰۳٬۰۶۳ immigrants from Spain according to INE (۱/۱/۲۰۰۹)&lt;/ref&gt;
| ۲٬۵۶۶٬۹۷۲
| ۳٫۲٪
| ۲٬۷۰۶٬۹۷۲
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|ایتالیا}}
| ۵۸٬۱۴۵٬۳۲۱
| ۸۹٬۹۰۵&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mmrree.gov.ec/mre/documentos/novedades/boletines/ano2003/julio/bol257.htm |title=14٬۹۰۵ Spanish (Census 2001) + ۷۵٬۰۰۰ from Ecuador |publisher=Mmrree.gov.ec |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱ |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080611085532/http://www.mmrree.gov.ec/mre/documentos/novedades/boletines/ano2003/julio/bol257.htm |archivedate = June 11, 2008}}&lt;/ref&gt;
| ۱٬۹۶۸٬۳۲۰
| ۳٫۵٪
| ۲٬۰۵۸٬۲۲۵
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| {{پرچم|گینه استوایی}}
| ۱٬۱۵۳٬۹۱۵&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=es&amp;dat=32&amp;srt=pnan&amp;col=dq&amp;geo=-91 |title=Equatorial Guinea census (۲۰۰۹) |publisher=Population-statistics.com |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| n.a.
| ۱٬۰۴۴٬۲۹۳
| ۹۰٫۵٪&lt;ref&gt;Pages 28 and 23 in [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf Demografía de la lengua española]{{پیوند مرده|date=February ۲۰۱۱}}. ۱۳٬۷٪ of the population speaks Spanish with native knowladge and other 74% as a second language [http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf cvc.cervantes.es].&lt;/ref&gt;
| ۱٬۰۴۴٬۲۹۳
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|کانادا}}
| ۳۳٬۲۱۲٬۶۹۶
| ۹۰۹٬۰۰۰&lt;ref&gt;PMB Statistics [https://web.archive.org/web/20071017053048/http://factorhispano.net/portal/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=33 factorhispano.net]. Although Canada Census told about ۳۴۵٬۳۴۵ people who speaks Spanish in 2006, Hispanic organizations claim about ۵۲۰٬۲۶۰ Hispanics in 2001, and more than ۷۰۰٬۰۰۰ in 2006 ([http://hispanosencanada.ca/portal/content/view/651/ hispanosencanada.ca]{{پیوند مرده|date=February 2011}}, [https://web.archive.org/web/20071113073613/http://dialogos.ca/revista/numero3/articulo2.htm dialogos.ca]), and currently there are near 1 million: ([https://web.archive.org/web/20071109125024/http://www.tlntv.com/pressReleases/2007/TLN%20EN%20ESPANOL%20is%20born.pdf tlntv.com], [https://web.archive.org/web/20090704015216/http://www.broadcastdialogue.com/pdfs/newsletters/2007/nl20070308_14_38.pdf broadcastdialogue.com]{{پیوند مرده|date=February 2011}}).&lt;/ref&gt;
| ۹۲٬۸۵۳
| ۳٪
| ۱٬۰۰۱٬۸۵۳
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|پرتغال}}
| ۱۰٬۶۷۶٬۹۱۰
| ۹٬۷۴۴
| ۷۲۷٬۲۸۲
| ۶٫۹٪
| ۷۳۷٬۰۲۶
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|هلند}}
| ۱۶٬۶۴۵٬۳۱۳
| ۱۹٬۹۷۸&lt;ref&gt;Spanish (census 2001)&lt;/ref&gt;
| ۶۶۲٬۱۱۶
| ۴٫۱٪
| ۶۸۲٬۰۹۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|بلژیک}}
| ۱۰٬۴۰۳٬۹۵۱
| ۸۵٬۹۹۰&lt;ref&gt;1% of ۸٬۵۹۸٬۹۸۲ (population of Belgium older than 15 years in 2005). Source: Eurobarometer 2006&lt;/ref&gt;
| ۵۱۵٬۹۳۹
| ۵٫۸٪
| ۶۰۱٬۹۲۹
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|رومانی}}
| ۲۲٬۲۴۶٬۸۶۲
|
| ۵۴۴٬۵۳۱
| ۲٫۴٪
| ۵۴۴٬۵۳۱
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|سوئد}}
| ۹٬۰۴۵٬۳۸۹
| ۱۰۱٬۴۷۲&lt;ref&gt;Sweden Census SCB (2002)&lt;/ref&gt;
| ۴۴۲٬۶۰۱
| ۶٪
| ۵۴۴٬۰۷۳
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|استرالیا}}
| ۲۱٬۰۰۷٬۳۱۰
| ۱۰۶٬۵۱۷&lt;ref&gt;Page 32 of the [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf &quot;Demogeafía de la lengua española»]{{پیوند مرده|date=February ۲۰۱۱}}. ۱۰۴٬۰۰۰ according to Britannica Book of the Year 2003&lt;/ref&gt;
| ۳۷۴٬۵۷۱&lt;ref&gt;Page 32 of the [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf &quot;Demografía de la lengua española»]{{پیوند مرده|date=February ۲۰۱۱}} + ۳۳٬۹۱۳ students according to [http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf Anuario Instituto Cervantes 06-07]&lt;/ref&gt;
| ۲٫۳٪
| ۴۸۱٬۰۸۸&lt;ref&gt;Page 32 of &quot;Demogeafía de la lengua española&quot;&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|برزیل}}
| ۱۸۵٫۷۱۲٫۷۱۳
| ۴۴۵٬۰۰۵&lt;ref&gt;۵۰٪ of ۷۳۳٬۰۰۰ foreigners in Brazil are from [[مرکوسور]] (Page 32 [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdfucm.es]{{پیوند مرده|date=February ۲۰۱۱}}) + ۷۸٬۵۰۵ spanish immigrants ([http://www.ine.es/prensa/np549.pdf INE (۱/۱/۲۰۰۹)]).&lt;/ref&gt;
| ۵ million students&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090615014710/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=775 elcastellano.org], [https://web.archive.org/web/20140408173436/http://editor.elespectador.com/brasil/articulo43526-presidente-brasileno-espera-los-ninos-hablen-espanol elespectador.com], [https://web.archive.org/web/20080724204308/http://www.oei.org.co/noticias/noticia12042007_1.htm oei.org.co]: Luiz Inácio Lula da Silva, president of Brazil: Near 9 million students are learning Spanish and the forecast is 12 million in 2010. /[http://www.cervantes.es/docs/Espanol_en_Brasil.pdf Instituto Cervantes]: More than 1 million of spanish students in the private school and almost 11 million estimated for 2010 in the public school. [http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/anuario2009.pdf 2009 Annuary of the Instituto Cervantes]: More than 5 million students are learning Spanish.&lt;/ref&gt;
|
| unknown
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|لهستان}}
| ۳۸٬۵۰۰٬۶۹۶
|
| ۳۱۶٬۱۰۴
| ۰٫۸٪
| ۳۱۶٬۱۰۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|اتریش}}
| ۸٬۲۰۵٬۵۳۳
|
| ۲۶۷٬۱۷۷
| ۳٫۳٪
| ۲۶۷٬۱۷۷
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|ساحل عاج}}
| ۲۰٬۱۷۹٬۶۰۲
|
| ۲۳۵٬۸۰۶&lt;ref&gt;students according to [http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf Anuario Instituto Cervantes 06-07]&lt;/ref&gt;
| ۱٫۲٪
| ۲۳۵٬۸۰۶
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|الجزایر}}
| ۳۳٬۷۶۹٬۶۶۹
|
| ۲۲۳٬۰۰۰&lt;ref&gt;Between ۱۵۰٬۰۰۰ and ۲۰۰٬۰۰۰ in Tinduf ([http://www.aprendemas.com/Noticias/html/N1960_F17012007.HTML aprendemas.com]) + ۴۸٬۰۰۰ in Wilaya of Oran (page 31 of [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf Demografía de la lengua española]{{پیوند مرده|date=February 2011}})&lt;/ref&gt;
| ۰٫۷٪
| ۲۲۳٬۳۷۹
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|دانمارک}}
| ۵٬۴۸۴٬۷۲۳
|
| ۲۱۹٬۰۰۳
| ۴٪
| ۲۱۹٬۰۰۳
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|اسرائیل}}
| ۷٬۱۱۲٬۳۵۹
| ۱۳۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;۵۰٬۰۰۰ sefardíes (Britannica Book of the Year 1998)[http://cvc.cervantes.es/obref/anuario/anuario_99/otero/p03.htm] + ۸۰٬۰۰۰ from Iberoamerica [http://cvc.cervantes.es/obref/congresos/sevilla/comunicacion/ponenc_shadas.htm]&lt;/ref&gt;
| ۴۵٬۲۳۱
| ۲٫۵٪
| ۱۷۵٬۲۳۱&lt;ref&gt;Pages 34, 35 of the [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf &quot;Demografía de la lengua española»]{{پیوند مرده|date=February 2011}}.&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|سوئیس}}
| ۷٬۵۸۱٬۵۲۰
| ۱۲۳٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|author=Centro Virtual Cervantes |url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7 |title=Britannica Book of the Year ۱۹۹۸ |publisher=Cvc.cervantes.es |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| ۱۴٬۴۲۰
| ۱٫۷٪&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.all-about-switzerland.info/swiss-population-languages.html |title=all-about-switzerland.info |publisher=all-about-switzerland.info |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}{{پیوند مرده|date=February 2011}}&lt;/ref&gt;
| ۱۳۷٬۴۲۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|ژاپن}}
| ۱۲۷٬۲۸۸٬۴۱۹
| ۷۶٬۵۶۵&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.publico.es/250381/los-japoneses-latinos-se-sienten-discriminados |title=70٬۰۰۰ from Peru |publisher=publico.es |date=۲۰۰۹–۰۹–۰۹ |accessdate=۲۰۱۱–۰۲–۰۵}}&lt;/ref&gt;
| ۶۰٬۰۰۰
| ۰٫۱٪
| ۱۳۶٬۵۶۵
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|بلغارستان}}
| ۷٬۲۶۲٬۶۷۵
|
| ۱۳۳٬۹۱۰
| ۱٫۸٪
| ۱۳۳٬۹۱۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|بلیز}}
| ۳۰۱٬۲۷۰
| ۱۰۶٬۷۹۵&lt;ref name=&quot;Demografía de la lengua española&quot;&gt;Page 32 of [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf Demografía de la lengua española]{{پیوند مرده|date=February 2011}}&lt;/ref&gt;
| ۲۱٬۸۴۸
| ۴۲٫۷٪
| ۱۲۸٬۶۴۳&lt;ref name=&quot;Demografía de la lengua española&quot;/&gt;
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|آنتیل هلند}}
| ۲۲۳٬۶۵۲
| ۱۰٬۶۹۹
| ۱۱۴٬۸۳۵
| ۵۶٫۱٪
| ۱۲۵٬۵۳۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|جزیره ایرلند}}
| ۴٬۱۵۶٬۱۱۹
|
| ۱۲۳٬۵۹۱
| ۳٪
| ۱۲۳٬۵۹۱
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|سنگال}}
| ۱۲٬۸۵۳٬۲۵۹
|
| ۱۰۱٬۴۵۵
| ۰٫۸٪
| ۱۰۱٬۴۵۵
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|یونان}}
| ۱۰٬۷۲۲٬۸۱۶
|
| ۸۶٬۷۴۲
| ۰٫۸٪
| ۸۶٬۷۴۲
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|فنلاند}}
| ۵٬۲۴۴٬۷۴۹
|
| ۸۵٬۵۸۶
| ۱٫۶٪
| ۸۵٬۵۸۶
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|مجارستان}}
| ۹٬۹۳۰٬۹۱۵
|
| ۸۵٬۰۳۴
| ۰٫۹٪
| ۸۵٬۰۳۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|آروبا}}
| ۱۰۰٬۰۱۸
| ۶٬۸۰۰
| ۶۸٬۶۰۲
| ۷۵٫۳٪
| ۷۵٬۴۰۲
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|کرواسی}}
| ۴٬۴۹۱٬۵۴۳
|
| ۷۳٬۶۵۶
| ۱٫۶٪
| ۷۳٬۶۵۶
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|آندورا}}
| ۸۴٬۴۸۴
| ۲۹٬۹۰۷&lt;ref&gt;۳۵٫۴٪ speak Spanish as a first language [https://web.archive.org/web/20100529044524/http://www.iea.ad/cres/observatori/temes/llengua3trimestre2005.htm www.iea.ad]&lt;/ref&gt;
| ۲۵٬۳۵۶
| ۶۸٫۷٪&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iea.ad/cres/observatori/temes/llengua3trimestre2005.htm |title=www.iea.ad |publisher=www.iea.ad |date= |accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱}}&lt;/ref&gt;
| ۵۸٬۰۴۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|اسلواکی}}
| ۵٬۴۵۵٬۴۰۷
|
| ۴۳٬۱۶۴
| ۰٫۸٪
| ۴۳٬۱۶۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|نروژ}}
| ۴٬۶۴۴٬۴۵۷
| ۱۲٬۵۷۳
| ۲۳٬۶۷۷
| ۰٫۸٪
| ۳۶٬۲۵۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|روسیه}}
| ۱۴۰٬۷۰۲٬۰۹۴
| ۳٬۳۲۰
| ۲۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/anuario2009.pdf |title=ANUARIO IC ۲۰۰۹ |format=PDF |date= |accessdate=۲۰۱۰–۱۱–۰۶}}&lt;/ref&gt;
| ۰٫۰۱٪
| ۲۳٬۳۲۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|نیوزیلند}}
| ۴٬۱۷۳٬۴۶۰
| ۲۱٬۶۴۵&lt;ref&gt;New Zealand census (2006)&lt;/ref&gt;
|
| ۰٫۵٪
| ۲۱٬۶۴۵
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|گوآم}}
| ۱۵۴٬۸۰۵
|
| ۱۹٬۰۹۲
| ۱۲٫۳٪
| ۱۹٬۰۹۲
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچمک|U.S. Virgin Islands}} [[جزایر ویرجین ایالات متحده]]
| ۱۰۸٬۶۱۲
| ۱۶٬۷۸۸
|
| ۱۵٫۵٪
| ۱۶٬۷۸۸
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|جمهوری خلق چین}}
| ۱٬۳۴۵٬۷۵۱٬۰۰۰
| ۲٬۲۹۲&lt;ref&gt;Spanish residents in China ([https://web.archive.org/web/20101207025255/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fp85001&amp;file=inebase&amp;L= INE, 2009])&lt;/ref&gt;
| ۱۲٬۸۳۵
| ۰٫۰۰۱۱۲۴٪
| ۱۵٬۱۲۷
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|لیتوانی}}
| ۳٬۵۶۵٬۲۰۵
|
| ۱۳٬۹۴۳
| ۰٫۴٪
| ۱۳٬۹۴۳
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|جبل طارق}}
| ۲۷٬۹۶۷
| ۱۳٬۸۵۷
|
| ۴۹٫۵٪
| ۱۳٬۸۵۷
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|قبرس}}
| ۷۹۲٬۶۰۴
|
|
| ۱٫۴٪
| ۱۱٬۰۴۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|ترکیه}}
| ۷۱٬۸۹۲٬۸۰۷
| ۳۸۰
| ۸٬۰۰۰&lt;ref&gt;Page 37 of the [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf Demografía de la lengua española]{{پیوند مرده|date=February 2011}}&lt;/ref&gt;
| ۰٫۰۱٪
| ۸٬۳۸۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|جامائیکا}}
| ۲٬۸۰۴٬۳۲۲
| ۸٬۰۰۰
|
| ۰٫۳٪
| ۸٬۰۰۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|لوکزامبورگ}}
| ۴۸۶٬۰۰۶
| ۳٬۰۰۰
| ۴٬۳۴۴
| ۱٫۵٪
| ۷٬۳۴۴
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|مالت}}
| ۴۰۳٬۵۳۲
| ۶٬۴۵۸
|
| ۱٫۶٪
| ۶٬۴۵۸
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|ترینیداد و توباگو}}
| ۱٬۰۴۷٬۳۶۶
| ۴٬۱۰۰
|
| ۰٫۴٪
| ۴٬۱۰۰
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| {{پرچم|صحرا}}
| ۵۱۳٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;UN 2009 estimate&quot;/&gt;
| n.a.&lt;ref&gt;The Spanish 1970 census claims 16.648 Spanish speakers in Western Sahara ([http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7]) but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation&lt;/ref&gt;
| n.a.
| n.a.
| n.a.
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| اروپایِ اتحادیه مهاجرون.
|
| ۱٬۳۹۹٬۵۳۱&lt;ref&gt;There are ۲٬۳۹۷٬۳۸۰ immigrants from Spain and Latin America according to the page 37 of the [http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf &quot;Demografía de la lengua española»]{{پیوند مرده|date=February ۲۰۱۱}} (۹۹۷٬۸۴۹ already counted)&lt;/ref&gt;
|
|
| ۱٬۳۹۹٬۵۳۱
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| خارجی دانشجوهایی که این زوون ره یاد گیرنه
|
|
| ۲٬۸۹۵٬۵۶۲&lt;ref&gt;According to the Instituto Cervantes, there are 14 million of Spanish students. But there are already counted
students from U.S. (۶٬۰۰۰٬۰۰۰) because it is considered the current ۷٬۸۲۰٬۰۰۰ students, E.U (۳٬۳۸۵٬۰۰۰) because they are considered in the eurobarometer figures ([http://www.ucm.es/info/icei/pdf/DT%2003-06.pdf demografía del español, page 37)]{{پیوند مرده|date=February 2011}}, Brazil (1 mill.) with 11 million new students in the public schools, Morocco (58.382) and Philippines (۲۰٬۴۹۲), Canada (۹۲٬۸۵۳), Australia (۳۳٬۹۱۳), Ivory Coast (۲۳۵٬۸۰۶), Switzerland (۱۴٬۴۲۰), Japan (۶۰٬۰۰۰),
Senegal (101.455), Occ. Sáhara (۲۵٬۸۰۰), Norway (۲۳٬۶۷۷), Russia (۱۳٬۱۲۲) and China (۱۲٬۸۳۵).&lt;/ref&gt;
|
| ۲٬۸۹۵٬۵۶۲
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| '''تموم ایسپانیولی‌ئونی که ایسپانیایی کشورون دله درنه:'''
|
|rowspan=2| ۴۲۷٬۴۴۰٬۰۵۳&lt;ref name=&quot;demogr&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] (page 38). ۳۵۹٫۵ million people where Spanish is official and 40.5 where it is not official with native knowladges of Spanish, and another 40 million with limited knowladges. The figures of the census used are from 2000 to 2005.&lt;/ref&gt;
| ۳۲٬۹۲۸٬۵۹۹
|
|''' ۴۶۰٬۳۶۸٬۶۵۲ '''&lt;ref&gt;۴۶۰ million Spanish speakers ([https://web.archive.org/web/20110205011131/http://pdf.diariohoy.net/2007/03/25/pdf/10-c.pdf diariohoy.net], [http://www.lne.es/sociedad-cultura/1583/colombia-convierte-capital-lengua-espanola/503977.html lne.es]), 450 million Spanish speakers ([https://web.archive.org/web/20110129052910/http://www.fundacionblu.org/actaslengua/acta_conclusiones_lengua_espanola.asp?id=1 I] and [https://web.archive.org/web/20101015030418/http://www.fundacionblu.org/actaslengua/acta_lengua_espanola.asp?id=7 IV] International minutes of the Spanish language, and [http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2009/noticias/caffarel_casa_america.htm Instituto Cervantes]).&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#fff;&quot;
| '''همه اسپانیایی دان‌ها بعنوان زبان اول یا سایر:'''
|
| ۸۹٬۹۸۳٬۳۹۹
|
| ''' ۵۱۷٬۴۲۳٬۴۵۲ '''&lt;ref&gt;More than 500 million Spanish speakers ([https://web.archive.org/web/20101206100056/http://www.la-moncloa.es/IDIOMAS/9/ActualidadHome/29012009_CongresoLengua.htm la-moncloa.es], [http://www.fundeu.es/Articulos.aspx?frmOpcion=ARTICULO&amp;frmFontSize=2&amp;frmIdArticulo=3140 fundeu.es]{{پیوند مرده|date=February 2011}}). In adition to 460 million Spanish speakers, there are people who speak Spanish with limited knowladges. Main figures: ۱۵٬۶۱۵٬۰۰۰ in the E.U. according to the Eurobarometer, 2006 ([https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf (page 37)]). ۷٬۸۲۰٬۰۰۰ of students in USA and ۶٬۴۰۵٬۰۰۰ among the Hispanic people in USA ([https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf page 33], and according to [http://www.hispanicmarketadvisors.com/english-to-spanish-translation.html Synovate, ۲۰۰۶], ۱۸٪ of the Hispanic people in USA speak better English than Spanish and the other 82% speak better Spanish than English or they are bilinguals). It is estimated 12 million of Spanish students in Brazil in 2010 ([https://web.archive.org/web/20090615014710/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=775]). Between 4 and 7 million people with Spanish knowladges in Morocco ([https://web.archive.org/web/20110205011123/http://www.educacion.es/exterior/ma/es/File/MI%20ARTICULO%20PDF%20OK.pdf Ammadi, 2002]).&lt;/ref&gt;
|}
== مثالون ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! [[لاتین]]
! ایسپانیولی
! [[گالیسی]]
! [[پرتغالی]]
! [[آستوری]]
! [[آراگونی]]
! [[کاتالونی]]
! [[ایتالیایی]]
! [[فرانسوی]]
! [[رومانیایی]]
! [[مازرونی]]
|-
| {{Lang|la|''nos''}}
| {{Lang|es|''nosotros''}}
| {{Lang|gl|''nós''}}
| {{Lang|pt|''nós''}} (''outros'')&lt;sup&gt;¹&lt;/sup&gt;
| {{Lang|ll|''nós'', ''nosotros''}}
| {{Lang|ar|''nusatros''}}
| {{Lang|ca|''nosaltres''}}{{سخ}}(archaically also {{Lang|ca|''nós''}})
| {{Lang|it|''noi''}} (''altri'')&lt;sup&gt;²&lt;/sup&gt;
| {{Lang|fr|''nous''}} (''autres'')&lt;sup&gt;³&lt;/sup&gt;
| {{Lang|ro|''noi''}}
| اِما
|-
| {{Lang|la|''frater germanum''}} (lit. &quot;true brother&quot;)
| {{Lang|es|''hermano''}}
| {{Lang|gl|''irmán''}}
| {{Lang|pt|''irmão''}}
| {{Lang|ll|''hermanu''}}
| {{Lang|ar|''chirmán''}}
| {{Lang|ca|''germà''}}{{سخ}}(archaically also {{Lang|ca|''frare''}})&lt;sup&gt;۵&lt;/sup&gt;
| {{Lang|it|''fratello''}}
| {{Lang|fr|''frère''}}
| {{Lang|ro|''frate''}}
| برار
|-
| {{Lang|la|''dies Martis''}} ([[لاتین کلاسیک|Classical]])
{{Lang|la|''feria tertia''}} ([[Ecclesiastical Latin|Ecclesiastical]])
| {{Lang|es|''martes''}}
| {{Lang|gl|''martes''}}
| {{Lang|pt|''terça-feira''}}
| {{Lang|ll|''martes''}}
| {{Lang|ar|''martes'',&quot;martz&quot;}}
| {{Lang|ca|''dimarts''}}
| {{Lang|it|''martedì''}}
| {{Lang|fr|''mardi''}}
| {{Lang|ro|''marţi''}}
| سه شنبه
|-
| {{Lang|la|''cantiō'' (''nem'', acc.), ''canticum''}}
| {{Lang|es|''canción''}}
| {{Lang|gl|''canción''}}/''cançom''&lt;sup&gt;۴&lt;/sup&gt;
| {{Lang|pt|''canção''}}
| {{Lang|ll|''canción'' (in asturian ''canciu'')}}
| {{Lang|ar|''canta''}}
| {{Lang|ca|''cançó''}}
| {{Lang|it|''canzone''}}
| {{Lang|fr|''chanson''}}
| {{Lang|ro|''cântec''}}
| آهنگ
|-
| {{Lang|la|''magis''}} or {{Lang|la|''plus''}}
| {{Lang|es|''más''}}{{سخ}}(archaically also {{Lang|es|''plus''}})
| {{Lang|gl|''máis''}}
| {{Lang|pt|''mais''}}{{سخ}}(archaically also {{Lang|pt|''chus/plus''}})
| {{Lang|ll|''más''}}
| {{Lang|ar|''más'',&quot;més&quot;}}
| {{Lang|ca|''més''}}{{سخ}}(archaically also {{Lang|ca|''pus''}})
| {{Lang|it|''più''}}
| {{Lang|fr|''plus''}}
| {{Lang|ro|''mai/plus''}}
| ویشته
|-
| {{Lang|la|''manum sinistram'' (acc.)}}
| {{Lang|es|''mano izquierda''}}{{سخ}}(also {{Lang|es|''mano siniestra''}})
| {{Lang|gl|''man esquerda''}}
| {{Lang|pt|''mão esquerda''}}{{سخ}}(archaically also {{Lang|pt|''sẽestra''}})
| {{Lang|ll|''mano esquierda'' (in asturian ''manzorga'')}}
| {{Lang|ar|''man cucha''}}
| {{Lang|ca|''mà esquerra''}}
| {{Lang|it|''mano sinistra''}}
| {{Lang|fr|''main gauche''}}
| {{Lang|ro|''mâna stângă''}}
| چپ دس
|-
| {{Lang|la|''nihil''}} or {{Lang|la|''nullam rem natam'' (acc.)}}{{سخ}}(lit. &quot;no thing born&quot;)
| {{Lang|es|''nada''}}
| {{Lang|gl|''nada''}}/{{Lang|gl|''ren''}}
| {{Lang|pt|''nada''}}{{سخ}}(''neca'' and ''nula rés'' in some expressions; archaically also {{Lang|pt|''rem''}})
| {{Lang|ll|''nada'' (in asturian ''un res'' is the same of ''nada'')}}
| {{Lang|ar|''cosa''}}
| {{Lang|ca|''res''}}
| {{Lang|it|''niente''}}/{{Lang|it|''nulla''}}
| {{Lang|fr|''rien''}}/{{Lang|fr|''nul''}}
| {{Lang|ro|''nimic/nul''}}
| هچّی
|}

== منابع ==
{{پانویس|2}}
{{رومی‌تبار زوون‌ئون}}

[[رج:رومی‌تبار زوونون|ایسپ]]
[[رج:ایسپانیولی زوون| ]]</text>
      <sha1>jv4sk9l0r9o7vf5zexdexqzl44b9gi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تایلند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3614</id>
    <revision>
      <id>328471</id>
      <parentid>173283</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T00:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23818" sha1="my8qrxb20fbqaxttkzc3dglw5nf89j0" xml:space="preserve">{{coord|۱۳|۴۵|N|۱۰۰|۲۹|E|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی = ราชอาณาจักรไทย  |
نام فارسی رسمی =  تایلند ِپادشائی |
نام عادی = تایلند |
تصویر پرچم = Flag of Thailand.svg |
تصویر نشان ملی = Emblem of Thailand.svg |
شعار ملی = Phleng Chat |
سرود ملی = Phleng Sansoen  Phra Bar |
نقشه = Thailand ASEAN.PNG|تایلند ِجاییگا آسئان دله|thumb|200px |
نقشه۳ = LocationThailand.png|thumb|200px |
پایتخت = [[بانکوک]] |latd=۲|latm=۲۰|latNS=N|longd=۱|longm=۴۰|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[بانکوک]] |
زبان رسمی = [[تایلندی]] |
نوع حکومت = [[مشروطه سلطنت]] |
نوع حاکمان = • شا{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]] |
نام حاکمان = [[بهومیبول آدولیادج]]{{سخ}}[[پریت چنوکا]] |
نحوه تشکیل = [[راتاناکوسین  امپراتوری]] |
موارد منجر به تشکیل = مطلقه سلطنت{{سخ}}اساسی قانون ِپه|
تاریخ تشکیل =[[۱۲۳۸ (میلادی)|۱۲۳۸]]{{سخ}}[[۶ آوریل]] [[۱۹۳۲ (میلادی)|۱۹۳۲]]{{سخ}}[[۲۴ ژوئن]] [[۱۹۳۲ (میلادی)|۱۹۳۲]]|
مساحت = ۵۱۳٬۱۱۵ |
رتبه مساحت = ۴۹ام |
درصد آبها = ۰٬۴ |
سال براورد جمعیت = ۲۰۱۱ |
جمعیت = ۶۶٬۷۲۰٬۱۵۳۰  |
رتبه جمعیت = ۱۹ام |
تراکم جمعیت = ۱۳۲ |
رتبه تراکم جمعیت = ۸۸ام |
سال تولید ناخالص داخلی =  ۲۰۱۰|
تولید ناخالص داخلی = ۵۸۶٬۸۷۷ میلیارد دلار |
رتبه تولید ناخالص داخلی = ۲۴  |
سرانه تولید ناخالص داخلی = ۹٬۱۸۷ |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  ۸۶|
سال شاخص توسعه انسانی = ۲۰۱۱ |
شاخص توسعه انسانی =۰٫۶۸۲  |
رتبه شاخص توسعه انسانی = ۱۰۳ |
وضع شاخص توسعه انسانی = متوسط |
واحد پول = [[بات]]   |
کد واحد پول = THB |
منطقه زمانی = GMT |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +۷ |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = [[.th]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۶۶ |}}

'''تایلند''' یا '''تاییلند''' ([[تایلندی|تایلندی زوون]] جه: ประเทศไทย) که سابقاً ونه نوم '''سیام''' بی‌یه، اتا کشور هسته که [[هندوچین|هندوچین ِجزیره‌مونا]] دله و [[آسیا|آسیای]] ِجنوب‌شرقی‌وَر دَره. این کشور شمال جه [[میونمار]] و [[لائوس]]، شرق جه لائوس و [[کامبوج]]، جنوب جه [[مالزی]] و [[تایلند خلیج]]، و غرب جه میونمار و [[آندامان دریا]] جه هم‌سامون هَسته. این کشور ِرسمی زوون [[تایلندی]] هسته و ونه [[نیشتنگا]] (=پایتخت) و گت‌ترین شهر نوم [[بانکوک]] هسته. تایلند ِمردِمون حدوداً ۹۵ درصد [[بودایی]] نه.

== تاریخ ==
=== اولیه دوره ===
تایلند ِاولیه نوم '''سیام''' ''(تایلندی جه: สยาม)'' بی‌یه و تا تاریخ ۲۳ ژانویه 1939&lt;ref&gt;[http://www.csmngt.com/thailand_history.htm Thailand (Siam) History], CSMngt-Thai&lt;/ref&gt; وشون کشور نوم عَوِض بیّه و وه ره تای ِقوم ِنوم وسّه '''تایلند''' بائوتنه. البته اَی دِباره سال ۱۹۴۵ جه تا ۱۱ می ۱۹۴۹ ات‌گادِر همون ''سیام'' ِنوم وَردِگِردست بی‌یه. &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/alabaster/A369434 BBC - h2g2 - Twins - A369434]&lt;/ref&gt;

=== سوخوتای ِحکومِت ===
[[پرونده:Map of Sukhothai Kingdom.png|120px|بندانگشتی|راست|سوخوتای ِسامون]]
[[سوخوتای]] اتا شهر بی‌یه که تایلند ِشمالی منطقه دله دَیّه، البته اون شهری که دَرگامبی، این سوخوتای که اسا تایلند دله دَره جه ۱۲ کیلومتر کار داشته. قدیمی سوخوتای ِباقی‌بموندست ِآثار ره اسا [[یونسکو]] جهونی ثبت هاکِرده. میون قرون دوم تا دهم میلادی سوخوتای دله اتا حکومِت دَیی‌یه که [[چین]] ِجنوبی مناطق ره داشته.

=== ایوتایا ===
[[پرونده:Carte du royaume de Siam et des pays circonvoisins 1686.jpg|بندانگشتی|اتا قدیمی نقشه که [[فرانسه|فرانسویون]] سال ۱۶۸۶ میلادی سیام جه بَکشینه.]]
سال ۱۳۵۰ میلادی سیام ِمردِمون ایوتایای ِحکومِت ره [[ایوتایا]]ی ِشهر نزدیکی بِساتِنه. این شهر تایلند ِاسایی سامون ِمرکزی منطقه دله دَیی‌یه. ایوتایای ِحکومِت زود گت‌ته بَیّه. وشون تا سال ۱۳۷۸ سوخوتای ِتابع بینه ولی تا سال ۱۴۴۸ میلادی بِتونِستنه وشون ِحکومِت ره شه تابع هاکِنِن. ایوتایا این گادِر مالدیوی‌ئون جه جنوبی مناطق دله، میونمار جه غربی سامون دله، سِرخ ِخمرون جه کامبوج نزدیکی، شرق دله، جنگ داشتنه. سال ۱۴۳۱ وشون اسایی کامبوج ره بَییتنه.

اوئل ِقرن شونزهم میلادی بی‌یه که اولین‌بار وسّه [[پرتغال]]ی تاجرون بَرِسینه سیام جه. قرن هیودَه گادِر [[ایسپانیا]]، [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[جاپون]] و [[هلند]] هم سیام جه تجارت داشتنه. بعضیون، انگلیس و فرانسه و هلند واری بتونسِتنه اجازه بَییرن که ایوتایا سامون دله بورِن و بِئِن ولی وسّه این حکومِت ِقوانین ره رعایت هاکِنِن. سال ۱۷۶۷ میونمار حاکمون ایوتایا جه بجنگِستنه و بتونِستنه سیام ِحکومِت ره بَییرن.&lt;ref&gt;Lt. Gen. Sir Arthur P. Phayre (1883). History of Burma (سال 1967). London: Susil Gupta. صفحة 111.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;GE Harvey (1925). History of Burma. London: Frank Cass &amp; Co. Ltd. صفحات 167–170.&lt;/ref&gt;

=== سنبوری ِحکومِت ===
بعد ِاون‌که میونمار ِشائون سیام ره بَییتنه، [[ژنرال تاکسین]] که اتا سیامی فرمانده بی‌یه، سنبوری یا ثنبوری حکومِت ره هفت ماه اشغال په، بِساته.&lt;ref&gt;จรรยา ประชิตโรมรัน. (2548). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. หน้า 55&lt;/ref&gt; سنبوری حکومِت گادر ژنرال تاکسین خله کامبوج جه جنگِسته.

=== سیام ِحکومِت و مردِم ِانقلاب ===
[[پرونده:The Grand Palace of Thailand 2.jpg|بندانگشتی|راست|بانکوک ِگت ِقصر که سال ۱۷۸۲ میلادی دِرِس بَیّه و سیام ِحکومِتی کاخ بی‌‎یه.]]
سیام اتا سلطنتی حکومِت ِنوم بی‌یه که ونه شائون ره «راما» گاتِنه. سیام گادِر [[بانکوک]] کشور ِ[[نیشتنگا]] بَیی‌یه. رامای هفتم زمون سال ۱۹۳۲ سیام ِمردم انقلاب هاکِردنه. وشون خاستنه مطلقه سلطنت ِبَدِل مشروطه سلطنت ره بیارِن. معترضون ویشته [[فرانسه]]‌ی ِتأثیرات جه این انقلاب ره راه دِمبِدانه. وشون موفق بَیینه که شه بِخاستی‌ئون ره انجام هادِن و «مردِمون ِحزب» سیام دله مجلس ره بِساته. رامای هشتم وَچه بی‌یه که سیام ِشاه بیّه. ونه حکومِت گادِر رسماً کشور ِنوم عَوِض بَیّه و '''تایلند''' ِنوم ره کشور سَر بی‌یِشتنه. همین شاه ِدوره [[جهونی جنگ دوم]] شروع بیّه و [[جاپون]] ِارتش بتونِسته تایلند ره بَییره ولی [[آمریکا]] اوضاع ره وَردِگاردِنی‌یه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120415093156/http://www.huahin-tourist-information.com/chakri/rama_viii.htm Hua Hin Tourist Information, Biography of King Ananda Mahidol]&lt;/ref&gt;


== سیاسِت و دولِت ==
[[پرونده:Thai Parliament House.JPG|بندانگشتی|تایلند ِپارلمون ِساختمون که سال ۱۹۷۴ بساته بیّه.]]
تایلند اتا [[مشروطه سلطنت]] هَسته. تایلند ِملّی مجلس یا پارلمون، که ونه مله‌یی نوم «راتاسافا» (รัฐสภา) هسته، قوانین ره یِنّه. وشون اتا نُوّاب ِمجلس (สภาผู้แทน) هم دارنه که ۵۰۰تا کارسی دانّه. اتا دیگه مجلس هم دَره که مؤسسان (วุฒิสภา) واری هَسته و ۱۵۰ نفر عضو دانّه. دِتا مجلس ِاول دله هر نماینده ۴ سال کار کانده ولی مؤسسان ِاعضا هفت‌سال عضو هستنه. این کشور اتا «ویژه دادگا» هم دانّه که قضایی قُوّه‌ی ِگت‌ترین سازمان هَسته.

سال ۲۰۱۱ جه تایلند دله [[بویا تای حزب]] بتونِسته پارلمون ِ۲۶۳تا کارسی ره ۵۰۰تا جه شه وسّه بَییره و [[تایلند دموکراتیک حزب|دموکراتیک حزب]] ره شکست هاده. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110903054805/http://aljazeera.net/NR/exeres/0031DA8A-2F6C-405D-BE7C-2599CB7A6570.htm فوز کبیر لبویا تای بانتخابات تایلاند ]، عربی الجزیره دله.&lt;/ref&gt; ولی وقتی مردِمون بفهمستنه که این حزب ِرییس، [[ینگلاک شیناواترا]]، که نخست‌وزیر بیّه اتا قبلی نخست‌وزیر ِفامیل هسته که قبلاً طرد بَی‌بینه، تظاهرات هاکِردنه و خاستنه وه ره کِنار بَزنِن ولی ارتش این گادِر [[کودتا]] هاکِرده و ارتش ِفرمانده شه ره نخست‌وزیر بَخوندِسته.

== تقسیمات ==
[[پرونده:Thailand provinces six regions.png|چپ|بندانگشتی|300px]]
{|
||
** '''شمال (سبز)'''
# چیانگ مای
# چیانگ رای
# لامپانگ
# لامفون
# مای هونگ سون
# نان
# فایاو
# فرای
# اوتارادیت
||
** '''جنوب'''
# چومفون
# کرابی
# ناخون سی ثاممارات
# ناراثیوات
# پاتانی
# فانگ نگا
# فاتالونگ
# پوکت
# رانونگ
# ساتون
# سونگخلا
# سورات ثانی
# ترانگ
||
** '''مرکز (زرد)'''
# آنگ ثونگ
# آیوتثایا
# بانکوک
# چای نات
# کامفائنگ فت
# لوپبوری
# ناخون نایوک
# ناخون پاتوم
# نونتابوری
# فرا ناخون سی آیوتایا
# پراتچواب خیری خان
# ساموت پراکان
# ساموت ساخون
# ساموت سونقخرام
# سارابوری
# سینگ بوری
# سوپان بوری
# یوتای ثانی
# کامفائنگ فیت
# ناخون ساوان نان
# فتچابون
# فیچیت
# پیتسانولوک
# سوخوثای
|}
{|
||
** '''شمال شرقی'''
# أمنات چاروین
# بوری رام
# چایافوم
# کالاسین
# خون کاین
# لویی
# ماها ساراخام
# موکداهان
# ناخون فانوم
# ناخون راتچاسیما
# نونگ بوا لامفو
# نونگ خای
# روی ات
# ساکون ناخون
# سی سا کت
# سورن
# وبون راتچاثانی
# ودون ثانی
# یاسوثون
||
** '''شرق'''
# چاچوینگسسو
# چانتابوری
# چونبوری
# براچینبوری
# رایونگ
# سا کایو
# ترات
||
** '''غرب'''
# کانچانابوری
# راتچابوری
# تاک
|}

== جوغرافی ==
[[پرونده:Mushroom Rock at James Bond Island.jpg|بندانگشتی|اتا قشنگ ِوییو، [[جیمز باند جزیره]] جه.]]
این کشور ِگتی حدوداً ۵۱۳٫۱۱۵ هزار کیلومتر هسته و حدوداً ۶۴ میلیون نفر ونه دله زندگی کانّه. ونه هِوا گرمسیری هسته و سه فصل دانّه که خاشک، وارشی و خانِک هَستنه. گرم و خاشک ِفصل مارس جه شروع وانه و تا می طول کَشِنه این گادِر حِرارِت ِدرجه ۳۴ سانتی‌گراد ِحول و حش هسته و رطوبت ۷۵٪ جه رِسِنه. [[وارش]] ِفصل هم ژوئن تا اکتبر هَسته و این گادِر حِرارت ۲۹ درجه سانتی‎‌گراده و رطوبت ۸۷٪ جه رسنه. خانِک ِفصل نوامبر تا فوریه شِنه و این فصل حرارت میون ۲۰ تا ۳۲ درجه دَره.

تایلند دله [[کائوچو]]، [[قلع]]، [[تنگستن]]، [[چو]]، [[سرب]]، [[گچ]]، [[ذغال سنگ]]، [[فلوراید]] استخراج وانّه و [[کشاورزی]] هم انجام وانه.

&lt;center&gt;{{Wide image|Phra Nang beach panorama edit.jpg|900px|&lt;center&gt;اتا پاناروما فراننگ ِسواحل جه، [[کرابی]] ِشهر دله&lt;/center&gt;}}&lt;/center&gt;
== توریسم ==
{|
| [[File:BTS Skytrain over Sala Daeng Intersection.jpg|thumb|160px|upright|[[بانکوک]]]]
| [[File:Santuaryoftruth2.jpg|thumb|160px|upright|[[پاتایا]]]]
| [[File:ChiangMaiMoat.jpg|thumb|160px|upright|[[چیانگ می]]]]
| [[File:phuket shore.jpg|thumb|160px|upright|[[پوکیت]]]]
|}
سال ۲۰۰۸ [[بانکوک]] بتونِسته [[لندن]] و[[نیویورک]] په، سومین شهری بَواشه که ویشترین توریست ره جذب کانّه اتا آمار گانه این سال دله ۱۰٬۲۰۹٬۹۰۰ نفر فقط بانکوک دله بمونه. [[پاتایا]] هم بتونسته ۴٬۴۰۶٬۳۰۰ نفر جه این لیست ِسیزَّهمین شهر بَواشه. پاتایا اتا توریستی شهر هسته که ونه [[سکس]]ی توریسم دِنیا دله خله شهرت دانّه. [[پوکیت|پوکیت جزیره]] هم ۳٬۳۴۴٬۷۰۰ نفر و [[چیانگ می]] هم ۱٬۶۰۴٬۶۰۰ نفر ره جذب هاکِردنه.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euromonitor.com/Articles.aspx?folder=Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking&amp;print=true|title=ااعلی وجهات مدن العالم |accessdate=2010-10-14 |یورومونیتور  International|month=January |year=2010}}&lt;/ref&gt;

سال ۲۰۰۷ دله اتا آمار تَنِک بیّه که گانه ۵۵٪ کسونی که [[آسیا]] دله توریستی سَفِر بمونه، تایلند دله سفر داشتنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120317180955/http://tourism.go.th/2010/th/statistic/tourism.php?cid=11]&lt;/ref&gt;

;پونزه‌تا کشوری که ویشترین توریست ره تایلند راهی کانّه:
[[پرونده:Thai wiki.JPG|thumb|left|250px| اتا شعار که گانه تایلند «عجایب ِسامون» هسته. (انگلیسی جه:''Amazing Thailand'')]]
[[پرونده:Government_House_of_Thailand.JPG|thumb|left|250px| تایلند ِحکومِتی ساختمون]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!رج||سرزمین|| تعداد|| درصد
|-
|۱||{{پرچم|مالزی}}||۱٬۹۶۹٬۶۲۹ ||۱۲٫۳۹
|-
|۲||{{پرچم|China}}&lt;ref&gt;تایوان و ماکائو و هنگ‌کنگ ره شامل نَوانه&lt;/ref&gt; || ۱٬۱۲۷٬۸۰۳ || ۷٫۱۲
|-
|۳||{{پرچم|Japan}} || ۹۸۴٬۷۶۳ ||۶٫۲۲
|-
|۴||{{پرچم|United Kingdom}}|| ۸۱۸٬۳۰۳ ||۵٫۱۷
|-
|۵||{{پرچم|South Korea}}|| ۸۱۵٬۹۷۰ ||۵٫۱۵
|-
|۶||{{پرچم|India}}|| ۷۹۱٬۱۸۵ ||۴٫۹۹
|-
|۷||{{پرچم|Australia}}|| ۷۱۵٬۶۱۲ ||۴٫۵۲
|-
|۸||{{پرچم|Laos}} || ۶۸۹٬۶۷۳ || ۴٫۳۵
|-
|۹||{{پرچم|USA}}|| ۶۲۰٬۴۹۶ ||۳٫۹۲
|-
|۱۰||{{پرچم|Germany}} || ۶۱۲٬۶۲۰||۳٫۸۷
|-
|۱۱||{{پرچم|Russia}}|| ۶۱۱٬۰۱۹ ||۳٫۸۶
|-
|۱۲||{{پرچم|Singapore}}|| ۵۷۹٬۱۰۵ ||۳٫۶۶
|-
|۱۳||{{پرچم|فرانسه}} || ۴۵۸٬۲۹۲ ||۲٫۸۹
|-
|۱۴||{{پرچم|ویتنام}}|| ۴۰۱٬۱۸۸ ||۲٫۵۳
|-
|۱۵||{{پرچم|Taiwan}} ||۳۸۵٬۶۸۹||۲٫۴۳
|}
=== تایلند ِتوریستی جائون ===
[[پرونده:Phimai temple Wikimedia Commons.jpg|thumb|left|400px|فیمای ِتاریخی معبد]]
[[پرونده:Bangkok Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|left|400px|بانکوک ِشوئون]]
==== میونی ====
[[بانکوک]]، [[آیوتتایا]]، [[هواهین]]، [[کانتچانابوری]]، [[پاتايا]]، [[تشانگ جزیره]] 

==== شمال ====

[[چیانگ‌مای]]، [[چیانگ ری]]، [[مای هونگ سون]]، [[سوخوتای]]

==== شمال شرقي ====
[[اودون تانی]]، طبیعی ذخیره‌گائون، [[ناخون راتچاسیما]] 

==== جنوب ====
[[هات یای]]، [[ساموی جزیره]]، [[کرابی]]، [[ناخون سی تاممارات]]، [[پوکت]]، [[پهانگ نگا]]

== مردِمون ==
{{Historical populations
|type=China
|footnote    = [http://web.nso.go.th/eng/en/stat/poph/popt1.htm]
|1911 |8266408
|1929 |11506207
|1947 |17442689
|1970 |34397374
|1990 |54548530
}}
حدوداً مردم ِ۷۵ درصد ِقومیت [[تایی]] هستنه ، ۱۴ درصد چینی‌تبارنه، ۳ درصد مالایی‌نه و بعضی دیگه زوونون و تبارون هم دَرنه. مردمون ویشته این کشور دله [[تایلندی]] و [[لاو زوون]] جه گپ زنّه.

تایلندی زوون آسیای ِشرقی مناطق ِقدیمی‌ترین زوون‌ها جه هسته و تایلند ِمردِم ویشته این زوون جه گپ زنّه. تایلندی ات‌خله مختلف لهجه دانّه و هر جایی شه وسّه اتا لهجه دانّه. تایلندی زوون تایلند ِتنها [[رسمی زوون]] هَسته و شه وسّه اتا مخصوص ِخط دانّه. تایلندی زوون ِجملات دله اول فاعل و بعد فعل و اَی مفعول اِنّه که فاعل معمولاً جمله جه حذف وانه. ضمایر هم جنسیتون وسّه فرق کانّه. فعلون تایلندی دله صرف نوانّه و شناسه نِدارنه.

=== مذهبون ===
{{جعبه میله
|title= الديانات في تايلاند
|titlebar=#ddd
|left1=دین
|right1=نسبت
|float=left
|bars=
{{Bar percent|[[بودیسم]]|yellow|94.6}}
{{Bar percent|[[اسلام]]|green|4.6}}
{{Bar percent|[[مسیحیت]]|blue|0.7}}
{{Bar percent|بقیه|pink|0.1}}
}}

تایلند ِمردم ِ۹۵٪ [[بودایی]] هستنه و [[اسلام|مسلمانون]] هم ۴٪ ره تشکیل دِنّه. این کشور دله [[تشیع|شیعیون]] هم دَرنه و مسلمون‌ها بودایی جه سِوا زندگی کانّه و وشون ِشهرون فرق کانده. تایلند دله همه وسّه دینی آزادی وجود دانّه.

; بودیسم
[[پرونده:Bangkok Wat Phra Kaew Phra Sri Rattana Chedi.jpg|بندانگشتی|200px|بانکوک ِاتا معبد که ونه نوم «وات فرا کائو» هسته.]]
تایلند دِنیا دله [[بودیسم]] (=بودایی دین) ِگت‌ترین تَنِک‌کَر (=مُروِّج) هَسته. [[ترواده]] اتا مدرسه نوم هسته که این کشور دله دَره و بودایی‌ئون ِمهم‌ترین آموزشگائون جه هَسته. بودایی معابد هم تایلند، [[کامبوج]] و[[لائوس]] دله خله زیادنه. بودایی‌ئون ِتاریخ این کشور دله سوخوتای ِدوره جه رَسِنه؛ وشون قرن ۱۳&lt;sup&gt;اُم&lt;/sup&gt; میلادی جه بودایی دین ره تایلند ِرسمی دین هاکردِنه. تا سال ۲۰۰۷ بودایی همینتی رسمی دین بَموندِست بی‌یه و این گادِر اتا جدید اساسی قانون بَنویشته بَیّه و اسا دیگه رسمی دین این کشور دله دَنی‌یه.&lt;ref name=&quot;bccon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=52,3969,0,0,1,0|title=Thai Buddhists call for top status 'unnecessary'|accessdate=2007-04-18|author=Charoensuthipan, Penchan}}&lt;/ref&gt;
{|
| [[پرونده:Ac.buddhists.jpg|thumb|upright|بودایی نماز بخوندِستن]]
| [[پرونده:Novice monks in Thailand.jpg|thumb|upright|وَچ‌وَچه که راهبه بَیینه]]
| [[پرونده:Grand Palace Bangkok.jpg|thumb|upright|اتا معبد بانکوک دله]]
|}

; اسلام
مسلمون‌ها تایلند ِگت‌ترین دینی اقلیت هَستنه و وشون جمعیت ۲.۲ میليون&lt;ref name=&quot;service.nso.go.th&quot;&gt;http://service.nso.go.th/nso/nsopublish/service/survey/cult48.pdf&lt;/ref&gt; تا ۷.۴ میلیون ونه بائه. وشون ِمذهب ویشته [[تسنن]] هسته. تایلند دله قدیم اتا تاریخی سلسله هم دَیی‌یه که ونه نوم [[فطانیون]] بی‌یه. مسلمون‌ها اسا ویشته جنوبی مناطق دله دَرنه و اینجه‌ی مسلمون‌ها [[مالایی]] جه گپ زنّه و [[عربی]] ِالفبا جه نویسِنّه. تایلند دَرون ۳,۴۹۴تا [[مسجد]] دانّه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190727225031/http://www.iqraforum.com/forum2/index.php%3Ftopic%3D30.0&lt;/ref&gt;. که ویشته همین جنوبی شهرون دله هَستنه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090222123755/http://cicot.or.th/main/subindex.php?page=list&amp;category=12&lt;/ref&gt; البته [[بانکوک]] ِشهر شه تیناری فقط ۱۷۰تا مسجد دانّه.
{|
| [[پرونده:Surat Thani Mosque.jpg|thumb|upright|اتا مسجد سورات ثانی ِاستان دله.]]
| [[پرونده:Baan Haw Mosque 4-6-09.jpg|thumb|upright|[[بان هاو مسجد]] که [[چیانگ‌مای]] دله دَره.]]
| [[پرونده:E8665-Pattaya-Mosque.jpg|thumb|upright|پاتایا مسجد]]
|}

== فرهنگ ==
[[پرونده:Flag map of Thailand.svg|250px|چپ|تایلند ِفلاگ-مپ]]
تایلند ِفرهنگ خله [[بودیسم]] و [[هندویسم]] جه تأثیر بَدی‌یه. وشون [[کامبوج]]، [[چین]] و [[هند]] ِفرهنگی تأثیرات ره هم دارنه. تایلند دله اتا مخصوص ِتقویم دَره که رسماً ونجه همه جا استفاده کانّه.

تایلند دله ات‌جور مخصوص ِ[[بوکس]] دَره که این کشور ِملّی ورزش هَسته. تایلند دله [[گلف]] و [[فوتوال]] هم خله طرفدار دارنه.
{{تلمبار-رج|Thailand}}

== منابع ==
{{پانویس}}
* انگلیسی و عربی ویکی‌پدیا

{{آسئان}}
{{آسیا کشورون}}

[[رج:تایلند| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:آسئان]]
[[رج:مشروطه سلطنت]]</text>
      <sha1>my8qrxb20fbqaxttkzc3dglw5nf89j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جنوبی آفریقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3697</id>
    <revision>
      <id>328461</id>
      <parentid>202526</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>328461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14809" sha1="qcw0963a673xz7rl7vhc4s6mfnb34pt" xml:space="preserve">{{Coord|-30|25|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  Republic of South Africa{{سخ}}Republiek van Suid-Afrika|
نام فارسی رسمی =  کنسونیج آفریقای ِجمهوری |
نام عادی = کنسونیج آفریقا |
تصویر پرچم = Flag of South Africa.svg |
تصویر نشان ملی =|
شعار ملی = اتحاد تنوع شِنه|
سرود ملی = |
نقشه = Location_South_Africa_AU_Africa.svg|thumb|200px |
پایتخت = [[پرتوریا]] (مجریه){{سخ}}[[بلوم فونتین]] (قضائیه){{سخ}}[[کیپ تاون]] (مقننه) |latd=0|latm=19|latNS=N|longd=32|longm=35|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[ژوهانسبورگ]] |
زبان رسمی = [[آفریکانس]]، [[انگلیسی]]{{سخ}}تا۹ آفریقایی زوون دیگه|
نوع حکومت = پارلمونی [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• معاون اول |
نام حاکمان = [[جاکوب زوما]]{{سخ}}[[گالیما موتلانته]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = [[بریتانیا]] جه|
تاریخ تشکیل = ۳ مه ۱۹۱۰|
مساحت = ۱٬۲۲۱٬۰۳۷ |
رتبه مساحت = ۲۵ام |
درصد آبها = جزئی |
سال براورد جمعیت = ۲۰۱۰|
جمعیت = ۵۰٬۵۸۶،۷۵۷ نفر |
رتبه جمعیت = ۲۴ام |
تراکم جمعیت = ۴۱ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۷۰ام |
سال تولید ناخالص داخلی = ۲۰۰۹|
تولید ناخالص داخلی = ۵۰۵٬۲۱۴ میلیارد دلار  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  ۱۰٬۲۴۳ |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی = ۲۰۰۹|
شاخص توسعه انسانی = ۰٬۶۸۳ |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  ۱۲۹|
وضع شاخص توسعه انسانی = متوسط |
واحد پول = [[راند]]  |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = SAST |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +2 |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = [[.za]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۷ |}}

'''کنسونیج آفریقا'''بیا '''جنوبی افریقا''' اتا کشور [[آفریقا]]ی ِجنوبی سواحل دله هَسته. ونه اِت وَر [[اطلس اوقیانوس |اطلس]] و ات وَر دیگه [[هند اوقیانوس |هند]] ِاوقیانوس دَرنه. این کشور سه‌تا [[نیشتنگا]] (=پایتخت) دانّه. مجریه قوه [[پرتوریا]] دله، پارلمون کیپ تاون دله و قضائیه قوه بلوم فونتین دله دَرنه. پرجمعیت‌ترین شهر هم [[ژوهانسبورگ]] هسته. جنوبی آفریقا کشورون [[نامیبیا]]، [[بوتسوانا]]، [[زیمباوه]]، [[موزامبیک]]، [[سوازیلند]] و [[لسوتو]] جه هم‌سامون هسته. جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون درنه. اینتا کشور گتی ۱۱۴۶۰۶۳ کیلومترمربع هسه و ۲۲ میلیون نفر جمعیت دارنه. 

جنوبی آفریقا دله تا سال ۱۹۹۴ سیوپوستون حق نداشتنه رأی هادِن و حکومِت اسپه‌ئون ِبی‌یه. این کشور دله هیچ گادِر [[کودتا]] نیّه و [[انتخابات]] هم منظم یک قرن اخیر انجام بیّه که این مسئله آفریقا دله استثنایی هسته. [[آپارتاید]] اتی حکومِت بی‌یه که قبلاً اسپه‌ئون این کشور دله انجام هِدا بینه. این روش دله مردمون ره وشون ِنژاد وسّه همه جا سِوا کاردنه. [[نلسون ماندلا]] آفریقای ِملّی قهرمون هسته که این قوانین ره حذف هاکِرده و شه مقاومت جه تمومی نژادون میون صلح برقِرار هاکِرده.

این کشور [[آفریقای اتحادیه]]‌ی ِمؤسسون جه هسته و گت‌ترین اقتصاد ره این اتحادیه دله دانّه. این کشور [[متحد ملل سازمان]]، [[همسود کشورون اتحادیه]]، [[جهونی تجارت سازمان]]، [[پول بین‌المللی صندوق]]، [[گروه ۷۷]] و [[گروه ۲۰]] دله هم عضوه.

این کشور نسیاسی ظام [[پارلمون|پارلمونی]] ِدموکراسی هسته اما دولت ِرییس و کشور ِرییس هر دِتا «رئیس‌جمهور» ِمقوم هَستنه که پارلمون وه ره انتخاب کانده. این کشور ِپارلمون دِتا مجلس جه تشکیل وانه. اتا مناطق ِشورائون ِشِنه و ات دیگه ملّی مجلس هسته.

== تاریخ ==
=== باستانی===
جنوبی آفریقا قدیمی‌ترین آثار باستانی ره [[آفریقا]] دله دانّه. [[فسیل]]ونی که [[استرک‌فونتاین]]، [[کرومدرای]] و [[ماکاپانسگات]] ِغارون دله پیدا بَیینه سِراق دِنّه که [[آسترالوپتسین]]‌ئون سه میلیون سال پیش جه اونجه حضور داشتنه. همین‌جور [[تکامل]]‌پیدانَکارد آدِمون ِفسیل هم اونجه خله پیدا بیّه.

=== استعمارکـَرون بِموئِن===
اروپایی دریانوردون که [[شرقی هند]] جه اِمونه، کم‌کم این منطقه جه آشنا بَیینه. اولین اروپایی دریانورد که موفق بیّه این ئوراهه جه رَد بَواشه، اتا [[پرتغال]]ی، [[بارتلومیو دیاس]] نوم، بی‌یه که سال ۱۴۸۸ میلادی منطقه ره هارشائه. وه وقتی برسی‌یه [[لیسبون]] بائوته ات جا که ونه نوم ره «طوفان دماغه»&lt;ref&gt;Cabo das Tormentas&lt;/ref&gt; بی‌یشت بی‌یه ره کشف هاکرده. اما هنری دریانورد، که دیاس ِمالی پشتیبون بی‌یه، اون منطقه نوم ره «[[امید نیک دماغه]]»&lt;ref&gt;Cabo da Boa Esperança&lt;/ref&gt; بی‌یشته که [[هند]] ِجدید ِراه جه اشاره دانّه.

=== هلندیون ===
[[پرونده:Charles_Bell_-_Zoeloe-aanval_op_'n_Boerelaer_-_1838.jpg|انگشتدان|راست| زولوئون ِحمله‌ی ِنقاشی که فوریه ۱۸۳۸ بوئِر ِکَمپ دله اتفاق دَکِته.]]
اوایل پرتغال جه ات سری امید نیک ِدماغه پَلی ساکن بَیینه و ماهی‌گیری کاردنه. سال ۱۶۵۳ [[جان ون ریسبک]] [[هلند شرقی هند کمپانی]] جه اتا خواربارروشی اینجه تأسیس هاکرده. قرون ۱۷ و ۱۸ دله [[هلند|هلندیون]] ویشته بَیینه و بومیون جه جنگ دَکِتنه.

هلندیون که کارگر ویشته لازم داشتنه [[اندونزی]]، [[ماداگاسکار]] و [[هند]] جه ات خله برده بیاردنه و بعضی سیاسی رهبرون که [[هلند مستعمرات ]] دله شلوغ کاردنه ره تبعید کاردنه جنوبی آفریقا. این گروه که بردگی کاردنه یا تبعیدی بینه اسا [[کیپ مالایی‌ئون]] ِنژادی ترکیب ره سازنّه. وشون ره استعمارکرون بعداً زمین هِدانه و وشون ره سیوئون جه بالاتر دونِستنه. وشون [[آپارتاید]] ِدوره گادِر صاحب زمین بَیی‌بینه.

=== بریتانیایی‌ئون ===
[[بریتانیا]] سال ۱۷۹۷ [[امید نیک دماغه ]] ره بَییته تا [[هند]] و [[استرالیا]] سَر بِتتر کنترل داره. [[هلند شرقی هند کمپانی]] ورشکسته بیّه و [[بریتانیا]] کیپ ره سال ۱۸۰۵ شه مستعمره هاکرده. [[بریتانیا]] امید نیک ِشرقی سامون ره گت‌ته هاکرده و بومیون جه این مناطق دله جنگ دَکِته و شه آدِمون ره این مناطق دله اسکان هِدا. بریتانیا سال ۱۸۰۶ برده‌ئون ِتجارت و برده داشتِن ره سال ۱۸۳۳ ممنوع هاکِرده.

=== بوئر جنگ ===
[[الماس]] سال ۱۸۶۷ و [[طلا]] سال ۱۸۸۶ کشف بَیینه و باعث بَیینه که اسپه‌ئون گروه-گروه شه کوچ ره دَکشِن جنوبی آفریقا دله و اینتی بومیون ِوضعیت بَدته بیّه. [[بوئرون]] اتا بومی گروه بینه که[[بریتانیا]] جلو هِرِسّانه و [[استتار]] و [[اختفا]] جه بتونِستنه بریتانیا ره اولین جنگ سَره شکست هادِن. [[بریتانیا|بریتانیایی‌ئون]] دومین جنگ دله اتا گت‌ته ارتش جه بمونه و این بار شه لباس ره عوض هاکردنه و اینتی جنگ دله پیروز بَیینه. بوئرون خله تلاش داشتنه که [[آلمان]] جه متحد بَواشِن که نَیّه و بریتانیا این بهانه جه [[بوئر جمهوری]] ره نهایتاً فتح هاکِرده.

[[پرونده:Boercamp1.jpg|بندانگشتی|چپ|250px| بریتانیایی‌ئون بوئریون ِزن و وَچه ره اجباری کار وسّه وَردنه اردوگاه دله و وشون جه استفاده کاردنه.]]

بعضی مستعمرات و ایالات که بریتانیائ ِبینه، متحد بَیینه و ات جور پادشائی حکومِت این منطقه دله بِساتنه که بریتانیا وه ره کنترل داشته. سال ۱۹۳۴ [[جنوبی آفریقا حزب]] و [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] قاطی بَیینه تا [[جنوبی آفریقا متحد حزب]] ره بساتنه. وشون خاستنه اسپه‌ئون و بومیون وسط صلح راه دِمبَدِن ولی [[جهونی جنگ دوم]] شروع بیّه و با اینکه ملی حزب ِاعضا مخالف بینه، این اتحادیه دپاشنی‌یه بیّه.

=== آپارتاید ===
سال ۱۹۴۸ [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] اتا رای‌گیری په قدرت بَییته و «[[آپارتاید]]» ِقوانین ره بساته. این قوانین مردمون ره وشون ِنژاد سَره همه جا سِوا کارده. این تبعیضات دهه‌ئون ۵۰، ۶۰ و ۷۰ میلادی دله که صنعتی‌سازی انجام بینه، باعث بَیینه طبقاتی فاصله خله بَواشه. این قوانین باعث بی‌یه اسپه‌ئون بتترین زندگی ره آفریقا قاره دله دارِن ولی سیوئون حتی تحصیل، رأی، کارمند بیّن و... حق ره نِداشتنه.

=== ماندلا بِموئِن و آزاد ِانتخابات ===
[[پرونده:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|بندانگشتی|راست|170px| [[نلسون ماندلا]]یِ عکس]]
[[آفریقای ملی کنگره]] (ANC) آپارتاید جلو هِرسّا و هر روز این کشور دله جنگ و درگیری ویشته بی‌یه و خارجی کشورون هم وشون ره مِزراب بی‌یِشت بینه که شه قانون ره تغییر هادِن. سال ۱۹۹۰ ملّی حزب حاضر بیّه ملّی کنگره جه مذاکره هاکِنه و رییس جمهور، [[فریدریک ویلیام دی کلیرک]]، قدرت جه کنار بوره. وشون [[نلسون ماندلا]]، که ملّی کنگره‌ی ِرهبر بی‌یه ره ۲۷ سال په، زندون جه آزاد هاکردنه. آپارتاید ِقوانین تدریجاً حذف بَیینه و سال ۱۹۹۴ اولین انتخاباتی که همه ونه دله برابری کاردنه، انجام بیّه. این رفراندوم دله ملّی کنگره رای بیارده و ماندلا قدرت ره شه میس دله بَییته.

== مردمون==
[[File:South Africa dominant language map.svg|thumb|اتا نقشه که این کشور ِماری زوونون ره سِراق دِنه:
{{Columns
|col1=
{{legend|#8dd3c7|آفریکانس}}
{{legend|#ffffb3|انگلیسی}}
{{legend|#bebada|ندبل}}
{{legend|#fb8072|خوسا}}
{{legend|#80b1d3|زولو}}
{{legend|#fdb462|شمالی سوتو}}
|col2=
{{legend|#b3de69|سوتو}}
{{legend|#fccde5|تسوانا}}
{{legend|#bc80bd|سوازی}}
{{legend|#ccebc5|وندا}}
{{legend|#ffed6f|تسونگا}}
{{legend|#d0d0d0|دیگه جائون}}}}]]

=== زوون ===
جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون دَره که اینتی بخایم باوّیم [[هند]] ِپه دومین کشوری هَسته که ویشترین رسمی زوون ره دانّه. [[انگلیسی]] این کشور دله اتا مهم زوون هسته ولی ویشترین گِنِش‌کَر ره نِدانّه. هر منطقه شه زوون ره دانّه و بعضی این زوون‌ها دَر منقرض وانّه. مهاجرون هم هر کامین شه زوون ره دارنه.

=== فرهنگ ===
این کشور دله نَنشِنه اتا واحد ِفرهنگ پیدا هاکِردِن. اَنده تنوع زیاده که هر گروهی شه وسّه سِوا آداب و رسوم دانّه و این مسئله باعث وانه تنوع غذائون، سِمائون، موسیقی و... دله زیاد بائه و این مسئله توریسم ره تقویت کانده.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[راند]] هسه. ونه ایقتصادی نیشتگا نوم [[دوربان]] هسه. وه اقتصاد دله آفریقا قارهِ سرترین کشور هسه.

== وابسته جستارون ==
* [[جنوبی آفریقا ملی کنگره]]
* [[نلسون ماندلا]]
* [[آپارتاید]]

== بن‌بنویشت ==
{{تلمبار-رج|South Africa}}
{{بن‌بنویشت}}
{{آفریقا اتحادیه}}
{{همسود کشورون}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}
{{گروه بیست}}

[[رج:جنوبی آفریقا| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:مشترک‌المنافع کشورون]]
[[رج:بریکس]]
[[رج:جی بیست]]
[[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:هلندی‌زوون کشورون]]</text>
      <sha1>qcw0963a673xz7rl7vhc4s6mfnb34pt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328462</id>
      <parentid>328461</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* باستانی */</comment>
      <origin>328462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14805" sha1="a8mwvkvpxbvud54b6ug60zdw34mo314" xml:space="preserve">{{Coord|-30|25|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  Republic of South Africa{{سخ}}Republiek van Suid-Afrika|
نام فارسی رسمی =  کنسونیج آفریقای ِجمهوری |
نام عادی = کنسونیج آفریقا |
تصویر پرچم = Flag of South Africa.svg |
تصویر نشان ملی =|
شعار ملی = اتحاد تنوع شِنه|
سرود ملی = |
نقشه = Location_South_Africa_AU_Africa.svg|thumb|200px |
پایتخت = [[پرتوریا]] (مجریه){{سخ}}[[بلوم فونتین]] (قضائیه){{سخ}}[[کیپ تاون]] (مقننه) |latd=0|latm=19|latNS=N|longd=32|longm=35|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[ژوهانسبورگ]] |
زبان رسمی = [[آفریکانس]]، [[انگلیسی]]{{سخ}}تا۹ آفریقایی زوون دیگه|
نوع حکومت = پارلمونی [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• معاون اول |
نام حاکمان = [[جاکوب زوما]]{{سخ}}[[گالیما موتلانته]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = [[بریتانیا]] جه|
تاریخ تشکیل = ۳ مه ۱۹۱۰|
مساحت = ۱٬۲۲۱٬۰۳۷ |
رتبه مساحت = ۲۵ام |
درصد آبها = جزئی |
سال براورد جمعیت = ۲۰۱۰|
جمعیت = ۵۰٬۵۸۶،۷۵۷ نفر |
رتبه جمعیت = ۲۴ام |
تراکم جمعیت = ۴۱ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۷۰ام |
سال تولید ناخالص داخلی = ۲۰۰۹|
تولید ناخالص داخلی = ۵۰۵٬۲۱۴ میلیارد دلار  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  ۱۰٬۲۴۳ |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی = ۲۰۰۹|
شاخص توسعه انسانی = ۰٬۶۸۳ |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  ۱۲۹|
وضع شاخص توسعه انسانی = متوسط |
واحد پول = [[راند]]  |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = SAST |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +2 |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = [[.za]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۷ |}}

'''کنسونیج آفریقا'''بیا '''جنوبی افریقا''' اتا کشور [[آفریقا]]ی ِجنوبی سواحل دله هَسته. ونه اِت وَر [[اطلس اوقیانوس |اطلس]] و ات وَر دیگه [[هند اوقیانوس |هند]] ِاوقیانوس دَرنه. این کشور سه‌تا [[نیشتنگا]] (=پایتخت) دانّه. مجریه قوه [[پرتوریا]] دله، پارلمون کیپ تاون دله و قضائیه قوه بلوم فونتین دله دَرنه. پرجمعیت‌ترین شهر هم [[ژوهانسبورگ]] هسته. جنوبی آفریقا کشورون [[نامیبیا]]، [[بوتسوانا]]، [[زیمباوه]]، [[موزامبیک]]، [[سوازیلند]] و [[لسوتو]] جه هم‌سامون هسته. جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون درنه. اینتا کشور گتی ۱۱۴۶۰۶۳ کیلومترمربع هسه و ۲۲ میلیون نفر جمعیت دارنه. 

جنوبی آفریقا دله تا سال ۱۹۹۴ سیوپوستون حق نداشتنه رأی هادِن و حکومِت اسپه‌ئون ِبی‌یه. این کشور دله هیچ گادِر [[کودتا]] نیّه و [[انتخابات]] هم منظم یک قرن اخیر انجام بیّه که این مسئله آفریقا دله استثنایی هسته. [[آپارتاید]] اتی حکومِت بی‌یه که قبلاً اسپه‌ئون این کشور دله انجام هِدا بینه. این روش دله مردمون ره وشون ِنژاد وسّه همه جا سِوا کاردنه. [[نلسون ماندلا]] آفریقای ِملّی قهرمون هسته که این قوانین ره حذف هاکِرده و شه مقاومت جه تمومی نژادون میون صلح برقِرار هاکِرده.

این کشور [[آفریقای اتحادیه]]‌ی ِمؤسسون جه هسته و گت‌ترین اقتصاد ره این اتحادیه دله دانّه. این کشور [[متحد ملل سازمان]]، [[همسود کشورون اتحادیه]]، [[جهونی تجارت سازمان]]، [[پول بین‌المللی صندوق]]، [[گروه ۷۷]] و [[گروه ۲۰]] دله هم عضوه.

این کشور نسیاسی ظام [[پارلمون|پارلمونی]] ِدموکراسی هسته اما دولت ِرییس و کشور ِرییس هر دِتا «رئیس‌جمهور» ِمقوم هَستنه که پارلمون وه ره انتخاب کانده. این کشور ِپارلمون دِتا مجلس جه تشکیل وانه. اتا مناطق ِشورائون ِشِنه و ات دیگه ملّی مجلس هسته.

== تاریخ ==
=== باستانی===
جنوبی آفریقا قدیمی‌ترین آثار باستانی ره [[آفریقا]] دله دانّه. فسیلونی که [[استرک‌فونتاین]]، [[کرومدرای]] و [[ماکاپانسگات]] ِغارون دله پیدا بَیینه سِراق دِنّه که [[آسترالوپتسین]]‌ئون سه میلیون سال پیش جه اونجه حضور داشتنه. همین‌جور [[تکامل]]‌پیدانَکارد آدِمون ِفسیل هم اونجه خله پیدا بیّه.

=== استعمارکـَرون بِموئِن===
اروپایی دریانوردون که [[شرقی هند]] جه اِمونه، کم‌کم این منطقه جه آشنا بَیینه. اولین اروپایی دریانورد که موفق بیّه این ئوراهه جه رَد بَواشه، اتا [[پرتغال]]ی، [[بارتلومیو دیاس]] نوم، بی‌یه که سال ۱۴۸۸ میلادی منطقه ره هارشائه. وه وقتی برسی‌یه [[لیسبون]] بائوته ات جا که ونه نوم ره «طوفان دماغه»&lt;ref&gt;Cabo das Tormentas&lt;/ref&gt; بی‌یشت بی‌یه ره کشف هاکرده. اما هنری دریانورد، که دیاس ِمالی پشتیبون بی‌یه، اون منطقه نوم ره «[[امید نیک دماغه]]»&lt;ref&gt;Cabo da Boa Esperança&lt;/ref&gt; بی‌یشته که [[هند]] ِجدید ِراه جه اشاره دانّه.

=== هلندیون ===
[[پرونده:Charles_Bell_-_Zoeloe-aanval_op_'n_Boerelaer_-_1838.jpg|انگشتدان|راست| زولوئون ِحمله‌ی ِنقاشی که فوریه ۱۸۳۸ بوئِر ِکَمپ دله اتفاق دَکِته.]]
اوایل پرتغال جه ات سری امید نیک ِدماغه پَلی ساکن بَیینه و ماهی‌گیری کاردنه. سال ۱۶۵۳ [[جان ون ریسبک]] [[هلند شرقی هند کمپانی]] جه اتا خواربارروشی اینجه تأسیس هاکرده. قرون ۱۷ و ۱۸ دله [[هلند|هلندیون]] ویشته بَیینه و بومیون جه جنگ دَکِتنه.

هلندیون که کارگر ویشته لازم داشتنه [[اندونزی]]، [[ماداگاسکار]] و [[هند]] جه ات خله برده بیاردنه و بعضی سیاسی رهبرون که [[هلند مستعمرات ]] دله شلوغ کاردنه ره تبعید کاردنه جنوبی آفریقا. این گروه که بردگی کاردنه یا تبعیدی بینه اسا [[کیپ مالایی‌ئون]] ِنژادی ترکیب ره سازنّه. وشون ره استعمارکرون بعداً زمین هِدانه و وشون ره سیوئون جه بالاتر دونِستنه. وشون [[آپارتاید]] ِدوره گادِر صاحب زمین بَیی‌بینه.

=== بریتانیایی‌ئون ===
[[بریتانیا]] سال ۱۷۹۷ [[امید نیک دماغه ]] ره بَییته تا [[هند]] و [[استرالیا]] سَر بِتتر کنترل داره. [[هلند شرقی هند کمپانی]] ورشکسته بیّه و [[بریتانیا]] کیپ ره سال ۱۸۰۵ شه مستعمره هاکرده. [[بریتانیا]] امید نیک ِشرقی سامون ره گت‌ته هاکرده و بومیون جه این مناطق دله جنگ دَکِته و شه آدِمون ره این مناطق دله اسکان هِدا. بریتانیا سال ۱۸۰۶ برده‌ئون ِتجارت و برده داشتِن ره سال ۱۸۳۳ ممنوع هاکِرده.

=== بوئر جنگ ===
[[الماس]] سال ۱۸۶۷ و [[طلا]] سال ۱۸۸۶ کشف بَیینه و باعث بَیینه که اسپه‌ئون گروه-گروه شه کوچ ره دَکشِن جنوبی آفریقا دله و اینتی بومیون ِوضعیت بَدته بیّه. [[بوئرون]] اتا بومی گروه بینه که[[بریتانیا]] جلو هِرِسّانه و [[استتار]] و [[اختفا]] جه بتونِستنه بریتانیا ره اولین جنگ سَره شکست هادِن. [[بریتانیا|بریتانیایی‌ئون]] دومین جنگ دله اتا گت‌ته ارتش جه بمونه و این بار شه لباس ره عوض هاکردنه و اینتی جنگ دله پیروز بَیینه. بوئرون خله تلاش داشتنه که [[آلمان]] جه متحد بَواشِن که نَیّه و بریتانیا این بهانه جه [[بوئر جمهوری]] ره نهایتاً فتح هاکِرده.

[[پرونده:Boercamp1.jpg|بندانگشتی|چپ|250px| بریتانیایی‌ئون بوئریون ِزن و وَچه ره اجباری کار وسّه وَردنه اردوگاه دله و وشون جه استفاده کاردنه.]]

بعضی مستعمرات و ایالات که بریتانیائ ِبینه، متحد بَیینه و ات جور پادشائی حکومِت این منطقه دله بِساتنه که بریتانیا وه ره کنترل داشته. سال ۱۹۳۴ [[جنوبی آفریقا حزب]] و [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] قاطی بَیینه تا [[جنوبی آفریقا متحد حزب]] ره بساتنه. وشون خاستنه اسپه‌ئون و بومیون وسط صلح راه دِمبَدِن ولی [[جهونی جنگ دوم]] شروع بیّه و با اینکه ملی حزب ِاعضا مخالف بینه، این اتحادیه دپاشنی‌یه بیّه.

=== آپارتاید ===
سال ۱۹۴۸ [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] اتا رای‌گیری په قدرت بَییته و «[[آپارتاید]]» ِقوانین ره بساته. این قوانین مردمون ره وشون ِنژاد سَره همه جا سِوا کارده. این تبعیضات دهه‌ئون ۵۰، ۶۰ و ۷۰ میلادی دله که صنعتی‌سازی انجام بینه، باعث بَیینه طبقاتی فاصله خله بَواشه. این قوانین باعث بی‌یه اسپه‌ئون بتترین زندگی ره آفریقا قاره دله دارِن ولی سیوئون حتی تحصیل، رأی، کارمند بیّن و... حق ره نِداشتنه.

=== ماندلا بِموئِن و آزاد ِانتخابات ===
[[پرونده:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|بندانگشتی|راست|170px| [[نلسون ماندلا]]یِ عکس]]
[[آفریقای ملی کنگره]] (ANC) آپارتاید جلو هِرسّا و هر روز این کشور دله جنگ و درگیری ویشته بی‌یه و خارجی کشورون هم وشون ره مِزراب بی‌یِشت بینه که شه قانون ره تغییر هادِن. سال ۱۹۹۰ ملّی حزب حاضر بیّه ملّی کنگره جه مذاکره هاکِنه و رییس جمهور، [[فریدریک ویلیام دی کلیرک]]، قدرت جه کنار بوره. وشون [[نلسون ماندلا]]، که ملّی کنگره‌ی ِرهبر بی‌یه ره ۲۷ سال په، زندون جه آزاد هاکردنه. آپارتاید ِقوانین تدریجاً حذف بَیینه و سال ۱۹۹۴ اولین انتخاباتی که همه ونه دله برابری کاردنه، انجام بیّه. این رفراندوم دله ملّی کنگره رای بیارده و ماندلا قدرت ره شه میس دله بَییته.

== مردمون==
[[File:South Africa dominant language map.svg|thumb|اتا نقشه که این کشور ِماری زوونون ره سِراق دِنه:
{{Columns
|col1=
{{legend|#8dd3c7|آفریکانس}}
{{legend|#ffffb3|انگلیسی}}
{{legend|#bebada|ندبل}}
{{legend|#fb8072|خوسا}}
{{legend|#80b1d3|زولو}}
{{legend|#fdb462|شمالی سوتو}}
|col2=
{{legend|#b3de69|سوتو}}
{{legend|#fccde5|تسوانا}}
{{legend|#bc80bd|سوازی}}
{{legend|#ccebc5|وندا}}
{{legend|#ffed6f|تسونگا}}
{{legend|#d0d0d0|دیگه جائون}}}}]]

=== زوون ===
جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون دَره که اینتی بخایم باوّیم [[هند]] ِپه دومین کشوری هَسته که ویشترین رسمی زوون ره دانّه. [[انگلیسی]] این کشور دله اتا مهم زوون هسته ولی ویشترین گِنِش‌کَر ره نِدانّه. هر منطقه شه زوون ره دانّه و بعضی این زوون‌ها دَر منقرض وانّه. مهاجرون هم هر کامین شه زوون ره دارنه.

=== فرهنگ ===
این کشور دله نَنشِنه اتا واحد ِفرهنگ پیدا هاکِردِن. اَنده تنوع زیاده که هر گروهی شه وسّه سِوا آداب و رسوم دانّه و این مسئله باعث وانه تنوع غذائون، سِمائون، موسیقی و... دله زیاد بائه و این مسئله توریسم ره تقویت کانده.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[راند]] هسه. ونه ایقتصادی نیشتگا نوم [[دوربان]] هسه. وه اقتصاد دله آفریقا قارهِ سرترین کشور هسه.

== وابسته جستارون ==
* [[جنوبی آفریقا ملی کنگره]]
* [[نلسون ماندلا]]
* [[آپارتاید]]

== بن‌بنویشت ==
{{تلمبار-رج|South Africa}}
{{بن‌بنویشت}}
{{آفریقا اتحادیه}}
{{همسود کشورون}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}
{{گروه بیست}}

[[رج:جنوبی آفریقا| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:مشترک‌المنافع کشورون]]
[[رج:بریکس]]
[[رج:جی بیست]]
[[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:هلندی‌زوون کشورون]]</text>
      <sha1>a8mwvkvpxbvud54b6ug60zdw34mo314</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328463</id>
      <parentid>328462</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* استعمارکـَرون بِموئِن */</comment>
      <origin>328463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14793" sha1="6jem5ozcbp0fgb7kqbuic48xdqwqllt" xml:space="preserve">{{Coord|-30|25|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  Republic of South Africa{{سخ}}Republiek van Suid-Afrika|
نام فارسی رسمی =  کنسونیج آفریقای ِجمهوری |
نام عادی = کنسونیج آفریقا |
تصویر پرچم = Flag of South Africa.svg |
تصویر نشان ملی =|
شعار ملی = اتحاد تنوع شِنه|
سرود ملی = |
نقشه = Location_South_Africa_AU_Africa.svg|thumb|200px |
پایتخت = [[پرتوریا]] (مجریه){{سخ}}[[بلوم فونتین]] (قضائیه){{سخ}}[[کیپ تاون]] (مقننه) |latd=0|latm=19|latNS=N|longd=32|longm=35|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[ژوهانسبورگ]] |
زبان رسمی = [[آفریکانس]]، [[انگلیسی]]{{سخ}}تا۹ آفریقایی زوون دیگه|
نوع حکومت = پارلمونی [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• معاون اول |
نام حاکمان = [[جاکوب زوما]]{{سخ}}[[گالیما موتلانته]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = [[بریتانیا]] جه|
تاریخ تشکیل = ۳ مه ۱۹۱۰|
مساحت = ۱٬۲۲۱٬۰۳۷ |
رتبه مساحت = ۲۵ام |
درصد آبها = جزئی |
سال براورد جمعیت = ۲۰۱۰|
جمعیت = ۵۰٬۵۸۶،۷۵۷ نفر |
رتبه جمعیت = ۲۴ام |
تراکم جمعیت = ۴۱ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۷۰ام |
سال تولید ناخالص داخلی = ۲۰۰۹|
تولید ناخالص داخلی = ۵۰۵٬۲۱۴ میلیارد دلار  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  ۱۰٬۲۴۳ |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی = ۲۰۰۹|
شاخص توسعه انسانی = ۰٬۶۸۳ |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  ۱۲۹|
وضع شاخص توسعه انسانی = متوسط |
واحد پول = [[راند]]  |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = SAST |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +2 |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = [[.za]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۷ |}}

'''کنسونیج آفریقا'''بیا '''جنوبی افریقا''' اتا کشور [[آفریقا]]ی ِجنوبی سواحل دله هَسته. ونه اِت وَر [[اطلس اوقیانوس |اطلس]] و ات وَر دیگه [[هند اوقیانوس |هند]] ِاوقیانوس دَرنه. این کشور سه‌تا [[نیشتنگا]] (=پایتخت) دانّه. مجریه قوه [[پرتوریا]] دله، پارلمون کیپ تاون دله و قضائیه قوه بلوم فونتین دله دَرنه. پرجمعیت‌ترین شهر هم [[ژوهانسبورگ]] هسته. جنوبی آفریقا کشورون [[نامیبیا]]، [[بوتسوانا]]، [[زیمباوه]]، [[موزامبیک]]، [[سوازیلند]] و [[لسوتو]] جه هم‌سامون هسته. جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون درنه. اینتا کشور گتی ۱۱۴۶۰۶۳ کیلومترمربع هسه و ۲۲ میلیون نفر جمعیت دارنه. 

جنوبی آفریقا دله تا سال ۱۹۹۴ سیوپوستون حق نداشتنه رأی هادِن و حکومِت اسپه‌ئون ِبی‌یه. این کشور دله هیچ گادِر [[کودتا]] نیّه و [[انتخابات]] هم منظم یک قرن اخیر انجام بیّه که این مسئله آفریقا دله استثنایی هسته. [[آپارتاید]] اتی حکومِت بی‌یه که قبلاً اسپه‌ئون این کشور دله انجام هِدا بینه. این روش دله مردمون ره وشون ِنژاد وسّه همه جا سِوا کاردنه. [[نلسون ماندلا]] آفریقای ِملّی قهرمون هسته که این قوانین ره حذف هاکِرده و شه مقاومت جه تمومی نژادون میون صلح برقِرار هاکِرده.

این کشور [[آفریقای اتحادیه]]‌ی ِمؤسسون جه هسته و گت‌ترین اقتصاد ره این اتحادیه دله دانّه. این کشور [[متحد ملل سازمان]]، [[همسود کشورون اتحادیه]]، [[جهونی تجارت سازمان]]، [[پول بین‌المللی صندوق]]، [[گروه ۷۷]] و [[گروه ۲۰]] دله هم عضوه.

این کشور نسیاسی ظام [[پارلمون|پارلمونی]] ِدموکراسی هسته اما دولت ِرییس و کشور ِرییس هر دِتا «رئیس‌جمهور» ِمقوم هَستنه که پارلمون وه ره انتخاب کانده. این کشور ِپارلمون دِتا مجلس جه تشکیل وانه. اتا مناطق ِشورائون ِشِنه و ات دیگه ملّی مجلس هسته.

== تاریخ ==
=== باستانی===
جنوبی آفریقا قدیمی‌ترین آثار باستانی ره [[آفریقا]] دله دانّه. فسیلونی که [[استرک‌فونتاین]]، [[کرومدرای]] و [[ماکاپانسگات]] ِغارون دله پیدا بَیینه سِراق دِنّه که [[آسترالوپتسین]]‌ئون سه میلیون سال پیش جه اونجه حضور داشتنه. همین‌جور [[تکامل]]‌پیدانَکارد آدِمون ِفسیل هم اونجه خله پیدا بیّه.

=== استعمارکـَرون بِموئِن===
اروپایی دریانوردون که شرقی هند جه اِمونه، کم‌کم این منطقه جه آشنا بَیینه. اولین اروپایی دریانورد که موفق بیّه این ئوراهه جه رَد بَواشه، اتا [[پرتغال]]ی، بارتلومیو دیاس نوم، بی‌یه که سال ۱۴۸۸ میلادی منطقه ره هارشائه. وه وقتی برسی‌یه [[لیسبون]] بائوته ات جا که ونه نوم ره «طوفان دماغه»&lt;ref&gt;Cabo das Tormentas&lt;/ref&gt; بی‌یشت بی‌یه ره کشف هاکرده. اما هنری دریانورد، که دیاس ِمالی پشتیبون بی‌یه، اون منطقه نوم ره «امید نیک دماغه»&lt;ref&gt;Cabo da Boa Esperança&lt;/ref&gt; بی‌یشته که [[هند]] ِجدید ِراه جه اشاره دانّه.

=== هلندیون ===
[[پرونده:Charles_Bell_-_Zoeloe-aanval_op_'n_Boerelaer_-_1838.jpg|انگشتدان|راست| زولوئون ِحمله‌ی ِنقاشی که فوریه ۱۸۳۸ بوئِر ِکَمپ دله اتفاق دَکِته.]]
اوایل پرتغال جه ات سری امید نیک ِدماغه پَلی ساکن بَیینه و ماهی‌گیری کاردنه. سال ۱۶۵۳ [[جان ون ریسبک]] [[هلند شرقی هند کمپانی]] جه اتا خواربارروشی اینجه تأسیس هاکرده. قرون ۱۷ و ۱۸ دله [[هلند|هلندیون]] ویشته بَیینه و بومیون جه جنگ دَکِتنه.

هلندیون که کارگر ویشته لازم داشتنه [[اندونزی]]، [[ماداگاسکار]] و [[هند]] جه ات خله برده بیاردنه و بعضی سیاسی رهبرون که [[هلند مستعمرات ]] دله شلوغ کاردنه ره تبعید کاردنه جنوبی آفریقا. این گروه که بردگی کاردنه یا تبعیدی بینه اسا [[کیپ مالایی‌ئون]] ِنژادی ترکیب ره سازنّه. وشون ره استعمارکرون بعداً زمین هِدانه و وشون ره سیوئون جه بالاتر دونِستنه. وشون [[آپارتاید]] ِدوره گادِر صاحب زمین بَیی‌بینه.

=== بریتانیایی‌ئون ===
[[بریتانیا]] سال ۱۷۹۷ [[امید نیک دماغه ]] ره بَییته تا [[هند]] و [[استرالیا]] سَر بِتتر کنترل داره. [[هلند شرقی هند کمپانی]] ورشکسته بیّه و [[بریتانیا]] کیپ ره سال ۱۸۰۵ شه مستعمره هاکرده. [[بریتانیا]] امید نیک ِشرقی سامون ره گت‌ته هاکرده و بومیون جه این مناطق دله جنگ دَکِته و شه آدِمون ره این مناطق دله اسکان هِدا. بریتانیا سال ۱۸۰۶ برده‌ئون ِتجارت و برده داشتِن ره سال ۱۸۳۳ ممنوع هاکِرده.

=== بوئر جنگ ===
[[الماس]] سال ۱۸۶۷ و [[طلا]] سال ۱۸۸۶ کشف بَیینه و باعث بَیینه که اسپه‌ئون گروه-گروه شه کوچ ره دَکشِن جنوبی آفریقا دله و اینتی بومیون ِوضعیت بَدته بیّه. [[بوئرون]] اتا بومی گروه بینه که[[بریتانیا]] جلو هِرِسّانه و [[استتار]] و [[اختفا]] جه بتونِستنه بریتانیا ره اولین جنگ سَره شکست هادِن. [[بریتانیا|بریتانیایی‌ئون]] دومین جنگ دله اتا گت‌ته ارتش جه بمونه و این بار شه لباس ره عوض هاکردنه و اینتی جنگ دله پیروز بَیینه. بوئرون خله تلاش داشتنه که [[آلمان]] جه متحد بَواشِن که نَیّه و بریتانیا این بهانه جه [[بوئر جمهوری]] ره نهایتاً فتح هاکِرده.

[[پرونده:Boercamp1.jpg|بندانگشتی|چپ|250px| بریتانیایی‌ئون بوئریون ِزن و وَچه ره اجباری کار وسّه وَردنه اردوگاه دله و وشون جه استفاده کاردنه.]]

بعضی مستعمرات و ایالات که بریتانیائ ِبینه، متحد بَیینه و ات جور پادشائی حکومِت این منطقه دله بِساتنه که بریتانیا وه ره کنترل داشته. سال ۱۹۳۴ [[جنوبی آفریقا حزب]] و [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] قاطی بَیینه تا [[جنوبی آفریقا متحد حزب]] ره بساتنه. وشون خاستنه اسپه‌ئون و بومیون وسط صلح راه دِمبَدِن ولی [[جهونی جنگ دوم]] شروع بیّه و با اینکه ملی حزب ِاعضا مخالف بینه، این اتحادیه دپاشنی‌یه بیّه.

=== آپارتاید ===
سال ۱۹۴۸ [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] اتا رای‌گیری په قدرت بَییته و «[[آپارتاید]]» ِقوانین ره بساته. این قوانین مردمون ره وشون ِنژاد سَره همه جا سِوا کارده. این تبعیضات دهه‌ئون ۵۰، ۶۰ و ۷۰ میلادی دله که صنعتی‌سازی انجام بینه، باعث بَیینه طبقاتی فاصله خله بَواشه. این قوانین باعث بی‌یه اسپه‌ئون بتترین زندگی ره آفریقا قاره دله دارِن ولی سیوئون حتی تحصیل، رأی، کارمند بیّن و... حق ره نِداشتنه.

=== ماندلا بِموئِن و آزاد ِانتخابات ===
[[پرونده:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|بندانگشتی|راست|170px| [[نلسون ماندلا]]یِ عکس]]
[[آفریقای ملی کنگره]] (ANC) آپارتاید جلو هِرسّا و هر روز این کشور دله جنگ و درگیری ویشته بی‌یه و خارجی کشورون هم وشون ره مِزراب بی‌یِشت بینه که شه قانون ره تغییر هادِن. سال ۱۹۹۰ ملّی حزب حاضر بیّه ملّی کنگره جه مذاکره هاکِنه و رییس جمهور، [[فریدریک ویلیام دی کلیرک]]، قدرت جه کنار بوره. وشون [[نلسون ماندلا]]، که ملّی کنگره‌ی ِرهبر بی‌یه ره ۲۷ سال په، زندون جه آزاد هاکردنه. آپارتاید ِقوانین تدریجاً حذف بَیینه و سال ۱۹۹۴ اولین انتخاباتی که همه ونه دله برابری کاردنه، انجام بیّه. این رفراندوم دله ملّی کنگره رای بیارده و ماندلا قدرت ره شه میس دله بَییته.

== مردمون==
[[File:South Africa dominant language map.svg|thumb|اتا نقشه که این کشور ِماری زوونون ره سِراق دِنه:
{{Columns
|col1=
{{legend|#8dd3c7|آفریکانس}}
{{legend|#ffffb3|انگلیسی}}
{{legend|#bebada|ندبل}}
{{legend|#fb8072|خوسا}}
{{legend|#80b1d3|زولو}}
{{legend|#fdb462|شمالی سوتو}}
|col2=
{{legend|#b3de69|سوتو}}
{{legend|#fccde5|تسوانا}}
{{legend|#bc80bd|سوازی}}
{{legend|#ccebc5|وندا}}
{{legend|#ffed6f|تسونگا}}
{{legend|#d0d0d0|دیگه جائون}}}}]]

=== زوون ===
جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون دَره که اینتی بخایم باوّیم [[هند]] ِپه دومین کشوری هَسته که ویشترین رسمی زوون ره دانّه. [[انگلیسی]] این کشور دله اتا مهم زوون هسته ولی ویشترین گِنِش‌کَر ره نِدانّه. هر منطقه شه زوون ره دانّه و بعضی این زوون‌ها دَر منقرض وانّه. مهاجرون هم هر کامین شه زوون ره دارنه.

=== فرهنگ ===
این کشور دله نَنشِنه اتا واحد ِفرهنگ پیدا هاکِردِن. اَنده تنوع زیاده که هر گروهی شه وسّه سِوا آداب و رسوم دانّه و این مسئله باعث وانه تنوع غذائون، سِمائون، موسیقی و... دله زیاد بائه و این مسئله توریسم ره تقویت کانده.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[راند]] هسه. ونه ایقتصادی نیشتگا نوم [[دوربان]] هسه. وه اقتصاد دله آفریقا قارهِ سرترین کشور هسه.

== وابسته جستارون ==
* [[جنوبی آفریقا ملی کنگره]]
* [[نلسون ماندلا]]
* [[آپارتاید]]

== بن‌بنویشت ==
{{تلمبار-رج|South Africa}}
{{بن‌بنویشت}}
{{آفریقا اتحادیه}}
{{همسود کشورون}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}
{{گروه بیست}}

[[رج:جنوبی آفریقا| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:مشترک‌المنافع کشورون]]
[[رج:بریکس]]
[[رج:جی بیست]]
[[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:هلندی‌زوون کشورون]]</text>
      <sha1>6jem5ozcbp0fgb7kqbuic48xdqwqllt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328464</id>
      <parentid>328463</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* آپارتاید */</comment>
      <origin>328464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14793" sha1="tj4e9zhvmd0q9ocbotw1rlc8cbxtn3s" xml:space="preserve">{{Coord|-30|25|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  Republic of South Africa{{سخ}}Republiek van Suid-Afrika|
نام فارسی رسمی =  کنسونیج آفریقای ِجمهوری |
نام عادی = کنسونیج آفریقا |
تصویر پرچم = Flag of South Africa.svg |
تصویر نشان ملی =|
شعار ملی = اتحاد تنوع شِنه|
سرود ملی = |
نقشه = Location_South_Africa_AU_Africa.svg|thumb|200px |
پایتخت = [[پرتوریا]] (مجریه){{سخ}}[[بلوم فونتین]] (قضائیه){{سخ}}[[کیپ تاون]] (مقننه) |latd=0|latm=19|latNS=N|longd=32|longm=35|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[ژوهانسبورگ]] |
زبان رسمی = [[آفریکانس]]، [[انگلیسی]]{{سخ}}تا۹ آفریقایی زوون دیگه|
نوع حکومت = پارلمونی [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• معاون اول |
نام حاکمان = [[جاکوب زوما]]{{سخ}}[[گالیما موتلانته]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = [[بریتانیا]] جه|
تاریخ تشکیل = ۳ مه ۱۹۱۰|
مساحت = ۱٬۲۲۱٬۰۳۷ |
رتبه مساحت = ۲۵ام |
درصد آبها = جزئی |
سال براورد جمعیت = ۲۰۱۰|
جمعیت = ۵۰٬۵۸۶،۷۵۷ نفر |
رتبه جمعیت = ۲۴ام |
تراکم جمعیت = ۴۱ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۷۰ام |
سال تولید ناخالص داخلی = ۲۰۰۹|
تولید ناخالص داخلی = ۵۰۵٬۲۱۴ میلیارد دلار  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  ۱۰٬۲۴۳ |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی = ۲۰۰۹|
شاخص توسعه انسانی = ۰٬۶۸۳ |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  ۱۲۹|
وضع شاخص توسعه انسانی = متوسط |
واحد پول = [[راند]]  |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = SAST |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +2 |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = [[.za]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۷ |}}

'''کنسونیج آفریقا'''بیا '''جنوبی افریقا''' اتا کشور [[آفریقا]]ی ِجنوبی سواحل دله هَسته. ونه اِت وَر [[اطلس اوقیانوس |اطلس]] و ات وَر دیگه [[هند اوقیانوس |هند]] ِاوقیانوس دَرنه. این کشور سه‌تا [[نیشتنگا]] (=پایتخت) دانّه. مجریه قوه [[پرتوریا]] دله، پارلمون کیپ تاون دله و قضائیه قوه بلوم فونتین دله دَرنه. پرجمعیت‌ترین شهر هم [[ژوهانسبورگ]] هسته. جنوبی آفریقا کشورون [[نامیبیا]]، [[بوتسوانا]]، [[زیمباوه]]، [[موزامبیک]]، [[سوازیلند]] و [[لسوتو]] جه هم‌سامون هسته. جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون درنه. اینتا کشور گتی ۱۱۴۶۰۶۳ کیلومترمربع هسه و ۲۲ میلیون نفر جمعیت دارنه. 

جنوبی آفریقا دله تا سال ۱۹۹۴ سیوپوستون حق نداشتنه رأی هادِن و حکومِت اسپه‌ئون ِبی‌یه. این کشور دله هیچ گادِر [[کودتا]] نیّه و [[انتخابات]] هم منظم یک قرن اخیر انجام بیّه که این مسئله آفریقا دله استثنایی هسته. [[آپارتاید]] اتی حکومِت بی‌یه که قبلاً اسپه‌ئون این کشور دله انجام هِدا بینه. این روش دله مردمون ره وشون ِنژاد وسّه همه جا سِوا کاردنه. [[نلسون ماندلا]] آفریقای ِملّی قهرمون هسته که این قوانین ره حذف هاکِرده و شه مقاومت جه تمومی نژادون میون صلح برقِرار هاکِرده.

این کشور [[آفریقای اتحادیه]]‌ی ِمؤسسون جه هسته و گت‌ترین اقتصاد ره این اتحادیه دله دانّه. این کشور [[متحد ملل سازمان]]، [[همسود کشورون اتحادیه]]، [[جهونی تجارت سازمان]]، [[پول بین‌المللی صندوق]]، [[گروه ۷۷]] و [[گروه ۲۰]] دله هم عضوه.

این کشور نسیاسی ظام [[پارلمون|پارلمونی]] ِدموکراسی هسته اما دولت ِرییس و کشور ِرییس هر دِتا «رئیس‌جمهور» ِمقوم هَستنه که پارلمون وه ره انتخاب کانده. این کشور ِپارلمون دِتا مجلس جه تشکیل وانه. اتا مناطق ِشورائون ِشِنه و ات دیگه ملّی مجلس هسته.

== تاریخ ==
=== باستانی===
جنوبی آفریقا قدیمی‌ترین آثار باستانی ره [[آفریقا]] دله دانّه. فسیلونی که [[استرک‌فونتاین]]، [[کرومدرای]] و [[ماکاپانسگات]] ِغارون دله پیدا بَیینه سِراق دِنّه که [[آسترالوپتسین]]‌ئون سه میلیون سال پیش جه اونجه حضور داشتنه. همین‌جور [[تکامل]]‌پیدانَکارد آدِمون ِفسیل هم اونجه خله پیدا بیّه.

=== استعمارکـَرون بِموئِن===
اروپایی دریانوردون که شرقی هند جه اِمونه، کم‌کم این منطقه جه آشنا بَیینه. اولین اروپایی دریانورد که موفق بیّه این ئوراهه جه رَد بَواشه، اتا [[پرتغال]]ی، بارتلومیو دیاس نوم، بی‌یه که سال ۱۴۸۸ میلادی منطقه ره هارشائه. وه وقتی برسی‌یه [[لیسبون]] بائوته ات جا که ونه نوم ره «طوفان دماغه»&lt;ref&gt;Cabo das Tormentas&lt;/ref&gt; بی‌یشت بی‌یه ره کشف هاکرده. اما هنری دریانورد، که دیاس ِمالی پشتیبون بی‌یه، اون منطقه نوم ره «امید نیک دماغه»&lt;ref&gt;Cabo da Boa Esperança&lt;/ref&gt; بی‌یشته که [[هند]] ِجدید ِراه جه اشاره دانّه.

=== هلندیون ===
[[پرونده:Charles_Bell_-_Zoeloe-aanval_op_'n_Boerelaer_-_1838.jpg|انگشتدان|راست| زولوئون ِحمله‌ی ِنقاشی که فوریه ۱۸۳۸ بوئِر ِکَمپ دله اتفاق دَکِته.]]
اوایل پرتغال جه ات سری امید نیک ِدماغه پَلی ساکن بَیینه و ماهی‌گیری کاردنه. سال ۱۶۵۳ [[جان ون ریسبک]] [[هلند شرقی هند کمپانی]] جه اتا خواربارروشی اینجه تأسیس هاکرده. قرون ۱۷ و ۱۸ دله [[هلند|هلندیون]] ویشته بَیینه و بومیون جه جنگ دَکِتنه.

هلندیون که کارگر ویشته لازم داشتنه [[اندونزی]]، [[ماداگاسکار]] و [[هند]] جه ات خله برده بیاردنه و بعضی سیاسی رهبرون که [[هلند مستعمرات ]] دله شلوغ کاردنه ره تبعید کاردنه جنوبی آفریقا. این گروه که بردگی کاردنه یا تبعیدی بینه اسا [[کیپ مالایی‌ئون]] ِنژادی ترکیب ره سازنّه. وشون ره استعمارکرون بعداً زمین هِدانه و وشون ره سیوئون جه بالاتر دونِستنه. وشون [[آپارتاید]] ِدوره گادِر صاحب زمین بَیی‌بینه.

=== بریتانیایی‌ئون ===
[[بریتانیا]] سال ۱۷۹۷ [[امید نیک دماغه ]] ره بَییته تا [[هند]] و [[استرالیا]] سَر بِتتر کنترل داره. [[هلند شرقی هند کمپانی]] ورشکسته بیّه و [[بریتانیا]] کیپ ره سال ۱۸۰۵ شه مستعمره هاکرده. [[بریتانیا]] امید نیک ِشرقی سامون ره گت‌ته هاکرده و بومیون جه این مناطق دله جنگ دَکِته و شه آدِمون ره این مناطق دله اسکان هِدا. بریتانیا سال ۱۸۰۶ برده‌ئون ِتجارت و برده داشتِن ره سال ۱۸۳۳ ممنوع هاکِرده.

=== بوئر جنگ ===
[[الماس]] سال ۱۸۶۷ و [[طلا]] سال ۱۸۸۶ کشف بَیینه و باعث بَیینه که اسپه‌ئون گروه-گروه شه کوچ ره دَکشِن جنوبی آفریقا دله و اینتی بومیون ِوضعیت بَدته بیّه. [[بوئرون]] اتا بومی گروه بینه که[[بریتانیا]] جلو هِرِسّانه و [[استتار]] و [[اختفا]] جه بتونِستنه بریتانیا ره اولین جنگ سَره شکست هادِن. [[بریتانیا|بریتانیایی‌ئون]] دومین جنگ دله اتا گت‌ته ارتش جه بمونه و این بار شه لباس ره عوض هاکردنه و اینتی جنگ دله پیروز بَیینه. بوئرون خله تلاش داشتنه که [[آلمان]] جه متحد بَواشِن که نَیّه و بریتانیا این بهانه جه [[بوئر جمهوری]] ره نهایتاً فتح هاکِرده.

[[پرونده:Boercamp1.jpg|بندانگشتی|چپ|250px| بریتانیایی‌ئون بوئریون ِزن و وَچه ره اجباری کار وسّه وَردنه اردوگاه دله و وشون جه استفاده کاردنه.]]

بعضی مستعمرات و ایالات که بریتانیائ ِبینه، متحد بَیینه و ات جور پادشائی حکومِت این منطقه دله بِساتنه که بریتانیا وه ره کنترل داشته. سال ۱۹۳۴ [[جنوبی آفریقا حزب]] و [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] قاطی بَیینه تا [[جنوبی آفریقا متحد حزب]] ره بساتنه. وشون خاستنه اسپه‌ئون و بومیون وسط صلح راه دِمبَدِن ولی [[جهونی جنگ دوم]] شروع بیّه و با اینکه ملی حزب ِاعضا مخالف بینه، این اتحادیه دپاشنی‌یه بیّه.

=== آپارتاید ===
سال [[۱۹۴۸]] جنوبی آفریقا ملی حزب اتا رای‌گیری په قدرت بَییته و «[[آپارتاید]]» ِقوانین ره بساته. این قوانین مردمون ره وشون ِنژاد سَره همه جا سِوا کارده. این تبعیضات دهه‌ئون ۵۰، ۶۰ و ۷۰ میلادی دله که صنعتی‌سازی انجام بینه، باعث بَیینه طبقاتی فاصله خله بَواشه. این قوانین باعث بی‌یه اسپه‌ئون بتترین زندگی ره آفریقا قاره دله دارِن ولی سیوئون حتی تحصیل، رأی، کارمند بیّن و... حق ره نِداشتنه.

=== ماندلا بِموئِن و آزاد ِانتخابات ===
[[پرونده:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|بندانگشتی|راست|170px| [[نلسون ماندلا]]یِ عکس]]
[[آفریقای ملی کنگره]] (ANC) آپارتاید جلو هِرسّا و هر روز این کشور دله جنگ و درگیری ویشته بی‌یه و خارجی کشورون هم وشون ره مِزراب بی‌یِشت بینه که شه قانون ره تغییر هادِن. سال ۱۹۹۰ ملّی حزب حاضر بیّه ملّی کنگره جه مذاکره هاکِنه و رییس جمهور، [[فریدریک ویلیام دی کلیرک]]، قدرت جه کنار بوره. وشون [[نلسون ماندلا]]، که ملّی کنگره‌ی ِرهبر بی‌یه ره ۲۷ سال په، زندون جه آزاد هاکردنه. آپارتاید ِقوانین تدریجاً حذف بَیینه و سال ۱۹۹۴ اولین انتخاباتی که همه ونه دله برابری کاردنه، انجام بیّه. این رفراندوم دله ملّی کنگره رای بیارده و ماندلا قدرت ره شه میس دله بَییته.

== مردمون==
[[File:South Africa dominant language map.svg|thumb|اتا نقشه که این کشور ِماری زوونون ره سِراق دِنه:
{{Columns
|col1=
{{legend|#8dd3c7|آفریکانس}}
{{legend|#ffffb3|انگلیسی}}
{{legend|#bebada|ندبل}}
{{legend|#fb8072|خوسا}}
{{legend|#80b1d3|زولو}}
{{legend|#fdb462|شمالی سوتو}}
|col2=
{{legend|#b3de69|سوتو}}
{{legend|#fccde5|تسوانا}}
{{legend|#bc80bd|سوازی}}
{{legend|#ccebc5|وندا}}
{{legend|#ffed6f|تسونگا}}
{{legend|#d0d0d0|دیگه جائون}}}}]]

=== زوون ===
جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون دَره که اینتی بخایم باوّیم [[هند]] ِپه دومین کشوری هَسته که ویشترین رسمی زوون ره دانّه. [[انگلیسی]] این کشور دله اتا مهم زوون هسته ولی ویشترین گِنِش‌کَر ره نِدانّه. هر منطقه شه زوون ره دانّه و بعضی این زوون‌ها دَر منقرض وانّه. مهاجرون هم هر کامین شه زوون ره دارنه.

=== فرهنگ ===
این کشور دله نَنشِنه اتا واحد ِفرهنگ پیدا هاکِردِن. اَنده تنوع زیاده که هر گروهی شه وسّه سِوا آداب و رسوم دانّه و این مسئله باعث وانه تنوع غذائون، سِمائون، موسیقی و... دله زیاد بائه و این مسئله توریسم ره تقویت کانده.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[راند]] هسه. ونه ایقتصادی نیشتگا نوم [[دوربان]] هسه. وه اقتصاد دله آفریقا قارهِ سرترین کشور هسه.

== وابسته جستارون ==
* [[جنوبی آفریقا ملی کنگره]]
* [[نلسون ماندلا]]
* [[آپارتاید]]

== بن‌بنویشت ==
{{تلمبار-رج|South Africa}}
{{بن‌بنویشت}}
{{آفریقا اتحادیه}}
{{همسود کشورون}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}
{{گروه بیست}}

[[رج:جنوبی آفریقا| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:مشترک‌المنافع کشورون]]
[[رج:بریکس]]
[[رج:جی بیست]]
[[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:هلندی‌زوون کشورون]]</text>
      <sha1>tj4e9zhvmd0q9ocbotw1rlc8cbxtn3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328465</id>
      <parentid>328464</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* بریتانیایی‌ئون */</comment>
      <origin>328465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14789" sha1="2rtu8xqwgg9isidbl02yx5ltv40derv" xml:space="preserve">{{Coord|-30|25|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  Republic of South Africa{{سخ}}Republiek van Suid-Afrika|
نام فارسی رسمی =  کنسونیج آفریقای ِجمهوری |
نام عادی = کنسونیج آفریقا |
تصویر پرچم = Flag of South Africa.svg |
تصویر نشان ملی =|
شعار ملی = اتحاد تنوع شِنه|
سرود ملی = |
نقشه = Location_South_Africa_AU_Africa.svg|thumb|200px |
پایتخت = [[پرتوریا]] (مجریه){{سخ}}[[بلوم فونتین]] (قضائیه){{سخ}}[[کیپ تاون]] (مقننه) |latd=0|latm=19|latNS=N|longd=32|longm=35|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[ژوهانسبورگ]] |
زبان رسمی = [[آفریکانس]]، [[انگلیسی]]{{سخ}}تا۹ آفریقایی زوون دیگه|
نوع حکومت = پارلمونی [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• معاون اول |
نام حاکمان = [[جاکوب زوما]]{{سخ}}[[گالیما موتلانته]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = [[بریتانیا]] جه|
تاریخ تشکیل = ۳ مه ۱۹۱۰|
مساحت = ۱٬۲۲۱٬۰۳۷ |
رتبه مساحت = ۲۵ام |
درصد آبها = جزئی |
سال براورد جمعیت = ۲۰۱۰|
جمعیت = ۵۰٬۵۸۶،۷۵۷ نفر |
رتبه جمعیت = ۲۴ام |
تراکم جمعیت = ۴۱ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۷۰ام |
سال تولید ناخالص داخلی = ۲۰۰۹|
تولید ناخالص داخلی = ۵۰۵٬۲۱۴ میلیارد دلار  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  ۱۰٬۲۴۳ |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی = ۲۰۰۹|
شاخص توسعه انسانی = ۰٬۶۸۳ |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  ۱۲۹|
وضع شاخص توسعه انسانی = متوسط |
واحد پول = [[راند]]  |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = SAST |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +2 |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = [[.za]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۷ |}}

'''کنسونیج آفریقا'''بیا '''جنوبی افریقا''' اتا کشور [[آفریقا]]ی ِجنوبی سواحل دله هَسته. ونه اِت وَر [[اطلس اوقیانوس |اطلس]] و ات وَر دیگه [[هند اوقیانوس |هند]] ِاوقیانوس دَرنه. این کشور سه‌تا [[نیشتنگا]] (=پایتخت) دانّه. مجریه قوه [[پرتوریا]] دله، پارلمون کیپ تاون دله و قضائیه قوه بلوم فونتین دله دَرنه. پرجمعیت‌ترین شهر هم [[ژوهانسبورگ]] هسته. جنوبی آفریقا کشورون [[نامیبیا]]، [[بوتسوانا]]، [[زیمباوه]]، [[موزامبیک]]، [[سوازیلند]] و [[لسوتو]] جه هم‌سامون هسته. جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون درنه. اینتا کشور گتی ۱۱۴۶۰۶۳ کیلومترمربع هسه و ۲۲ میلیون نفر جمعیت دارنه. 

جنوبی آفریقا دله تا سال ۱۹۹۴ سیوپوستون حق نداشتنه رأی هادِن و حکومِت اسپه‌ئون ِبی‌یه. این کشور دله هیچ گادِر [[کودتا]] نیّه و [[انتخابات]] هم منظم یک قرن اخیر انجام بیّه که این مسئله آفریقا دله استثنایی هسته. [[آپارتاید]] اتی حکومِت بی‌یه که قبلاً اسپه‌ئون این کشور دله انجام هِدا بینه. این روش دله مردمون ره وشون ِنژاد وسّه همه جا سِوا کاردنه. [[نلسون ماندلا]] آفریقای ِملّی قهرمون هسته که این قوانین ره حذف هاکِرده و شه مقاومت جه تمومی نژادون میون صلح برقِرار هاکِرده.

این کشور [[آفریقای اتحادیه]]‌ی ِمؤسسون جه هسته و گت‌ترین اقتصاد ره این اتحادیه دله دانّه. این کشور [[متحد ملل سازمان]]، [[همسود کشورون اتحادیه]]، [[جهونی تجارت سازمان]]، [[پول بین‌المللی صندوق]]، [[گروه ۷۷]] و [[گروه ۲۰]] دله هم عضوه.

این کشور نسیاسی ظام [[پارلمون|پارلمونی]] ِدموکراسی هسته اما دولت ِرییس و کشور ِرییس هر دِتا «رئیس‌جمهور» ِمقوم هَستنه که پارلمون وه ره انتخاب کانده. این کشور ِپارلمون دِتا مجلس جه تشکیل وانه. اتا مناطق ِشورائون ِشِنه و ات دیگه ملّی مجلس هسته.

== تاریخ ==
=== باستانی===
جنوبی آفریقا قدیمی‌ترین آثار باستانی ره [[آفریقا]] دله دانّه. فسیلونی که [[استرک‌فونتاین]]، [[کرومدرای]] و [[ماکاپانسگات]] ِغارون دله پیدا بَیینه سِراق دِنّه که [[آسترالوپتسین]]‌ئون سه میلیون سال پیش جه اونجه حضور داشتنه. همین‌جور [[تکامل]]‌پیدانَکارد آدِمون ِفسیل هم اونجه خله پیدا بیّه.

=== استعمارکـَرون بِموئِن===
اروپایی دریانوردون که شرقی هند جه اِمونه، کم‌کم این منطقه جه آشنا بَیینه. اولین اروپایی دریانورد که موفق بیّه این ئوراهه جه رَد بَواشه، اتا [[پرتغال]]ی، بارتلومیو دیاس نوم، بی‌یه که سال ۱۴۸۸ میلادی منطقه ره هارشائه. وه وقتی برسی‌یه [[لیسبون]] بائوته ات جا که ونه نوم ره «طوفان دماغه»&lt;ref&gt;Cabo das Tormentas&lt;/ref&gt; بی‌یشت بی‌یه ره کشف هاکرده. اما هنری دریانورد، که دیاس ِمالی پشتیبون بی‌یه، اون منطقه نوم ره «امید نیک دماغه»&lt;ref&gt;Cabo da Boa Esperança&lt;/ref&gt; بی‌یشته که [[هند]] ِجدید ِراه جه اشاره دانّه.

=== هلندیون ===
[[پرونده:Charles_Bell_-_Zoeloe-aanval_op_'n_Boerelaer_-_1838.jpg|انگشتدان|راست| زولوئون ِحمله‌ی ِنقاشی که فوریه ۱۸۳۸ بوئِر ِکَمپ دله اتفاق دَکِته.]]
اوایل پرتغال جه ات سری امید نیک ِدماغه پَلی ساکن بَیینه و ماهی‌گیری کاردنه. سال ۱۶۵۳ [[جان ون ریسبک]] [[هلند شرقی هند کمپانی]] جه اتا خواربارروشی اینجه تأسیس هاکرده. قرون ۱۷ و ۱۸ دله [[هلند|هلندیون]] ویشته بَیینه و بومیون جه جنگ دَکِتنه.

هلندیون که کارگر ویشته لازم داشتنه [[اندونزی]]، [[ماداگاسکار]] و [[هند]] جه ات خله برده بیاردنه و بعضی سیاسی رهبرون که [[هلند مستعمرات ]] دله شلوغ کاردنه ره تبعید کاردنه جنوبی آفریقا. این گروه که بردگی کاردنه یا تبعیدی بینه اسا [[کیپ مالایی‌ئون]] ِنژادی ترکیب ره سازنّه. وشون ره استعمارکرون بعداً زمین هِدانه و وشون ره سیوئون جه بالاتر دونِستنه. وشون [[آپارتاید]] ِدوره گادِر صاحب زمین بَیی‌بینه.

=== بریتانیایی‌ئون ===
[[بریتانیا]] سال [[۱۷۹۷]] امید نیک دماغه  ره بَییته تا [[هند]] و [[استرالیا]] سَر بِتتر کنترل داره. هلند شرقی هند کمپانی ورشکسته بیّه و [[بریتانیا]] کیپ ره سال ۱۸۰۵ شه مستعمره هاکرده. [[بریتانیا]] امید نیک ِشرقی سامون ره گت‌ته هاکرده و بومیون جه این مناطق دله جنگ دَکِته و شه آدِمون ره این مناطق دله اسکان هِدا. بریتانیا سال ۱۸۰۶ برده‌ئون ِتجارت و برده داشتِن ره سال ۱۸۳۳ ممنوع هاکِرده.

=== بوئر جنگ ===
[[الماس]] سال ۱۸۶۷ و [[طلا]] سال ۱۸۸۶ کشف بَیینه و باعث بَیینه که اسپه‌ئون گروه-گروه شه کوچ ره دَکشِن جنوبی آفریقا دله و اینتی بومیون ِوضعیت بَدته بیّه. [[بوئرون]] اتا بومی گروه بینه که[[بریتانیا]] جلو هِرِسّانه و [[استتار]] و [[اختفا]] جه بتونِستنه بریتانیا ره اولین جنگ سَره شکست هادِن. [[بریتانیا|بریتانیایی‌ئون]] دومین جنگ دله اتا گت‌ته ارتش جه بمونه و این بار شه لباس ره عوض هاکردنه و اینتی جنگ دله پیروز بَیینه. بوئرون خله تلاش داشتنه که [[آلمان]] جه متحد بَواشِن که نَیّه و بریتانیا این بهانه جه [[بوئر جمهوری]] ره نهایتاً فتح هاکِرده.

[[پرونده:Boercamp1.jpg|بندانگشتی|چپ|250px| بریتانیایی‌ئون بوئریون ِزن و وَچه ره اجباری کار وسّه وَردنه اردوگاه دله و وشون جه استفاده کاردنه.]]

بعضی مستعمرات و ایالات که بریتانیائ ِبینه، متحد بَیینه و ات جور پادشائی حکومِت این منطقه دله بِساتنه که بریتانیا وه ره کنترل داشته. سال ۱۹۳۴ [[جنوبی آفریقا حزب]] و [[جنوبی آفریقا ملی حزب]] قاطی بَیینه تا [[جنوبی آفریقا متحد حزب]] ره بساتنه. وشون خاستنه اسپه‌ئون و بومیون وسط صلح راه دِمبَدِن ولی [[جهونی جنگ دوم]] شروع بیّه و با اینکه ملی حزب ِاعضا مخالف بینه، این اتحادیه دپاشنی‌یه بیّه.

=== آپارتاید ===
سال [[۱۹۴۸]] جنوبی آفریقا ملی حزب اتا رای‌گیری په قدرت بَییته و «[[آپارتاید]]» ِقوانین ره بساته. این قوانین مردمون ره وشون ِنژاد سَره همه جا سِوا کارده. این تبعیضات دهه‌ئون ۵۰، ۶۰ و ۷۰ میلادی دله که صنعتی‌سازی انجام بینه، باعث بَیینه طبقاتی فاصله خله بَواشه. این قوانین باعث بی‌یه اسپه‌ئون بتترین زندگی ره آفریقا قاره دله دارِن ولی سیوئون حتی تحصیل، رأی، کارمند بیّن و... حق ره نِداشتنه.

=== ماندلا بِموئِن و آزاد ِانتخابات ===
[[پرونده:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|بندانگشتی|راست|170px| [[نلسون ماندلا]]یِ عکس]]
[[آفریقای ملی کنگره]] (ANC) آپارتاید جلو هِرسّا و هر روز این کشور دله جنگ و درگیری ویشته بی‌یه و خارجی کشورون هم وشون ره مِزراب بی‌یِشت بینه که شه قانون ره تغییر هادِن. سال ۱۹۹۰ ملّی حزب حاضر بیّه ملّی کنگره جه مذاکره هاکِنه و رییس جمهور، [[فریدریک ویلیام دی کلیرک]]، قدرت جه کنار بوره. وشون [[نلسون ماندلا]]، که ملّی کنگره‌ی ِرهبر بی‌یه ره ۲۷ سال په، زندون جه آزاد هاکردنه. آپارتاید ِقوانین تدریجاً حذف بَیینه و سال ۱۹۹۴ اولین انتخاباتی که همه ونه دله برابری کاردنه، انجام بیّه. این رفراندوم دله ملّی کنگره رای بیارده و ماندلا قدرت ره شه میس دله بَییته.

== مردمون==
[[File:South Africa dominant language map.svg|thumb|اتا نقشه که این کشور ِماری زوونون ره سِراق دِنه:
{{Columns
|col1=
{{legend|#8dd3c7|آفریکانس}}
{{legend|#ffffb3|انگلیسی}}
{{legend|#bebada|ندبل}}
{{legend|#fb8072|خوسا}}
{{legend|#80b1d3|زولو}}
{{legend|#fdb462|شمالی سوتو}}
|col2=
{{legend|#b3de69|سوتو}}
{{legend|#fccde5|تسوانا}}
{{legend|#bc80bd|سوازی}}
{{legend|#ccebc5|وندا}}
{{legend|#ffed6f|تسونگا}}
{{legend|#d0d0d0|دیگه جائون}}}}]]

=== زوون ===
جنوبی آفریقا دله ۱۱تا رسمی زوون دَره که اینتی بخایم باوّیم [[هند]] ِپه دومین کشوری هَسته که ویشترین رسمی زوون ره دانّه. [[انگلیسی]] این کشور دله اتا مهم زوون هسته ولی ویشترین گِنِش‌کَر ره نِدانّه. هر منطقه شه زوون ره دانّه و بعضی این زوون‌ها دَر منقرض وانّه. مهاجرون هم هر کامین شه زوون ره دارنه.

=== فرهنگ ===
این کشور دله نَنشِنه اتا واحد ِفرهنگ پیدا هاکِردِن. اَنده تنوع زیاده که هر گروهی شه وسّه سِوا آداب و رسوم دانّه و این مسئله باعث وانه تنوع غذائون، سِمائون، موسیقی و... دله زیاد بائه و این مسئله توریسم ره تقویت کانده.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[راند]] هسه. ونه ایقتصادی نیشتگا نوم [[دوربان]] هسه. وه اقتصاد دله آفریقا قارهِ سرترین کشور هسه.

== وابسته جستارون ==
* [[جنوبی آفریقا ملی کنگره]]
* [[نلسون ماندلا]]
* [[آپارتاید]]

== بن‌بنویشت ==
{{تلمبار-رج|South Africa}}
{{بن‌بنویشت}}
{{آفریقا اتحادیه}}
{{همسود کشورون}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}
{{گروه بیست}}

[[رج:جنوبی آفریقا| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:مشترک‌المنافع کشورون]]
[[رج:بریکس]]
[[رج:جی بیست]]
[[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:هلندی‌زوون کشورون]]</text>
      <sha1>2rtu8xqwgg9isidbl02yx5ltv40derv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیبی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3913</id>
    <revision>
      <id>328457</id>
      <parentid>183936</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوغرافی */</comment>
      <origin>328457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9179" sha1="sxh3vdfdqqm7fp7y82c6wjy97sta5tb" xml:space="preserve">{{Coord|۲۷٫۴|۱۷٫۶|dim:۲۰۰۰۰۰۰_type:country|display=title|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  لیبیا|
نام فارسی رسمی =  لیبی ِدولت |
نام عادی = لیبی |
تصویر پرچم = Flag of Libya.svg|
تصویر نشان ملی = |
شعار ملی = آزادی، عدالت، جمهوری|
سرود ملی = لیبیا،لیبیا،لیبیا|
نقشه = Libya in its region.svg|center|200px |
پایتخت = [[طرابلس]]|
بزرگ‌ترین شهر =  [[طرابلس]]|
زبان رسمی = [[عربی]] |
نوع حکومت = جمهوری |
نوع حاکمان = لیبی ِانتقالی شورا |
نام حاکمان = رئیس شورای ملی انتقالی: [[مصطفی عبدالجلیل]]{{سخ}}رئیس دفتر اجرایی شورای ملی انتقالی: [[محمود جبرئیل]]{{سخ}}نایب رئیس شورای ملی انتقالی: [[عبدالحفیظ غوغا]]{{سخ}}نخست‌وزیر موقت: [[عبدالرحیم الکیب]]{{سخ}}|
نحوه تشکیل =  |
موارد منجر به تشکیل =  |
تاریخ تشکیل =   ۲۷ فوریه ۲۰۱۱ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Anti-Gaddafi Figures Say Form National Council |author= |url=http://www.forexyard.com/en/news/Anti-Gaddafi-figures-say-form-national-council-2011-02-27T145134Z | publisher = [[forexyard.com]] |date= 28 February ۲۰۱۱ |accessdate=5 March ۲۰۱۱}}&lt;/ref&gt;|
مساحت = ۱٬۷۵۹٬۵۴۱ |
رتبه مساحت = ۱۷ام |
درصد آبها = ۰٫۱ |
سال براورد جمعیت = برآورد ۲۰۱۰|
جمعیت = ۶٬۴۲۰٬۰۰۰ |
رتبه جمعیت = ۹۸ام |
تراکم جمعیت = ۳٫۶ |
رتبه تراکم جمعیت = ۲۱۸ام |
سال تولید ناخالص داخلی =  |
تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی =  |
شاخص توسعه انسانی =  |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  |
وضع شاخص توسعه انسانی =  |
واحد پول = هر [[دینار]]  ۱۰۰۰ درهم هسته |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = GMT |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +۲ |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = |[[:.ly|ly]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۱۸ |
}}
'''لیبی''' ([[عربی]] جه: ''ليبيا'') اتا کشور نوم هسه که [[آفریخا|آفریقا قاره]] دله دره. لیبی  [[مصر]]، [[سودان]]، [[چاد]]، [[نیجر]]، [[الجزایر]] و [[تونس]] جه سامون دانّه.

لیبی ِگـَتی (=مساحت) حدوداً ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته که چارومین گت ِکشور آفریقا دله و هیودَهمین کشور جهون دلوئه.&lt;ref&gt; U.N. Demographic Yearbook, (۲۰۰۳), «Demographic Yearbook (۳) Pop. , Rate of Pop. Increase, Surface Area &amp; Density», United Nations Statistics Division. Retrieved July 15, 2006.&lt;/ref&gt; ۱٫۷ میلیون نفر جمعیت ۶٫۴ میلیون نفری جه لیبی ِنیشتنگا (=پایتخت)، طرابلس، دله دَرنه.

== جوغرافی ==
اینتا کشور گتی۱۷۷۵۰۰۰ کیلومترمربع هسه.اینتا کشور ۶.۴ میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتنگاء(=پایتخت) نوم طرابلس هسه.

== تاریخ ==
اینتا کشور میلادی نوزدهوم سده دله [[عثمانی]] دس دیه ولی وه ره [[جهونی جنگ اول]] نمه په، [[ایتالیا]] مسلمون‌ها دس جا در یارنه. اینتا کشور [[جهونی جنگ دوم]] په اتا سیوا کشور بیّه.

== سیاست ==
اینتا کشور حکومت تا [[عربی بهار]] گادِر سوسیالیستی-عربی ِجمهوری بی‌یه و ونه رییس جمهور هم [[معمر قذافی]] بی‌یه که ۴۰ سال رهبر نوم جه حکومت کارده. اتا انقلاب په قذافی ره ونه مخالفون بکاشتنه و [[ناتو]] همراهی جه اتا موقتی دولت بساتنه. ولی این دولت خله دووم نیارده چون لیبی ِاوضاع قارش-میش بیّه و همه هِدی جه شهرون و روستائون ِتصرف وسّه جنگینه. [[لیبی دله‌یی جنگ]] په، این کشور چنتا تیکه بیّه که اسا هرکمین ره اتا شورشی گروه و دولت اداره کنّه. [[اخوان المسلمین]]، [[جنرال حفتر]] و [[بربری]] سیوا-خاهون این گروه‌ها جه هستنه.

== فرهنگ ==
ونه مردم ویشتر [[عربی]] زوون جه گپ زنّه و [[ایسلام]] ِدین ره په‌روو هستنه.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[دینار]] هسه.

== تقسیمات ==
[[پرونده:Libya_New_Municipalities.png|چپ|300px|]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#{{سخ}}(map)
!اوستان
!مرکز
!گتی{{سخ}}km2
!جمعیت{{سخ}}(۲۰۰۶)
!امبسی
!شماره
|-
|۱
|[[بطنان اوستان|بطنان]] 
|[[طبرق]]
|align=&quot;right&quot;|۸۳٬۸۶۰  
|align=&quot;right&quot;|۱۵۹٬۵۳۶
|align=&quot;right&quot;|۱٫۹
|۱۴
|-
|۲ 
|[[درنه اوستان|درنه]]
|[[درنه]]
|align=&quot;right&quot;|۱۹٬۶۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۶۳٬۳۵۱
|align=&quot;right&quot;|۸٫۳
|۱۰
|-
|۳
|[[جبل‌الاخضر اوستان|جبل‌الاخضر]] 
|[[بیضا (لیبی)|بیضا]]
|align=&quot;right&quot;|۷۸۰۰ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۶،۱۸۰  
|align=&quot;right&quot;|۲۶
|
|-
|۴
|[[مرج اوستان|مرج]] 
|[[المرج]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰٬۰۰۰
|align=&quot;right&quot;|۱۸۵٬۸۴۸
|align=&quot;right&quot;|۱۸٫۶
|۱۸ 
|-
|۵
|[[بنغازی]] 
|
|align=&quot;right&quot;|۳۱۴ 
|align=&quot;right&quot;|۶۳۱،۵۵۵ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۰۰ 
|
|-
|۶
|[[واحات اوستان|واحات]] 
|[[اجدابیا]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۸٬۶۷۰
|align=&quot;right&quot;|۱۷۷٬۰۴۷
|align=&quot;right&quot;|۱٫۶
|۱۶ 
|-
|۷
|[[کفره اوستان|کفره]] 
|[[الجوف، لیبی|الجوف]]
|align=&quot;right&quot;|۴۸۳٬۵۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۰٬۱۰۴
|align=&quot;right&quot;|۰٫۱
|۲۰  
|-
|۸
|[[سرت اوستان|سرت]] 
|[[سرت]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱۴۱٬۳۷۸
|align=&quot;right&quot;|۱٫۸
|۷ 
|-
|۹
|[[مصراته اوستان|مصراته]] 
|[[مصراته]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۷۷۰
|align=&quot;right&quot;|۵۵۰٬۹۳۸
|align=&quot;right&quot;|۱۹۸٫۹
|۳ 
|-
|۱۰
|[[مرقب اوستان|مرقب]] 
|[[الخمس، لیبی|الخمس]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۹٫۴۳
|align=&quot;right&quot;|۴۳۲٬۲۰۲
|align=&quot;right&quot;|۳٬۹۴۹٫۶
|۶ 
|-
|۱۱
|[[طرابلس اوستان|طرابلس]] 
|[[طرابلس]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱،۰۶۵،۴۰۵
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۲
|[[جفره اوستان|جفره]] 
|[[هون، لیبی|هون]]
|align=&quot;right&quot;|۱۱۷٬۴۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۲۳۴۲
|align=&quot;right&quot;|۰٫۴
|۱۳ 
|-
|۱۳
|[[زاویه اوستان|زاویه]] 
|[[زاویه (لیبی)|زاویه]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۲۹۰٬۹۹۳
|align=&quot;right&quot;|۱۰۰٫۷
|۴ 
|-
|۱۴
|[[نقاط الخمس اوستان|نقاط الخمس]] 
|[[زواره (لیبی)|زواره]]
|align=&quot;right&quot;|۵٬۲۵۰
|align=&quot;right&quot;|۲۸۷٬۶۶۲
|align=&quot;right&quot;|
|۹ 
|-
|۱۵
|[[جبل غربی اوستان|جبل غربی]] 
|[[غریان، لیبی|غریان]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۳۰۴٬۱۵۹ 
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۶
|[[نالوت اوستان|نالوت]] 
|[[نالوت]]
|align=&quot;right&quot;|۱۳٬۳۰۰
|align=&quot;right&quot;|۹۳٬۲۲۴
|align=&quot;right&quot;|۷
|۱۹ 
|-
|۱۷
|[[جفاره اوستان|جفاره]] 
|[[العزیزیه]]
|align=&quot;right&quot;|۱،۹۴۰  
|align=&quot;right&quot;|۴۵۱،۱۷۵   
|align=&quot;right&quot;|۲۳۳
|
|-
|۱۸
|[[وادی الشاطی اوستان|وادی الشاطی]] 
|[[براک، لیبی|براک]]
|align=&quot;right&quot;|۹۷٬۱۶۰   
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۵۳۲
|align=&quot;right&quot;|۱
|
|-
|۱۹
|[[سبها اوستان|سبها]] 
|[[سبها]]
|align=&quot;right&quot;|۱۵٬۳۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۳۴٬۱۶۲
|align=&quot;right&quot;|۸٫۸
|
|-
|۲۰
|[[وادی الحیاه اوستان|وادی الحیاه]] 
|[[اوباری، لیبی|اوباری]]
|align=&quot;right&quot;|۳۱٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۵۸۷
|align=&quot;right&quot;|۲٫۳
|۲۴ 
|-
|۲۱
|[[غات اوستان|غات]] 
|[[غات]]
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۷۰۰
|align=&quot;right&quot;|۲۳٬۵۱۸
|align=&quot;right&quot;|۰٫۳
|۲۱ 
|-
|۲۲
|[[مرزق اوستان|مرزق]] 
|[[مرزق، لیبی|مرزق]]
|align=&quot;right&quot;|۳۴۹٬۷۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۶۲۱
|align=&quot;right&quot;|۰٫۲
|۱۵ 
|}


== دپیته چرخه‌تو ==
* [[معمر قزافی]]

== پانویس==
{{پانویس}}

{{آفریقا اتحادیه}}
{{عرب اتحادیه}}
{{اوپک}}

[[رج:لیبی| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:ایتالیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:عربی‌زوون کشورون]]
[[رج:عرب کشورون]]
[[رج:عرب اتحادیه]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:اوپک]]</text>
      <sha1>sxh3vdfdqqm7fp7y82c6wjy97sta5tb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328458</id>
      <parentid>328457</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* سیاست */</comment>
      <origin>328458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9175" sha1="abuk32jcwpemf9cafejybs2velzame8" xml:space="preserve">{{Coord|۲۷٫۴|۱۷٫۶|dim:۲۰۰۰۰۰۰_type:country|display=title|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  لیبیا|
نام فارسی رسمی =  لیبی ِدولت |
نام عادی = لیبی |
تصویر پرچم = Flag of Libya.svg|
تصویر نشان ملی = |
شعار ملی = آزادی، عدالت، جمهوری|
سرود ملی = لیبیا،لیبیا،لیبیا|
نقشه = Libya in its region.svg|center|200px |
پایتخت = [[طرابلس]]|
بزرگ‌ترین شهر =  [[طرابلس]]|
زبان رسمی = [[عربی]] |
نوع حکومت = جمهوری |
نوع حاکمان = لیبی ِانتقالی شورا |
نام حاکمان = رئیس شورای ملی انتقالی: [[مصطفی عبدالجلیل]]{{سخ}}رئیس دفتر اجرایی شورای ملی انتقالی: [[محمود جبرئیل]]{{سخ}}نایب رئیس شورای ملی انتقالی: [[عبدالحفیظ غوغا]]{{سخ}}نخست‌وزیر موقت: [[عبدالرحیم الکیب]]{{سخ}}|
نحوه تشکیل =  |
موارد منجر به تشکیل =  |
تاریخ تشکیل =   ۲۷ فوریه ۲۰۱۱ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Anti-Gaddafi Figures Say Form National Council |author= |url=http://www.forexyard.com/en/news/Anti-Gaddafi-figures-say-form-national-council-2011-02-27T145134Z | publisher = [[forexyard.com]] |date= 28 February ۲۰۱۱ |accessdate=5 March ۲۰۱۱}}&lt;/ref&gt;|
مساحت = ۱٬۷۵۹٬۵۴۱ |
رتبه مساحت = ۱۷ام |
درصد آبها = ۰٫۱ |
سال براورد جمعیت = برآورد ۲۰۱۰|
جمعیت = ۶٬۴۲۰٬۰۰۰ |
رتبه جمعیت = ۹۸ام |
تراکم جمعیت = ۳٫۶ |
رتبه تراکم جمعیت = ۲۱۸ام |
سال تولید ناخالص داخلی =  |
تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی =  |
شاخص توسعه انسانی =  |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  |
وضع شاخص توسعه انسانی =  |
واحد پول = هر [[دینار]]  ۱۰۰۰ درهم هسته |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = GMT |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +۲ |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = |[[:.ly|ly]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۱۸ |
}}
'''لیبی''' ([[عربی]] جه: ''ليبيا'') اتا کشور نوم هسه که [[آفریخا|آفریقا قاره]] دله دره. لیبی  [[مصر]]، [[سودان]]، [[چاد]]، [[نیجر]]، [[الجزایر]] و [[تونس]] جه سامون دانّه.

لیبی ِگـَتی (=مساحت) حدوداً ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته که چارومین گت ِکشور آفریقا دله و هیودَهمین کشور جهون دلوئه.&lt;ref&gt; U.N. Demographic Yearbook, (۲۰۰۳), «Demographic Yearbook (۳) Pop. , Rate of Pop. Increase, Surface Area &amp; Density», United Nations Statistics Division. Retrieved July 15, 2006.&lt;/ref&gt; ۱٫۷ میلیون نفر جمعیت ۶٫۴ میلیون نفری جه لیبی ِنیشتنگا (=پایتخت)، طرابلس، دله دَرنه.

== جوغرافی ==
اینتا کشور گتی۱۷۷۵۰۰۰ کیلومترمربع هسه.اینتا کشور ۶.۴ میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتنگاء(=پایتخت) نوم طرابلس هسه.

== تاریخ ==
اینتا کشور میلادی نوزدهوم سده دله [[عثمانی]] دس دیه ولی وه ره [[جهونی جنگ اول]] نمه په، [[ایتالیا]] مسلمون‌ها دس جا در یارنه. اینتا کشور [[جهونی جنگ دوم]] په اتا سیوا کشور بیّه.

== سیاست ==
اینتا کشور حکومت تا [[عربی بهار]] گادِر سوسیالیستی-عربی ِجمهوری بی‌یه و ونه رییس جمهور هم [[معمر قذافی]] بی‌یه که ۴۰ سال رهبر نوم جه حکومت کارده. اتا انقلاب په قذافی ره ونه مخالفون بکاشتنه و [[ناتو]] همراهی جه اتا موقتی دولت بساتنه. ولی این دولت خله دووم نیارده چون لیبی ِاوضاع قارش-میش بیّه و همه هِدی جه شهرون و روستائون ِتصرف وسّه جنگینه. لیبی دله‌یی جنگ په، این کشور چنتا تیکه بیّه که اسا هرکمین ره اتا شورشی گروه و دولت اداره کنّه. [[اخوان المسلمین]]، [[جنرال حفتر]] و [[بربری]] سیوا-خاهون این گروه‌ها جه هستنه.

== فرهنگ ==
ونه مردم ویشتر [[عربی]] زوون جه گپ زنّه و [[ایسلام]] ِدین ره په‌روو هستنه.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[دینار]] هسه.

== تقسیمات ==
[[پرونده:Libya_New_Municipalities.png|چپ|300px|]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#{{سخ}}(map)
!اوستان
!مرکز
!گتی{{سخ}}km2
!جمعیت{{سخ}}(۲۰۰۶)
!امبسی
!شماره
|-
|۱
|[[بطنان اوستان|بطنان]] 
|[[طبرق]]
|align=&quot;right&quot;|۸۳٬۸۶۰  
|align=&quot;right&quot;|۱۵۹٬۵۳۶
|align=&quot;right&quot;|۱٫۹
|۱۴
|-
|۲ 
|[[درنه اوستان|درنه]]
|[[درنه]]
|align=&quot;right&quot;|۱۹٬۶۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۶۳٬۳۵۱
|align=&quot;right&quot;|۸٫۳
|۱۰
|-
|۳
|[[جبل‌الاخضر اوستان|جبل‌الاخضر]] 
|[[بیضا (لیبی)|بیضا]]
|align=&quot;right&quot;|۷۸۰۰ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۶،۱۸۰  
|align=&quot;right&quot;|۲۶
|
|-
|۴
|[[مرج اوستان|مرج]] 
|[[المرج]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰٬۰۰۰
|align=&quot;right&quot;|۱۸۵٬۸۴۸
|align=&quot;right&quot;|۱۸٫۶
|۱۸ 
|-
|۵
|[[بنغازی]] 
|
|align=&quot;right&quot;|۳۱۴ 
|align=&quot;right&quot;|۶۳۱،۵۵۵ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۰۰ 
|
|-
|۶
|[[واحات اوستان|واحات]] 
|[[اجدابیا]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۸٬۶۷۰
|align=&quot;right&quot;|۱۷۷٬۰۴۷
|align=&quot;right&quot;|۱٫۶
|۱۶ 
|-
|۷
|[[کفره اوستان|کفره]] 
|[[الجوف، لیبی|الجوف]]
|align=&quot;right&quot;|۴۸۳٬۵۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۰٬۱۰۴
|align=&quot;right&quot;|۰٫۱
|۲۰  
|-
|۸
|[[سرت اوستان|سرت]] 
|[[سرت]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱۴۱٬۳۷۸
|align=&quot;right&quot;|۱٫۸
|۷ 
|-
|۹
|[[مصراته اوستان|مصراته]] 
|[[مصراته]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۷۷۰
|align=&quot;right&quot;|۵۵۰٬۹۳۸
|align=&quot;right&quot;|۱۹۸٫۹
|۳ 
|-
|۱۰
|[[مرقب اوستان|مرقب]] 
|[[الخمس، لیبی|الخمس]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۹٫۴۳
|align=&quot;right&quot;|۴۳۲٬۲۰۲
|align=&quot;right&quot;|۳٬۹۴۹٫۶
|۶ 
|-
|۱۱
|[[طرابلس اوستان|طرابلس]] 
|[[طرابلس]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱،۰۶۵،۴۰۵
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۲
|[[جفره اوستان|جفره]] 
|[[هون، لیبی|هون]]
|align=&quot;right&quot;|۱۱۷٬۴۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۲۳۴۲
|align=&quot;right&quot;|۰٫۴
|۱۳ 
|-
|۱۳
|[[زاویه اوستان|زاویه]] 
|[[زاویه (لیبی)|زاویه]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۲۹۰٬۹۹۳
|align=&quot;right&quot;|۱۰۰٫۷
|۴ 
|-
|۱۴
|[[نقاط الخمس اوستان|نقاط الخمس]] 
|[[زواره (لیبی)|زواره]]
|align=&quot;right&quot;|۵٬۲۵۰
|align=&quot;right&quot;|۲۸۷٬۶۶۲
|align=&quot;right&quot;|
|۹ 
|-
|۱۵
|[[جبل غربی اوستان|جبل غربی]] 
|[[غریان، لیبی|غریان]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۳۰۴٬۱۵۹ 
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۶
|[[نالوت اوستان|نالوت]] 
|[[نالوت]]
|align=&quot;right&quot;|۱۳٬۳۰۰
|align=&quot;right&quot;|۹۳٬۲۲۴
|align=&quot;right&quot;|۷
|۱۹ 
|-
|۱۷
|[[جفاره اوستان|جفاره]] 
|[[العزیزیه]]
|align=&quot;right&quot;|۱،۹۴۰  
|align=&quot;right&quot;|۴۵۱،۱۷۵   
|align=&quot;right&quot;|۲۳۳
|
|-
|۱۸
|[[وادی الشاطی اوستان|وادی الشاطی]] 
|[[براک، لیبی|براک]]
|align=&quot;right&quot;|۹۷٬۱۶۰   
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۵۳۲
|align=&quot;right&quot;|۱
|
|-
|۱۹
|[[سبها اوستان|سبها]] 
|[[سبها]]
|align=&quot;right&quot;|۱۵٬۳۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۳۴٬۱۶۲
|align=&quot;right&quot;|۸٫۸
|
|-
|۲۰
|[[وادی الحیاه اوستان|وادی الحیاه]] 
|[[اوباری، لیبی|اوباری]]
|align=&quot;right&quot;|۳۱٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۵۸۷
|align=&quot;right&quot;|۲٫۳
|۲۴ 
|-
|۲۱
|[[غات اوستان|غات]] 
|[[غات]]
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۷۰۰
|align=&quot;right&quot;|۲۳٬۵۱۸
|align=&quot;right&quot;|۰٫۳
|۲۱ 
|-
|۲۲
|[[مرزق اوستان|مرزق]] 
|[[مرزق، لیبی|مرزق]]
|align=&quot;right&quot;|۳۴۹٬۷۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۶۲۱
|align=&quot;right&quot;|۰٫۲
|۱۵ 
|}


== دپیته چرخه‌تو ==
* [[معمر قزافی]]

== پانویس==
{{پانویس}}

{{آفریقا اتحادیه}}
{{عرب اتحادیه}}
{{اوپک}}

[[رج:لیبی| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:ایتالیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:عربی‌زوون کشورون]]
[[رج:عرب کشورون]]
[[رج:عرب اتحادیه]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:اوپک]]</text>
      <sha1>abuk32jcwpemf9cafejybs2velzame8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328459</id>
      <parentid>328458</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* سیاست */</comment>
      <origin>328459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9203" sha1="eppp8p339ahhrvn2gyig0rjgjmnbgup" xml:space="preserve">{{Coord|۲۷٫۴|۱۷٫۶|dim:۲۰۰۰۰۰۰_type:country|display=title|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  لیبیا|
نام فارسی رسمی =  لیبی ِدولت |
نام عادی = لیبی |
تصویر پرچم = Flag of Libya.svg|
تصویر نشان ملی = |
شعار ملی = آزادی، عدالت، جمهوری|
سرود ملی = لیبیا،لیبیا،لیبیا|
نقشه = Libya in its region.svg|center|200px |
پایتخت = [[طرابلس]]|
بزرگ‌ترین شهر =  [[طرابلس]]|
زبان رسمی = [[عربی]] |
نوع حکومت = جمهوری |
نوع حاکمان = لیبی ِانتقالی شورا |
نام حاکمان = رئیس شورای ملی انتقالی: [[مصطفی عبدالجلیل]]{{سخ}}رئیس دفتر اجرایی شورای ملی انتقالی: [[محمود جبرئیل]]{{سخ}}نایب رئیس شورای ملی انتقالی: [[عبدالحفیظ غوغا]]{{سخ}}نخست‌وزیر موقت: [[عبدالرحیم الکیب]]{{سخ}}|
نحوه تشکیل =  |
موارد منجر به تشکیل =  |
تاریخ تشکیل =   ۲۷ فوریه ۲۰۱۱ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Anti-Gaddafi Figures Say Form National Council |author= |url=http://www.forexyard.com/en/news/Anti-Gaddafi-figures-say-form-national-council-2011-02-27T145134Z | publisher = [[forexyard.com]] |date= 28 February ۲۰۱۱ |accessdate=5 March ۲۰۱۱}}&lt;/ref&gt;|
مساحت = ۱٬۷۵۹٬۵۴۱ |
رتبه مساحت = ۱۷ام |
درصد آبها = ۰٫۱ |
سال براورد جمعیت = برآورد ۲۰۱۰|
جمعیت = ۶٬۴۲۰٬۰۰۰ |
رتبه جمعیت = ۹۸ام |
تراکم جمعیت = ۳٫۶ |
رتبه تراکم جمعیت = ۲۱۸ام |
سال تولید ناخالص داخلی =  |
تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی =  |
شاخص توسعه انسانی =  |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  |
وضع شاخص توسعه انسانی =  |
واحد پول = هر [[دینار]]  ۱۰۰۰ درهم هسته |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = GMT |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +۲ |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = |[[:.ly|ly]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۱۸ |
}}
'''لیبی''' ([[عربی]] جه: ''ليبيا'') اتا کشور نوم هسه که [[آفریخا|آفریقا قاره]] دله دره. لیبی  [[مصر]]، [[سودان]]، [[چاد]]، [[نیجر]]، [[الجزایر]] و [[تونس]] جه سامون دانّه.

لیبی ِگـَتی (=مساحت) حدوداً ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته که چارومین گت ِکشور آفریقا دله و هیودَهمین کشور جهون دلوئه.&lt;ref&gt; U.N. Demographic Yearbook, (۲۰۰۳), «Demographic Yearbook (۳) Pop. , Rate of Pop. Increase, Surface Area &amp; Density», United Nations Statistics Division. Retrieved July 15, 2006.&lt;/ref&gt; ۱٫۷ میلیون نفر جمعیت ۶٫۴ میلیون نفری جه لیبی ِنیشتنگا (=پایتخت)، طرابلس، دله دَرنه.

== جوغرافی ==
اینتا کشور گتی۱۷۷۵۰۰۰ کیلومترمربع هسه.اینتا کشور ۶.۴ میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتنگاء(=پایتخت) نوم طرابلس هسه.

== تاریخ ==
اینتا کشور میلادی نوزدهوم سده دله [[عثمانی]] دس دیه ولی وه ره [[جهونی جنگ اول]] نمه په، [[ایتالیا]] مسلمون‌ها دس جا در یارنه. اینتا کشور [[جهونی جنگ دوم]] په اتا سیوا کشور بیّه.

== سیاست ==
اینتا کشور حکومت تا [[عربی بهار]] گادِر سوسیالیستی-عربی ِجمهوری بی‌یه و ونه رییس جمهور هم [[معمر قذافی]] بی‌یه که ۴۰ سال رهبر نوم جه حکومت کارده. اتا انقلاب په قذافی ره ونه مخالفون بکاشتنه و [[ناتو]] همراهی جه اتا موقتی دولت بساتنه. ولی این دولت خله دووم نیارده چون لیبی ِاوضاع قارش-میش بیّه و همه هِدی جه شهرون و روستائون ِتصرف وسّه جنگینه. لیبی دله‌یی جنگ په، این کشور چنتا تیکه بیّه که اسا هرکمین ره اتا شورشی گروه و دولت اداره کنّه. [[اخوان المسلمون|اخوان المسلمین]]، [[جنرال حفتر]] و [[بربری]] سیوا-خاهون این گروه‌ها جه هستنه.

== فرهنگ ==
ونه مردم ویشتر [[عربی]] زوون جه گپ زنّه و [[ایسلام]] ِدین ره په‌روو هستنه.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[دینار]] هسه.

== تقسیمات ==
[[پرونده:Libya_New_Municipalities.png|چپ|300px|]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#{{سخ}}(map)
!اوستان
!مرکز
!گتی{{سخ}}km2
!جمعیت{{سخ}}(۲۰۰۶)
!امبسی
!شماره
|-
|۱
|[[بطنان اوستان|بطنان]] 
|[[طبرق]]
|align=&quot;right&quot;|۸۳٬۸۶۰  
|align=&quot;right&quot;|۱۵۹٬۵۳۶
|align=&quot;right&quot;|۱٫۹
|۱۴
|-
|۲ 
|[[درنه اوستان|درنه]]
|[[درنه]]
|align=&quot;right&quot;|۱۹٬۶۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۶۳٬۳۵۱
|align=&quot;right&quot;|۸٫۳
|۱۰
|-
|۳
|[[جبل‌الاخضر اوستان|جبل‌الاخضر]] 
|[[بیضا (لیبی)|بیضا]]
|align=&quot;right&quot;|۷۸۰۰ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۶،۱۸۰  
|align=&quot;right&quot;|۲۶
|
|-
|۴
|[[مرج اوستان|مرج]] 
|[[المرج]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰٬۰۰۰
|align=&quot;right&quot;|۱۸۵٬۸۴۸
|align=&quot;right&quot;|۱۸٫۶
|۱۸ 
|-
|۵
|[[بنغازی]] 
|
|align=&quot;right&quot;|۳۱۴ 
|align=&quot;right&quot;|۶۳۱،۵۵۵ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۰۰ 
|
|-
|۶
|[[واحات اوستان|واحات]] 
|[[اجدابیا]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۸٬۶۷۰
|align=&quot;right&quot;|۱۷۷٬۰۴۷
|align=&quot;right&quot;|۱٫۶
|۱۶ 
|-
|۷
|[[کفره اوستان|کفره]] 
|[[الجوف، لیبی|الجوف]]
|align=&quot;right&quot;|۴۸۳٬۵۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۰٬۱۰۴
|align=&quot;right&quot;|۰٫۱
|۲۰  
|-
|۸
|[[سرت اوستان|سرت]] 
|[[سرت]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱۴۱٬۳۷۸
|align=&quot;right&quot;|۱٫۸
|۷ 
|-
|۹
|[[مصراته اوستان|مصراته]] 
|[[مصراته]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۷۷۰
|align=&quot;right&quot;|۵۵۰٬۹۳۸
|align=&quot;right&quot;|۱۹۸٫۹
|۳ 
|-
|۱۰
|[[مرقب اوستان|مرقب]] 
|[[الخمس، لیبی|الخمس]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۹٫۴۳
|align=&quot;right&quot;|۴۳۲٬۲۰۲
|align=&quot;right&quot;|۳٬۹۴۹٫۶
|۶ 
|-
|۱۱
|[[طرابلس اوستان|طرابلس]] 
|[[طرابلس]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱،۰۶۵،۴۰۵
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۲
|[[جفره اوستان|جفره]] 
|[[هون، لیبی|هون]]
|align=&quot;right&quot;|۱۱۷٬۴۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۲۳۴۲
|align=&quot;right&quot;|۰٫۴
|۱۳ 
|-
|۱۳
|[[زاویه اوستان|زاویه]] 
|[[زاویه (لیبی)|زاویه]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۲۹۰٬۹۹۳
|align=&quot;right&quot;|۱۰۰٫۷
|۴ 
|-
|۱۴
|[[نقاط الخمس اوستان|نقاط الخمس]] 
|[[زواره (لیبی)|زواره]]
|align=&quot;right&quot;|۵٬۲۵۰
|align=&quot;right&quot;|۲۸۷٬۶۶۲
|align=&quot;right&quot;|
|۹ 
|-
|۱۵
|[[جبل غربی اوستان|جبل غربی]] 
|[[غریان، لیبی|غریان]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۳۰۴٬۱۵۹ 
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۶
|[[نالوت اوستان|نالوت]] 
|[[نالوت]]
|align=&quot;right&quot;|۱۳٬۳۰۰
|align=&quot;right&quot;|۹۳٬۲۲۴
|align=&quot;right&quot;|۷
|۱۹ 
|-
|۱۷
|[[جفاره اوستان|جفاره]] 
|[[العزیزیه]]
|align=&quot;right&quot;|۱،۹۴۰  
|align=&quot;right&quot;|۴۵۱،۱۷۵   
|align=&quot;right&quot;|۲۳۳
|
|-
|۱۸
|[[وادی الشاطی اوستان|وادی الشاطی]] 
|[[براک، لیبی|براک]]
|align=&quot;right&quot;|۹۷٬۱۶۰   
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۵۳۲
|align=&quot;right&quot;|۱
|
|-
|۱۹
|[[سبها اوستان|سبها]] 
|[[سبها]]
|align=&quot;right&quot;|۱۵٬۳۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۳۴٬۱۶۲
|align=&quot;right&quot;|۸٫۸
|
|-
|۲۰
|[[وادی الحیاه اوستان|وادی الحیاه]] 
|[[اوباری، لیبی|اوباری]]
|align=&quot;right&quot;|۳۱٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۵۸۷
|align=&quot;right&quot;|۲٫۳
|۲۴ 
|-
|۲۱
|[[غات اوستان|غات]] 
|[[غات]]
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۷۰۰
|align=&quot;right&quot;|۲۳٬۵۱۸
|align=&quot;right&quot;|۰٫۳
|۲۱ 
|-
|۲۲
|[[مرزق اوستان|مرزق]] 
|[[مرزق، لیبی|مرزق]]
|align=&quot;right&quot;|۳۴۹٬۷۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۶۲۱
|align=&quot;right&quot;|۰٫۲
|۱۵ 
|}


== دپیته چرخه‌تو ==
* [[معمر قزافی]]

== پانویس==
{{پانویس}}

{{آفریقا اتحادیه}}
{{عرب اتحادیه}}
{{اوپک}}

[[رج:لیبی| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:ایتالیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:عربی‌زوون کشورون]]
[[رج:عرب کشورون]]
[[رج:عرب اتحادیه]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:اوپک]]</text>
      <sha1>eppp8p339ahhrvn2gyig0rjgjmnbgup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328460</id>
      <parentid>328459</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>أوس</username>
        <id>45018</id>
      </contributor>
      <comment>/* سیاست */</comment>
      <origin>328460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9199" sha1="kb5k9r1amfsedgqrsiun5g3bx0494bn" xml:space="preserve">{{Coord|۲۷٫۴|۱۷٫۶|dim:۲۰۰۰۰۰۰_type:country|display=title|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی =  لیبیا|
نام فارسی رسمی =  لیبی ِدولت |
نام عادی = لیبی |
تصویر پرچم = Flag of Libya.svg|
تصویر نشان ملی = |
شعار ملی = آزادی، عدالت، جمهوری|
سرود ملی = لیبیا،لیبیا،لیبیا|
نقشه = Libya in its region.svg|center|200px |
پایتخت = [[طرابلس]]|
بزرگ‌ترین شهر =  [[طرابلس]]|
زبان رسمی = [[عربی]] |
نوع حکومت = جمهوری |
نوع حاکمان = لیبی ِانتقالی شورا |
نام حاکمان = رئیس شورای ملی انتقالی: [[مصطفی عبدالجلیل]]{{سخ}}رئیس دفتر اجرایی شورای ملی انتقالی: [[محمود جبرئیل]]{{سخ}}نایب رئیس شورای ملی انتقالی: [[عبدالحفیظ غوغا]]{{سخ}}نخست‌وزیر موقت: [[عبدالرحیم الکیب]]{{سخ}}|
نحوه تشکیل =  |
موارد منجر به تشکیل =  |
تاریخ تشکیل =   ۲۷ فوریه ۲۰۱۱ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Anti-Gaddafi Figures Say Form National Council |author= |url=http://www.forexyard.com/en/news/Anti-Gaddafi-figures-say-form-national-council-2011-02-27T145134Z | publisher = [[forexyard.com]] |date= 28 February ۲۰۱۱ |accessdate=5 March ۲۰۱۱}}&lt;/ref&gt;|
مساحت = ۱٬۷۵۹٬۵۴۱ |
رتبه مساحت = ۱۷ام |
درصد آبها = ۰٫۱ |
سال براورد جمعیت = برآورد ۲۰۱۰|
جمعیت = ۶٬۴۲۰٬۰۰۰ |
رتبه جمعیت = ۹۸ام |
تراکم جمعیت = ۳٫۶ |
رتبه تراکم جمعیت = ۲۱۸ام |
سال تولید ناخالص داخلی =  |
تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه تولید ناخالص داخلی =  |
سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =  |
سال شاخص توسعه انسانی =  |
شاخص توسعه انسانی =  |
رتبه شاخص توسعه انسانی =  |
وضع شاخص توسعه انسانی =  |
واحد پول = هر [[دینار]]  ۱۰۰۰ درهم هسته |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = GMT |
منطقه زمانی تابستانی =  |
utc = +۲ |
dst =  |
کد بین‌المللی خودرو =  |
دامنه اینترنتی = |[[:.ly|ly]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۱۸ |
}}
'''لیبی''' ([[عربی]] جه: ''ليبيا'') اتا کشور نوم هسه که [[آفریخا|آفریقا قاره]] دله دره. لیبی  [[مصر]]، [[سودان]]، [[چاد]]، [[نیجر]]، [[الجزایر]] و [[تونس]] جه سامون دانّه.

لیبی ِگـَتی (=مساحت) حدوداً ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته که چارومین گت ِکشور آفریقا دله و هیودَهمین کشور جهون دلوئه.&lt;ref&gt; U.N. Demographic Yearbook, (۲۰۰۳), «Demographic Yearbook (۳) Pop. , Rate of Pop. Increase, Surface Area &amp; Density», United Nations Statistics Division. Retrieved July 15, 2006.&lt;/ref&gt; ۱٫۷ میلیون نفر جمعیت ۶٫۴ میلیون نفری جه لیبی ِنیشتنگا (=پایتخت)، طرابلس، دله دَرنه.

== جوغرافی ==
اینتا کشور گتی۱۷۷۵۰۰۰ کیلومترمربع هسه.اینتا کشور ۶.۴ میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتنگاء(=پایتخت) نوم طرابلس هسه.

== تاریخ ==
اینتا کشور میلادی نوزدهوم سده دله [[عثمانی]] دس دیه ولی وه ره [[جهونی جنگ اول]] نمه په، [[ایتالیا]] مسلمون‌ها دس جا در یارنه. اینتا کشور [[جهونی جنگ دوم]] په اتا سیوا کشور بیّه.

== سیاست ==
اینتا کشور حکومت تا [[عربی بهار]] گادِر سوسیالیستی-عربی ِجمهوری بی‌یه و ونه رییس جمهور هم [[معمر قذافی]] بی‌یه که ۴۰ سال رهبر نوم جه حکومت کارده. اتا انقلاب په قذافی ره ونه مخالفون بکاشتنه و [[ناتو]] همراهی جه اتا موقتی دولت بساتنه. ولی این دولت خله دووم نیارده چون لیبی ِاوضاع قارش-میش بیّه و همه هِدی جه شهرون و روستائون ِتصرف وسّه جنگینه. لیبی دله‌یی جنگ په، این کشور چنتا تیکه بیّه که اسا هرکمین ره اتا شورشی گروه و دولت اداره کنّه. [[اخوان المسلمون|اخوان المسلمین]]، جنرال حفتر و [[بربری]] سیوا-خاهون این گروه‌ها جه هستنه.

== فرهنگ ==
ونه مردم ویشتر [[عربی]] زوون جه گپ زنّه و [[ایسلام]] ِدین ره په‌روو هستنه.

== ایقتصاد ==
اینتا کشور پیل یکا نوم [[دینار]] هسه.

== تقسیمات ==
[[پرونده:Libya_New_Municipalities.png|چپ|300px|]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#{{سخ}}(map)
!اوستان
!مرکز
!گتی{{سخ}}km2
!جمعیت{{سخ}}(۲۰۰۶)
!امبسی
!شماره
|-
|۱
|[[بطنان اوستان|بطنان]] 
|[[طبرق]]
|align=&quot;right&quot;|۸۳٬۸۶۰  
|align=&quot;right&quot;|۱۵۹٬۵۳۶
|align=&quot;right&quot;|۱٫۹
|۱۴
|-
|۲ 
|[[درنه اوستان|درنه]]
|[[درنه]]
|align=&quot;right&quot;|۱۹٬۶۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۶۳٬۳۵۱
|align=&quot;right&quot;|۸٫۳
|۱۰
|-
|۳
|[[جبل‌الاخضر اوستان|جبل‌الاخضر]] 
|[[بیضا (لیبی)|بیضا]]
|align=&quot;right&quot;|۷۸۰۰ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۶،۱۸۰  
|align=&quot;right&quot;|۲۶
|
|-
|۴
|[[مرج اوستان|مرج]] 
|[[المرج]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰٬۰۰۰
|align=&quot;right&quot;|۱۸۵٬۸۴۸
|align=&quot;right&quot;|۱۸٫۶
|۱۸ 
|-
|۵
|[[بنغازی]] 
|
|align=&quot;right&quot;|۳۱۴ 
|align=&quot;right&quot;|۶۳۱،۵۵۵ 
|align=&quot;right&quot;|۲۰۰۰ 
|
|-
|۶
|[[واحات اوستان|واحات]] 
|[[اجدابیا]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۸٬۶۷۰
|align=&quot;right&quot;|۱۷۷٬۰۴۷
|align=&quot;right&quot;|۱٫۶
|۱۶ 
|-
|۷
|[[کفره اوستان|کفره]] 
|[[الجوف، لیبی|الجوف]]
|align=&quot;right&quot;|۴۸۳٬۵۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۰٬۱۰۴
|align=&quot;right&quot;|۰٫۱
|۲۰  
|-
|۸
|[[سرت اوستان|سرت]] 
|[[سرت]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱۴۱٬۳۷۸
|align=&quot;right&quot;|۱٫۸
|۷ 
|-
|۹
|[[مصراته اوستان|مصراته]] 
|[[مصراته]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۷۷۰
|align=&quot;right&quot;|۵۵۰٬۹۳۸
|align=&quot;right&quot;|۱۹۸٫۹
|۳ 
|-
|۱۰
|[[مرقب اوستان|مرقب]] 
|[[الخمس، لیبی|الخمس]]
|align=&quot;right&quot;|۱۰۹٫۴۳
|align=&quot;right&quot;|۴۳۲٬۲۰۲
|align=&quot;right&quot;|۳٬۹۴۹٫۶
|۶ 
|-
|۱۱
|[[طرابلس اوستان|طرابلس]] 
|[[طرابلس]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۱،۰۶۵،۴۰۵
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۲
|[[جفره اوستان|جفره]] 
|[[هون، لیبی|هون]]
|align=&quot;right&quot;|۱۱۷٬۴۱۰
|align=&quot;right&quot;|۵۲۳۴۲
|align=&quot;right&quot;|۰٫۴
|۱۳ 
|-
|۱۳
|[[زاویه اوستان|زاویه]] 
|[[زاویه (لیبی)|زاویه]]
|align=&quot;right&quot;|۲٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۲۹۰٬۹۹۳
|align=&quot;right&quot;|۱۰۰٫۷
|۴ 
|-
|۱۴
|[[نقاط الخمس اوستان|نقاط الخمس]] 
|[[زواره (لیبی)|زواره]]
|align=&quot;right&quot;|۵٬۲۵۰
|align=&quot;right&quot;|۲۸۷٬۶۶۲
|align=&quot;right&quot;|
|۹ 
|-
|۱۵
|[[جبل غربی اوستان|جبل غربی]] 
|[[غریان، لیبی|غریان]]
|align=&quot;right&quot;|
|align=&quot;right&quot;|۳۰۴٬۱۵۹ 
|align=&quot;right&quot;|
|
|-
|۱۶
|[[نالوت اوستان|نالوت]] 
|[[نالوت]]
|align=&quot;right&quot;|۱۳٬۳۰۰
|align=&quot;right&quot;|۹۳٬۲۲۴
|align=&quot;right&quot;|۷
|۱۹ 
|-
|۱۷
|[[جفاره اوستان|جفاره]] 
|[[العزیزیه]]
|align=&quot;right&quot;|۱،۹۴۰  
|align=&quot;right&quot;|۴۵۱،۱۷۵   
|align=&quot;right&quot;|۲۳۳
|
|-
|۱۸
|[[وادی الشاطی اوستان|وادی الشاطی]] 
|[[براک، لیبی|براک]]
|align=&quot;right&quot;|۹۷٬۱۶۰   
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۵۳۲
|align=&quot;right&quot;|۱
|
|-
|۱۹
|[[سبها اوستان|سبها]] 
|[[سبها]]
|align=&quot;right&quot;|۱۵٬۳۳۰ 
|align=&quot;right&quot;|۱۳۴٬۱۶۲
|align=&quot;right&quot;|۸٫۸
|
|-
|۲۰
|[[وادی الحیاه اوستان|وادی الحیاه]] 
|[[اوباری، لیبی|اوباری]]
|align=&quot;right&quot;|۳۱٬۸۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۵۸۷
|align=&quot;right&quot;|۲٫۳
|۲۴ 
|-
|۲۱
|[[غات اوستان|غات]] 
|[[غات]]
|align=&quot;right&quot;|۷۲٬۷۰۰
|align=&quot;right&quot;|۲۳٬۵۱۸
|align=&quot;right&quot;|۰٫۳
|۲۱ 
|-
|۲۲
|[[مرزق اوستان|مرزق]] 
|[[مرزق، لیبی|مرزق]]
|align=&quot;right&quot;|۳۴۹٬۷۹۰
|align=&quot;right&quot;|۷۸٬۶۲۱
|align=&quot;right&quot;|۰٫۲
|۱۵ 
|}


== دپیته چرخه‌تو ==
* [[معمر قزافی]]

== پانویس==
{{پانویس}}

{{آفریقا اتحادیه}}
{{عرب اتحادیه}}
{{اوپک}}

[[رج:لیبی| ]]
[[رج:آفریقایی کشورون]]
[[رج:ایتالیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:عربی‌زوون کشورون]]
[[رج:عرب کشورون]]
[[رج:عرب اتحادیه]]
[[رج:آفریقا اتحادیه]]
[[رج:اوپک]]</text>
      <sha1>kb5k9r1amfsedgqrsiun5g3bx0494bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نوروز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5865</id>
    <revision>
      <id>328480</id>
      <parentid>327387</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49041" sha1="26n586ynp810ma4cg19qfc3xb0k0sis" xml:space="preserve">[[پرونده:سجاد-برفی.jpg |بندانگشتی| [[دار|دارِ]] [[تی‌تی]] ]]
[[پرونده:Frühling blühender Kirschenbaum.jpg|thumb|250px|[[هجری خارشیدی]] دله نوروز  اولین روز [[پتک]] جه همزمون هسته]]
'''نوروز''' اتا از قدیمی‌ترین جشن‌ئون بموندسته دوران باستون جه هسته. خاستگاه نوروز  [[ایران|ایران باستون]] جه رسنه و هنتا مردم مناطق مختلف [[فلات ایران]] نوروز ره جشن گرنه. زمون برگوزاری نوروز، شروع [[بهار|فصل بهار]] هسته. نوروز [[ایران]] دله آغاز [[سال]] نو محسوب وانه و بعضی دیگر از کشورون تعطیل رسمی هسته.

بنا به پیشنهاد جوموری آذربایجون &lt;ref&gt;[http://www.un.org/News/Press/docs/2010/ga10916.doc.htm متن انگلیسی گزارش مطبوعاتی مجمع عمومی سازمان ملل].&lt;/ref&gt;، [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد|مجمع عمومی سازمان ملل]] نشست ۴ اسفند ۱۳۸۸ (۲۳ فوریه ۲۰۱۰) ۲۱ مارس ره به‌عنوان روز جهونی عید نوروز، با ریشهٔ [[ایران]]ی به‌رسمیت بشناسینه و وه ره شه تقویم دله جا هدانه.
متن تصویب بَیی دله مجمع عمومی سازمان ملل دله، نوروز، جشنی با ریشه ایرانی که قدمتی بیش از ۳ هزار سال دانّه و امروزه بیش از ۳۰۰ میلیون نفر وه ره [[جشن]] گیرنه توصیف بَیی‌یه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100228160632/http://www.radiofarda.com/archive/news/20100224/143/143.html?id=1967019 رادیو فردا]، بازدید: فوریه ۲۰۱۰.&lt;/ref&gt;

پیش از این تاریخ ۸ مهر ۱۳۸۸ خورشیدی، ''نوروز'' توسط [[یونسکو|سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد]]، به عنوان میراث غیر ملموس جهونی، به ثبت جهونی برسیبی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2009/09/090930_mg_nowrooz_global_register.shtml نوروز ایرانی، جهانی شد]، بی‌بی‌سی فارسی&lt;/ref&gt; ۷ فروردین ۱۳۸۹ اولین دورهٔ [[جشن جهونی نوروز]] [[تهران]] دله برگزار بیّه و این شهر به عنوان «دبیرخنهٔ نوروز» بشناسی‌یه بیّه.

== نوروج تمن ==
جشن نوروز از لحظه [[اعتدال بهاری]] شروع وانه. دانش [[اساره‌شناسی]] دله، اعتدال بهاری یا اعتدال ربیعی نیم‌کره شمالی زمین به لحظه‌یی بائوته وانه که [[خورشید]] از صفحه [[استوا|استوای]] زمین گذرنه و به سوی شومال آسمون شونه. این لحظه، لحظه اول برج حمل اسم دانّه،&lt;ref name=autogenerated8&gt;بشیر، ۱۳۸۷&lt;/ref&gt; و تقویم هجری خورشیدی دله با اولین روز (''هرمز روز'' یا ''اورمزد روز'') از ماه فروردین برابر هسته. نوروز [[تقویم میلادی]] دله با [[شابلون:ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۲۲ مارچ|۲۱]] یا [[شابلون:ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۲۲ مارچ|۲۲ مارس]] مطابقت دانّه.&lt;ref name=autogenerated4&gt;فرهانیه، ۱۳۸۷&lt;/ref&gt; و به [[تبری تقویم|تقویم مازندرونی]] مطابق [[اول پتک|۱پتک]] هسته و آخرای گت چله دله کفنه.

کشورونی مثل [[ایران]] و [[افخانئون|افغانستون]] که تقویم هجری شمسی به کار وَرنه، نوروز، روز آغاز سال نو وشون دله هسته. اما کشورون آسیای میونه و [[قفقاز]]، تقویم میلادی متداول هسته و نوروز به عنوان آغاز فصل بهار جشن بَیته وانه و روز آغاز سال محسوب نوانه.&lt;ref&gt;گلی، ۲۰۰۸&lt;/ref&gt;

== واژهٔ نوروز ==
واژه '''نوروز''' اتا اسم مرکب هسته که از ترکیب دِ واژهٔ [[فارسی]] «نو» و «روز» به وجود بموئه. این نام دِ معنی دانّه:&lt;ref&gt;دهخدا، لغتنامه&lt;/ref&gt;
* '''نوروز عام:''' روز آغاز اعتدال بهاری و سال نو{{سخ}}
* '''نوروز خاص:''' روز ۶ فروردین با نام «روز خرداد»

ایرانیان باستون نوروز جه به عنوان ''ناوا سرِدا'' یعنی ''سال نو'' یاد کاردنه. مردمون ایرانی آسیای میونه هم زمون [[سغدیانوس|سغدیان]] و [[خوارزمشاهیون]]، نوروز ره ''نوسارد'' و ''نوسارجی'' به معنای ''سال نو'' گاتنه.&lt;ref name=autogenerated13&gt;آدینه، ۱۳۸۷&lt;/ref&gt;

=== واژه نوروز الفبای لاتین دله ===
در متن‌ئون گوناگون [[لاتین]]، بخش اول واژه نوروز با املای ''No''،''Now''،''Nov'' و ''Naw'' و بخش دوم وه با املای ''Ruz''، ''Rooz'' و ''Rouz'' بنویشتوئه. بعضی از مواقع این دِ بخش پشت سر هم و بعضی اوقات با فاصله بنویشته وانّه. اما به باور دکتر '''احسان یارشاطر''' بنیان‌گذار [[دانشنومه ایرانیکا]]، نگارش این واژه [[الفبای لاتین]] دله با توجه به قواعد آواشناسی، به شکل ''Nowruz'' توصیه وانه. این شکل املای واژه نوروز جه، هم‌اکنون بنویشته‌ئون [[یونسکو]] و خله متون سیاسی دله به کار شونه.&lt;ref&gt;گرامی، هفته نامهٔ آساره&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==

منشأ و زمون بساته بیّن نوروز، درست معلوم نی‌یه.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt; بعضی متن‌ئون کهن ایران ازجمله [[شاهنومه|شاهنامه فردوسی]] و [[تاریخ طبری]]، [[جمشید]] و بعضی دیگر از متنا، [[کیومرث]] به‌عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی بَینه.&lt;ref name=autogenerated10&gt;کیهانی‌زاده، نوروز بساته بیّن وه و...&lt;/ref&gt; بِساتن ِنوروز شاهنامه دله، اینتی روایت بَیی‌یه که جمشید درحال بگذشتن از [[آذربایجون]]، دستور هدائه تا اونجه ونسه تختی بی‌یلن و شه با تاجی زرین تخت ِسر هنیشته. با برسی‌ین نور خورشید به تاج زرین وه، جهون نورانی بیّه و مردم شادی هاکردنه و وه روز ره ''روز نو'' اسم هاییته.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt;

برخی از روایت‌ئون تاریخی، آغاز نوروز ره به [[بابل|بابلیون]] نسبت دنّه. طبق این روایت‌ئون، رواج نوروز ایران دله به ۵۳۸ سال قبل از میلاد یعنی زمون حمله [[کوروش|گت ِکورش]] به بابل باز‌گردنه.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt; همچنین بعضی روایت‌ئون دله، [[زرتشت]] جه به‌عنوان بنیان‌گذار نوروز اسم بَوردنه.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt; اما [[اوستا]] (دست کم '''گاتها''' دله) نامی از نوروز نَورده.&lt;ref name=autogenerated14&gt;نامعلوم، پایگاه اینترنتی بلاغ&lt;/ref&gt;

=== نوروز زمون سلسله هخامنشیون ===
&lt;!-- [[پرونده:Persepolis gifts.jpg|left|thumb|300px|مراسم پیشکش هدایا به ایران ِشاء [[تخت جمشید]] دله. پژوهشگرون دله بعضیا، این مراسم ره نوروز جه مربوط دونّه.]]
 --&gt;[[کوروش|کوروش دوم]] بنیان‌گذار [[هخامنشیون]]، نوروز ره سال ۵۳۸ قبل از میلاد، جشن ملی اعلام هاکرده. وه این روز دله برنامه‌ئونی ترفیع سربازون، پاکسازی مکانای همگونی و خنه‌ئون شخصی و بخشش محکوما وسّه اجرا کارده.&lt;ref name=autogenerated10 /&gt; این آیینا زمون دیگر شائون هخامنشی هم برگزار بی‌یه. زمون [[داریوش|داریوش یکم]]، مراسم نوروز [[تخت جمشید]] دله برگزار بی‌یه. البته سنگ‌نوشته‌ئون به‌جا موندسته از دوران هخامنشیون، به‌طور مستقیم اشاره‌یی به برگزاری نوروز نیّه.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt; اما بررسی‌ئون این سنگ‌نوشته‌ئون ِسر نشون دنه که مردم دوران هخامنشیون با جشن‌ئون نوروز آشنا بینه،&lt;ref name=autogenerated14 /&gt; و هخامنشیون نوروز ره با شکوه جشن گتنه.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt;&lt;ref name=autogenerated12&gt;رزمجو&lt;/ref&gt; شواهد نشون دنه داریوش اول هخامنشی، به مناسبت نوروز سال ۴۱۶ قبل از میلاد سکه‌یی از جنس طلا ضرب هاکرده که ونه ات وَر سربازی در حال تیراندازی نشون هدابینه.&lt;ref name=autogenerated10 /&gt;

دوران هخامنشی، جشن نوروز در بازه‌یی زمونی میون ۲۱ اسفند تا ۱۹ اردیبهشت برگزار بی‌یه.&lt;ref name=autogenerated12 /&gt;

=== نوروز زمون اشکانیون و ساسانیون ===
زمون [[اشکانیون]] و [[ساسانیون]] هم نوروز جشن بَیته بی‌یه. این دوران، جشن‌ئون متعددی طول اتا سال دله برگزار کاردنه که مهمترین وشون نوروز و [[مهرگان]] بینه. برگزاری جشن نوروز دوران ساسانیون چن روز (دست کم شش روز) طول کشی‌یه و به دِ دوره ''پچیک نوروز'' و ''گت ِنوروز'' تقسیم بی‌یه. پچیک نوروز یا نوروز عامه پنج روز بی‌یه و از یکم تا پنجوم فروردین بی‌یه و روز ششم فروردین (خردادروز)، جشن گت ِنوروز یا نوروز خاصه برپا کاردنه.&lt;ref name=autogenerated14 /&gt; هر ات روز از روزون نوروز عامه، طبقه‌یی از طبقات مردم (دهقانا، روحانیا، سپاهیون، پیشه‌ورون و اشراف) به دیدار شاء امونه و شاء وشون ِگپ ره گوش دائه و حل وشون ِمشکلات وسّه دستور صادر کارده. روز ششم، شاء حق طبقات گوناگون مردم ره اداء کاردبی‌یه و این روز، تنها نزدیکای شاء به حضور وه امونه.&lt;ref name=autogenerated9&gt;معین، جشن نوروز (۲)&lt;/ref&gt;

شواهدی وجود دانّه که دوران ساسانی سال‌ئون کبیسه رعایت نَینه. بنابراین نوروز هر چار سال، ات روز از موعد اصلی خادش (آغاز برج حمل) عقب موندسته و درنتیجه زمون نوروز این دوران دله همواره ثابت نیّه و در فصل‌ئون گوناگون سال جاری بی‌یه.&lt;ref name=autogenerated1&gt;معین، جشن نوروز (۱)&lt;/ref&gt;

'''اردشیر بابکان'''، بنیان گذار سلسله ساسانیون، سال ۲۳۰ میلادی از دولت [[روم]] که ونجه شکست بخاردبینه، بخاسته که نوروز ره این کشور دله به رسمیت بشناسن. این درخاست مورد پذیرش [[سنای روم]] قرار بَیته و نوروز قلمرو روم به ''Lupercal'' معروف بیّه.&lt;ref name=autogenerated10 /&gt;

دوران ساسانیون، ۲۵ روز پیش از آغاز بهار، دوازده ستون که از خشت خام برپا کاردنه دله، انواع حبوبات و غلات (برنج، گندم، جو، نخود، ارزن، و لوبیا) ره کاشتنه و تا روز شونزدهم فروردین اینان ره جمع نکاردنه. هر کومتا از این گیاهان که بارورتر بی‌یه، اون سال دله محصول بهتری داشته. این دوران همچنین متداول بی‌یه که بامداد نوروز، مردم به همدیگر ئو پاشینه.&lt;ref name=autogenerated9 /&gt; از زمون هرمز یکم مرسوم بیّه که مردم نوروز ِشو تش روشن هاکنن.&lt;ref name=autogenerated9 /&gt; همچنین زمون جه هرمز دوم، رسم سکه هدائن نوروز دله به‌عنوان عیدی متداول بیّه.&lt;ref name=autogenerated10 /&gt;

=== نوروز پس از اسلام ===

از برگزاری آیینای نوروز زمون [[امویان]] دله نشانه‌یی دست دله دنی‌یه و زمون [[عباسیون]] هم به نظر رسنه که خلفا گاهی پذیرش هدایای مردمی وسّه، نوروز جه استقبال کاردنه. با روی کار بموئن سلسله‌ئون [[سامانیون]] و [[بویه ی آل|آل بویه]]، جشن نوروز با گستردگی بیشتری برگزار بی‌یه.&lt;ref name=autogenerated14 /&gt;

دوران [[سلجوقیون]]، به دستور '''جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی''' تعدادی از اساره‌شناسون ایرانی از جمله [[خیام]] بهترسازی گاهشمار ایرانی وسّ گرد بمونه. این گروه، نوروز ره اول [[بهار]] قرار هدانه و جایگاه وه ره ثابت هاکاردنه.&lt;ref name=autogenerated14 /&gt; بر اساس این گاهشمار که به '''تقویم جلالی''' معروف بیّه، ثابت بموندستن نوروز وسّه آغاز بهار دله، مقرر بیّه که هر چار سال ات‌بار، تعداد روزون سال ره (به‌جای ۳۶۵ روز)، برابر با ۳۶۶ روز در نظر بَیرِن. طبق این قاعده، ونه پس از انجام این کار ۷ دوره، دوره هشتم دله، به جای سال چارم، بر سال پنجوم ات روز اضافه بوائه. این گاهشمار از سال ۳۹۲ هجری شروع بیّه.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;

نوروز دوران [[صفویون]] هم برگزار بی‌یه. سال ۱۵۹۷ میلادی، [[شاء عباس|شاء عباس صفوی]] مراسم نوروز ره عمارت نقش جهون [[اصفهان]] دله برگزار هاکرده و این شهر ره نیشتنگاه(پایتخت) همیشگی ایران اعلام هاکرده.&lt;ref name=autogenerated10 /&gt;

=== نوروز از دیدگاه اسلام و تشیع ===
[[ایسلام|اسلام]] و به ویژهٔ آیین [[تشیع]] دله به نوروز به عنوان روزی خجسته نگاه کانّه و بر گرامی داشتن وه تأکید دارنه. از دیدگاه شیعه، نوروز روز ظهور [[مهدی|امام زمون]] هسته. حدیثی از '''امام صادق''' بموئه:

:«روز نوروز همون روزی هست که خداوند ونه دله از بندگونش پیمون بَیته که وه ره پرستش هاکنن و هیچ چیزى ره ونه شریک نیرن و این که به پیامبرون و اولیایش ایمان بیارن و وه اولین روزی هسته که خورشید ونه دله طلوع هاکرده، و وائون باردار کوننده ونه دله بزوئه و گـُل‌ئون و تیتی‌ئون زمین آفریده بَینه. و اون روزیست که کشتی نوح(ع) به کوه جودى قرار بَیته. و اون روزى هسته که ونه دله قومى که ترس مرگ جه شه سره‌ئون جه درنمونه و وشون هزارون نفر بینه پس خداوند وشون ره بکاشته و سپس وشون ره این روز دله زنده هاکرده. و آن روزیست که جبرئیل بر پیامبر(ص) فرو بموئه. و اون همون روزیست که ابراهیم(ع) بت‌ئون شه قوم ره بشکسته. و اون همون روزیست که پیغمبر خدا، امیرالمومنین على(ع) ره کول هاکرده تا بت‌ئون قریش ره بالاى خدا ِسره جه به پائین دمبده و وشون ره خورد هاکرده...»
&lt;ref&gt;[http://www.aftab.ir/articles/religion/religion/c7c1258978725_shiite_p1.php ۲]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715202233/http://salam-shia.com/content/view/551/92/ ۱]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111113202944/http://www.edunews.ir/index.php?view&amp;sid=24320 ۳]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110721223900/http://www.bfnews.ir/vdceow8x.jh8xvi9bbj.html ۴]&lt;/ref&gt;

=== نوروز در دوران معاصر ===
نوروز به عنوان اتا میراث فرهنگی دوران معاصر همواره مورد توجه مردم قرار داشته و هر ساله برگزار بی‌یه. البته برگزاری جشن نوروز به صورت آشکار برخی از کشورون توسط برخی حکومت‌ئون برای مدت زمونی ممنوع بی‌یه. حکومت [[شوروی]] برگزاری جشن نوروز ره بعضی از کشورون آسیای میونه مثل [[ترکمنئون|ترکمنستون]]، [[قرقیزستون]] و [[تاجیکستون]] ممنوع هاکرد بی‌یه و این ممنوعیت تا زمون [[گورباچف]] دمباله داشته. با این وجود، مردم این مناطق نوروز ره به‌گونهٔ پنهونی و یا روستائون دله جشن گیتنه.&lt;ref&gt;قاسم، ۱۳۸۵&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;مرادف، ۱۳۸۶&lt;/ref&gt; همچنین برخی از مردم این مناطق جلب موافقت مقامات محلی وسّه اسم دیگری نوروز ِسر یشتنه؛ به‌طور مثال تاجیکستون دله، مردم با اتلاق ''جشن لاله'' یا ''جشن ۸ مارس'' سعی کاردنه که آیین‌ئون نوروز ره بی‌مخالفت مقامات دولتی به‌جا بیارن.&lt;ref name=autogenerated13 /&gt; همچنین [[افخانئون|افغانستان]] دله، دوران حکومت [[طالبون]]، برگزاری جشن نوروز ممنوع بی‌یه و این حکومت تنها '''تقویم هجری قمری''' ره به رسمیت اشناسی‌یه.&lt;ref name=autogenerated8 /&gt;

== جغرافیای نوروز ==
منطقه‌یی که ونه دله جشن نوروز برگزار وانه، امروزه شامل چن کشور وانه و همچنان این کشورون جشن گیرنه. برخی آیین‌ئون نوروز این کشورون دله با هم متفاوتنه. مثلاً [[افخانئون|افغان‌ئون]] ''سفره هفت‌میوه'' چینّه؛ اما [[ایران]] دله سفره هفت سین یِلنه.

جغرافیای نوروز با اسم نوروز یا مشابه وه، سراسر خاورمیونه، بالکان، [[قزاقستون]]، [[تاتار]]، آسیای میونه، [[سین کیانگ]] (ترکستون چین)، [[سودان]]، [[زنگبار]]، پچیک ِآسیا، سراسر [[قفقاز]] تا [[آستراخان]] و هم آمریکای شومالی، [[هند|هندوستان]]، [[پاکئون|پاکستان]]، [[بنگلادش]]، [[بوتان]]، [[نپال]] و [[تبت]] ره شامل وانه.&lt;ref&gt;کتاب نوروز در ژرفای تاریخ&lt;/ref&gt;

همچنین کشورئونی مثل [[مصر]] و چین جزو سرزمین‌ئونی نیستنه که وشون دله نوروز جشن بیته وانه، اما امروزه جشن‌ئونی مشابه جشن نوروز این کشورون دله برگزار وانه.

تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۰۹&lt;ref name=&quot;PRESSTV&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=90377&amp;sectionid=3510212| عنوان = Canada parliament recognizes 'Nowruz Day'| تاریخ بازدید = فروردین ۱۳۸۸| تاریخ = ۳ آوریل ۲۰۰۹| ناشر = PRESSTV | زبان = انگلیسی}}&lt;/ref&gt; (۱۰ فروردین ۱۳۸۸)، پارلمون فدرال [[کانادا]]، اولین روز بهار هر سال ره به عنوان نوروز (Nowruz Day)، عید ملی ایرانیون و بسیاری اقوام دیگر نامگذاری هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://tabnak.ir/pages/?cid=41922| عنوان = اولین روز بهار کانادا دله رسماً «نوروز» Nowruz Day نامگذاری بیّه | تاریخ بازدید = فروردین ۱۳۸۸| تاریخ = ۱۴ فروردین ۱۳۸۸| ناشر = وب‌گاه خبری تحلیلی تابناک | زبان = فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRESSTV&quot;/&gt;

در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۰ سازمان ملل متحد با تصویب ات قطعنامه مقر سازمان نیویورک دله، عید نوروز ره به عنوان روز بین‌المللی نوروز و فرهنگ صلح جهون دله به رسمیت بشناسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=976850 خَورگوزاری جوموری ایسلامی :: &quot;عید نوروز&quot; بین‌المللی بیّه&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;


=== نوروز [[مازرون]] دله ===
:''گت بنویشته ره بخوندین :'' '''[[مازرونی (فرنگ)|مازرونی رسوم]]'''{{سخ}}
زمون تحویل سال افراد خانواده دور سفره ۷سین که با ظرافت ئو سلیقه خانوم خنه بچیه بیه ئو در حالیکه پیـِر خونواده دعای تحویل خوندنه مونتظر سال نو وانه. در گوذشته که ایمکانات ایرتیباطی میثل رادیو ئو تلویزیون دنی بیه با تیراندازی یا بائوتن اذان سال جدید ره به همه ایعلام کاردنه گالشون هم گاتنه هر زمون ماهی شه دم ره تکون هاده عید وانه. بعد از این که سال نو بیه کسی که به عونوان مادرمه اینتیخاب بیه با مجمعی که ون دله قورآن، آیینه، او، سبزه ئو شاخه‌ئون سبز جوون قرار دانه سره دله انه چارگوشه اوتاقون ره او شننه قورآن ره کنار سفره هف سین یلنه ئو شاخه‌ئون سبز (هَلی دار) ره به این نیت که سال سرسبز ئو خِش ئو خورمی برای خونواده بائه، جلوی در اوتاق آویزون یا روی طاقچه اوتاق یلنه. دراین روز مارِسره (مادر)، غذای عید، سبزی پلا با کرک یا گوشت درست کانده. علاوه بر وه غذایی به عونوان خیرات برای اموات پجنّه ئو بین مردمون پخش کانه. در غروب شو ابّـِل سال به این ایعتیقاد که چراغ خنه وشون همیشه روشن ئو نورانی بائه، به سر در خانه‌ئون شمع یا تش آویزون کاننه.

== مراسم ==
=== سره‌تکونی ===
سره‌تکونی اتا از مراسم نوروزی هسته که مردم بیشتر مناطقی که نوروز ره جشن گیرنه به وه پایبندنه. این مراسم، تموم سره و ونه وسایل آستانه نوروز دله گردگیری، شستشو و تمیز وانّه.&lt;ref&gt;ایرنا، ۲۶ اسفند ۱۳۸۶&lt;/ref&gt; این آیین کشورون مختلف از جمله ایران، تاجیکستون و افغانستون دله برگزار وانه.&lt;ref name=autogenerated6&gt;جهون‌نیوز، ۱۰ فروردین ۱۳۸۷&lt;/ref&gt;

=== تش‌دمبدائن ===
[[پرونده:Newroz Istanbul(4).jpg|thumb|200 px|برگزاری مراسم تش‌دمبدائن ''(به فارسی:آتش‌افروزی)'' میان [[کوردستون|کوردون]] ِاستامبول، [[تورکیه]].]]
رسم تش‌دمبدائن ''(به فارسی: افروختن آتش)''، از زمون‌ئون کوهن مناطق نوروز دله متداول بَیی‌یه. ایران، [[آذربایجون]] و بخش‌ئونی از افغانستون دله، این رسم به‌صورت روشن هاکردن تش شو آخرین چارشنبه سال متداول هسته. این مراسم [[چارشنبه‌سوری]] اسم دانّه.&lt;ref name=autogenerated6 /&gt; پرسّن تش ِسر جه ایام نوروز ترکمنستون دله هم رایج هسته.&lt;ref name=autogenerated11&gt;نامعلوم، مرکز مطالعات روسیه آسیای مرکزی و قفقاز، «نوروز بایرام، جشن ملی-اجتماعی ترکمنستون»&lt;/ref&gt;

همچنین رسم تش روشِن هاکردن بامداد نوروز بومِسرئون دله میون بعضی از زرتشتیون (از جمله در برخی از روستائون [[یزد]]، ایران دله) مرسوم هسته.&lt;ref&gt;عطار، ۱۳۸۴&lt;/ref&gt;

=== سفره‌ئون نوروزی ===
[[پرونده:HaftSin-Iran.jpg|thumb|200 px|هفت سین سفره اتا نوروزی  سفره هسته که ایران، جوموری آذربایجون و افغانستون دله رایج هسته.]]
سفره‌ئون نوروزی اتا از مراسم مشترک مراسم نوروز بین مردمی هسته که نوروز ره جشن گیرنه. خله از نقاط ایران، جوموری آذربایجون&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715185910/http://en.trend.az/news/official/chronicle/1160709.html Trend News: Azerbaijan Marks Novruz Bayram&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; و بعضی از نقاط افغانستون، سفره هفت سین پهن کانّه. این سفره دله هفت چی قرار گنّه که با حرف '''س''' شروع بَیی‌بائه؛ مثل سرکه، سنجد، سمنو، سه(سیب) و...&lt;ref name=autogenerated3&gt;ظهوری، ۲۰۰۸&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated15&gt;نامعلوم، «سفره‌ئون نوروزی»&lt;/ref&gt; پهن هاکردن سفره هفت سین ایران دله آداب و رسوم خاصی دانّه. سفره‌ی ِسر آینه یلنه که نشونه روشنایی، شمع که نشونه نور و درخشش، ات کاسه ئو که نشونه پاکی هسته. زیبایی سفره وسّه سنبل جه استفاده کانّه و اینا جزء سین ِهفت سین به حساب نِنّه.
برای تزئین سفره از مرغانه رنگ بَیی استفاده وانه. بعد از ورود سرخ ِماهی از چین به ایران از این پچیک ماهی‌ئون جهت زیبایی سفره هفت سین استفاده بیّه همچنین بعد از ورود ایسلام به ایران کتاب قرآن هم سفره سر قراربَیته. تموم هفت سینی که دچی‌یه بیّه ات معنی خاص ره هم به همراه دانّه. مثلا سیب نماد زیبایی وتن درستی هسته؛ سنجد به روایتی نماد عشق و محبت هسته؛ سبزه سرسبزی زندگی؛ سمنو برکت؛ سکه رزق و روزی؛ و سیر سمبل شفاو سلامتی هستنه.
[[کابل]] و شهرون شومالی افغانستون دله، '''سفره هفت میوه''' متداول هسته. این سفره دله، هفت میوه قرار گنّه، از جمله؛ [[ممیج|سبز و سرخ ممیج]]، [[آغوز|چارمغز]]، [[بادوم]]، [[پسته]]، [[زردآلو]] و [[سنجد]].&lt;ref name=autogenerated3 /&gt; دچی‌ین سفره‌یی مشابه با استفاده از میوه خشک بَیی، بین [[تشیع|شیعیون]] [[پاکئون|پاکستان]] هم مرسوم هسته.&lt;ref name=autogenerated5&gt;عطار، نگرشی به سنن نوروزی چار گوشه جهون.درقدیم صاحب خانه فقط سبزه و سیب را برای سبزه میگذاشته و به سین ها را مهمان هاکردن بادوم میوه آوردند. &lt;/ref&gt;

علاوه بر این، سفره هفت شین میون [[زرتشت|زرتشتیون]]، و [[سفره هفت میم]] بعضی نقاط واقع [[فارس اوستان]] ایران دله متداول هسته.&lt;ref name=autogenerated15 /&gt; جوموری آذربایجون دله هم بدون توجه به عدد هفت، شه سفره‌ئون ِسر، [[آجیل]] قرار دِنّه.&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;

=== غذائون نوروزی ===
[[پرونده:Sumalak navruz tajik.jpg|200px|left|thumb|سمنوپذون ِلوه [[تاجیکستون]] دله.]]
یکی از متداول‌ترین غذئونی که به مناسبت نوروز بپته وانه، [[سمنو]] (''سمنک''، ''سومنک''، ''سوملک''، ''سمنی''، ''سمنه'') هسته. این غذا با استفاده از جوونه [[گندم]] تهیه وانه. بیشتر کشورونی که نوروز ره جشن گیرنه، این غذا ره پجنّه. بعضی از کشورون دله، بپتن این غذا با رسوم خاصی همراه هسته. زنان و کیجائون مناطق مختلف ایران، افغانستون، تاجیکستون&lt;ref name=autogenerated4 /&gt;، ترکمنستون&lt;ref&gt;چاری محمد مرادف ۱۳۸۶&lt;/ref&gt; و ازبکستون&lt;ref&gt;اکرم‌اف، ۱۳۸۶&lt;/ref&gt; سمنو ره به‌صورت دسته‌جمعی و بعضی گادر طول شو پجنّه و زمون یپتن وه ترانه‌ئون مخصوصی خوندنّه.&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;

بپتن غذائون دیگر هم نوروز دله مرسوم هسته. به‌طور مثال بخش‌ئونی از ایران دله؛ ''[[سبزی پلا]] با ماهی''، ترکمنستون دله؛ ''نوروزبامه''&lt;ref&gt;چاری ممد مرادف&lt;/ref&gt;، قزاقستون دله؛ ''اویقی آشار''&lt;ref&gt;پودفروش، ۱۳۸۷&lt;/ref&gt;، بخارا دله؛ ''انواع سمبوسه''&lt;ref&gt;قاسم‌آوا، ۱۳۸۶&lt;/ref&gt; بپته وانه. به‌طور کلی بپتن غذائون نوروزی هر منطقه‌یی که نوروز جشن بیته وانه دله مرسوم هسته و هر منطقه‌یی غذائون و شیرینی‌ئون مخصوص به خادش ره دانّه.

=== دید و بازدید ===
دید و بازدید عید یا عید دیدنی اتا از سنت‌ئون نوروزی هسته که بیشتر کشورونی که وه ره جشن گیرنه، متداول هسته. بعضی از مناطق دله، یادهاکردن از بمرده‌ئون و وشون ِقبر ِسر بوردن نوروز دله رایج هسته.

=== مسابقات ورزشی ===
برگزاری مسابقات ورزشی عمومی معابر شهری و روستایی، اتا دیگر از مراسم‌ئونی هسته که بعضی از کشورون دله به مناسبت نوروز برگزار وانه. ترکمنستون دله، مردان و زنان ترکمون، بازی‌ئون و سرگرمی‌ئون ویژه‌یی از جمله سوارکاری، [[کوشتی]] و... برگزار کانّه. برپایی تِلاجنگی و [[ورزا جنگ]] از دیگر مراسمی هسته که ترکمنستون دله برگزار وانه.&lt;ref name=autogenerated11 /&gt;

اوستان‌ئون شومالی افغانستون دله هم مسابقات بزکشی به مناسبت‌ئون مختلف از جمله نوروز برگزار وانه.&lt;ref name=autogenerated7&gt;مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، مدخل Nowruz&lt;/ref&gt;

=== طبیعت‌گردی ===
مردم ایران روز سیزدهم فروردین، به جائون طبیعی مثل پارک‌ئون، باغ‌ئون، جنگل‌ئون و مناطق خارج از شهر شونّه. این مراسم سیزده‌به‌در اسم دانّه. از کارون رایج این جشن، گره بزوئن سبزه و بائوتن دروغ سیزده هسته.&lt;ref&gt;نوری، ۱۳۸۶&lt;/ref&gt; مراسم سیزده‌به‌در مناطق غربی افغانستون ازجمله شهر [[هرات]] دله هم برگزار وانه. با وجودی که روز سیزدهم فروردین کشور افغانستان دله جزو تعطیلات رسمی نی‌یه، اما مردم این مناطق گردش طبیعت دله وسّه، عملاً شه کسب و کار ره تعطیل کانّه. مردم این منطقه همچنین اولین [[چارشنبه]] سال ره هم با گردش طبیعت دله سپری کانّه.&lt;ref&gt;سروش، ۱۳۸۷&lt;/ref&gt;

علاوه بر این، ساکنون [[کابل]] افغانستون دله، طول دِ هفته اول سال گردش وسّه به همراه خانواده به مناطقی که وشون دله گُل '''ارغوون''' درانه، شونّه.&lt;ref name=autogenerated7 /&gt;

اتا دیگر از رسم‌ئون نوروز که آسیای میونه و کشور تاجیکستون دله مرسوم هسته، مراسم گل‌گردونی و بلبل‌خوانی هسته. گل گردون‌ئون از دره و تپه و دامنهٔ کوه‌ئون، گل چینّه و شه اهل دهستون ره از تموم بیّن زمستون و بموئن عروس سال و شروع کشت و کار بهاری و بموئن نوروز مژده می‌دهند.

== منتقدان نوروز ==
نویسندگون و نظریه پردازونی هم دَیی‌نه که نوروز ره آیینی ناپسند و بد دونستنه. بعضی روحانیون پس از انقلاب سال ۵۷ سعی در پاک‌هاکردن نوروز از تقویم ایران هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2006/03/20/international/middleeast/20iran.html?ex=1300510800&amp;en=7041104725feb35f&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss نیویورک تایمز: Ayatollahs Aside, Iranians Jump for Joy at Spring منتشره ۲۰ مارس ۲۰۰۶]&lt;/ref&gt;
مرتضی مطهری بزرگداشت چارشنبه سوری ره «احمق‌ئون» ِکار دونسته، و آیین نوروز ره «ضد اسلام».&lt;ref&gt;''Tehran blues: how Iranian youth rebelled against Iran's founding fathers''. Kaveh Basmenji. 2005. ISBN 0-86356-582-4 pp.73&lt;/ref&gt; آیت‌الله ابوالقاسم خزعلی هم بائوته: «امیدوارمه عیدغدیر جای نوروز ره بیره».&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101129005606/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4887.html رادیو زمونه | خور اول | ایران | آیت‌الله خزعلی: عید غدیر باید جایگزین نوروز شود]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090303133420/http://norooznews.ir/news/9894.php خزعلی: نوروز عید دارون هسته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208173201/http://drkhazali.com/articles-and-mails/68.html]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120405061430/http://www.roozonline.com/english/archives/2007/07/006125.php Rooz Online]&lt;/ref&gt; پیشتر از این هم امام ممد غزالی، کیمیای سعادت دله بنویشته بی‌یه: «... اظهار شعار گبران حرام هسته بلکه نوروز و سده ونه مندرس بوائن و کسی وشون ِاسم ره نَوره...».&lt;ref&gt;کیمیای سعادت، ص۴۰۷&lt;/ref&gt;

دوران معاصر هم برخی مسئولین جمهوری اسلامی ایران ره متهم به تلاش مذهبی هاکردن نوروز هاکردنه. وشون به‌طور نمونه به چنین بائوته‌ئونی که سعی در تزویج مهدویت با نوروز ره دانّه اشاره دارنه:
:«نوروز روز آماده شدن برای تحقق حاکمیت الهی بر جهان است. همه ما باید نوروز را با همه خوبی‌هایش و پیام‌هایش که خلاصه در یک پیام است و آن پیام انتظار و استقبال از بهار بشریت و خرمی دوران یعنی حاکمیت آخرین ولی خدا، منجی موعود است را گرامی بداریم.»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110721181950/http://radiozamaaneh.com/blog/2008/03/post_98.html نوروز، احمدی‌نژاد و مارلون براندو]&lt;/ref&gt;

== جشن جهونی نوروز ==
۷ فروردین ۱۳۸۹ اولین دورهٔ جشن جهونی نوروز [[تهران]] دله برگزار بیّه و این شهر به عنوان «دبیرخنهٔ نوروز» بشناسی‌یه بیّه. این جشن دله، سران کشورونی که نوروز ره جشن گیرنه گردهم بمونه و این آیین باستانی ره گرامی دارنه. هر ساله اتا از این کشورون، میزبون جشن جهونی نوروز هسته.&lt;ref&gt;[http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=1024852 ایرنا]&lt;/ref&gt;

== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|2|اندازه=ریز}}

== منابع ==
&lt;small&gt;
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.sppc.co.ir/nowruz|عنوان=ویژه نامه نوروز|تاریخ بازدید=1 اردیبهشت ۱۳۸۸|نویسنده=صفورا الیاسی|تاریخ=۲۸ اسفند ۱۳۸۷|ناشر=شرکت پردازش موازی سامان}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2008/03/080322_d_nowruz_history.shtml|عنوان=نوروز در نشیب و فراز تاریخ|تاریخ بازدید=۱ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=آدینه، اسفندیار|تاریخ=۳ فروردین ۱۳۸۷|اثر=مقاله|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.iras.ir/Default_view.asp?@=9404|عنوان=نوروز در ازبکستان|تاریخ بازدید=۷ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=اکرم‌اف، الهام|اثر=مصاحبه|تاریخ=۲۸ اسفند ۱۳۸۶|ناشر=موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.24sahat.com/content/view/78/14/|عنوان=نوروز باستانی در کشور عزیز ما افغانستان|تاریخ بازدید=۵ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=بشیر، مهدی|تاریخ=۱ فروردین ۱۳۸۷|ناشر=وب‌گاه ۲۴ ساعت|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.nasour.net/?type=dynamic&amp;lang=1&amp;id=120|عنوان=نوروز، کهن‌ترین میراث معنوی بشر|تاریخ بازدید=۸ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=پودفروش، هستی|اثر=مقاله|تاریخ=۲ فروردین ۱۳۸۷|ناشر=[http://www.nasour.net وبگاه نصور] به نقل از «نشریه‌نامه»|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-8a5b79b380af447395ded468336bd76d-fa.html|عنوان=نوروز|تاریخ بازدید=۴ فروردین ۱۳۸۷|نویسنده=دهخدا، علی‌اکبر|اثر=مدخل|ناشر=لغتنامه دهخدا|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.nowruz.ir/3-4.asp|عنوان=آغاز سال نو در دوره هخامنشی|تاریخ بازدید=۲ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=رزمجو، شاهرخ|ناشر=پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی ایران}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080402_s-herat-13-nowrouz.shtml|عنوان=گلگشت مردم هرات در سیزده نوروز|تاریخ بازدید=۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=سروش، واسع|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.khawaran.com/ZohoriZahir_HaftSin.htm|عنوان=هفت‌میوه و هفت‌سین|تاریخ بازدید=۷ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=ظهوری، محمدظهیر|تاریخ=۱۶ مارس ۲۰۰۸|ناشر=[http://www.khawaran.com/ وب‌گاه خاوران]|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.noruz.net/RTL/ShowImageGroupPage.aspx?id=4&amp;ln=Fa|عنوان=نوروز در بین زرتشتیان یزد|تاریخ بازدید=۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=عطار، علی|تاریخ=۱۳۸۴|ناشر=[http://www.noruz.net وب‌گاه noruz.net]|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.aariaboom.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1184&amp;Itemid=190&amp;mosmsg=%D8%A7%D8%B2+%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%87+%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AF+%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B3%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85%21&amp;mosmsg=%D8%B4%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2+%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%AE%D9%88%D8%AF+%D8%B1%D8%A7+%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87+%D8%A7%DB%8C%D8%AF%21|عنوان=نوروز در تاجیکستان|تاریخ بازدید=۷ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=فرهانیه، بهزاد|اثر=مقاله|تاریخ=۴ فروردین ۱۳۸۷|ناشر=وب‌گاه آریابوم|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.rugart.org/news/shownews.asp?id=2951|عنوان=تاریخ جشن نوروز در صد سال اخیر در تاجیکستان|تاریخ بازدید=۵ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=قاسم، شمسیه|تاریخ=۱ فروردین ۱۳۸۵|ناشر=وب‌گاه علمی پژوهشی فرش ایران|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.iras.ir/Default_view.asp?@=9356|عنوان=جشن نوروز در بین ايرانی‌تباران «زیرآباد» در استان بخارا|تاریخ بازدید=۸ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=قاسم‌آوا، مولوده|اثر=مقاله|تاریخ=۲۶ اسفند ۱۳۸۶|ناشر=موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.iranianshistoryonthisday.com/farsi.asp?GD=21&amp;GM=3#2686|عنوان=نوروز: پیدایش آن و برخی از رویدادهایی که در طول تاریخ در این روز و یا به این مناسبت روی داده است|تاریخ بازدید=۱ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=کیهانی‌زاده، نوشیروان|ناشر=پایگاه اینترنتی [http://www.iranianshistoryonthisday.com Iranian History on this Day]|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد|نویسنده=گرامی، بهرام|نشریه=هفته نامهٔ آساره|تاریخ=اسفند ۱۳۸۵|دوره=|شماره=شماره ۶۷|صفحه=ص ۶۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3195522,00.html|عنوان=عید نوروز در آسیای مرکزی|تاریخ بازدید=۵ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=گلی، امین|تاریخ=۱۶ مارس ۲۰۰۸|اثر=مصاحبه|ناشر=[http://www.dw-world.de دویچه‌وله]|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.iras.ir/Default_view.asp?@=9381&amp;T=%20%D8%B9%DB%8C%D8%AF%20%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|عنوان=عید نوروز در ترکمنستان|تاریخ بازدید=۵ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=مرادف، چاری محمد|تاریخ=۲۷ اسفند ۱۳۸۶|ناشر=موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند=http://en.wikipedia.org/wiki/Nowruz|عنوان=Nowruz|زبان=انگلیسی|بازیابی=۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.cgie.org.ir/showbuilderB.asp?newsID=1180|عنوان=جشن نوروز (۱) (۲)|تاریخ بازدید=۴ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=معین، محمد|اثر=مقاله|ناشر=[http://www.cgie.org.ir مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.balagh.net/persian/specific/nowrouz/m01.htm|عنوان=بدین بایستگی روزی|تاریخ بازدید=۳ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=نامعلوم|ناشر=پایگاه اینترنتی [http://www.balagh.net بلاغ]|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www2.irna.ir/fa/news/view/line-1/8612269390094053.htm|عنوان=نوروز آیینی به قدمت تاریخ سرزمین کهن ایران|تاریخ بازدید=۸ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=نامعلوم|تاریخ=۲۶ اسفند ۱۳۸۶|ناشر=[http://www.irna.ir ایرنا]، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.jahannews.com/pages/view.php?id=25693|عنوان=نو کردن پیوندهای سه ملت|تاریخ بازدید=۸ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=نامعلوم|تاریخ=۱۰ فروردین ۱۳۸۷|ناشر=[http://www.jahannews.com پایگاه خبری جهان‌نیوز]|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.iras.ir/Default_view.asp?@=9346|عنوان=نوروز یا نوروز بایرام، جشن ملی-اجتماعی ترکمنستان|تاریخ بازدید=۸ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=نامعلوم|تاریخ=۲۶ اسفند ۱۳۸۶|ناشر=موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز به نقل از ایرنا}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.nowruz.ir/25.asp|عنوان=سفره‌های نوروزی|تاریخ بازدید=۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=نامعلوم|ناشر=پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی ایران}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/seventhday/story/2007/04/070401_thirtheenthday.shtml|عنوان=سیزده‌به‌در خداحافظی با نوروز|تاریخ بازدید=۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷|نویسنده=نوری، آزاده|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}
&lt;/small&gt;

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Nowruz}}
[http://www.amordadnews.com دوهفته نامه امرداد / تارنگار خبری زرتشتیان ایران]
* [https://web.archive.org/web/20140811135018/http://amordadnews.com/neveshtehNamyesh.aspx?NId=3389 شباهت نوروز و جشن سال نوي چيني]

* [https://web.archive.org/web/20100326163321/http://afghanistan.blogs.cnn.com/2010/03/22/it%E2%80%99s-a-new-year-in-afghanistan/ جشن نوروز در افغانستان] در CNN
* [https://web.archive.org/web/20110304162832/http://www.noroozgan.com/ نخستین وب سایت بین‌المللی نوروز]
* [https://web.archive.org/web/20160112224143/http://www.sppc.co.ir/nowruz/index.html ویژه نامه نوروز]
* [http://www.bbc.net.uk/persian/afghanistan/story/2007/03/070317_ay_afghan-nouroz-akbar.shtml نوروز جشن طبیعت نه پادشاهان]
* [https://web.archive.org/web/20070422182635/http://www.vii.at/TAWAN/4-shanbe-13-bedar_INTERNET_Fa.htm درباره چهارشنبه سوری و سیزده به در، مژده اشرفی]
* [https://web.archive.org/web/20120318013406/http://www.parsinevis.com/1389/12/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%9F/ گستره ی نوروز باستانی]
* [https://web.archive.org/web/20070418122437/http://www.mye-gold.com/norooz/norouz.htm نوروز]
* [http://www.youtube.com/watch?v=xQbCfelHSxI فیلم به رسمیت شناخته شدن نوروز در پارلمان استان آنتاریو (کانادا)] از سایت یوتیوب
* [https://web.archive.org/web/20120515045807/http://www.hawzah.net/per/magazine/nm/009/nm00909.asp نوروز در فرهنگ شیعه؛ پژوهشی از رسول جعفریان]
* [https://web.archive.org/web/20150320042754/http://tarikhema.ir/ancient/1710/%d8%ac%d8%b4%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b1%d9%88%d8%b2/ جشن نوروز]
* مقاله نوروز و نوروزداری در یزد به قلم دکتر جلال گلشن یزدی: [https://web.archive.org/web/20140812064035/http://www.ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&amp;id=9 بخش ۱]-[https://web.archive.org/web/20140919111921/http://www.ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&amp;id=21 بخش ۲]
*[http://www.7seen.com/ شمارش معکوس تا تحويل سال 1392 شمسی Nowruz Countdown to March 20, 2013]
[[رج:نوروز| ]]
[[رج:عیدون]]</text>
      <sha1>26n586ynp810ma4cg19qfc3xb0k0sis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جوزف کانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5929</id>
    <revision>
      <id>328474</id>
      <parentid>208778</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2031" sha1="stuqazy9dbxieu1vjiyfbg12nk97bux" xml:space="preserve">'''جوزف کانی'''( به [[انگلیسی]]: ''Joseph Kony'') (بزائه 1961) رهبر اتا شبه نظامی به نوم [[ارتش مقاومت پروردگار]] هسه. جوزف کانی درصدد دمبدائن حکومت [[اوگاندا]]ی دله و استقرار اتا دینی رژیم بر مبنای [[ده فرمون]] هسه. &lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/content/f2_FP_Worst_Religious_Leaders/442700.html بد ترین رهبرون مذهبی دنیا به انتخاب اتا آمریکایی نشریه]، [[رادیوفردا]]&lt;/ref&gt;

== نظامی فعالیتون ==
جوزف کانی شه نظامی مبارزه‌ئون ره ۱۹۹۲ سال دله اتا [[دینی حکومت]] تاسیس هدف جا اوگاندای دله شروع هکرده. ونه گوروه خشونت ره مجاز دوننه و تجاوز جنسی، شکنجه و مخالفون از بین بوردن و مردم بترسین و وشون مجبور هکردن همکاری سه شه جه هم کانّه. &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/03/100327_lra-drc.shtml کونگوی مردم بکاشتن اوگاندای شورشیون جا]، [[فارسی بی‌بی‌سی]]&lt;/ref&gt;

== صدور حکم بازداشت بین‌المللی ==
[[دیوان بین‌المللی کیفری]] که [[لاهه]] دله دره ۶ مه ۲۰۰۵ دله دستور دستگیری جوزف کانی و چار تا از رهبرون ارتش مقاومت پروردگار ره به اتهام ارتکاب «[[جنگی جنایات]]» و «[[جنایت علیه بشریت]]» صادر هکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120719172154/http://www.icc-cpi.int/menus/icc/situations%20and%20cases/situations/situation%20icc%200204/related%20cases/icc%200204%200105/uganda?lan=en-GB Case The Prosecutor v. Joseph Kony, Vincent Otti, Okot Odhiambo and Dominic Ongwen], International Criminal Cour&lt;/ref&gt;

== منابع ==
&lt;references/&gt;

[[رج:اوگاندا گت آدمون]]
[[رج:گت مردمون مسیحی]]</text>
      <sha1>stuqazy9dbxieu1vjiyfbg12nk97bux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آنا آخماتووا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6088</id>
    <revision>
      <id>328466</id>
      <parentid>179336</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T23:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33656" sha1="evbubieraycaqi33e2apfvnashzey7h" xml:space="preserve">{{Template:مردمون
|نام_واقعی = ''آنّا آندرییوا گارینکو''' &lt;br /&gt;(آنا آخماتووا)''
|شوهرت = آنا آخماتووا
|conventional_long_name = 
|تصویر = Kuzma petrov-vodkin, ritratto di anna akhmatova, 1922.JPG
|تصویر_شناسنامه_ای = 
|هارشا_افراد = 
|کارئون_وه= شعر.
|دین = اورتودکس
|والیدین = '''آندره گارن‌کو'''
|تعداد وچون = اتا ریکا
|ایسم وچون= لف گومیلیف
|محل_کنارهکتن = نزدیکای اودسا، روسیه ([[اوکراین]])
|زمون_کنارهکتن = ۵ مارس ۱۹۶۶
|محل بمردن = بیمارستان دٌمو ددوو نزدیکای [[مسکو]]
|زمون بمردن = 
|کیتاب =''شامگادر'' ، ''آمادئو مودیلیانی'' ، ''بدون قهرمون'' ، ''یادواره'' و....
|زن‌دار/بی‌زن = 2تا ایزدیواج: 	نیکولای گومیلیف (شاعر) ، ولادمیر شی‌لی‌کو (باستون‌شیناس) «هر دبار طلاق بیته».
|سایت = [http://www.imdb.com/name/nm0155009 ولگ وب‌گاه IMDb دله]
|محل زندگی = [[مسکو]] و، [[لنین‌گراد]] و [[تاشکند]]
}} 
'''آنّا آخماتووا''' (به روسی : [[:ru:Ахматова, Анна Андреевна|Анна Ахматова]]) (۱۸۸۹ - ۱۹۶۶میلادی)  با اصلی نوم ِ'''آنّا آندرییوا گارینکو''' (به روسی: [[:ru:Ахматова, Анна Андреевна|Анна Андреевна Горенко]])[[شاعر]] و [[نویسنده]] اهل [[روسیه]] بی‌یه. وه اتا از بنیون‌گوذارائ مکتب [[شعر]]ی '''آکمه‌ئیسم'''(به فارسی: اوج‌گرایی؛ و به روسی: [[:ru:Акмеизм|Акмеизм]]) هسته. ونه مردی '''نیکولای گومیلیف''' شاعر و ونه مار ِلِف گومیلیف (نویسنده و مردِم‌شناس) بینه. 

ونه شعرای موضوع ره گوذر زمون، خاطرات و یادبودون بگذشته، سرنوشت زنای هنرمند و دشواریا و تلخیای زندگی و بنویشتن [[استالین|استالینیسم]] سایه بِن، سازنّه.

== زندگی ==
=== وچه‌گی ===
[[پرونده:Anna_Akhmatova_1913-1914_by_Savely_Sorin.jpg|thumb|left|200px|پرتره آناآخماتووا در جوانی]]
آنّا ۲۳ ژوئن ۱۸۸۹ (میلادی) (گاه‌شماری رایج اون زمون ۱۱ ژوئن) ''بالشوی فانتان'' دله ، که نزدیکی بندر ادسا بی‌یه ، کنارهکته. جد مادریش، ''احمدخان'' (''احمد'' روسی جه وانه ''آخمات'')، از خانهای [[تاتار]] و از نسل [[چنگیز]] بود. ان زمان پدرش مهندس مکانیک کشتی بود و نیروی دریایی جه بازنشسته شد. یه ساله بی‌یه که همراه خانوادهٔ به ''تسارسکویو سلو''، یا «روستای شائی» نزدیک [[سن پترزبورگ]] نقل مکان کردند و  تا شانزده سالگی همانجا زندگی کرده. ''تسارسکویو سلو'' شهری است كه  [[پوشکین]]، ِشاعر معروف روس، در  جوانی آنجا زندگی می كرده . این تقارن وشون وسّه الهام بخش بی‌یه و همیشه ون جه گپ زوئه. زندگی‌نامه‌ئی به ایسم «مختصری از خادم» آخماتووا نویسنه:
::«ابّلین خاطراتِم از تسارسکویه سلو اینان هستنه: شکوه ِ سَبز و مرطوب ِ پارکا، باغی که ل‍‌‍له‌ام مه ره اونجه ونّه، میدون ِ اسب‌دوانی با اسبهای ِ گت و خورد و رنگارنگی که ون دله تجِنـّه، ایست‌گائ ِ قدیمی و چیزای ِ دیگه‌ای که بعداً چکامهٔ روستای ِ شائی دله بموئه.»&lt;ref&gt;کابولی ۶&lt;/ref&gt;

خواندن را با کِتاب ''الفبای [[تالستوی]]'' یاد گرفت . در پنج سالگی [[فرانسوی]] را یاد گرفت انهم فقط با گوش كردن به درسهایی بود که معلم می گفت وچون ره یاد دائه. ''مدرسه گرامر تسارسکویه'' دله ابّلین شعر خادش ره، یازده سالگی دله، بئوته.&lt;ref&gt;پوری ۱۲۲&lt;/ref&gt; ونه پی‌یـِر، ''آندره گارنکو''، زمونی که بشناسته که ونه کیجا خانه شاعر بوّه وه ره بائوته که نخانه با این کارا اَمه فامیلی ره بد نوم هاکنی.همینسه ''آنا'' هم به‌جای استفاده از نام فامیلی  پدر‌ی از فامیلی جد ماریش '''آخماتووا''' استفاده کرده و نامش از اون پس شده ''آنا آخماتووا''. ۱۹۰۵ پدر و مادر آنا ازهمدیگه جدا شده  ونه مار وشون ره بَورده [[کیف]]([[اوکراین]]) دله. ۱۹۰۷ کیف دله بورده دبیرستان ''فوندوکلی‌یفسکایا'' تحصیلات متوسطه را تمام کرده و همانجا دانشگاه رفت . ''دانشکده حقوق آموزشگاه عالی زنانه''، و در رشته حقوق تحصیل كرد .

ابّلین شعر آخماتووا با ایسم '''به انگشتون‌ دست‌ وه حلقه‌ئونی‌ دارونه''' همون سال نشریه روسی‌ زوون‌ '''سیریوس‌''' که‌ پاریس دله مونتشر بی‌یه، دله چاپ بیّه.

=== ازدواج ===
سال ۱۹۱۰ (میلادی)، در بیست و یک سالگی ، با وجود مخالفت خاِنِواده ا‌ش، با شاعری به نام [[نیکولای گومیلیف]] ازدواج کرده. «این ازدواج نتیجهٔ ِ عشق ِ یك‌طرفهٔ گومیلیوف بود كه چند بار اقدام به خودکشی‌ی ِ كرده، و دیری نپایید.»&lt;ref&gt;کابلی ۷&lt;/ref&gt; به هر رو پس از ازدواج برای ماه‌عسل به [[پاریس]] رفتند و پس از گشت وگذار پاریس ، گومیلیوف برای مدتی به [[حبشه]] رفت  و آخماتووا به [[سن‌پترزبورگ]] نقل مکان کرده و اونجه برای ادامهٔ تحصیل به دانشگاه رایف رفته و به تحصیل تاریخ و ادبیات تن داد. سال بعد با همسرش و چندتا شاعر دیگه گروه معروف به «کارگاه شعر» را تشکیل دادند و مکتب آک‌مه‌ایسم ره بـِنا نهادند.

[[پرونده:Ахматова_Н.Гумилев_Л.Гумилев.jpg|thumb|left|200px|آنّا آندرییونا آخماتووا و ونه مردی '''نیکولای گومیلیف''' و بچه انها '''لف گومیلیف''' 1913 .]]

این سالا شعرای وه نشریات مختلف منتشر كردند . ۱۹۱۲ با سفری به شمال [[ایتالیا]] ، [[جنوا]]، [[پیزا]]، [[فلورانس]]، [[بولونیا]]، [[پادووا]]، [[ونیز]] جه هارشا کرده. اوّلین مجموعه اشعارش به نام (شامگاء)را منتشر كرد . «این کتاب و اثر بعدی و قرینه‌ش ، باغ گل(۱۹۱۴ میلادی)، که میان منتقدین و مردم بتوفیق بسیاری دست یافت، دِتا خورد ِکتاب بینِه که توفیق ابّلیه ''آک‌مه‌ئیسم'' تا اندازهٔ زیادی مدیون وشون بی‌یه.»&lt;ref&gt;داریور ۵۵۷&lt;/ref&gt; [[ابّل اکتبر]] و در همین سال فرزندشان  ('''لِف''') دنیا آمد . و مدتی بعد همسرش آنها را وِل کرده و رفت به  ارتش . در سال  ۱۹۱۸ از همسرش  جدا شد  و بعد از مدّتی با باستان‌شناسی به نام ''ولادمیر شی‌لی‌کو'' ازدواج کرده. امیدوار بود با این دانشمند برجسته بتواند خوب ِزندگی كند ولی ''شی‌لی‌کو'' زن خاسته نه شاعر؛ همینسه شعرای ''آنا'' ره سموار دله تَش زوئه. به هر حال این ازدواج هم رِقِد بورده. پس از اعدام  ''نیکولای گومیلیف'' ۱۹۲۱ به جرم فعالیتای ضدانقلابی به تنهایی مسئولیت زندگی را  هاکردن وچه ره به بعهده گرفت.

=== اختناق و سانسور ===
هر چند اکثریت نویسندگون و هونرمندون و گت آدمون [[روسیه]] [[دیکتاتوری]] [[تزار]] دست جه به تنگ بمونه ، [[انقلاب اکتبر]] جه استیقبال کاردنه اما آخماتووا، هرچن هرگز حاضر نیّه جلای وطن هکنه و به صف موخالفون حکومت جدید خارج از [[روسیه]] ([[شوروی]]) جه کینار به‌ئه، اما از همون ابّل هم‌رائی چنون با اینقیلاب نداشته و با اعدام ابلین مَردیش بورده معترض‌ئون دسته دله. طی سالای بعد، دهه سی میلادی، هرچن تحت [[سانسور]] شدید حکومت استالین قرار داشته اما به موطالعه و تحقیق در مورد معماری پترزبورگ باستونی و شاعر کلاسیک روس [[پوشکین]] تن‌هدائه و عضو ''آکادمی علوم پوشکین‌شیناسی'' بیه و مقالات متعددی ون جه در مورد پوشکین مونتشر بیّه. سه کتاب نیز دربارهٔ پوشکین بنویشته که هر سه زمون خادش مونتشر بینه. اما از ۱۹۲۲ تا ۱۹۴۰ فقط اتا از کتاباش اجازه چاپ موجدد قرار بیته.

ونه اتا وچه '''لف''' میون سالای ۱۹۳۳ و ۱۹۴۹ چنبار به اتهامات واهی دستگیر و هر بار بعد از مودّتی آزاد بی‌یه.&lt;ref&gt;پوری ۱۲۳&lt;/ref&gt; دستگیری پی‌درپی ونه وچه و زندونی و تبعید توی اردوگاه‌ئون کار اجباری ''نیکلای پونین'' شریک زندگیش در شعر بلندش به نوم ''سوگواره''، که مرثیه‌ئی هسته برای زندگون، به خوبی ترسیم بیّه. ''سوگواره'' حاصل ساعتا انتظار وه پشت در زندون ''لنینگراد'' به نوم ''کرستی'' یا ''صلیبا'' هسته. انتظار برای مولاقات با شه وچه.

=== جنگ جهونی دیّـِم ===
&lt;div style=&quot;float: right; margin: 1em 0 0 1em ; padding: 0.5em; margin-left: 10px; background: #fffff4; border: 2px solid #ddddbb; width: 270px;&quot;&gt;

چچی وسّه این قرن از دیگه زمونا بدته ئه؟

نا آیا زان که هنگامهٔ ِ سرسام دله

‌زخمی جه کوهِن‌سال و سیو یازید دست

ول چاره نتونسته و درمونِش‌ ناکرد؟

&lt;/div&gt;

[[جنگ جهونی دیّـِم]] دله ''آنا آخماتووا'' لنین‌گراد محاصره بیه ره با [[هواپیما]] ترک هکرده. وه ابّل بورده [[مسکو]] و بعد به [[تاشکند]] حرکت هکرده. تا ژوئن۱۹۴۴ ، که به لنین‌گراد بردگردسته، [[تاشکند]] دله دیّه بقیه شاعران بیمارستونای نیظامی شعرخوانی کاردنه. زمون جنگ چنتا شعر ونجه روزنومه دله چاپ بیّه.

بعد از تموم بیّن جنگ امید تازه‌ئی برای وا بیّن فضای سیاسی شکل بیته. ''آیزایا برلین'' که سفری ۱۹۴۵ دله به روسیه با آخاماتووا مولاقات هکرده اینبار نویسنه:«ونجه بخاستمه اجازه هاده ''شعر بدون قهرمون''  و ''یادواره'' ره رونویسی هاکنم. بئوته: «نیازی نی‌یه. مجموعه‌ئی از اشعارم قرار هسته در فوریه ۱۹۴۶ چاپ بواشه. درمه وه ره غلط‌هایتی کامبه. نسخه‌ئی از وه ره براتون به آکسفورد رسنمبه.»»&lt;ref&gt;برلین «دیدار با نویسندگون روس ۱۹۴۵ و ۱۹۵۶دله» &lt;/ref&gt; همین سالای دله ابلین نوشتهٔ ادبی خادش قالب '''ساده بنویشته''' دله ره تجروبه هکرده و وه ره به میخائیل میخایلوویچ زوشچنکو (۱۸۹۵-۱۹۵۸) نشون هدائه و وه پیشنهاد هکرده بعضی قسمتا ره حذف هکنه و آخماتووا هم موافقت هکرده اما پس از دستگیری ونه وچه ،''لف'' تموم یادداشتای خادش ره تش بزوئه.

بعداز تمومی جنگ جهونی دیّـِم ۱۴ اوت۱۹۴۶ دله قطع‌نامهٔ کمیتهٔ مرکزی، که گوزارش ژدانوف هم به وه الصاق بیبی‌یه، مونتشر بیّه. «این قطع‌نومه دله آنا جه به عونوان اتا گت ِزنا و کسی که فقط سره و نمازخنه دله دره» و «اتا راهبه» و «شعرش به کلی دور از خلق و موتعلق به ده‌هزار تن اشراف ِ روسیهٔ ِ قدیم هسته» یاد بیبی‌یه.»&lt;ref&gt;کابلی ۹&lt;/ref&gt; پی‌رو وه روزنومه‌ئون ایزوستیا و لنینگراد دله از شعرای وه به شدت انتقاد بیّه و آخرسری همین سال دله از شورای نویسندگون اخراج بیّه. هرچن وه هرگز بازداشت نیّه و زندون نکته اما در عوض ونه ریکا ''لف گومیلیوف'' مانند گروگانی دست حکومت بارها زندون دکته و وقتی برای سیّمین بار بازداشت بیّه. آنا که جان شه اتا ریکا ره در خطر دی‌یه ۱۹۵۰ دله مجموعه‌ئی انتشار هدائه به نوم ''درود بر صلح'' این مجموعه که شامل پونزده قطعه شعر در مدح [[استالین]] هسته ''مجله آگانیوک'' دله چاپ بیّه.

=== اعاده حیثیت ===


با بمردن [[ژوزف استالین]] در ۵ مارس ۱۹۵۳ انتظار باز بیِّن فضای سیاسی فرنگی [[شوروی]] دله انتظار شی‌یه و آخرسری ماه مه ۱۹۵۶دله با نطق معروف نیکیتا خروشچف کنگره بیستم حزب کمونیست اتحاد شوروی دله فضای سیاسی فرنگی این کشور به‌طور نسبی وا بیّه. چند ‌ماه بعد از این نطق [[لف گومیلیف]] زندان می آزاد شود و به مطالعات قوم‌شناسی پرداخت و فضای کاری برای آخماتووا هم مناسب‌تر از قبل شده. هرچند آخماتووا با ناباوری به وا بیّن فضای فرنگی نگاه کرده اما اعاده حیثیت از وه تا جایی پیش بورده که آخرسری در ۱۹۵۹ بار دیگه به عضویت اتحادیهٔ نویسندگون پذیرفته شده و به عضویت هیئت رئیسه وه درآمد .

در ۱۹۶۱ مجموعه‌ئی به نام شعرا از او منتشر شده و سال بعد منظومهٔ ''بدون قهرمان'' را بعد از بیست و یک سال پایان هدائه. آخرسری ۱۹۶۴ دله هفتاد و پنج سالگی دله از آخماتووا به‌طور کامل اعاده حیثیت بیّه و بخش عمدهٔ آثارش [[شوروی]] دله مورد پذیرش قرار بیته و سالای پایونی عمرش آرامش دله بگذشت. ۱۲ دسامبر همین سال [[ایتالیا]] دله جایزه ''اتنا تائورمینا'' {{ایتالیایی|Etna Taormina}} ونه دست جه برسی‌یه و برای دریافت جایزه به [[کاتانیا]] در ایتالیا سفر هکرده. این جایزه طی مراسمی با حضور نویسندگون و منتقدین ایتالیایی و غیرایتالیایی در ''قلعه اورسینی'' ِ[[سیسیل]] به وه هدائه بیّه. این جایزه و حضور وه در [[ئوروپا]] بار دیگه نوم آخماتووا ره به سرزوونا دمبدائه و کسونی که تصور کاردنه وه در همون سالای ابّل اینقیلاب بکوشته بیّه از زنده بی‌ین وه ایطیلاع پیدا هکردنه. آخماتووا از ایتالیا به [[فرانسه]] و [[بریتانئون]] بورده. انگلستون دله به وه دوکتورای ایفتیخاری [[دانشگا آکسفورد]] ره هدانه.

اَی بورده شوروی و تا آخر عمر همونجه دیّه. البته موندنش در [[شوروی]] موجب نیّه که سکوت اختیار هکنه و از شاعرون و نویسندگونی که با سانسور روبه‌رو بینه دفاع نکانه.  در ۱۹۶۴ پشت ِ[[ایوسیف برودسکی]] (۱۹۴۰-۱۹۹۶) دربموئه. «هنگامی که ایوسیف برودسکی اتا «محاکمهٔ نیمایشی» دله، که یادآور دورون استالین بی‌یه، محکوم بیّه، آخماتووا بی‌درنگ براش تقاضای آزادی بنویشته و مونتشر هکرده. اون زمون شوروی دله این حرکت آخماتووا انسانیت و شجاعت عالی به‌حیساب اموئه.»&lt;ref&gt;مختاری ۵۷۳&lt;/ref&gt;

=== سالای آخر ===
&lt;div style=&quot;float: left; margin: 1em 1em 0 0; padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 3px solid #ddddbb; width: 250px;&quot;&gt;

'''تقدیم‌نومه'''

	پیش ِ این غم کوه هم خم کانده پشت،

	خشک موندنه به بستر روخِنه،

	لیک زندون ره حصار و در حصینه

	پاس‌دار ِ «زاغه‌ئون ِ کار ِ دشوار»،

	و اون عذاب ِ شیطونی و مرگ و ادبار.

	از نسیم ِ ترنه برخی شادموننه

	بعضی نور ِ ِ شفق جه خوش‌حالنه،

	جمع ِ اِما امّا ندانه از جهون بهر

	جز جگاجنگ ِ کلید - این زنگ ِ ناساز-

	یا طنین ِ ضربه‌ئون ِ گام ِ سرباز.

	چون سحرخیزون ِ عابد راس بیّ شه جا

	گذشتمی از بیابان‌وار ِ این شهر

	تا برسیم آخر (ز مرده بی‌نفس‌ته)

	پیش ِ هم، اون‌جه که خارشیدش به پستیس

	با نِوا رودش  به  میاهـ رو هکرده پنهون،

	لیک امید از دوردست آوازخونون.

	حکم ... ، وان سیلاب ِ تند ِ اشک در پی؛

	کانده از دیگرونش دور گویی.

	درفکنده گشته هسته انگار به پشت

	تا که با جون دمبدنش قلب ره از جا،

	شونه امّا ... پریشون، گیج ... تنها ...&lt;ref&gt;کابلی ۱۲&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

سالای آخر عمر آنا آخماتووا سرشار از فعالیت ادبی بی‌یه و وه اوج شهرت و محبوبیت دله دیّه. از سراسر [[شوروی]] هر روز نومه‌ئون ستایش‌آمیز دریافت کارده و اطراف وه همیشه پر بی‌یه از شاعرون جوونی که ونه کشه بن کیی یشنه. مردون جوونی به‌گردش حلقه بزو بینه که همیشه آماده بینه تا هر کاری ره برای وه انجوم هادن.&lt;ref&gt;فاینشتاین ۳۵۷&lt;/ref&gt;
هرچن این سالای پایانی دله از انزوا خارج بیبی‌یه و ونه وچه ''لف'' هم به مدارج بالای دانشگائی برسی‌بی‌یه ولی بیماری اجازه ندائه زندگی پروپیمانی داشسته بائه و پیوسته مریضی وه شدیدته بی‌یه. وه از دهه پنجاه به بعد چنبار سکتهٔ قلبی هکرده و هر سال چند هفته‌ئی در آسایش‌گاه یا بیمارستان بستری بی‌یه تا اونکه که آخرسری پاییز۱۹۶۵ حمله قلبی بیته و دیگه هرگز سلامت خادش ره کامل به‌دست نیارده و ۵ مارس۱۹۶۶ بیمارستان ''دٌمو ددوو''(نزدیکای [[مسکو]]) دله بمرده. چن روز بعد جنازه وه ره با هواپیما به لنین‌گراد بوردنه و بنا نیّه مراسم رسمی برگوزار بواشه. ۹ مارس چن تن از رفخون وه براش مراسم سوگواری، ‌چنونکه آرزو داشته طبق مراسم باستونی کلیسای اورتودوکس ، برگوزار هکردنه اما حضور تعداد زیادی از مردم که برای وداع با شاعر مورد علاقه‌شون به کلیسا بموبینه باعیث بیّه اتحادیه نویسندگون لنین‌گراد روز بعد برای وه مراسم خاک‌سپاری رسمی بیره.&lt;ref&gt;هسنر ۴۷۴&lt;/ref&gt; و آخرسری در ۱۰ مارس تابوت وه با همرائی مردم و ونه وچه لف گومیلیوف و برودسکی گورستون ''کوماروو''ی [[لنین‌گراد]] دله خاک بیّه. وه بعد از مرگ گت‌ترین شاعر زن [[روسیه]] نوم بیته.&lt;ref&gt;کابلی ۱۲&lt;/ref&gt;

== شعرشیناسی ==
«آنا آخماتووا از اون دسته شاعرونی هسته که نه تبارنومه‌ئی شعر دله دارنه و نه «سیر تطور»ی مشخص و معلومی. وه از اون قسم شعرایی هسته که ناگهون «انّه»... »&lt;ref&gt;برودسکی «آنا آخماتووا» ۲۲&lt;/ref&gt; هرچن سخن [[ایوسیف برودسکی]] درباره شعر آخماتووا در کلیتش درست هسته اما به هر حال شعر آخماتووا از «شوم موقع»، ۱۹۱۲، تا «شعر بدون قهرمون»، ۱۹۶۳، تغییرات زیادی هکرده.


== آثار ==
=== مجموعه اشعار ===
&lt;div style=&quot;float: left; margin: 1em 1em 0 0; padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 1px solid #ddddbb; width: 250px;&quot;&gt;
'''آدم'''

اینجه گویی صدای آدم

هرگز گوش جه نرسنه

اینجه گویی زیر این آسمون 

تنها مه زنده بموندستمه

چون ابیلن آدمی بیمه

که تمنای شوکرون هکردمه

&lt;/div&gt;

* ۱۹۱۲ - ''شام موقع'' (شام‌گاه).
* ۱۹۱۴ - ''تسبیح''.
* ۱۹۱۴ - ''گلستون'' یا ''باغ گل''.
* ۱۹۱۴ - ''کوج اسپه پرندگان ''.
* ۱۹۲۱ - ''بارهنگ''.
* ۱۹۲۲ - ''۱۹۲۲ بعد از میلاد'' (Anno Domini MCMXXI)
* ۱۹۴۰ - گزیده اشعار &quot;6کتاب جه&quot;.
* ۱۹۶۳ - ''بی‌قهرمون فاتحه و شعر''.
* ۱۹۶۵ - ''زمون پرواز '' و ''صدای شاعران''. گزیده‌ئی از برگردون شعرای خارجی.
==== پس از مرگ ====
* ۱۹۶۷ - ''شعرای آخماتوا''.
* ۱۹۷۳ - ''افسانه بدون قهرمان و بیست و دو شعر''.
* ۱۹۷۶ - ''گزینه اشعار''.
* ۱۹۸۹ - ''گزینه اشعار''.
* ۱۹۸۵ - ''12شعر آنا آخماتوا''.
* ۱۹۹۰ - ''آنا آخماتوا کلیات ''.

=== کتاب‌ئون ===
* ''طلایی تلا''، 
* ''آدولف بنیامین سونستان'' 
* ''میهمان سنگی''

=== نیمایش‌نومه ===

''آخماتووا'' شه کارنامهٔ ادبی دله نیمایش‌نومهٔ نیمه تمومی دانه به نوم ''اِنوما اِلیش''. فکر بنویشتن اینتا نیمایش‌نومه در سالای [[تاشکند]](۱۹۴۲-۱۹۴۴) به سراغش بموئه. زمونی که به بیماری تیفوس دچار بیبی‌یه در کابوسی هذیان‌وار طرح اوّلیه این نیمایش‌نومه را نویسنه و بعد آتش میزند. آخماتووا در ابل دهه ۶۰ میلادی کار به روی این نیمایش‌نومه ره از سر گنه و با کومک دوستانش ''نادژدا ماندلشتام''&lt;ref&gt;همسر اسیپ ماندلشتام&lt;/ref&gt; و ''رانفسکایا'' و دیگه‌ئونی که قبل از آتش بزند متن ''تاشکند'' وه ره برای‌شون بخوندست بی‌یه سعی کانده که متن فراموش بیّه ره وانویسی هکنه که البته توفیق چندونی نصیبش نوانه. به هر حال ات سفر که آخماتووا برای دریافت جایزهٔ ''اتنا تائورمینا'' به ایتالیا هکرده در ضیافتی که به افتخار وه برگوزار بیّه بخشای واسازی بیّه ''اِنوما اِلیش'' ره خوندنه و تئاتر '''دوسلدورف''' به وه پیشنهاد وانه که وه ره روی صحنه بوره و ''آخماتووا'' هم قبول کانده و پی‌گیرانه روی وه کار کانده که سکتهٔ قلبی و سپس بمردن اینتا کار ره نیمه تموم یلنه.&lt;ref&gt;گلکار ۴۵۶-۴۶۳&lt;/ref&gt;

== جوایز و افتخارات ==
[[پرونده:1989 CPA PC 189.jpg|thumb|left|200px|تمبر یادبود یک صد سالگی آنا آخماتووا چاپ [[۱۹۸۹ (میلادی)|۱۹۸۹]] میلادی]] 

* ۱۹۶۴ (میلادی) - جایزهٔ '''''اتنا تائورمینا''''' [[ایتالیا]] دله.
* ۱۹۶۴ (میلادی) - ''دکترای افتخاری'' از دانشگاء آکسفورد[[لندن]].

== آثار آخماتووا به زبانهای مختلف دیگر دنیا  ==
آثار آخماتووا به زبانهای مختلف ترجمه شده است . در ۲۰۰۴ کتابی با عنوان ''کلمه‌ئی که مردن را شکست داده : شعرای خاطره  از شعرای آخماتووآ ترجمه '''ننسی ک. اندرسن''' توسط انتشارات دانشگاهی ِییل منتشر شده . این کتاب اندرس ضمن ترجمهٔ سه شعر از ''آخماتووا'' تحلیل مفصلی از شعرا ارائه كرده است .&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی پارسی&lt;/ref&gt;

== بن بنویشت ==
&lt;div style=&quot;font-size:smaller&quot;&gt;
{{پانویس}}
&lt;/div&gt;
‎

== منابع ==
* {{یادکرد|کتاب=خاطره‌ئی مه دله دره|نویسنده = آخماتووا، آنا|ترجمه=احمد پوری|ناشر =نشر چشمه|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6194-95-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=آخماتووا، ‌آنا|مقاله=در جاده|ترجمه= عبدالعلی دست‌غیب|کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۴۰۷}}
* {{یادکرد|نویسنده=آخماتووا، ‌آنا|مقاله=دلیری|ترجمه= سیروس طاهباز|کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۳۹۲}}
* {{یادکرد|نویسنده=آخماتووا، ‌آنا|مقاله=مرثیه|ترجمه= احمد اخوت|کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۴۰۹}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2004/12/printable/041208_l-cy-newbooks.shtml| عنوان = برگزیده کتاب‌های روز آمریکا| تاریخ بازدید = ۲ دی ۸۶| اثر = [http://www.bbc.co.uk/persian بی‌بی‌سی فارسی]}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://vazrik.malakut.org/saturday%7c2005,sep,17%7c12;36;52.php| عنوان = دیدار با نویسندگان روس در ۱۹۴۵ و ۱۹۵۶ (بخش پنجوم)| تاریخ بازدید = ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷| نویسنده = برلین، آیزایا| اثر = [http://vazrik.malakut.org وب‌گاه دیروز، امروز، فردا، نوشته‌ئون و ترجمه‌ئون وازریک درساهاکیان در زمینه سینما، فرهنگ و ادبیات]}}
* {{یادکرد|نویسنده=برودسکی، ژوزف|مقاله=آنا آخماتووا|ترجمه= محبوبه مهاجر|کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۲۲}}
* {{یادکرد|فصل=گاهشمار آنا آخماتووا|کتاب=خاطره‌ای در درونم است|نویسنده = پوری، احمد| نویسندگان سایر بخش‌ها=آنا آخماتووا
|ترجمه=احمد پوری|ناشر =نشر چشمه|شهر=تهران|صفحه=۱۲۲|سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6194-95-8}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.chn.ir/news/?Section=4&amp;id=5910| عنوان = مصائب آنا آخماتوا در استرالیا روی صحنه رفت| تاریخ بازدید = ۲ دی ۸۶| نویسنده = [[سپیده جدیری|جدیری، سپیده]]| اثر = [http://www.chn.ir/ خبرگزاری میراث فرهنگی]}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://vazna.com/article.aspx?id=811| عنوان = گزارش کامل شب آنا آخماتوا- بخارا|نویسنده= حسنی، مهسا
| تاریخ بازدید = ۲ دی ۸۶| اثر = [http://vazna.com/ مجله الکترونیکی شعر وازنا]}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.chn.ir/news/?section=4&amp;id=9434| عنوان = زندگی آنا آخماتوا فیلم می‌شود| تاریخ بازدید = ۲ دی ۸۶| اثر = [http://www.chn.ir/ خبرگزاری میراث فرهنگی]}}
* {{یادکرد|نویسنده=سیدحسینی، رضا|مقاله=آکمه‌ایسم|ترجمه= |کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۴۲۰}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.iras.ir/Default_view.asp?@=2120| عنوان = آنا آندری‌یونا آخماتوا| تاریخ بازدید = ۲ دی ۸۶
| نویسنده = شهاب، بابک| اثر = [http://www.iras.ir وب‌گاه ایراس]}}
* {{یادکرد|فصل=آخماتووا|کتاب=نویسندگان روس|نویسنده = دراپور، سام|ترجمه= محمد مختاری|ناشر =نشر نی|شهر=[[تهران]]|کوشش=به سرپرستی خشایار دیهیمی|صفحه=۵۷۵|سال=[[۱۳۷۹]]|شابک=ISBN 964-312-527-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=ایرج کابلی|مقاله=آنا آخماتووا|نشریه=کارنامه|کوشش = سردبیر [[هوشنگ گلشیری]]|تاریخ=خرداد ۱۳۷۸|دوره=اول|شماره=۵|صفحه=۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=گلکار، ‌آبتین|مقاله=آخماتوا- نمایشنامه‌نویس|ترجمه= |کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۴۵۶}}
* {{یادکرد|کتاب= سرگذشت آنا آخماتووا|نویسنده = فاینشتاین، ایلین|ترجمه=غلامحسین میرزاصالح|ناشر =نشر مازیار|شهر=[[تهران]]|سال=۱۳۸۶|شابک=ISBN 964-5676-60-6}}
* {{یادکرد|نویسنده=هسنر، ‌ولفگانگ|مقاله=واپسین سال‌های زندگی|ترجمه= |کوشش = سردبیر علی دهباشی|نشریه=بخارا ویژه‌نامهٔ آنا آخماتووا|تاریخ=بهار ۸۶|دوره=دهم|شماره=۶۱|صفحه=۴۶۶}}

== پیوند به بیرون ==

{{commons|Anna Akhmatova}}

* {{imdb name|شناسه=0015264}} {{نشان زوون|en|انگلیسی}}
* [https://web.archive.org/web/20120503122153/http://www.kirjasto.sci.fi/aakhma.htm Anna Akhmatova (1889-1966) - pseudonym of Anna Andreyevna Gorenko] {{نشان زبان|en|انگلیسی}}
* [https://web.archive.org/web/20081024020601/http://radiozamaaneh.com/literature/2007/06/post_329.html دیوانگی در شعرهای آنا آخماتوا] رادیو زمانه.
* [https://web.archive.org/web/20111019183356/http://ketabnews.com/detail-5869-fa-0.html انتشار ترجمه قدیمی دستغیب از &quot;آنا آخماتوا&quot;] کتاب نیوز.
* [https://web.archive.org/web/20080314134918/http://www.sharghnewspaper.ir/841222/html/litera.htm نگاهی به خانه سفیدبرفی گزیده عاشقانه‌های آنا آخماتوا شاعر اشک و  آفتاب] محمدرضا مرزوقی. [[روزنامه شرق]].
* [http://www.aftab.ir/articles/art_culture/literature_verse/c5c1136821589p1.php زندگی من:آنا آخماتووا] وب‌گاه آفتاب.
* [https://web.archive.org/web/20090415162358/http://www.samarkandmagazine.ir/firspage.php?MagNumber=10 فصل‌نامه‌ٔ سمرقند ویژه‌نامهٔ‌ آنا آخماتووا]

[[رج:روسیه نویسندگون]]</text>
      <sha1>evbubieraycaqi33e2apfvnashzey7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کهکشون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7200</id>
    <revision>
      <id>328486</id>
      <parentid>169245</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44925" sha1="lvwba8s0xgu7sja7xaeyjjpcx3g63re" xml:space="preserve">[[پرونده:Starburst in NGC 4449 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|بندانگشتی|چپ|250px||عکس کهکشون کوتولهNGC 4449 که تلسکوپ هابل بَیته]]

'''کهکشونا''' جائون خله گت و با حد و سامونی موشخص هستنه که [[اساره]]‌ئون ، بقایای شبه اساره‌ئون [[ماده تاریک]] و [[گاز]] و گرد غبارای بین اساره‌یی جه که نیروی گرانشی جه همدیگه دور جمع بَینه، تشکیل پیدا هاکردنه. خوردترین کهکشونا عرضی برابر با چن صد سال نوری ، شامل حدود ۱۰۰۰۰۰ میلیارد اساره هستنه. گت‌ترین کهکشونا تا ۳ میلیون سال نوری عرض دارنه و شامل ویش از ۱۰۰۰ میلیارد اساره هستنه. ماده تاریک اخترشناسی و کیهونشناسی دله، ماده‌یی فرضی هسته که چون از خادش نور (امواج الکترومغناطیسی) گسیل یا بازتاب نکانده، نَوانه وه ره موستقیما&quot; بَدی‌ین اما از اثرات گرانشی موجود به روی اجسام مرئی، مثل اساره‌ئون و کهکشونا، بَنشنه بفهمستن که وه وجود دانّه. درک و تجسم ماده تاریک آسان نی‌یه اما دانش اساره شناسی دله حائز اهمیت هسته.&lt;ref name=&quot;FB&quot;&gt;{{یادکرد وب |نشانی= http://funblog.vatanblog.com/paper/physic/-15726 |عنوان=ماده تاریک چیست&gt;؟ |تاریخ بازدید=6 اوت 2009 |ناشر= |سال=|زبان= |فرمت=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;{{یادکرد وب |نشانی= http://arxiv.org/PS_cache/gr-qc/pdf/0701/0701100v1.pdf |عنوان=Classical Dark Matter |تاریخ بازدید= |ناشر= |سال=2007|زبان=انگلیسی |فرمت=PDF}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DM2&quot;&gt;{{یادکرد وب |نشانی= http://www.knowclub.com/question/?p=95 |عنوان=ماده تاریک چیست؟ |تاریخ بازدید= |ناشر= |سال=|زوون= |فرمت=}}}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{یادکرد
|فصل=
|کتاب= کهکشونا کائنات دله
|نویسنده = اسپارکل ال اس
|ترجمه=
|ناشر =[[کمبریج]]
|چاپ=2000
|شهر=[[کمبریج]]
|کوشش=Gallagher III, J. S 
|ویرایش= 
|صفحه=
|سال=2000
|شابک=0-521-59704-4.  
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{یادکرد
|فصل=
|کتاب=یافته های مستقیم و دلایل مثبته برای ماده تاریک
|نویسنده =Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M 
|ترجمه=
|ناشر =[[ناسا]]
|چاپ=
|شهر=
|کوشش= 
|ویرایش=2007
|صفحه=
|سال=2006
|شابک=  
}}&lt;/ref&gt;

== گتی، خصوصیات، ریخت شناسی، طبقه بندی ==
[[پرونده:BH_LMC.png|انگشتدان|250px|عکس شبیه ‌سازی بَیی اتا سیو‌چاله جه]]
ایسم کهکشون به انگلیسی: Galaxy  بَیته از ریشه [[یونانی]] وه Galaxias به معنی شیری هسته و [[کهکشون راه شیری]] به انگلیسی: Milky Way galaxy  ماخذ این نوم هسته. کهکشون‌ئون از لحاظ گتی و تعداد اساره‌ئون خله فرق دارنه، کهکشونای کوتوله حدود 10 میلیون اساره &lt;ref&gt;^ &quot;پرده برداری از رموز کهکشون ویرگو دورف&quot;. ESO. 2000-05-03. https://web.archive.org/web/20090109032310/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2000/pr-12-00.html. Retrieved 2007-01-03.&lt;/ref&gt;و کهکشونای غول آسا تا سقف 100 تریلیون اساره &lt;ref&gt;Wilford, John Noble (1990-10-26). &quot;Sighting of Largest Galaxy Hints Clues on the Clustering of Matter&quot;. نیویورک تایمز. http://www.nytimes.com/1990/10/26/us/sighting-of-largest-galaxy-hints-clues-on-the-clustering-of-matter.html. Retrieved 2010-05-06.  
&lt;/ref&gt;دارنه،&lt;ref&gt;&quot;Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View&quot;. NASA. 2006-02-28. http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/hst_spiral_m10.html. Retrieved 2007-01-03.&lt;/ref&gt; همه‌ی اساره‌ئون اتا کهکشون ِدله درنه و اتا [[مدار]] میون قرار دارنه و به دور مرکز تراکم کهکشون گردنّه. کهکشون‌ئون ممکن هسته از چندین سامانه اساره‌یی، خوشه‌ئون اساره‌یی و ابر‌ئون میون اساره‌یی جورواجور تشکیل بَی بائِن. [[خورشید]] اتا از اساره‌ئون کهکشون راه شیری هسته. شکل کهکشون‌ئون بر اساس شیوه‌ی طبقه بندی وانه که طبق شیوه طبقه بندی اساره شناس آمریکایی ، [[ادوین هابل]] (1953- 1986) ، شکل بَیته. در مورد تکامل کهکشون‌ئون اطلاعات قطعی کمی دست دله دَره. تنها مطلب مورد اطمینان اینتا هست که کهکشون‌ئون میلیاردا سال پیش به شکل توده‌یی از ابر‌ئون گازی و غباری بوجود بی‌یمونه. از لحاظ تاریخی و پیشینه، کهکشون‌ئون با توجه به شکل ظاهریشون طبقه بندی وانه که معمولا&quot; این کار با بررسی ظاهر و  ریخت شناسی وشون انجام بَیته. شکل متعارف کهکشون‌ئون بیضی شکل هسته &lt;ref&gt;Hoover, Aaron (2003-06-16). &quot;اساره شناسون یو اف: کائنات کمی آسونتر از اونچه انتظار شونه!!!&quot;. Hubble News Desk. Archived from the original on February 25, 2007. https://web.archive.org/web/20070225064443/http://www.napa.ufl.edu/2003news/galaxies.htm. Retrieved 2007-02-05.&lt;/ref&gt;که برش مقطع عرضی وشون شبیه اتا بیضی نورانی هسته. کهکشونای مارپیچی سطح مقطعی شبیه اتا صفحه مدور هستنه که این صفحات توسط بازوئون پرگرد وغبار همدیگه پَلی گروهی دیگه از کهکشهونون اشکال نا منظم و غیر معمول دارنه که به کهکشونای بی قاعده معروف هستنه. منظم نَیّن وشون معمولا&quot; بخاطر کشش گرانشی کهکشونایی هسته که همسایگی وشون قرار دارنه.این قبیل واکنشایی که میون کهکشونای مجاور رخ دِنه، ممکن هسته نهایتا&quot; به ادغام و ترکیب وشون تموم بواشه و به صورت ضمنی، به طور قابل مولاحظه‌یی باعث ویشته‌بیّن تشکیل و صف آرایی مجموعه اساره‌ئونی وانه که کهکشاونای اساره پاش  نامیده وانّه. همینتی بَنشنه کهکشونای اساره پاش ره که اتا ساختار منسجم ندارنه ره، به کهکشونای بی‌قاعده هم نسبت هدائن.&lt;ref&gt;Jarrett, T. H.. &quot;Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas&quot;. California Institute of Technology. http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/. Retrieved 2007-01-09.  
&lt;/ref&gt; بیشتر از 170 میلیارد کهکشون کائناتی که توسط بشر قابل موشاهده هسته دله، وجود داردنه.&lt;ref&gt;Gott, J. Richard, III; et al. (May 2005). &quot;نقشه ای از [[کائنات]]&quot;. The Astrophysical Journal 624 (2): 463–484. doi:10.1086/428890. Bibcode: 2005ApJ...624..463G&lt;/ref&gt; 
اکثر کهکشهونون قطری بین 1000 تا  100،000 پارسک دارنه &lt;ref&gt;Mackie, Glen (2002-02-01). &quot;To see the Universe in a Grain of Taranaki Sand&quot;. Swinburne University. http://astronomy.swin.edu.au/~gmackie/billions.html. Retrieved 2006-12-20.  
&lt;/ref&gt;(هر پارسک موعادل 31 تریلیون [[کیلومتر]] می باشد). کهکشونون معمولا&quot; با فاصله میلیون‌ئون پارسک و حتی مگاپارسک از ات‌دیگر سِوا بَینه. &lt;ref&gt;Gilman, D.. &quot;کهکشون ئون و مجمع جزایر ستارگان&quot;. NASA WMAP. https://web.archive.org/web/20121022141352/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/EP-177/ch4-7.html. Retrieved 2006-08-10.&lt;/ref&gt; فضای بین کهکشون ئون با گاز پر بَیی‌یه البته با چگالی متوسط کمته از اتا اتم در متر مکعب! درصد بالایی از کهکشون ئون به صورت سلسله مراتبی از اساره ئون مرتبط  هستنه و به ظاهری خوشه شکل سازماندهی وانّه و نتیجتا&quot; [[خوشه‌ئون اساره‌یی]] غول آسا ره تشکیل دنّه.این ساختارای غول آسا عموما&quot; به غالب صفحات و رشته‌ئونی قرار بَیتنه که اطراف وشون ره [[خلاء]] لایتناهی دَپوشنی‌یه. &lt;ref&gt;&quot;Galaxy Clusters and Large-Scale Structure&quot;. University of Cambridge. http://www.damtp.cam.ac.uk/user/gr/public/gal_lss.html. Retrieved 2007-01-15.&lt;/ref&gt;درک این موضوع که ماده تاریک 90 درصد جرم اکثر کهکشهونون ره تشکیل دنه، آسون نی‌یه. نتایج و اطلاعات بصری گانّه این موضوع هسته که سیاهچاله‌ئون ابرغول و فرابزرگ ممکن هسته مرکز ویشتر (نه همه) کهکشهونون وجود داشت‌بائن ، این سیاهچاله‌ئون گت و پر رمز و راز دلایل اساسی و ابتدایی واکنشای فعال هسته برخی کهکشهونون هستنه. اساره شناسون بر این باورنه حداقل اتا سیاهچاله میون مرکز کهکشون راه شیری جاخوش هکرد بائه.&lt;ref&gt;Finley, D.; Aguilar, D. (2005-11-02). &quot;نگاه نزدیکتر اساره شناسون به راه شیری Mysterious Core&quot;. National Radio Astronomy Observatory. http://www.nrao.edu/pr/2005/sagastar/. Retrieved 2006-08-10.&lt;/ref&gt; 

== انواع کهکشون از لحاظ ریخت شناسی ==
;کهکشون نامنظم
[[پرونده:M82 Chandra HST Spitzer.jpg|بندانگشتی|چپ|250px||[[مسیه ۸۲|عکس کهکشون بی‌قاعده مسیه ۸۲]].]]
کهکشونای نامنظم یا بی قاعده هیچ شکل یا ساختار منظمی ندارنه، وشون [[جرم]] ویشتری از کهکشونای دیگه دارنه و ویشتر [[اساره]]‌ئون موجود در وشون دارای طول عمر کم و درخشون هستنه. با وجود اینکه خله از کهکشونای نا منظم نواحی تابان گازی دارنه که [[اساره]]‌ئون وشون دله شکل گنّه، ویشتر گاز میون [[اساره]]‌یی کهکشهونون بایستی متراکم بائه تا [[اساره]]‌ئون ِجدیدی بوجود بِئِن. حدود پنج درصد از هزار کهکشون درخشون ره کهکشونای نامنظم تشکیل دنّه. این در حالی هسته که 1/4کهکشونای بشناسی‌یه هم کهکشونای نامنظم هستنه.

;کهکشون مارپیچی
[[پرونده:Ssc2003-06c.jpg|انگشتدان|چپ|250px||عکس اتا مَرپیچی کهکشون]]
کهکشونای مارپیچی بازوئونی دارنِه که شکل مارپیچی اطراف وه برآمدگی مرکزی یا هسته ، قرصی ایجاد کانده که چرخش هسته با چرخش بازوئون وه همراه وانه. جوون‌ترین [[اساره]]‌ئون کهکشونای مارپیچی بازوئون کم توده دله دَرنه و اساره‌ئون کوهن اکثرا هسته متراکم دله جا دارنه. کوهن‌ترین اساره‌ئون هاله‌ئون کروی دله پراکنده قرار بَیتنه و اطراف قرص کهکشونی ره فرا بَیتنه. بازوئون مذکور همینتی غبار و گاز فراوونی دارنه که منجر به تشکیل اساره‌ئون جدید وانه.

;کهکشون مارپیچی میله‌یی

اتا کهکشون مارپیچی میله‌یی اتا هسته برآمدگی مرکزی دله دکشی‌یه بیّه و میله‌یی شکل هسته. همزمون با چرخش هسته این طور به نظر رسنه که هر سوی هسته اتا بازو هم چرخنه. برخی اساره شناسون عقیده دارنه کهکشون راه شیری هم اتا کهکشون مارپیچی میله‌ای هسته. شکل کهکشونای مارپیچی و کهکشونای مارپیچی میله‌یی از کهکشونای با برآمدگیای مرکزی گت با بازوئون به هم ناپیوسته تا کهکشونای با برآمدگی‌ئون مرکزی پچیک و بازوئون آزاد متغیر هسته. گرچه کهکشونای مارپیچی و مارپیچی میله‌یی پیش از این به عونوان دِ نوع کهکشون فرق‌دار طبقه بندی بینه، ولی امروزه اساره شناسون وشون ره شبیه هم دونّه.
 
;کهکشون بیضوی
[[پرونده:Abell S740, cropped to ESO 325-G004.jpg|بندانگشتی|چپ|250px||عکس کهکشون بیضی شکل ESO 325-G004]]
کهکشونای بیضوی از نظر شکل ، از شکل بیضی‌گون (شبیه توپ راگبی) تا شکل کروی متغیر هستنه و شکلای بین این دِتا هم پیدا وانه. بر خلاف کهکشونای دیگه که نور [[آبی]] بَپته [[اساره‌]]ئون جه منعکس وانه، کهکشونای بیضوی زرد رنگ بنظر رسنّه. علت اینتا توقف شکل گیری اساره‌ئون اینتا کهکشهونون دله هسته که در نتیجه تقریبا&quot; تموم [[نور]] وشون اساره‌ئون غول سرخ جه که طول عمر زیاد دارنه جه تأمین وانه. &lt;ref&gt;[http://www.aftab.ir/news Set Cookies&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; 

== ریشه شناسی واژه کهکشون (Galaxy) ==
کلمه galaxy از کلمه galaktikos یا kyklos یا galaxias بَیته بیّه و معنای وه مسیر منحنی شیری رنگ هسته. اینتا کلمه به خاطر شیری رنگ بی‌ین راه شیری شو دله هسته. این ریشه شناسی کلمه از اتا افسانه قدیمی یونانی بَیته بیّه، زئوس اتا وچه ره که فناپذیر بی‌یه ره بی‌یشته شه زنای کشه دله این وچه که [[هرکول]] ایسم داشته هرایِ(همون زنا) شیر ره خانّه ، هر وقتی خو جه راست وانه وچه ره دست جه پرت کانده بِنه و ونه شیر فوااره زنده و راه شیری دِرِست وانه.&lt;ref&gt;Koneãn˘, Lubomír. &quot;Emblematics, Agriculture, and Mythography in The Origin of the Milky Way&quot; (PDF). Academy of Sciences of the Czech Republic. http://www.udu.cas.cz/collegium/tintoretto.pdf. Retrieved 2007-01-05.&lt;/ref&gt; ادبیات دله واژه Galaxy با حرف G به تعبیر کهکشون راه شیری هسته، تا أمه کهکشون ره از میلیاردئون کهکشون دیگه مجزا هکنه. عبارت راه شیری (Milky Way) اولین بار مجموعه شعری به نوم خانه شهرت سال 1380 میلادی توسط اتا شاعر [[بریتانئون|انگلیسی]] به نوم Chaucer  به کار بَورده بیّه. &lt;ref&gt;^ &quot;واژه نومه لاتین ریشه شناسی&quot;. http://www.etymonline.com/index.php?term=galaxy. Retrieved 2007-01-03&lt;/ref&gt; زمونی که ویلیام هرسچل لیست هاکردن اجرام آسمانی ره شروع هاکرده، وه از عبارت [[ابر مارپیچی]] کهکشون ام-31 وسّه استفاده هکرده. این اجرام بعدأ با عونوان ''&quot;ممالک بی کرون هزارگونه اساره‌ئون&quot;'' تعبیر بَینه و وقتی فاصله نجومی و باورنکاردنی این اجرام درخشون معین بیّه لقب &quot;''جزائر کائنات&quot;'' به وشون هدائه بیّه. البته چون کائنات به کل عالم و تمومی اجرامی که ونه دله قرار دارنه بائوته وانه و همینتی تمومی این کائنات بشناسی‌یه نینه، لذا عبارت ''&quot;جزائر کائنات&quot;'' به [[کهکشون]] تغییر نوم هدائه. &lt;ref&gt;&quot;Explore the Archer's Realm&quot;. space.com. 2005-09-02. http://www.space.com/spacewatch/050902_teapot.html. Retrieved 2007-01-03.&lt;/ref&gt;

== کهکشون راه شیری ==
[[پرونده:Milky Way IR Spitzer.jpg|بندانگشتی|چپ|۲۵۰px||عکس سرخ ِمادون هسته مرکزی کهکشون راه شیری]] 
 [[پرونده:Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg|250px|thumb|عکسی بازو‌ئون کهکشون راه شیری جه]]
کهکشون راه شیری کهکشونی هسته که زمینیا ونه دله زندگی کانّه. این کهکشون به شکل نوار درخشونی که [[آسمون]] ره دور زنده و با استوای سماوی ۶۳ درجه زاویه سازنه. تاریک شوئون دله بدون ماه با چشم غیر مسلح بدی‌یه وانه. ضخامت این نوار که در حقیقت مقطع کهکشون از دید خورشید هسته نامنظم و مقدار پهنای وه بین ۳ تا ۳۰ درجه موتفاوت هسته. روشنایی و پهنای نوار کهکشون سمت صورت فلکی [[قوس]]  ویشتر هسته و تابستون شوئون ویشتر خودنمایی کانده دلیل این مسئله این هسته که مرکز کهکشون راه شیری این سمت دله دره و زمونی که به صورت فلکی قوس نگاه کامبی در واقع به قسمتای درونی وه نگاه کامبی که تعداد اساره‌ئون و سحابی‌ئون وه ویشتر هسته. کهکشون راه شیری اتا [[کهکشون مارپیچی|مارپیچی کهکشون]] ِچن‌بازوئه هسته. حتی اتا خورد [[تلسکوپ]] جه بنشنه میلیون‌ئون [[اساره]] وه ره بدی‌ین که البته این اساره‌ئون همه متعلق به [[بازوی جبار]] هستنه. بی‌نظمی‌ئونی که کهکشون دله ویمبی ناشی از وجود ابرئون گازی و غباری تیره کوننده (سحابی تاریک) هستنه. کهکشون راه شیری به همراه دِ کهکشون مارپیچی [[آندرومدا]] و [[کهکشون مثلثی]] و حدود سی [[کهکشون کوتوله]] خوشه محلی کهکشونی ره تشکیل دنّه. کهکشونای کوتوله حول سه‌تا گتِ کهکشون مجموعه چرخش کانّه ودر حقیقت اقمار این کهکشهونون به حساب انّه. [[خورشید]] به همراه منظومه خادش با فاصله حدود ۲۴۰۰۰ تا ۲۸۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشون قرار دانّه و هر ۲۵۰ میلیون سال ات بار حول مرکز وه چرخنه. با بررسی ۲۸ اساره که نزدیکی مرکز کهکشون قرار دارنه مشخص بیّه که [[سیوچاله]]‌یی با [[جرم]] حدود ۴ میلیون برابر جرم خورشید اونجه دَره. با توجه به قانون سوم کپلر درباره دِ جسمی که دور هم چرخنّه که ونه دله بائوته وانه جرم جسم گت‌تر (که اینجه همون کهکشون راه شیری هسته) بر حسب جرم خورشید برابر هسته با حاصل تقسیم توان سوم اندازه مدار جسم خوردتر (که اینجه خورشید هسته) بر حسب واحد نجومی بر توان دوم دوره چرخشی وه بر حسب سال و با توجه به اینکه خورشید با فاصله حدود ۸۰۰۰ پارسکی از مرکز کهکشون قرار دانّه و دوره چرخش وه به دور مرکز کهکشون حدود ۲۲۵ میلیون سال هسته، جرم کهکشون حدود ۹۰ میلیارد برابر جرم خورشید به دست انه. این عدد با متمرکز هاکردن جرم تموم موادی کهکشون جه که درون مدار خورشید قرار دارنه مرکز کهکشون بدست بموئه. طبیعی هسته که مقداری از جرم کهکشون هم بیرون از مدار خورشید قرار دانّه. یعنی این عدد، جرم این مواد ره نشان ندنه. برای اندازه گیری جرم کل کهکشون از اندازه گیری سرعت اساره و گازونی مرکز ِنیشنگاء جه دورِنه استفاده وانه. دانشمندا متوجه بَینه که مؤثرترین راه اندازه گیری جرم کهکشون موطالعات طول موج‌ئون رادیویی جه هسته چون این امواج کمته تحت تاثیر گازون و غبارون کهکشونی دله هستنه و با موطالعه وشون بَنشنه به موشاهده مواد دورتری دَس‌بزوئن. با این روش دانشمندا بتونستنه به نموداری از جرم موادی که مرکز ِکهکشون جه فاصله دارنه ره دَس پیدا هاکنن.این نمودار با ایسم نمودار چرخشی بِشناسته وانه. با کومک این نمودار معلوم بیّه که جرم کهکشون محدوده ۱۵۰۰۰ پارسکی از مرکز کهکشون حدود ۲۰ میلیارد برابر جرم خورشید هسته. این خوشه‌ئون کروی و بازوئون کهکشون ره هم شه ورگنّه.ممکنه تصور هاکنین اجرامی که فاصله وشون تا مرکز کهکشون  از این فاصله ویشتر بائه مطابق اونچی منظومه شمسی دله رخ دِنه سورعت وشون رو به کاهش بائه. به اساس اندازه گیری‌ئون موشخص بیّه که اینطور نی‌یه، یعنی سورعت این اجرام از اونچی که پیش بینی بی‌یه ویشتر هسته بنابراین ونه جرم گت‌تری فاصله‌ئون دورتر از ۱۵۰۰۰ پارسکی مرکز خورشید جه وجود دارِن.اِسا این جرم به وجود اتا هاله تاریک (Dark halo) نسبت هداءبونه.
{{wide image|Milkyway pan.jpg|1200px|کهکشون راه شیری ات پَلی جه.}}


ویشترین جرم کهکشون همین تاریک هاله وسّه هسته. در نظر دارین کلمه‌ی تاریک به این معنا هسته که این مواد کل محدوده طیفی(از گاما تا رادیویی) دله بَدی‌یه نوانّه. تنها به دلیل اثرات گرانشی وشون هسته که به وجود وشون اعتقاد دارمی. این ماده تاریک نه از مولکول‌ئون هیدروژن و نه از مواد اساره‌یی معمولی تشکیل بَیی‌یه. سیوچاله‌ئون با جرم اساره‌یی،اجرام ماکو(MACHO) که شامل کوتوله‌ئون قهوه‌یی (اساره‌ئونی که به خاطر جرم کم نتونستنه واکنشای هسته‌یی ره شروع هاکنن)، اسپه‌کوتوله‌ئون و ضعیف کوتوله‌ئون و کم جرم سرخ خستنه از کاندیدائون مورد نظر هستنه. در حال حاضر گوزینه ذرات زیر اتمی هم به لیست مواد تشکیل دهنده ماده تاریک اضافه بَیی‌یه. این ذرات ونه جرم دارِن ولی برهم کنش خله ناچیزی با مواد معمولی داشت بائن. اتا رج از این مواد با ایسم ذرات جرم دار با برهمکنش ضعیف بِشناسته وانپبه. امه‌اجداد هم هزارون سال پیش به وجود این نوار نقره‌یی رنگ آسمون دله پِیی بَورد بینه. خله از اقوام باستان بر این باور بینه که این نوار رایی هسته که گذشتگون با عبور از وه به جهون دیگه شونّه. اقوامی دیگه اعتقاد داشتنه که این نوار ، پدیده‌یی الهی هسته که شوئون خادش ره محافظت از مردم وسّه جهون ِسر کَشنه. &lt;ref&gt;www.haftaseman.irسایت هفت آسمون&lt;/ref&gt;راه شیری اتا گت ِمجموعه ویشتر از ۲۰۰ میلیارد اساره ، سیاره ، خوشه و گرد و غبار هسته. خورشید و منظومه شمسی هم بخشی از این کهکشون هستنه.  راه شیری اتا کهکشون مارپیچی هسته، از نظر هابل نوع  وه اس-بی یا اس-سی و اتا از اعضا گروهی محلی ، هسته که این گروه خادش شامل کهکشون راه شیری ، ابرئون ماژلانی، آندرومدا و خله دیگه از کهکشونای پچیک هسته. رصدئون اخیر نشون دنّه که راه شیری، اتا کهکشون ِگت ِمارپیچی با جرمی ویشتر از ۷۵۰ میلیارد برابر جرم منظومه شمسی و  قطری با حدود ۱۰۰،۰۰۰ سال نوری هسته. اساره شناسون استرالیایی اتا بازوی کیهونی اضافی ره کهکشون راه شیری دله کشف هاکردنه که مثل اتا گازی‌سامون ِضخیم دور این کهکشون بَکشی‌یه بَیی‌یه. این اساره شناسون امیدوارنه که این یافته‌ئون باعث بوّن که اتا عکس ِبهتر کهکشون ِراه‌شیری جه بَیرِن. این گازی‌سامون که ۶۵۰۰ سال نوری ضخامت دانّه نشون دنه که ساختار کهکشون راه شیری مشابه با سایر کهکشهونون هسته. این کهکشهونون دارای بازوئون مارپیچی گازی هستنه که فراسوی بازوئون مارپیچی اساره‌ئی مرکزی گسترده بینه. به اعتقاد اساره شناسون کهکشون راه شیری ۴ بازوی متشکل از هیدروژن، گردوغبار و اساره‌ئون هسته که بیرون از مرکز وه چرخ گیرنه. این گازی‌سامون که اخیراً کشف بَیّه ۶۰۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشون راه شیری فاصله دانّه. گاز اطراف این کهکشون وجود دانّه؛ اما اتا ساختار گازی ونه نقطه دله وجود ندانّه. این گازی‌سامون دوردست‌ترین نقطه کهکشون دله دره و آخرین چیزی هسته که پیش از ناپدیدبیّن کهکشون قابل موشاهده هسته. این محققون درحال تحقیق روی گاز هیدروژن صفحه یا دیسک کهکشون راه شیری بینه که با این بازوی اضافی مواجه بینه. به اعتقاد پژوهشگرون این بازوی به تازگی کشف بَیی با اتا از بازوئون مرکزی اساره‌یی کهکشون مرتبط هسته. &lt;ref&gt;باشگاه الکترونیکی نجوم&lt;/ref&gt; [[دموکریتوس]] فیلسوف یونانی (زندگی ۳۷۰ تا ۴۵۰ قبل از میلاد) بر این باور بود که نوار درخشان و نام آشنای راه شیری، که آسمون شو دله پیدا وانه، احتمالا&quot; از اساره‌ئون با فاصله خله زیاد تشکیل بَیی‌یه. &lt;ref&gt;Burns, Tom (2007-07-31). &quot;Constellations reflect heroes, beasts, star-crossed lovers&quot;. The Dispatch. http://www.dispatch.com/live/content/now/stories/2007/07/stars.html. Retrieved 2008-03-18.&lt;/ref&gt; [[ارسطو]] (زندگی 322 تا 384 قیل از میلاد) معتقد بی‌یه که راه شیری احتراق و انفجار گازئون تصاعدی و تشی گروه بیشماری از اساره‌ئون غول آسا و نزدیک به ات‌دیگر ایجادبَیی‌یه و همینتی این احتراق بخش ماوراء جو ناحیه‌یی از کیهون به همراه فعل و انفعالات سماوی رخ هدائه.&lt;ref&gt;Montada, Josep Puig (September 28, 2007). &quot;Ibn Bajja&quot;. استانفورد، دانشنامه فلاسفه. http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja. Retrieved 2008-07-11.&lt;/ref&gt; اولین بار [[ابن هیثم]]  اساره شناس [[عرب]] (زندگی965 تا 1037 میلادی) اختلاف منظر (دید گشت) راه شیری ره اندازه گیری و موشاهده هاکرده.&lt;ref&gt;محمد مهایینی (2000). گت ِریاضیدونایِ [[ایسلام]]. Penerbit UTM. pp. 49–50. ISBN 983-52-0157-9. OCLC 48759017.&lt;/ref&gt;

== کهکشون آندروما ==
کهکشون آندرومدا-M۳۱  گت‌ترین کهکشون گروه کهکشونای محلی هسته و [[مسیه اجرام لیست|لیست چارلز مسیه]] [[مسیه ۳۱|M۳۱]]  ایسم هایته. این کهکشون فاصله ۲٬۵۵۵٬۰۰۰ سال نوری قرار دانّه. گروه کهکشون محلی شاملM۳۱ ،M۳۲ ،M۳۳ ،M۱۱۰ و کهکشون راه شیری هسته.  این جرم آسمونی با چشم غیرمسلح بَدی‌یه نوانه. برای اولین بار توسط [[عبدالرحمن الصوفی]] به ایسم خورد ِابر (Little Cloud) بشناسی‌یه بیّه، در حالی که [[چارلز مسیه]] وه ره ۱۳ آگوست سال ۱۷۶۴ شه کاتالوگ دله ثبت هاکرده. تا مدت زیادی تصور کاردنه که آندرومدا نزدیکترین کهکشون به زمین هسته، حتی ویلیام هرشل هم این اشتباه ره هکرده. جرم این کهکشون حدود ۳۰۰-۴۰۰ میلیارد برابر جرم خورشید هسته. نظریه‌ئون در مورد آندرومدا زمونی تغییر هاکردنه که ادوین هابل ، اساره شناس معروف، با تلسکوپ ۱۰۰ اینچی بساته‌بَیی سال ۱۹۱۷ نزدیک [[لس انجلس]] بتونسته اولین بار وسّه اساره مشخصی ره بازوئون این کهکشون دله پیدا هاکنه. این اساره‌ئون مثل اساره‌ئون ِفراوونی هستنه که کهکشون راه شیری دله بَنشنه پیداهاکردن اما وشون خله کم نور بینه. [[ادوین هابل]] همینتی سه اسارهٔ متغیر ره پیدا هاکرده که اتا از وشون جزء متغیرون قیفاووسی بی‌یه، متغیرونی که تغییرات درخشندگی وشون قابل پیش بینی بینه. این اساره‌ئون و متغیرون پیدا بَیی توسط [[ادوین هابل]] وه ره به این فکر بَرسنی‌یه که این کهکشون نتونده اتا خوشهٔ اساره‌یی امه کهکشون بائه ، بلکه این اتا کهکشون خله دور از اما هسته.&lt;ref&gt;www.persianstar.comسایت نجوم پرشین استار&lt;/ref&gt;

== کهکشونای فعال و غیر عادی ==
از تموم کهکشهونون میزان مشخصی تشعشع الکترومغناطیسی ساطع وانه. بعضی کهکشهونون ، به طرز غیرعادی ، مقادیر زیادی تشعشع تابش کانّه. این کهکشهونون ، کهکشونای فعال ایسم دارنه. انرژی وشون از منبعی با جرم خله زیاد اما به هم فشرده که مرکز کهکشون فعال قرار دانّه جه تأمین وانه. انرژی ویشتروقتا به صورت [[اشعه ایکس]] ، موج رادیویی و همینتی [[نور]] هسته و میزان [[انرژی]] آزاد بَیی به قدری زیاد هسته که ننشنه تصور هاکردن [[اساره]]‌ئون وه ره به وجود بی‌یارد بائن. [[اساره شناسون]] به این عقیده دارنه که تنها  جسمی که قادر هسته این مقدار انرژی ره آزاد هاکنه اتا حفره ِسیو ِفوق‌العاده پر [[جرم]] هسته. بنابرین، علت اینکه بعضی کهکشهونون از جومله کهکشون خودمون انرژی نسبتا&quot; کمی آزاد کانده این هسته که حفره سیو مرکزی کوچکی ره شه میون بَیته. &lt;ref&gt;ویکی پدیا انگلیسی&lt;/ref&gt;

== کوازارئون (شبه اساره‌ئون) ==
به نظر رسنه که [[کوازارون]] (شبه اساره‌ئون) هسته فعال [[کهکشون]]‌‌ئون دور دست بائن. وشون درخشان‌ترین ، سریع‌ترین و دورترین اجرام بِشناسته ِ جهون هستنه. [[کوازارون]] مثل [[اساره]]‌ئون سطح [[زمین]] جه به مثابه اتا نقطه نورانی خله ریز بدی‌یه وانّه. بااینکه [[کوازارون]] فقط به اندازه [[منظومه شمسی]] هستنه، نور بعضی از وشون مسافتی حدود ۱۰ میلیارد [[سال نوری]] ره طی کانده تا به اِما برسه. اما برای اینکه بتونیم چنین اجرام دوری ره شناسایی هاکنیم نیاز به تابش زیاد نور وشون دارمی. تشعشع [[انرژی]] بعضی از کوازارئون حدود ۱۰۰ برابر تشعشع کهکشونای عظیم هسته. با گت بیّن جهون کوازارئون که لبه خارجی درنه به سرعت زمین جه فاصله گیرنه. دورترین کوازارئونی که قابل رویت حدود ۱۲ میلیارد سال نوری جهت انتهای قابل مشاهده جهان قرار دارنه. به خاطر زمون زیادی که طول کشنه تا [[نور]] کوازارئون به زمین بَرسه، این کهکشهونون اساره شناسان ره قادر کانده تا جهون ره اولین مراحل شکل گیری ، مورد موطالعه قرار هادن. کوازارئون فوق العاده درخشون و در عین حال خله مهم فشرده هستنه. موقایسه با گوستره کهکشون راه شیری که ۱۰۰٬۰۰۰ سال نوری هسته، کوازارئون قطری موعادل چن روز یا هفته نوری ره تشکیل دنّه.&lt;ref&gt;سایت آفتاب (خورون)&lt;/ref&gt;

== کهکشونای رادیویی ==
تمامی کهکشهونون ، موج رادیویی ، نور قابل بدی‎ین و انواع تشعشع از خادشون تولید کانّه. انرژی رادیویی اتا کهکشون رادیویی خیلی موتراکم‌تر از انرژی کهکشونای معمولی هسته. این انرژی از دِ قطعه خله گت ، یا ابرون عظیم‌الجثه متشکل از ذرات در حال دور روشن از کهکشهونون تشتشع دنّه. این گت ِابرون از فورون‌ئون گازی که از مرکز کهکشون با سرعتی موعادل ات پنجم سرعت [[نور]] خارج وانّه، آسمون دله شکل گیرنه. به نظر رسنه که فورون این انرژی عظیم توسط اتا حلقه پیوستگی صورت گنّه که اتا حفره سیو خله متراکم ره در بر گنّه و مرکز کهکشون دله دره. از هر ات میلیون کهکشون فقط اتا از وشون ات کهکشون رادیویی دانّه. &lt;ref&gt;ویکی پدیا ایتالیایی&lt;/ref&gt;
 
== تصادم کهکشهونون ==
ویشتر کهکشهونون از کهکشونای همسایه خادشون صد هزار سال نوری فاصله دارنه. به هر حال، بعضی از کهکشهونون تا اندازه‌یی به ات‌دیگر نزدیک وانّه که نیروی جاذبه دِ طرفه وشون اشیاء موجود کهکشهونون دیگه ره به اطراف خادش کشنه و این امر باعث بوجود بموئن توده‌ئونی به ایسم دمباله‌ئون کشندی وانه، که این دمباله‌ئون پــِل ِواری کهکشهونون ره به یکات‌دیگر وصل کانّه. نزدیکی ویشته از حد کهکشهونون ممکن اهسته، همراه با تصادم وشون بواشه و به دمبال این عمل اتا تغییر شکل بنیادی شکل ظاهری وشون دله صورت هایره. &lt;ref&gt;خورون بی‌بی‌سی فارسی&lt;/ref&gt;

== خوشه‌ئون کهکشونی ==
ویشتر کهکشهونون جزو خوشه‌ئون یا گروه‌ئون کهکشونی هستنه که توسط نیروی جاذبه کنار هم باقی موندنّه. کهکشون راه شیری جزو اتا خورد ِخوشه و با شکل نامنظم هسته که گروه محلی بخوندسته وانه. خوشه‌ئون نامنظم شامل تعدادی متغیری از چن کهکشون یا چن‌هزار کهکشون از انواع موختلف هستنه. خوشه منظم شامل حدود ۱۰۰۰ کهکشون هسته که به صورت فشرده‌یی گرد بمونه و شکل تقریبأ [[کروی]] ، به وجود بی‌یاردنه، ویشتر این کهکشهونون بیضوی هستنه. حتی چنین گروه به هم فشرده‌یی ، کهکشهونون از ات‌دیگر صدها هزار سال نوری فاصله دارنه. خوشه‌ئونی که موجاورت هم دیگه قرار دارنه، ساختارون گت‌تری به ایسم ابرخوشه تشکیل دنّه.
دورترین شیء قابل رویت با چشم غیرمسلح جهون دله صورت فلکی آندرومدا هسته. این کهکشون فاصله‌یی برابر ۲٫۲ میلیون سال نوری زمین جه قرار دانّه. نزدیکترین کهکشهونون به کهکشون راه شیری ابرون ماژلونی گت و خورد هستنه که به ترتیب فاصله‌یی حدود ۱۷۰٬۰۰۰ و ۱۹۰٬۰۰۰ سال نوری زمین جه قرار دارنه. &lt;ref&gt;بی‌بی‌سی&lt;/ref&gt;

== گروه محلی ==
امه کهکشون جزو خوشه کوچکی موتشکل از 30 کهکشون هسته که گروه محلی ایسم دارنه. این گروه عضو مرکزی ندارنه، اما گت‌ترین کهکشهونون که دارای جرم ویشتری هستنه یعنی امه کهکشون و کهکشون آندرومدا مراکز دِ زیر گروه هستنه. پس از این دِ کهکشون گت‌ترین کهکشون این گروه ، [[مسیه ۳۳|کهکشون مارپیچی M33]] و ابر ماژلانی گت هستنه. اعضای دیگر گروه کهکشونای خورد کم نور بیضوی یا کهکشونای نامنظم هستنه. این گروه شاید اعضای دیگری هم داره که به دلیل کم نور بی‌ین تا به حال بدی‌یه نَینه.&lt;ref&gt;خورون الجزیره انگلیسی&lt;/ref&gt;

== ابر خوشه‌ئون ==
ابر خوشه‌ئون به چن‌تا خوشه‌ئون کهکشونی بائوته‌بونه که ردیف گت‌ترین ساختارون جهون دله قرار دارنه. هر ابر خوشه ممکن هسته شامل ۱۰ خوشه پر کهکشون بائه که شکل رشته درخشون مارپیچ یا نواری به خادشون بَیتنه. این ساختار شاید تا صد میلیون سال نوری طول داره، خوشه‌یی که اِما جزء وه هستمی. یعنی گروه محلی ، بخشی از ابر خوشه محلی هسته. این ابر خوشه شامل چن‌صد خوشه کهکشون وانه. نوارون ابر خوشه سامون خلأ میون [[ابر خوشه]]‌ئون ره تشکیل دنّه. اساره‌شناساون موفق به کشف ساختاری بَینه که حتی ابر خوشه‌ئون جه هم گت‌تر هستنه، این ساختار دیوار کبیر ایسم دانّه. دیوار کبیر متشکل از ابر خوشه‌ئون و گت ِخوشه‌ئون پراکنده بکشی‌یه‌وانه. ساختار مذکور حجمی حدود ۲۶۰ در ۷۳۰ در ۳۰ میلیون سال نوری ره اشغال کانده. به گامون اساره‌شناسون جهون شامل تعداد زیادی از چنین دیوارونی هسته که عرضی از خلأ برابر با ۴۰۰ میلیون سال نوری دله پراکنده بَینه.

== کهکشونخواری ==
ویشتر قسمت مرکزی خوشه‌یی که خله از کهکشهونون ونه دله درنه، اتا گت ِکهکشون بیضوی  قرار دانّه. حجیم‌ترین کهکشونای بشناسی‌یه مراکز چنین خوشه‌ئونی دله پیدا وانّه. موشاهدات خاطر نشون کانّه که حجیم‌ترین کهکشونای چنین خوشه‌ئونی به کهکشون عظیم مرکزی ملحق وانّه. به این فرآیند ، کهکشونخواری گانّه. کهکشونخوار ممکن هسته ویشته از اتا هسته داشت‌بائه. 

== خوشه دوشیزه (سنبله) ==
[[پرونده:Virgngc.jpg|بندانگشتی|چپ|400px||سنبله]]
خوشه نامنظم ِدوشیزه یا سنبل که حداقل ۱۰۰۰ کهکشون جه تشکیل بیّه، ۶ میلیون سال نوری عرض و ۶۰ میلیون سال نوری طول دانّه.&lt;ref&gt;مجله استرونومی&lt;/ref&gt;


== شکل بعضی کهکشهونون و فاصله وشون تا کهکشون راه شیری ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  کهکشون  !!   فاصله !!    نوع    !! 
|-
!  راه شیری  !!   صفر   !!    مارپیچی !! 
|-
!  ماژلانی ِپچیک ِمیاه  !!   ۱۷۰٬۰۰۰   !!    نامنظم مارپیچی !! 
|-
!  ماژلانی ِپچیک ِمیاه !!   ۱۹۰٬۰۰۰   !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  ایژدها  !!   ۳۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  جمال  !!   ۳۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  حجاز  !!   ۳۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  السدس  !!   ۳۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  دب اصغر  !!   ۳۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  کوزه  !!   ۵۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  اسد  ۱  !!   ۶۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  اسد  ۲  !!   ۶۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  ان.جی.سی ۶۸۲۲  !!   ۱٬۸۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  آی.سی ۵۱۵۲  !!   ۲٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  دبلیو . ال .ام  !!   ۲٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  آندروما  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    مارپیچی !! 
|-
!  آندروما۱  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  آندروما۲  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  آندروما۳  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  ام ۳۲   !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  ان.جی.سی ۱۴۷  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  ان.جی.سی ۱۸۵  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  ان.جی.سی ۲۰۵  !!   ۲٬۲۰۰٬۰۰۰  !!    بیضوی !! 
|-
!  ام ۳۳ مثلث  !!   ۲٬۴۰۰٬۰۰۰  !!    مارپیچی !! 
|-
!  آی سی ۱۶۱۳  !!   ۲٬۵۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  دی.دی.او ۲۱ !!   ۳٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  حوت  !!   ۳٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  جی.آر۸  !!   ۴٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  آی.سی ۱۰  !!   ۴٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  قوس  !!   ۴٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  اسب بالدار  !!   ۵٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم) !! 
|-
!  اسد (آ) !!   ۵٬۰۰۰٬۰۰۰  !!    بی قائده (نامنظم)  !! 
|}

== منابع ==
{{پانویس|2|اندازه=ریز}}

== ویشته بگردستن ==
* [[مسیه اجرام لیست]]
* [[کهکشون‌ئون لیست]]
* [[تلسکپوپ|تلسکوپ‌ئون]]

[[رج:کهکشون| ]]
[[رج:فضا]]</text>
      <sha1>lvwba8s0xgu7sja7xaeyjjpcx3g63re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چچن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7847</id>
    <revision>
      <id>328485</id>
      <parentid>327472</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11303" sha1="aqjvx5nujfgtl0pmg3db0p6ii9565zb" xml:space="preserve">{{coord|43|24|0|N|45|43|0|E|display=title}}
{{Infobox settlement}}
[[File:Map of Chechnya.svg|thumb|200px|left]]
'''چچن''' ''(روسی جه: Чеченская Республика)''، ''(چچنی جه:Noxçiyn Respublika Noxçiyçö)'' اتا شه‌گردون جمهوری هسته که [[روسیه]] و [[قفقاز]] دله دره. چچن جمیعت سال ۲۰۰۲ دله ۱٬۱۰۳٬۶۸۶ نفر بی‌یه و ونه مرکز شهر [[گروزنی]] هسته.

چچن مردم اکثرا مسلمون هستنه و اتی ترکی زوون جه گپ زنه. زمونی که شوروی دپاشندی بیه، چچنی‌شون خاستنه روسیه جه سیوا بوون ولی روسیه‌ی ارتش لشکر بکشی‌یه و چچن ره سرکوب هاکرده. وشون شه منطقه دله اسا شه‌گردون و خودمختار هستنه و سیوا دولت دارنه ولی هنتا روسیه‌ی قفقازی مناطق جه هستنه. [[رمضان قدیروف ]] که چچن رئیس‌جمهور هسته، پوتین ِنزدیکِ متحدون و رفخون جا هسته.

=== پیوندبه بیرون ===
[[پرونده:Chechen-geo-stub.svg|thumb|200px|]]
==== نقشه‌ئون و جغرافیای چچن ====
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/chechen.html یو تی: نقشه‌های چچن]
* [https://web.archive.org/web/20050227073438/http://harki.ath.cx/maps/chechnya.php?segment=b4 نقشه‌های مکان نگاری چچن]

==== وب‌گاه‌ئون غربی و مستقل روسی ====
* [https://web.archive.org/web/20030818085623/http://eng.kavkaz.memo.ru/ یادبود]
* [http://www.jamestown.org/publications_view.php?publication_id=1 (مقالات و تحلیل‌ها) [[بنیاد جیمز تاون]]]
* [http://www.watchdog.cz ناظر پراگ، گروه حقوق بشرچک درگیری‌های چچن را تحت پوشش قرار خواهد داد]
* [http://groups.yahoo.com/group/chechnya-sl/ اخبار میانه رو چچن در لیست نامه بزبان انگلیسی]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/orld/europe/country_profiles/2565049.stm پروفایل چچن بروی بی بی سی] 

==== وب‌گاه‌ئون گروه‌ئون سِوائی طلب و هوادارون وشون ====
* [https://web.archive.org/web/20100407185443/http://www.chechnya-mfa.info/ وزارت امور خارجه جوموری چچن]
* [http://www.chechenpress.co.uk/ سایت دو زبانه اخبار جوموری چچن [[چچن پرس]]]
* [http://www.kavkazcenter.com/ وب‌گاه مولداوی اودوگوف [[کاوکاز سنتر]] ]
* [https://web.archive.org/web/20130128232614/http://www.amina.com/ جوموریچچن آنلاین]
* [http://www.chechen.org/ سرویس اخبار رئیس جوموری چچن (بزبان روسی)]
* [https://web.archive.org/web/20071005080653/http://www.kwk.boo.pl/ کمیتت ولنی کاکاز، یک سازمان حمایتی لهستانی]

==== وب‌گاه‌های طرفداران فدرالیسم ====
* [https://web.archive.org/web/20030807164429/http://chechnya.gov.ru/ سایت رسمی دولت جوموریچچن (به زوون روسی)]
* [http://www.chechnyafree.ru/index.php?lng=eng سایت چچن آزاد (به زوون انگلیسی) – سایت کدیرف]
* [https://web.archive.org/web/20090130113237/http://chechnya.ru/ سایت طرفداران کدیرف (به زوون روسی)]

==== سایت‌های نظامی روسیه ====
* [https://web.archive.org/web/20060925001503/http://www.aeronautics.ru/chechnya/cindex.htm جنگ در چچن ۱۹۹۹]
* [http://www.foxbat.ru/Chechnya.htm نیروی هوائی روسیه چچن دله]


==== مقالات ====
* [https://web.archive.org/web/20080724221248/http://www.polosbastards.com/artman/publish/chechnya-history.shtml دردسر تجزیه روسیه – تاریخ جامع چچن]
* [https://web.archive.org/web/20080527172900/http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&amp;report_id=221&amp;language_id=1 – چچن: افغانستان دوم روسیه]
* [https://web.archive.org/web/20040412222655/http://www.cbc.ca/news/background/chechnya/ اخبار تفسیری سی بی سی: چچن] * [http://www.gateway2russia.com/art/Current%20Topics/Who%20is%20to%20blame_252029.html بلسان: چه کسانی باید سرزنش شوند؟]
* [https://web.archive.org/web/20070315212656/http://www.russiavotes.org/Mood_int_cur.htm روسها در چچن انتخابات برگزار می‌کنند]
* [https://web.archive.org/web/20120127200950/http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/doc04/EDOC10276.htm گزارش وضعیت سیاسی چچن]
* [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A27550-2004Sep16.html واشنگتن پست: آیا هیچ راه حلی برای خاتمه خونریزی‌های نه ساله در چچن وجود ندارد؟ ]
* [https://web.archive.org/web/20041120124031/http://www.mosnews.com/news/2004/11/19/civiliandeath.shtml تلفات از سال ۱۹۹۴]
* [http://www.einnews.com/russia/newsfeed.php?nid=16801&amp;afid=384 عین نیوز: روسیه امروز: چچن]
* [http://www.canoe.ca/NewsStand/Columnists/Toronto/Eric_Margolis/2005/02/27/944231.html درگیری چچن نادیده گرفته شد]
* [https://web.archive.org/web/20050303090618/http://www.themoscowtimes.com/stories/2002/10/22/011.html توصیف ناپذیری تورم جمعیت چچن]
* [http://www.nytimes.com/2005/03/22/international/europe/22chechnya.html نیویورک تایمز: گروه‌های حقوق بشر از مفقود شدن هزاران چچنی خبر می‌دهند]
* [https://web.archive.org/web/20071011210207/http://globalpolitician.com/articleshow.asp?ID=990&amp;cid=4&amp;sid=35 صعود و افول جنبش‌های استقلال طلبی در چچن]
* [https://web.archive.org/web/20060813225425/http://www.da.mod.uk/CSRC/documents/Special/S40/view?searchterm=chechnya سی اس آر سی: دریای خزر: جریان تهدید آمیز متقاطع، نفت و جئوپلوتیک]
* [http://www.rand.org/publications/MR/MR1289/ گلچین‌های جالب آنلاین رایگان در خصوص راند] 
* [https://web.archive.org/web/20060813225008/http://www.da.mod.uk/CSRC/documents/Caucasus/ انتشارات سی اس آر سی در خصوص قفقاز]
* [http://www.gazeta.ru/2005/08/15/oa_167396.shtml میزان اعلام شده تلفات چچن توسط مقامات این کشور ۱۶۰۰۰۰ نفر اعلام گردید (بزبان روسی)]
* [https://web.archive.org/web/20110626184115/http://chechnyaadvocacy.org/ شبکه حمایت از چچن (بزبان انگلیسی)]
* [http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?id=16070 ناظر امنیت: باتلاق شمال قفقاز مسکو]
* [http://www.axisglobe.com/article.asp?article=976 کلاسه: نیروهای امنیتی چچن ۲۰۰۶-۲۰۰۰]
* [http://www.kavkazcenter.com/eng/content/2004/02/26/2469_print.html پارلمان اروپا اخراج چچنی‌ئون ره به‌عنوان قتل عام ایشان دونه] 
* [https://web.archive.org/web/20090829104312/http://www.geocities.com/svetlana.gubareva/30.html شروع جنگ چچن (ترجمه مقاله گرانی.آر یو]
* [http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2000/04/white/part05.htm حمله به بیمارستون آی سی آی سی نووی آتاگی دله]
* [https://web.archive.org/web/20061027013912/http://english.mn.ru/english/issue.php?2006-14-6 ۱۰ سال قبل نیروئون مخصوص روسیه دزوخار دودایف رئیس جمهور چچن که اعلام استقلال نموده بود را بقتل رساندند] «اخبار مسکو»
* [https://web.archive.org/web/20050217063708/http://members.tripod.com/~ChechenianPhenomenon/ آلاماناک «پدیده چچن» بزبان‌های انگلیسی و روسی، مقالاتی در خصوص اولین جنگ چچن و عواقب بلافصل آن]
* [https://web.archive.org/web/20041010191212/http://www.chechenpress.info/english/news/2004/08/30/02.shtml نظرات یک گروه از سیاست‌مداران بالتیک در خصوص انتخابات ریاست جوموریچچن]

==== بخوندستنی‌ئون بیشتر ====
* خاسان بایف. «سوگند: یک جراح زیر آتش». شابک ۸-۱۴۰۴-۸۰۲۷-۰
* ویاچسلاو میرونوف. ''Ya byl na etoy voyne.'' (من در جنگ شرکت داشته‌ام) بیب لایون – روسکایا کنیگا، ۲۰۰۱ بخش از ترجمه در آدرس اینترنتی [http://lib.ru/MEMUARY/CHECHNYA/chechen_war.txt] موجود است.
* ماتیو ایوانگلیستا، «جنگ‌های چچن:» آیا روسیه راه اتحاد جماهیر شوروی را در پیش خواهد گرفت؟&quot;. شابک ۳-۲۴۹۹-۸۱۵۷-۰
* روی کنراد. «چند روز...» قابل دسترسی بروی سایت [http://lib.ru/MEMUARY/CHECHNYA/grozny_engl.txt]
* اولگا اولیکر، «جنگ‌های روسیه و چچن ۲۰۰۰-۱۹۹۴: درس هائی از نبرد خیابانی» شابک ۳-۲۹۹۸-۸۳۳۰-۰ (یک تحلیل اسراتژیکی و تاکتیکی جنگ‌های چچن.)
* چارلوتا گال اند توماس دی وال، «چچن: یک جنگ با پیروزی کوچک» شابک ۷-۳۵۰۷۵-۳۳۰-۰
* پل جی. دکتر مورفی. «شیران اسلام: روسیه و ترور چچن» شابک ۷-۸۳۰-۵۷۴۸۸-۱
* آناتول لیوون. «سنگ قبر اقتدار روسیه» شابک ۱-۰۷۸۸۱-۳۰۰-۰
* جان دی. دانلوپ. «تقابلات روسیه با چچن: ریشه‌های درگیری‌های جدائی طلبانه» شابک ۱-۶۳۶۱۹-۵۲۱-۰
* پل خلبنیکوف. ''Razgovor s varvarom'' &quot; (مصاحبه با بربریت) شابک ۱-۰۵۷-۸۹۹۳۵-۵. قابل دسترسی کلی بروی سایت [https://web.archive.org/web/20081223212821/http://compromat.ru/main/chechya/nuhaevar.htm]
* ماری بنینگ سون بروکس اپ. «موانع شمال قفقاز: روس‌ها بسمت سرزمین مسلمانان پیشروی می‌نمایند.» شابک ۱-۰۶۹-۸۵۰۶۵-۱
* آنا پلیت کوفسکایا. «یک گوشه کوچک از جهنم: برداشت هائی از چچن» شابک ۰-۶۷۴۳۲-۲۲۶-۰
* کریس برد. «گرفتن یک تاتار: یادداشت هائی از قفقاز»&quot; [شابک ۵-۶۵۰۶-۷۱۹۵-۰]
* کارلوتا گال، توماس دی وال، «چچن: فاجعه در قفقاز» [شابک ۵-۳۱۳۲-۸۱۴۷-۰]
* یوان بورناشتاین و مارک ریبوسکی، «یازده روز جهنمی: داستان حقیقی از ربوده شدن من، ترور، شکنجه نجات تاریخی اف بی آی و کا گ ب» آتور هاوس، ۲۰۰۴. شابک ۳-۹۳۰۲-۴۱۸۴-۱

== منابع ==
{{تلمبار-رج|Chechnya}}
{{چپ چین}}
* translated from [http://en.wikipedia.org/wiki/Chechenya Wikipedia article «Metasyntactic variable»]
{{پایان چپ چین}}
{{په‌نویس}}
{{قفقاز}}
{{سازمان ملت‌ئون و اقلیت‌ئون غیررسمی}}

[[رج:قفقاز]]
[[رج:چچن]]
[[رج:روسیه جمهوریون]]</text>
      <sha1>aqjvx5nujfgtl0pmg3db0p6ii9565zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خوجالی کوشتار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8262</id>
    <revision>
      <id>328496</id>
      <parentid>167389</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+صندخ</comment>
      <origin>328496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="2a0zz37uk0zk7tczbtay30elcnvpmlg" xml:space="preserve">{{coord|39|54|40|N|46|47|21|E|source:trwiki_region:AZ_type:city|display=title}}{{صندخ/اتفاق}}

{{جعبه رویداد تاریخی
|نام رویداد= خوجالی ِکوشتار
|تصویر=Hocali anit.jpg
|عرض تصویر=220px
|زیرنویس=&lt;small&gt;موجستمه یادبود قربونیای خوجالی کوشتار٬ [[باکو]]&lt;/small&gt;
|عناوین دیگر=Xocalı soyqırımı
|عاملان=ارمنستون ارتش و نیروئون ۳۶۶ [[روسیه]] ارتش
|مکان=شهر[[خوجالی]]
|زمان=۲۵ و ۲۶ فوریه سال۱۹۹۲
|نتیجه=بمردن ۶۱۳-۱۶۱ نفر
}}
پس از سقوط شهر[[خوجالی]] طی [[جنگ قره‌باغ]]، کوشتارغیرنظامیون آذری این دله شهر توسط ارمنستون ارتش به همراهی نیروئون ۳۶۶ [[روسیه]] ارتش&lt;ref&gt;دیده‌بان حقوق بشر-کوشتار قفقازISBN 1-56432-081-2&lt;/ref&gt; ۲۵ و ۲۶ فوریه سال ۱۹۹۲ دله اتفاق دکته.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html Massacre by Armenians Being Reported - NYTimes.com]&lt;/ref&gt; بر اساس آمارون موجود از جومله آمار '''سازمان دفاع حقوق بشر''' این کوشتار گادِر ۶۱۳ نفر از غیرنظامیون از جومله ۶۳تا وچه بمردنه.&lt;ref&gt;[http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument Letter from the Chargé d'affaires a.i. of the Permanent]&lt;/ref&gt; این کوشتار وحشتناک‌ترین و غم‌انگیزترین رخداد تاریخ جنگای [[آذربایجون]] و [[ارمنستون]] بر سر قره‌باغ کوهستونی بی‌یه.&lt;ref&gt;دیده‌بان حقوق بشر-هفت سال مناقشه قره باغ کوهستونی ISBN 1-56432-142-8 &lt;/ref&gt;

== محاصره و اشغال شهر ==
خوجالی اکتبر سال ۱۹۹۱ جه محاصره دله قرار داشته. ۳۰ اکتبر حرکت خودروئون شهر دله متوقف بیّه و بعد از منهدم هاکردن هلیکوپتری که به بمردن ۴۰نفر انجوم‌هایته، این تنها وسیله حمل و نقل هم حرکت جه وابموندسته. روز ۲ژانویه برق شهر قطع بیّه. خوجالی نیمه دوم ماه فوریه جا توسط ارمنی نیروئون محاصره بیه و هر روز مورد حملات توپخنه و سلاح‌ئون سنگین قرار گیته. 

۲۶ فوریه سال ۱۹۹۲ ِشو گروه‌ئون نظامی ارمنستون با کومک هنگ موتوری شماره ۳۶۶ اتحاد شوروی سابق خوجالی ره حمله هاکردنه. شهر اولا فقط سه ور جه توسط نیروئون ارمنستون محاصره بَیبی‌یه و وقتی مردم فرار ِراه ره مسیر چاروم (مسیر عسگرون) جه پیش هایتنه، نیروئون ارمنستون نزدیک روستای نخجوانیک وشون ره بکاشتنه. بعد از اون شهر چار ور جه محاصره بیه و توپخنه‌ی تش و سلاح‌ئون سنگین شهر دله بوردنه. تش ِزوونه خله تِن تموم شهر ره بیته و مدافعون شهر همراه با مردم غیرمسلح مجبور بَینه خوجالی جه بورِن. ساعت ۵ صواحی ِ۲۶ فوریه، شهر تصرف نیروئون ارمنی دربموئه. مردم که مجبور بینه شهر جه بورِن، به کوه‌ئون و جنگل‌ئون پناه بَوردنه. نیروی ارمنی باقی‌بموندسته ساکنین خوجالی ره به قتل برسنی‌یه و زنا و کیجائون ره به اسارت بَیته. تقریباً تموم افرادی که به کوه‌ئون و جنگل‌ئون فرار هاکرد بینه، سرما جه بمردنه.
{|
|
|
|}

&lt;center&gt;
&lt;gallery caption= widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
File:Xojali agdam1.jpg
File:02 xojali ilgar.jpg
File:03 xojali ilgar.jpg
File:06 xojali ilgar.jpg
File:16 xojali ilgar.jpg
File:18 xojali ilgar.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== بیرون بگردستن ==
* [https://web.archive.org/web/20110526143658/http://www.khojaly.net/photo.html عکسای خوجالی کوشتار]
* [http://www.justiceforkhojaly.org/?p=khojaly_photos عکسایی خوجالی کوشتار جا]
* [http://www.justiceforkhojaly.org/ سایت عدالت خوجالی وسّه]

== منابع ==
{{ویکی‌تلمبار-رج|Khojaly massacre}}
{{پانویس}}
* [https://web.archive.org/web/20120105234301/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html تایم ِمجله]

[[رج:قره‌باغ|ک]]
[[رج:قفقاز جنگون]]</text>
      <sha1>2a0zz37uk0zk7tczbtay30elcnvpmlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیلا زانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8595</id>
    <revision>
      <id>328478</id>
      <parentid>171370</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="4z9otm2qukdhwayp706qza33yh21hjr" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار
| نوم = لیلا زانا
| تصویر = [[پرونده:Zana.jpg|250px]]
| بزاروز          =  {{تاریخ تولد و سن|۱۹۶۱|۵|۳}}
| تولد شهر         = [[سیلوان]] نزدیکی [[دیاربکر]] {{سخ}}
| تولد کشور = {{TUR}}
| همسر نوم = مَدی زانا
| وچون = دِتا وچه
| دین = [[ایسلام|اسلام]]
| سمت = عضو پارلمان ترکیه از ۱۹۹۱ تا 
| فعالیت‌ئون = فعال حقوق بشر [[کورد]]
}}
'''لیلا زانا''' ''(به تورکی و کوردی: Leyla Zana)'' (بزائه ‌۳ مه ۱۹۶۱) از زندانیون سیاسی و چهره‌ئون فعال [[حقوق بشر]] [[ترکیه]] هسته. 

وه  سال ۱۹۹۱ به عنوان نماینده پارلمون انتخاب بیّه. وه اون گادر که خاسته قسم بخاره چنتا کلمه کوردی گپ بزو&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050510082350/http://www.amnestyusa.org/action/special/zana.html Special Focus Cases&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;. تا اوت ۲۰۰۲ حکومت محدودیت‌ئون شدیدی رخ مورد کوردی زوون آموزش و رسانه‌ئون دله وضع هاکردبی‌یه ولی به دلیل مصونیت قضایی نماینده‌ئون مجلس، حکومت تا سه سال نتونسته وه ره زندانی هاکنه. وه از سال ۱۹۹۱ عضو پارلمان این کشور بی‌یه و به جرم [[کوردی زوون|کوردی]] گپ بزوئن سال ۱۹۹۴ حین قسم بخاردن پارلمون تورکیه دله به ۱۵ سال حبس محکوم بیّه.

لیلا زانا سال ۱۹۹۵ [[پارلمان اوروپا]] جه [[ساخاروف جایزه]] ره بَییته.

== منابع ==
{{پانویس}}

== بریم بگردستن ==
* [https://web.archive.org/web/20150312055126/http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=80276 کوردپرس: لیلا زانای ِمبارزات ِتاریخچه]
* [https://web.archive.org/web/20050510082350/http://www.amnestyusa.org/action/special/zana.html زانا عفو بین‌الملل سایت دله]
* [https://web.archive.org/web/20060220175326/http://www.amnesty.org.uk/news/press/15324.shtml عفو بین‌الملل سایت دله (uk)]
* [https://web.archive.org/web/20091223001429/http://www.echr.coe.int/Eng/Press/2005/Jan/ChamberJudgments110105.htm]
* [https://web.archive.org/web/20051218195028/http://www.pen.org/freedom/lzana.html پین انجمن دله]
* [http://www.ifex.org/en/content/view/full/256/]
* [https://web.archive.org/web/20070210042728/http://www.chris-kutschera.com/A/leyla_zana.htm کریس کوچرا دله]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3742772.stm بی‌بی‌سی دله]
* [http://www.rottentomatoes.com/m/back_of_the_world/about.php]

{{ساخاروف بیته‌ئون}}

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:کوردستون سیاست مدارون|زانا]]
[[رج:ساخاروف بیته‌ئون]]</text>
      <sha1>4z9otm2qukdhwayp706qza33yh21hjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکی‌لیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8670</id>
    <revision>
      <id>328482</id>
      <parentid>167848</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5792" sha1="amszmsc3dk6mujnfdjkejqrdjsx6nvn" xml:space="preserve">[[پرونده:Wikileaks_logo.svg|چپ|انگشتدان|200px]]
&lt;!-- {{جعبه اطلاعات سایت
|نام          = ویکی‌لیکس
|لوگو         = 
|نما          = 
|زیرنویس      = 
|آدرس         = [http://wikileaks.ch/ wikileaks.ch]{{سخ}}
[http://wikileaks.org wikileaks.org](اصل)
|الکسا        = ۹۱۲ ({{از تاریخ|۲۰۱۰|۷|alt=دسامبر ۲۰۱۰}})&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikileaks.org|title=wikileaks.org – Traffic Details from Alexa |publisher=[[Alexa Internet]], Inc |accessdate=7 December 2010 }}&lt;/ref&gt;
|تجاری؟       = خیر
|مکان         = 
|نوع          = اطلاعات ِتلمبارون
|زبان         = چن‌زوونه
|ثبت          = دسامبر ۲۰۰۶
|مالک         = انتشارات سان‌شاین&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt;
|موسس         = [[جولین آسانژ]]
|تاریخ افتتاح = دسامبر ۲۰۰۶
|وضعیت کنونی  = فعال (تحت حملات عدم سرویس‌دهی و عدم پذیرش آی‌اس‌پی)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/12/04/world/europe/04domain.html?_r=1&amp;hp |title=WikiLeaks Struggles to Stay Online After Attacks |publisher=Nytimes.com |date= |accessdate=2010-12-05}}&lt;/ref&gt;
|شعار         = إما حکومت‌ئون ره شفاف کامبی. 
}} --&gt;
'''ویکی‌لیکس''' {{انگلیسی جه|WikiLeaks}} اتا بی‌سود و بین‌المللی سازمان هسته که اسناد ره ارسال و افشا کانده، البته ونه منابع ناشناس هستنه. ویکی‌لیکس سال ۲۰۰۶ افتتاح بیّه و وه ره ''سان‌شاین ِانتشارات'' اداره کانده.&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt; در طول یک‌سال از شروع فعالیتون، وب‌گاه ادعا هاکرده که بیش از ۱.۲ میلیون مدرک و سند دانّه.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2&amp;nbsp;million documents? |work=WikiLeaks |accessdate=28 February 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archivedate = 16 February 2008}}&lt;/ref&gt; این سازمان شه گانه، ات‌سری [[چین]]ی مخالف روزنومه‌نویسون، ریاضی‌دون‌ها و فناورون [[متحده ایالات آمریکا]]، [[تایوان]]، [[اروپا]]، [[استرالیا]] و [[جنوبی آفریقا]] جه بساته بَیی‌یه.&lt;ref name=aboutwikileaks&gt;{{cite web|url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |date=|accessdate=3 June 2009 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About|archivedate=14 March 2008}}&lt;/ref&gt; [[جولین آسانژ]] که اتا [[استرالیا]]یی فعال هسته وشون رئیس هسته.&lt;ref name=McGreal&gt;McGreal, Chris. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack Wikileaks reveals video showing U.S. air crew shooting down Iraqi civilians], ''The Guardian'', 5 April 2010.&lt;/ref&gt;

ویکی‌لیکس اسا چندین جایزه بَورده که شامل ۲۰۰۸ جدید ِرسانه‌ئون ِجایزه ''اکونومیست ِمجله'' جه هسته.&lt;ref&gt;[http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/ Winners of Index on Censorship Freedom of Expression Award Announced] 22 April 2008&lt;/ref&gt; ژوئن ۲۰۰۹، ویکی‌لیکس و جولین آسانژ بریتانیای ِرسانه‌ئون ِجایزه ره [[عفو بین‌الملل]] جه جدید ِرسانه‌ئون بخش دله بیته که ونه دلیل سال ۲۰۰۶ ِاتا گزارش بی‎‌یه که ونه نوم «کنیا: خون ِبرمه&amp;nbsp;– قضایی قتلون و ناپدیدبَیی‌ئون»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100920092605/http://www.wikileaks.org/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 Kenya: The Cry of Blood&amp;nbsp;– Extra Judicial Killings and Disappearances, Sep 2008] WikiLeaks.&lt;/ref&gt; بی‌یه و اتا گزارشی بی‌یه که کنیای ِحقوق بشر ِملی کمیسیون بنویشت‌بی‌یه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 June 2009&lt;/ref&gt; مه ۲۰۱۰، دیلی نیوز، ویکی‌لیکس ره «وبسایتونی که بتونّه دِنیای ِخورون ره اتدفه تغییر هادِن» ِرنکینگ دله اولی رتبه هدائه.&lt;ref name=5sites&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=20 May 2010 |work=Daily News |accessdate=8 June 2010}}&lt;/ref&gt;

== پانویس ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}

== منابع ==
* {{یادکرد-ویکی|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikileaks&amp;oldid=375693824|عنوان = Wikileaks|زبان = انگلیسی|بازیابی = ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۰}}
* [http://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/07/100726_l31_wikileaks_document.shtml فارسی بی‌بی‌سی]

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده|Wikileaks}}
* [http://wikileaks.ch ویکی‌لیکس]
* [http://213.251.145.96/ ویکی‌لیکس روی آی‌پی۴]

[[رج:سایت‌ئون]]
[[رج:ویکی‌لیکس]]</text>
      <sha1>amszmsc3dk6mujnfdjkejqrdjsx6nvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرونوس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8748</id>
    <revision>
      <id>328453</id>
      <parentid>111159</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="lkwztld0gj4ush6qzr4d989jzo8zzoe" xml:space="preserve">{{شخصیت‌های افسانه‌ای یونان باستان
 | نام= کرونوس
 | یونانی= 
 | فرانسوی=
 | تصویر= [[پرونده:Rubens saturn.jpg|کرونوس در حال بلعیدن فرزندانش|200px]]
 | bgcolor= gold
 | fgcolor= black
 | عنوان = زمون
 | جنسیت=مذکر
 | پدر= [[اورانوس]]
 | مادر= [[گایا]]
 | همسر= [[رئا]]
 | فرزندان= [[هستیا]]، [[دمتر]]، [[هرا]]، [[هادس]]، [[پوسیدون]] و [[زئوس]]
 | وابستگان= 
 | تولد= 
 | مرگ= 
 | ویژگی‌ها=
 | در تروا= 
 }}
'''کرونوس''' {{یونانی|Κρόνος}} و {{انگلیسی|Cronus}} [[یونان اسطوره‌ئون]] دله [[تیتان|تیتان‌ها]] شاء هسته.

اول آفرینش خلاء یا [[خائوس]] دله وجود بموئه. خائوس جه زمین یا [[گایا]] به وجود بمو بعد به ترتیب [[تارتاروس]] که دنیای زیرین هسته و [[اروس]] یا شهوت خلاء جه به وجود بمونه. دیگه خدائون به وجود بموئه از [[خائوس]] عبارتنه از تاریکی یا [[اربوس]] و شو یا [[نیخ]]. و اما از ازدواج وشون [[هامرا]] یا روز و روشنایی یا [[آتیر]] متولد بینه. زمین یا همون گایا جه سه خدا بزائه بینه: آسمون یا [[اورانوس]]، دریا یا [[پونتوس]] و کوه‌ئون یا [[اورئا]].

آسمون هر شو با زمین (گایا و اورانوس) هم آغوشی کارده. از این هم آغوشی ۱۲ [[تایتان]] به وجود بمونه سه غول ات چشم و سه غول صددست که اینان در واقع نسل اول خدائون بینه.&lt;br /&gt;
اورانوس که در واقع پییر این ۱۲ تایتان بی‌یه وشون جا تنفر داشته به همین جهت وشون ره در تارتاروس یعنی دنیای زیرین زندانی هاکرده. این عمل باعث خشم تیتان‌های مار یعنی زمین یا گایا بیّه و تیتان‌ها جا بخاسته ونه انتقام ره اورانوس یا آسمان جه بیرن. تنها کورونوس که خوردترین تایتان بئه حاضر به انجام این کار بیّه. در نتیجه گایا به وه داسی آهنی هدائه تا اورانوس ره اخته هاکنه. شو گادِر اورانوس که نزدیکی با گایا وسه نزدیک بی‌یه توسط کورونوس اخته بیّه.

کورونوس آلت اخته بیی اورانوس ره دریا دله دمبدا که ونجه [[آفرودیت]] یا خدای عشق دنیابمو.
اون گادر که کورونوس بعد از شه پییر اورانوس به سلطنت خدائون برسی‌یه حاضر به آزاد هاکردن تایتان‌ها از تاتاروس نیّه. اورانوس و گایا یعنی مار و پییر کورونوس پیشبینی هاکاردنه که کورونوس هم توسط شه وچه ینّه.

زمونی که کورونوس با رئا، شه خاخر، ازدواج هاکرده حاصل این ازدواج به ترتیب [[هستیا]]، [[دمتر]]، [[پوزیدون]]، [[هرا]]، [[هادس]] و [[زئوس]] بینه. اما کورونوس برای اینکه پیشبینی والدینش به حقیقت تبدیل نوو هر کومتا از شه وچون ره زمون تولد خارده.

اما زمون تولد زئوس، رئا اورانوس و گایا جه کومک بخاسته تا نی‌یلن کورونوس [[زئوس]] ره بخاره. رئا یتـّا سنگ ره به کورونوس هدائه و وه هم که فکر کارده این گت سنگ زئوس هسته وه ره به جای زئوس بخارده. [[رئا]] زئوس ره به جزیره [[کرت]] (یونان نزدیکی) بورده و گت هاکرده. زمونی که زئوس گت بیه داروی تهوع آوری ره به کورونوس هدائه که باعث بیه وه وچونی که بخارده ره بشنده که این موقع جنگی ۱۰ ساله میون تایتان‌ها و کورونوس وچون شکل بیته که کورونوس شکست بخارده و سلطنت میون زئوس و ونه برار و خاخر تقسیم بیّه.

اتا چکوش که '''کرونوس''' دست دیّه و با اون شه مخالفون ره سرکوب کارده اسا به عنوان مثالی سرکوبی مخالفون وسه کشورون [[دیکتاتوری]] دله به کار شونه.


== منابع ==
* {{یادکرد|کتاب= [[تاریخ تمدن (کتاب)|تاریخ تمدن]]، یونان باستان (جلد دوم)|نویسنده = دورانت، ویل|ترجمه=[[امیرحسین آریان‌پور]] و دیگران|ناشر =شرکت انتشارات علمی و فرهنگی|چاپ=ششم|شهر=تهران|کوشش=سرویراستار، [[محمود مصاحب]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-445-001-9}}
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Cronus ویکی‌پدیای انگلیسی]

{{انبار-رده|Kronos}}

{{اسطوره‌ئون یونان}}

[[رده:یونانی اساطیر]]
[[رده:تایتان]]</text>
      <sha1>lkwztld0gj4ush6qzr4d989jzo8zzoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسکاتلند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9235</id>
    <revision>
      <id>328467</id>
      <parentid>327858</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T23:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="i2y619jgv2ll0y6u7sf2lj1eh7v109h" xml:space="preserve">{{coord|55|57|N|3|12|W|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور
|نام اصلی = Alba / Scotland
|نام فارسی رسمی = اسکاتلند
|نام عادی = اسکاتلند
|تصویر پرچم = Flag of Scotland.svg
|تصویر نشان ملی =  Royal Standard of Scotland.svg
|شعار ملی = دفاع سه تلاش کامبه، خدا مه جه دفاع هاکِن
|سرود ملی =  اسکاتلند گُله، اسکاتلند دلاوره
|نقشه = Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|200px
|پایتخت = [[ادینبورگ]] |latd=55|latm=57|latNS=N|longd=3|longm=12|longEW=W
|بزرگ‌ترین شهر = [[گلاسگو]]
|زبان رسمی = [[انگلیسی]]، [[گیلیک]]، [[اسکاتس]]
|نوع حکومت = مشروطه سلطنت
|نوع حاکمان = • [[ملکه]]{{سخ}}• وزیر{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]]
|نام حاکمان = [[الیزابت دوم]]{{سخ}}[[آلکس ساموند]]{{سخ}}[[دیوید کامرون]]
|نحوه تشکیل = 
|موارد منجر به تشکیل =
|تاریخ تشکیل =
|مساحت =  ۷۸,۷۷۲
|رتبه مساحت = نامعلوم
|درصد آبها =  
|سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]]
|جمعیت = ۵,۲۵۴,۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|رتبه جمعیت = نامعلوم
|تراکم جمعیت = ۶۵
|رتبه تراکم جمعیت = نامعلوم
|سال تولید ناخالص داخلی =
|تولید ناخالص داخلی =
|رتبه تولید ناخالص داخلی =
|سرانه تولید ناخالص داخلی =
|رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =
|سال شاخص توسعه انسانی =
|شاخص توسعه انسانی =
|رتبه شاخص توسعه انسانی =
|وضع شاخص توسعه انسانی =
|واحد پول = [[پوند]]
|کد واحد پول = GBP
|منطقه زمانی = GMT
|منطقه زمانی تابستانی = BST
|utc = 0
|dst = +1
|کد بین‌المللی خودرو =  
|دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.uk]]
|پیش‌شماره تلفنی = ۴۴
|}}

'''اسکاتلند''' (انگلیسی جه: ''Scotland''، [[گالیک]] جه: ''Alba'') اتا خودمختار بخش هسته که [[بریتانیا]]ی ِشمالی نیمه دله دره و [[اروپا]]ی ِشمال‌غرب کَفِنه. این کشور [[انگلیس]]، [[ولز]] و [[شمالی ایرلند]] هِمراهی جه [[بریتانیا]] ره سازِنه. 

اسکاتلند ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دانّه و ونه رسمی زوون [[انگلیسی]] هسته. [[گیلیک]] و [[اسکاتس]] هم این منطقه‌ی ِمله‌یی زوونون هَستنه. گیلیگ اِتّا سلتی و اسکاتس اتّا ژرمنی زوون هَستنه. ۶۵ درصد اسکاتلند دله مسیحی، ۲۸ درصد بی‌دین، و ۲ درصد غیرمسیحی هستنه. ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141223164451/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 Analysis of Religion in the 2001 Census: Summary Report] scotland.gov.uk. Retrieved 27 November 2008.&lt;/ref&gt;

== اسکاتلند ِمهم شهرون ==
* [[گلاسگو]]
* [[ادینبورگ]]
* [[ابردین]]
* [[پرث]]
* [[استیرلینگ]]
* [[اینورنس]]
* [[داندی]]
* [[سنت اندروز]]

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Scotland}}

== منابع ==
{{پانویس}}
Wikipedia contributors, &quot;Scotland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Scotland&amp;oldid=201785455

{{بریتانیا شهرون}}
{{ناتو}}

[[رج:اسکاتلند| ]]
[[رج:بریتانیا]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]</text>
      <sha1>i2y619jgv2ll0y6u7sf2lj1eh7v109h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توحیدی طبری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9750</id>
    <revision>
      <id>328472</id>
      <parentid>234588</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4726" sha1="lzisngz3mm3ekabv2ik1n9euw03sl67" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی
| نام             = توحیدی طبری
| تصویر           = Towhidi.jpg
| اندازه_تصویر    = 250
| تولد            = 15 ژوئن 1964 {{سخ}} [[بابل]]
| مرگ             = 
| ملیت            =  {{flagicon|Iran}} [[ایران]]ی
| وب‌گاه           =  [http://www.calligraphie-towhidi.com calligraphie-towhidi.com]
}}

'''علی نقی توحیدی''' معروف به '''توحیدی طبری''' (بزائه [[بابل]] [[مازرون]]) اتا خاربنویس(=خِشنویس)، نقاش و روشنگر ایرانی‌ئه. وه بابل، مازرون دله بزائه بیّه و اسا پاریس، فرانسه دله زندگی کانده.

وه اتا از اعضای انجمن‌ها ایرانی خطاطون، بین‌المللی انجمن هنر یونسکو، لا مایسون، فرانسه هنرمندون و مرکز پلاستیکی هنرون وزارت فرنگ و ارشاد ایران هسته.

وه شه خطاطی ره سن 14 سالگی گدر، محمد زمان فراست و مهدی فلاح مقدم جه بابل دله شروع هاکرده و کم‌کم بورده تهران و درس ره اینتا سَره بگذرنی‌یه و تا اسا ویشته از 500تا نمایشگاه ات‌نفری و نزدیک 100تا نمایشگاه جمعی بی‌یشته.

== نمایشگاهون ==
*1986 موعاصر خشنویسون مازرون
*1987 کنگره ملی خوشنویسی، رامسر، مازرون
*1989 نوشیروانی موسسه فناوری، بابل، مازرون
*1992 دریابیگی گالری عکس، تهران
*1993 گالری ضرابی، تهران
*1995، دریابیگی گالری عکس، تهران
*1996 گالری هنر، بابل
*1997 آویشن فرهنگی مرکز، تهران
*1998 انجمن ایران، کلن، فرانکفورت، هامبورگ، آلمان
*1998 لا مایسون د ایران، پاریس ، فرانسه
*1999 موعاصر هنرون موزه، تهران
*1999 سوریه فرهنگی مرکز، پاریس، فرانسه
*1999 فرانسوا میتران فرانسه ملی کتابخانه مراسم بزرگداشت حافظ سه
*1999 عمر خیام بین‌المللی کنگره یونسکو سه، پاریس
*2000 ایران فرهنگی مرکز، پاریس
*2000 نمایشگاه فردی کانون ایرانیون لس‌آنجلس، موتحده ایالات آمریکا دله
*2002 لبنان زیبایی دانشگاه هنر، طرابلس
*2002، پاریس، کاخ کنگره
*2002 گت مسجد پاریس
*2003 بین‌المللی هنر پاریس، پاریس
*2004 کرواسی ملی کتابخانه، زاگرب
*2004 ساله آندره مالرو، یرس، ایل د، فرانسه
*2005 نمایشگاه آثار بر اساس مولانا شعرون، فرهنگی مرکز ایران، پاریس
*2005 به مناسبت نوروز، شهر کسون سویگینه، فرانسه
*2006 نویت بلانش، ملی آرشیو پاریس، فرانسه
*2007 نمایشگاه شهر کوگلین فرانسوی ساینت ماکسیم، ساحل دآزور، فرانسه
*2007 جشنواره خوشنویسی، کن، فرانسه
*2007 فرهنگی مرکز کوربیوی، ایل د، فرانسه
* 2008 لوور موزه عتیقه جات، اصفهان-پاریس.
* 2008 سوریه فرهنگی مرکز، پاریس، فرانسه.
* 2009 اسپاس لو- مرکز فرهنگی پاریس. هنرمند جهانی.
* 2010 اکسپوی پاریس
* 2010 افتخاری مهمون &quot;F.E.M&quot; soirée &quot; TROPHÉES 2010 &quot; l'Assemblée nationale. Paris
* 2014 Exposition à l'ICAM&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web|titre = EXPOSITION MAITRE TOWHIDI TABARI {{!}} ICAM|url = http://www.icamge.ch/event/exposition-maitre-towhidi-tabari/|site = Institut des cultures arabes et méditerranéennes  (ICAM)|consulté le = 2015-12-04}}&lt;/ref&gt;,- ژنو

== منابع ==
* [https://web.archive.org/web/20041209054023/http://anjomankhoshnevisan.ir/en/ ایرانی خشنویسون انجمن]
* [http://www.lamaisondesartistes.fr/ لامایسون]
* [https://web.archive.org/web/20061109082950/http://www.tehranmoca.com/en/index.aspx هنرون موعاصر تهران موزه]
* [https://web.archive.org/web/20100420015725/http://www.alba.edu/ alba]
* [https://archive.is/20120527000605/pagesperso-orange.fr/citedesarts/ad-expo-TOWHIDI.htm توحیدی تبری]
* [https://web.archive.org/web/20080119200355/http://www.ksabz.net/index.asp سبز خانواده]

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:بابل گت آدمون]]
[[رج:مازرون خطاطون]]
[[رج:خطاطون]]</text>
      <sha1>lzisngz3mm3ekabv2ik1n9euw03sl67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیوید ویا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9782</id>
    <revision>
      <id>328475</id>
      <parentid>278150</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="nc2n15ttaa6kafik03n4f9xcbvvtisd" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات بازیکن فوتبال
|نام بازیکن= دیوید ویا
|تصویر= David Villa - 01.jpg|200px
|نام کامل= دیوید ویا سانچز
|زادروز= ۱۹۸۱/۱۲/۳
|شهر تولد= لانگرو
|کشور تولد= {{ESP}}
|قد= ۱٫۷۵ متر
|پست= مهاجم
|باشگاه کنونی= [[اتلتیکو مادرید]]
|شماره پیراهن= ۹
|سال‌های نوجوانی= 
|باشگاه‌های جوانان= لانگرو
|سال‌های= ۲۰۰۵-۲۰۰۳ &lt;/br&gt;  ۲۰۰۳-۲۰۰۵ &lt;/br&gt;۲۰۰۵ -۲۰۱۰ &lt;/br&gt;۲۰۱۰−
|باشگاه‌های= [[اسپورتینگ گیخون]] &lt;/br&gt; [[زاراگوزا]]&lt;/br&gt; [[والنسیا]]&lt;/br&gt; [[بارسلونا]]&lt;br /&gt;[[اتلتیکو مادرید]]
|تعداد گل = 
|سال‌های بازی ملی= ۲۰۰۵-
|تیم ملی= {{ESPf}}
|گل‌های زدهٔ ملی = ۳۸ گل و ۵۹ بازی
}}

'''دیوید ویا سانچز''' (بزائه ۳ دسامبر ۱۹۸۱) اتا کاتالونی فوتوالیست هسته. وه ایسپانیای تیم ملی عضوه و باشگاهی تیم‌های [[اسپورتینگ خیخون|اسپورتینگ گیخون]]،&lt;ref name=&quot;thyntkadv&quot;/&gt; [[رئال ساراگوسا]]،&lt;ref name=&quot;thyntkadv&quot;&gt;{{cite web
|title = David Villa profile: 10 Things you need to know about the Manchester City target | url = http://www.mirrorfootball.co.uk/news/David-Villa-profile-10-Things-you-need-to-know-about-the-Manchester-City-target-article38026.html | publisher = Mirror| date = 19 December 2008 | accessdate = 2009-09-10|author=Dan Silver}}&lt;/ref&gt; [[والنسیا]]،&lt;ref name=&quot;thyntkadv&quot;/&gt; [[بارسلونا]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100522035424/http://www.timeslive.co.za/sport/soccer/article456943.ece/David-Villa-sold-to-Barcelona David Villa sold to Barcelona] Times LIVE&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110430065947/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n100519111099.html Barca agree Villa move with Valencia] FCBarcelona.cat&lt;/ref&gt; و [[اتلتیکو مادرید]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/club-reach-deal-in-principal-to-sell-david-villa-to-atletico-madrid|title=Club reach deal in principal to sell David Villa to Atletico Madrid|date=08 July 2013|accessdate=08 July 2013|publisher=[[بارسلونا]] ِسايت}}&lt;/ref&gt; دله هم سابقه دانّه.

== منبع ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/David_Villa انگلیسی ویکی‌پدیا]
{{پانویس}}

{{اتلتیکو مادرید فوتوالیستون}}

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:بارسلونا فوتوالیستون]]
[[رج:اتلتیکو مادرید فوتوالیستون]]
[[رج:ایسپانیا فوتوالیستون]]
[[رج:اسپورتینگ گیخون فوتوالیستون]]
[[رج:زاراگوزا فوتوالیستون]]
[[رج:والنسیا فوتوالیستون]]
[[رج:نیویورک سیتی فوتوالیستون]]</text>
      <sha1>nc2n15ttaa6kafik03n4f9xcbvvtisd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاپون شهرون فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22525</id>
    <revision>
      <id>328473</id>
      <parentid>327513</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147312" sha1="c36w6owft3uecdejo0cgtr2n37ffbpl" xml:space="preserve">فهرستی [[جاپون]] شهرون جه:

==آیچی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.aichi.jp/toukei/ 月報　あいちの人口].  Toyokawa's data is adopted the total of Otowa, Mito, and Toyokawa before the recent merger.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!انبسی!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگویا، آیچی]]||۲٬۲۳۹٬۴۶۴||۳۲۶٫۴۵||۶٬۸۶۰||۱۸۸۹-۱۰-۰۱||[http://www.city.nagoya.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویوهاشی، آیچی]]||۳۷۷٬۰۴۵||۲۶۱٫۳۵||۱٬۴۴۳||۱۹۰۶-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100309065441/http://www.city.toyohashi.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکازاکی، آیچی]]||۳۷۱٬۳۸۰||۳۸۷٫۲۴||۹۵۹||۱۹۱۶-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100107142409/http://www.city.okazaki.aichi.jp/tagengo/pgide/guide_en/index_e.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایچینومیا، آیچی]]||۳۷۵٬۹۳۹||۱۱۳٫۹۱||۳٬۳۰۰||۱۹۲۱-۰۹-۰۱||[http://www.city.ichinomiya.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ستو، آیچی]]||۱۳۲٬۳۱۱||۱۱۱٫۶۱||۱٬۱۸۵||۱۹۲۹-۱۰-۰۱||[http://www.city.seto.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاندا، آیچی]]||۱۱۷٬۹۲۷||۴۷٫۲۴||۲٬۴۹۶||۱۹۳۷-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20071011065058/http://www.city.handa.aichi.jp/joho/shigoto/welcometohanda/e-shichou/index.shtml]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاسوگای، آیچی]]||۳۰۰٬۷۱۳||۹۲٫۷۱||۳٬۲۴۴||۱۹۴۳-۰۶-۰۱||[http://www.city.kasugai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویوکاوا، آیچی]]||۱۶۱٬۵۹۵||۱۵۰٫۷۱||۱٬۰۷۲||۱۹۴۳-۰۶-۰۱||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوشیما، آیچی]]||۶۵٬۶۴۶||۲۵٫۰۸||۲٬۶۱۷||۱۹۴۷-۰۳-۰۱||[http://www.city.tsushima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هکینان، آیچی]]||۷۳٬۰۲۴||۳۵٫۸۶||۲٬۰۳۶||۱۹۴۸-۰۴-۰۵||[http://www.city.hekinan.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاریا، آیچی]]||۱۴۵٬۱۱۷||۵۰٫۴۵||۲٬۸۷۶||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.kariya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویوتا، آیچی]]||۴۲۰٬۲۸۶||۹۱۸٫۴۷||۴۵۸||۱۹۵۱-۰۳-۰۱||[http://www.city.toyota.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anjo&lt;/span&gt;[[آنجو، آیچی]]||۱۷۶٬۰۴۶||۸۶٫۰۱||۲٬۰۴۷||۱۹۵۲-۰۵-۰۵||[http://www.city.anjo.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیشیو، آیچی]]||۱۰۶٬۶۴۳||۷۵٫۷۸||۱٬۴۰۷||۱۹۵۳-۱۲-۱۵||[http://www.city.nishio.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gamagori&lt;/span&gt;[[گاماگوری، آیچی]]||۸۲٬۲۶۴||۵۶٫۸۱||۱٬۴۴۸||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070927225813/http://www.city.gamagori.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اینویاما، آیچی]]||۷۵٬۳۰۴||۷۴٫۹۷||۱٬۰۰۴||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.inuyama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توکونامه، آیچی]]||۵۲٬۸۳۷||۵۵٫۶۳||۹۵۰||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tokoname.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[کونان، آیچی]]||۱۰۰٬۰۶۴||۳۰٫۱۷||۳٬۳۱۷||۱۹۵۴-۰۶-۰۱||[http://www.city.konan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوماکی، آیچی]]||۱۴۹٬۰۶۰||۶۲٫۸۲||۲٬۳۷۳||۱۹۵۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.komaki.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اینازاوا، آیچی]]||۱۳۷٬۴۷۵||۷۹٫۳۰||۱٬۷۳۴||۱۹۵۸-۱۱-۰۱||[http://www.city.inazawa.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokai&lt;/span&gt;[[توکای، آیچی]]||۱۰۶٬۷۰۸||۴۳٫۳۶||۲٬۴۶۱||۱۹۶۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.tokai.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Obu&lt;/span&gt;[[اوبو، آیچی]]||۸۳٬۰۹۷||۳۳٫۶۸||۲٬۴۶۷||۱۹۷۰-۰۹-۰۱||[http://www.city.obu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیتا، آیچی]]||۸۴٬۷۸۲||۴۵٫۴۳||۱٬۸۶۶||۱۹۷۰-۰۹-۰۱||[http://www.city.chita.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chiryu&lt;/span&gt;[[چیرو، آیچی]]||۶۸٬۲۱۶||۱۶٫۳۴||۴٬۱۷۵||۱۹۷۰-۱۲-۰۱||[http://www.city.chiryu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اواری‌آساهی، آیچی]]||۷۹٬۱۹۷||۲۱٫۰۳||۳٬۷۶۶||۱۹۷۰-۱۲-۰۱||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاهاما، آیچی]]||۴۳٬۴۶۷||۱۳٫۰۰||۳٬۳۴۴||۱۹۷۰-۱۲-۰۱||[http://www.city.takahama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایواکورا، آیچی]]|||۴۸٬۰۴۲||۱۰٫۴۹||۴٬۵۸۰||۱۹۷۱-۱۲-۰۱||[http://www.city.iwakura.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویوآکه، آیچی]]||۶۹٬۱۲۴||۲۳٫۱۸||۲٬۹۸۲||۱۹۷۲-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031010071331/http://www.city.toyoake.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیسشین، آیچی]]||۸۰٬۹۲۱||۳۴٫۹۰||۲٬۳۱۹||۱۹۹۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.nisshin.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاهارا، آیچی]]||۶۶٬۶۹۸||۱۸۸٫۸۱||۳۵۳||۲۰۰۳-۰۸-۲۰||[http://www.city.tahara.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آیسای، آیچی]]||۶۵٬۴۸۱||۶۶٫۶۳||۹۸۳||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.aisai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیوسو، آیچی]]||۵۶٬۶۳۵||۱۳٫۳۱||۴٬۲۵۵||۲۰۰۵-۰۷-۰۷||[http://www.city.kiyosu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شینشیرو، آیچی]]||۵۱٬۳۲۶||۴۹۹٫۰۰||۱۰۳||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاناگویا، آیچی]]||۸۰٬۱۱۲||۱۸٫۳۷||۴٬۳۶۱||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.kitanagoya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاتومی، آیچی]]||۴۳٬۱۴۵||۴۸٫۹۲||۸۸۲||۲۰۰۶-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20060509222602/http://city.yatomi.aichi.jp/]
|}

==آکیتا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071018231802/http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 美の国あきたネット [秋田県の人口と世帯(月報)過去データ]&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکیتا (شهر)|آکیتا]]||۳۲۹٬۲۸۷||۹۰۵٫۶۷||۳۶۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.akita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Odate&lt;/span&gt;[[اوداته، آکیتا]]||۸۰٬۵۸۷||۹۱۳٫۷۰||۸۸٫۲||۱۹۵۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.odate.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کازونو، آکیتا]]||۳۵٬۵۴۳||۷۰۷٫۳۴||۵۰٫۲||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.kazuno.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[دایسن، آکیتا]]||۹۱٬۱۴۳||۸۶۶٫۶۷||۱۰۵||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[https://web.archive.org/web/20210126235821/http://www.city.daisen.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاتاگامی، آکیتا]]||۳۵٬۴۶۰||۹۷٫۹۶||۳۶۲||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[https://web.archive.org/web/20100326092156/http://www.city.katagami.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاآکیتا، آکیتا]]||۳۸٬۵۴۳||۱٬۱۵۲٫۵۷||۳۳٫۴||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city.kitaakita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوگا، آکیتا]]||۳۴٬۱۹۴||۲۴۰٫۸۰||۱۴۲||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[https://web.archive.org/web/20071210214619/http://www2.city.oga.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yurihonjo&lt;/span&gt;[[یوریهونجو، آکیتا]]||۸۷٬۵۲۵||۱٬۲۰۹٫۰۴||۷۲٫۴||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city.yurihonjo.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوزاوا، آکیتا]]||۵۳٬۵۸۸||۷۹۰٫۷۲||۶۷٫۸||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city-yuzawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سمبوکو، آکیتا]]||۳۰٬۸۸۵||۱٬۰۹۳٫۶۴||۲۸٫۲||۲۰۰۵-۰۹-۲۰||[http://www.city.semboku.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوکوته، آکیتا]]||۱۰۱٬۲۳۴||۶۹۳٫۶۰||۱۴۶||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.yokote.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیکاهو، آکیتا]]||۲۸٬۴۲۲||۲۴۰٫۶۱||۱۱۸||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.nikaho.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نوشیرو، آکیتا]]||۶۱٬۲۹۵||۴۲۶٫۷۴||۱۴۴||۲۰۰۶-۰۳-۲۱||[https://web.archive.org/web/20191230153645/http://www.city.noshiro.akita.jp/]
|}

==آئوموری==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150924115557/http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html 青森県人口移動統計調査]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاچینوهه، آئوموری]]||۲۴۱٬۶۱۳||۳۰۵٫۱۷||۷۹۲||۱۹۲۹-۰۵-۰۱||[http://www.city.hachinohe.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوروایشی، آئوموری]]||۳۷٬۵۸۵||۲۱۶٫۹۶||۱۷۳||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||&lt;ref&gt;[http://www.net.pref.aomori.jp/kuroishi/ 黒石市−ホームページ移転のお知らせ&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میساوا، آئوموری]]||۴۲٬۵۳۵||۱۱۹٫۹۷||۳۵۵||۱۹۵۸-۰۹-۰۱||[http://www.net.pref.aomori.jp/misawa/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موتسو، آئوموری]]||۶۲٬۲۲۰||۸۶۳٫۷۹||۷۲٫۰||۱۹۵۹-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20120814123142/http://www.city.mutsu.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توادا، آئوموری]]||۶۶٬۸۳۴||۶۸۸٫۶۰||۹۷٫۱||۲۰۰۵-۰۱-۰۱||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080222010726/http://www.net.pref.aomori.jp/city/towada/index.html 十和田市ホームページ移転のお知らせ&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوگارو، آئوموری]]||۳۸٬۹۱۹||۲۵۳٫۸۵||۱۵۳||۲۰۰۵-۰۲-۱۱||[http://www.city.tsugaru.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گوشوگاوارا، آئوموری]]||۶۰٬۷۸۸||۴۰۴٫۵۸||۱۵۰||۲۰۰۵-۰۳-۲۸||[https://web.archive.org/web/20070113011255/http://www.goshogawara.net.pref.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آئوموری]]||۳۰۵٬۸۸۴||۸۲۴٫۵۲||۳۷۱||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.aomori.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیراکاوا، آئوموری]]||۳۴٬۶۳۸||۳۴۵٫۸۱||۱۰۰||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیروزاکی، آئوموری]]||۱۸۵٬۸۶۵||۵۲۳٫۶۰||۳۵۵||۲۰۰۶-۰۲-۲۷||[http://www.city.hirosaki.aomori.jp/]
|}

==چیبا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071014143831/http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html 毎月常住人口調査月報インデックス&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیبا (شهر)|چیبا]]||۹۳۸٬۶۹۵||۲۷۲٫۰۸||۳٬۴۵۰||۱۹۲۱-۰۱-۰۱||[http://www.city.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Choshi&lt;/span&gt;[[چوشی، چیبا]]||۷۲٬۳۴۸||۸۳٫۹۱||۸۶۲||۱۹۳۳-۰۲-۱۱||[http://www.city.choshi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایشی‌کاوا، چیبا]]||۴۷۰٬۱۴۹||۵۷٫۴۰||۸٬۱۹۱||۱۹۳۴-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20200425105135/http://www.city.ichikawa.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوناباشی، چیبا]]||۵۸۶٬۷۶۲||۸۵٫۶۴||۶٬۸۵۱||۱۹۳۷-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20061214030110/http://www.city.funabashi.chiba.jp/koho/eng/index.htm]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاتیاما، چیبا]]||۴۹٬۹۸۷||۱۱۰٫۲۱||۴۵۴||۱۹۳۹-۱۱-۰۳||[http://www.city.tateyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیسارازو، چیبا]]||۱۲۳٬۷۴۳||۱۳۸٫۷۳||۸۹۲||۱۹۴۲-۱۱-۰۳||[http://www.city.kisarazu.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسودو، چیبا]]||۴۷۷٬۶۰۳||۶۱٫۳۳||۷٬۷۸۷||۱۹۴۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.matsudo.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نودا، چیبا]]||۱۵۳٬۴۲۲||۱۰۳٫۵۴||۱٬۴۸۲||۱۹۵۰-۰۵-۰۳||[http://www.city.noda.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موبارا، چیبا]]||۹۳٬۰۳۲||۱۰۰٫۰۱||۹۳۰||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.mobara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناریتا، چیبا]]||۱۲۴٬۷۷۳||۲۱۳٫۸۴||۵۸۳||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.narita.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکورا، چیبا]]||۱۷۱٬۴۷۲||۱۰۳٫۵۹||۱٬۶۵۵||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Togane&lt;/span&gt;[[توگانه، چیبا]]||۶۱٬۵۹۱||۸۹٫۳۴||۶۸۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.togane.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نارشینو، چیبا]]||۱۵۹٬۷۵۸||۲۰٫۹۹||۷٬۶۱۱||۱۹۵۴-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030322104057/http://www.city.narashino.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشیوا، چیبا]]||۳۸۹٬۰۳۶||۱۱۴٫۹۰||۳٬۳۸۶||۱۹۵۴-۰۹-۰۱||[http://www.city.kashiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاتوسورا، چیبا]]||۲۱٬۴۱۳||۹۴٫۲۰||۲۲۷||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031011174244/http://www.city.katsuura.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایچیهارا، چیبا]]||۲۷۹٬۵۹۱||۳۶۸٫۲۰||۷۵۹||۱۹۶۳-۰۵-۰۱||[http://www.city.ichihara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگاریاما، چیبا]]||۱۵۶٬۶۸۶||۳۵٫۲۸||۴٬۴۴۱||۱۹۶۷-۰۱-۰۱||[http://www.city.nagareyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاشیو، چیبا]]||۱۸۴٬۶۵۵||۵۱٫۲۷||۳٬۶۰۲||۱۹۶۷-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20071023065947/http://www.city.yachiyo.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آبیکو، چیبا]]||۱۳۳٬۵۳۳||۴۳٫۱۹||۳٬۰۹۲||۱۹۷۰-۰۷-۰۱||[http://www.city.abiko.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاماگایا، چیبا]]||۱۰۴٬۵۶۴||۲۱٫۱۱||۴٬۹۵۳||۱۹۷۱-۰۹-۰۱||[http://www.city.kamagaya.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیمیتسو، چیبا]]||۸۹٬۳۵۰||۳۱۸٫۸۳||۲۸۰||۱۹۷۱-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100617020736/http://www.city.kimitsu.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوتسو، چیبا]]||۴۸٬۹۷۳||۲۰۵٫۳۵||۲۳۸||۱۹۷۱-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20060217111505/http://www.city.futtsu.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اورایاسو، چیبا]]||۱۵۹٬۳۱۲||۱۷٫۲۹||۹٬۲۱۴||۱۹۸۱-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20130121214957/http://www.city.urayasu.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yotsukaido&lt;/span&gt;[[یوتسوکایدو، چیبا]]||۸۵٬۷۳۸||۳۴٫۷۰||۲٬۴۷۱||۱۹۸۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.yotsukaido.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سودگائورا، چیبا]]||۵۹٬۴۴۳||۹۴٫۹۲||۶۲۶||۱۹۹۱-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030806000844/http://www.city.sodegaura.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاچیماتا، چیبا]]||۷۵٬۳۶۹||۷۴٫۸۷||۱٬۰۰۷||۱۹۹۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.yachimata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اینزای، چیبا]]||۶۰٬۲۸۰||۵۳٫۵۱||۱٬۱۲۷||۱۹۹۶-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030920011457/http://www.city.inzai.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیروی، چیبا]]||۵۷٬۱۵۱||۳۵٫۴۱||۱٬۶۱۴||۲۰۰۱-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030927182101/http://city.shiroi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تومیساتو، چیبا]]||۵۱٬۵۹۰||۵۳٫۹۱||۹۵۷||۲۰۰۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050822172721/http://www.city.tomisato.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاموگاوا، چیبا]]||۳۵٬۷۹۲||۱۹۱٫۳۰||۱۸۷||۲۰۰۵-۰۲-۱۱||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آساهی، چیبا]]||۶۹٬۹۷۱||۱۲۹٫۹۱||۵۳۹||۲۰۰۵-۰۷-۰۱||[http://www.city.asahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایسومی، چیبا]]||۴۱٬۶۰۵||۱۵۷٫۵۰||۲۶۴||۲۰۰۵-۱۲-۰۵||[http://www.city.isumi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sosa&lt;/span&gt;[[سوسا، چیبا]]||۴۱٬۳۶۱||۱۰۱٫۷۸||۴۰۶||۲۰۰۶-۰۱-۲۳||[http://www.city.sosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamiboso&lt;/span&gt;[[مینامی‌بوسو، چیبا]]||۴۳٬۵۵۳||۲۳۰٫۲۲||۱۸۹||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.minamiboso.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاتوری، چیبا]]||۸۵٬۱۹۳||۲۶۲٫۳۱||۳۲۵||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.katori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سان‌مو، چیبا]]||۵۷٬۸۰۶||۱۴۶٫۳۸||۳۹۵||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.sammu.lg.jp/]
|}

==اهیمه==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080308113720/http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm 愛媛県統計BOX 推計人口]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسویاما، اهیمه]]||۵۱۵٬۰۶۸||۴۲۹٫۰۳||۱٬۲۰۱||۱۸۸۹-۱۲-۱۵||[http://www.city.matsuyama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نی‌ایهاما، اهیمه]]||۱۲۳٬۳۲۹||۲۳۴٫۳۰||۵۲۶||۱۹۳۷-۱۱-۰۳||[http://www.city.niihama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shikokuchuo&lt;/span&gt;[[شیکوکوچوئو، اهیمه]]||۹۱٬۶۸۸||۴۲۰٫۱۰||۲۱۸||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.shikokuchuo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سییو، اهیمه]]||۴۳٬۴۷۶||۵۱۴٫۷۹||۸۴٫۵||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.seiyo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Toon&lt;/span&gt;[[تواون، اهیمه]]||۳۵٬۵۱۷||۲۱۱٫۴۵||۱۶۸||۲۰۰۴-۰۹-۲۱||[http://www.city.toon.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Saijo&lt;/span&gt;[[سایجو، اهیمه]]||۱۱۲٬۵۴۳||۵۰۹٫۰۵||۲۲۱||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.saijo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ozu&lt;/span&gt;[[اوزو، اهیمه]]||۴۹٬۵۴۳||۴۳۲٫۲۰||۱۱۵||۲۰۰۵-۰۱-۱۱||[http://www.city.ozu.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایماباری، اهیمه]]||۱۷۰٬۹۸۶||۴۱۹٫۸۵||۴۰۷||۲۰۰۵-۰۱-۱۶||[http://www.city.imabari.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاواتاهاما، اهیمه]]||۴۰٬۰۱۰||۱۳۲٫۹۸||۳۰۱||۲۰۰۵-۰۳-۲۸||[http://www.city.yawatahama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایو، اهیمه]]||۳۸٬۸۹۰||۱۹۴٫۴۷||۲۰۰||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.iyo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اواجیما، اهیمه]]||۸۶٬۸۱۹||۴۶۹٫۵۲||۱۸۵||۲۰۰۵-۰۸-۰۱||[http://www.city.uwajima.ehime.jp/]
|}

==فوکوئی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080214003845/http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html 福井県の人口と世帯（推計）]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکوئی (شهر)|فوکوئی]]||۲۶۸٬۵۷۴||۵۳۶٫۱۷||۵۰۱||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.fukui.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوروگا، فوکوئی]]||۶۸٬۱۸۸||۲۵۰٫۷۵||۲۷۲||۱۹۳۷-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20220201023841/https://www.ton21.ne.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوباما، فوکوئی]]||۳۱٬۴۸۶||۲۳۲٫۸۶||۱۳۵||۱۹۵۱-۰۳-۳۰||[https://web.archive.org/web/20051013061933/http://www.city.obama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ono&lt;/span&gt;[[اونو، فوکوئی]]||۳۶٬۷۶۳||۸۷۲٫۳۰||۴۲٫۱||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[http://www.city.ono.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاتسویاما، فوکوئی]]||۲۶٬۳۳۳||۲۵۳٫۶۸||۱۰۴||۱۹۵۴-۰۹-۰۱||[http://www.city.katsuyama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سابائه، فوکوئی]]||۶۷٬۴۳۰||۸۴٫۷۵||۷۹۶||۱۹۵۵-۰۱-۱۵||[http://www.city.sabae.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آوارا، فوکوئی]]||۳۰٬۷۶۵||۱۱۶٫۹۹||۲۶۳||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[https://web.archive.org/web/20090413055722/http://www.city.awara.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اچیزن، فوکوئی]]||۸۷٬۱۱۶||۲۳۰٫۷۵||۳۷۸||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.echizen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکای، فوکوئی]]||۹۲٬۴۲۰||۲۰۹٫۹۱||۴۴۰||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.fukui-sakai.lg.jp/]
|}

==فوکوئوکا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080205185609/http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html 月報「福岡県の人口と世帯（推計）」]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکوئوکا (شهر)|فوکوئوکا]]||۱٬۴۳۰٬۳۷۱||۳۴۰٫۹۶||۴٬۱۹۵||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20020120213547/http://www.city.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کورومه، فوکوئوکا]]||۳۰۵٬۱۴۷||۲۲۹٫۸۴||۱٬۳۲۸||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.kurume.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omuta&lt;/span&gt;[[اوموتا، فوکوئوکا]]||۱۲۷٬۴۷۴||۸۱٫۵۵||۱٬۵۶۳||۱۹۱۷-۰۳-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050112081211/http://www.city.omuta.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nogata&lt;/span&gt;[[نوگاتا، فوکوئوکا]]||۵۷٬۳۱۹||۶۱٫۷۸||۹۲۸||۱۹۳۱-۰۱-۰۱||[http://www.city.nogata.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاگاوا، فوکوئوکا]]||۵۰٬۴۸۴||۵۴٫۵۲||۹۲۶||۱۹۴۳-۱۱-۰۳||[http://www.joho.tagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاناگاوا، فوکوئوکا]]||۷۲٬۷۹۸||۷۶٫۹۰||۹۴۷||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.yanagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یامه، فوکوئوکا]]||۴۲٬۲۴۱||۹۸٫۶۶||۴۲۸||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.yame.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیکوگو، فوکوئوکا]]||۴۸٬۲۸۱||۴۱٫۸۵||۱٬۱۵۴||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050911043927/http://www.city.chikugo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Okawa&lt;/span&gt;[[اوکاوا، فوکوئوکا]]||۳۸٬۲۶۶||۳۳٫۶۱||۱٬۱۳۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.okawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوکوهاشی، فوکوئوکا]]||۷۰٬۰۶۴||۶۹٫۸۳||۱٬۰۰۳||۱۹۵۴-۱۰-۱۰||[http://www.city.yukuhashi.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[بوزن، فوکوئوکا]]||۲۷٬۵۷۸||۱۱۱٫۱۷||۲۴۸||۱۹۵۵-۰۴-۱۰||[http://www.city.buzen.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناکامه، فوکوئوکا]]||۴۵٬۵۴۹||۱۵٫۹۸||۲٬۸۵۰||۱۹۵۸-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20000422061603/http://www.city.nakama.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kitakyushu&lt;/span&gt;[[کیتاکیوشو، فوکوئوکا]]||۹۸۶٬۹۹۸||۴۸۷٫۷۱||۲٬۰۲۴||۱۹۶۳-۰۲-۱۰||[https://web.archive.org/web/20031130211741/http://www.city.kitakyushu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogori&lt;/span&gt;[[اوگوری، فوکوئوکا]]||۵۸٬۴۶۰||۴۵٫۵۰||۱٬۲۸۵||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.ogori.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیکوشینو، فوکوئوکا]]||۹۸٬۹۱۴||۸۷٫۷۸||۱٬۱۲۷||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.chikushino.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاسوگا، فوکوئوکا]]||۱۰۷٬۸۴۵||۱۴٫۱۵||۷٬۶۲۲||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.kasuga.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Onojo&lt;/span&gt;[[اونوجو، فوکوئوکا]]||۹۴٬۰۳۷||۲۶٫۸۸||۳٬۴۹۸||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.onojo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موناکاتا، فوکوئوکا]]||۹۴٬۸۷۷||۱۱۹٫۶۶||۷۹۳||۱۹۸۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.munakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[دازایفو، فوکوئوکا]]||۶۸٬۵۶۱||۲۹٫۵۸||۲٬۳۱۸||۱۹۸۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030919150110/http://www2.city.dazaifu.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مائه‌بارو، فوکوئوکا]]||۶۸٬۰۲۵||۱۰۴٫۵۰||۶۵۱||۱۹۹۲-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20040828064434/http://www.city.maebaru.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوگا، فوکوئوکا]]||۵۷٬۰۸۴||۴۲٫۱۱||۱٬۳۵۶||۱۹۹۷-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070104031644/http://www.city.koga.fukuoka.jp/eng/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکوتسو، فوکوئوکا]]||۵۵٬۱۲۳||۵۲٫۷۰||۱٬۰۴۶||۲۰۰۵-۰۱-۲۴||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکیها، فوکوئوکا]]||۳۲٬۲۷۷||۱۱۷٫۵۵||۲۷۵||۲۰۰۵-۰۳-۲۰||[http://www.city.ukiha.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میاواکا، فوکوئوکا]]||۳۰٬۷۹۳||۱۳۹٫۹۹||۲۲۰||۲۰۰۶-۰۲-۱۱||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آساکورا، فوکوئوکا]]||۵۷٬۸۸۱||۲۴۶٫۷۳||۲۳۵||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.asakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزوکا، فوکوئوکا]]||۱۳۲٬۲۰۸||۲۱۴٫۱۳||۶۱۷||۲۰۰۶-۰۳-۲۶||[http://www.city.iizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاما، فوکوئوکا]]||۴۴٬۴۳۱||۱۳۵٫۱۸||۳۲۹||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.kama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میاما، فوکوئوکا]]||۴۲٬۲۱۹||۱۰۵٫۱۲||۴۰۲||۲۰۰۷-۰۱-۲۹||[http://www.city.miyama.lg.jp/]
|}

==فوکوشیما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120212135609/http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html ふくしま統計情報ボックス 福島県の推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آیزوواکاماتسو، فوکوشیما]]||۱۲۹٬۳۸۸||۳۸۳٫۰۳||۳۳۸||۱۸۹۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.aizuwakamatsu.fukushima.jp/.]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکوشیما (شهر)|فوکوشیما]]||۲۸۹٬۳۵۵||۷۴۶٫۴۳||۳۸۸||۱۹۰۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.fukushima.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koriyama&lt;/span&gt;[[کورییاما، فوکوشیما]]||۳۳۹٬۳۹۵||۷۵۷٫۰۶||۴۴۸||۱۹۲۴-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20170516201456/http://www.city.koriyama.fukushima.jp/063000/koho/yoran.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوکاگاوا، فوکوشیما]]||۸۰٬۳۳۶||۲۷۹٫۵۵||۲۸۷||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.sukagawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soma&lt;/span&gt;[[سوما، فوکوشیما]]||۳۸٬۵۴۳||۱۹۷٫۶۷||۱۹۵||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.soma.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایواکی، فوکوشیما]]||۳۴۹٬۹۴۷||۱٬۲۳۱٫۳۴||۲۸۴||۱۹۶۶-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100411210504/http://www.city.iwaki.fukushima.jp/gaikokugo/english/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تامورا، فوکوشیما]]||۴۲٬۲۲۱||۴۵۸٫۳۰||۹۲٫۱||۲۰۰۵-۰۳-۰۱||[http://www.city.tamura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیراکاوا، فوکوشیما]]||۶۵٬۶۶۵||۳۰۵٫۳۰||۲۱۵||۲۰۰۵-۱۱-۰۷||[http://www.city.shirakawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیهون‌ماتسو، فوکوشیما]]||۶۱٬۶۹۸||۳۴۴٫۶۵||۱۷۹||۲۰۰۵-۱۲-۰۱||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamisoma&lt;/span&gt;[[مینامی‌سوما، فوکوشیما]]||۷۱٬۷۶۱||۳۹۸٫۵۰||۱۸۰||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[داتا، فوکوشیما]]||۶۷٬۴۸۷||۲۶۵٫۱۰||۲۵۵||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20060110075417/http://www.city.date.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاکاتا، فوکوشیما]]||۵۴٬۶۸۴||۵۵۴٫۶۷||۹۸٫۶||۲۰۰۶-۰۱-۰۴||[http://www.city.kitakata.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موتومیا، فوکوشیما]]||۳۱٬۷۳۷||۸۷٫۹۴||۳۶۱||۲۰۰۷-۰۱-۰۱||[http://www.city.motomiya.lg.jp/]
|}

==گیفو==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071014004928/http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm#new 岐阜県統計課（岐阜県の人口・世帯数 調査結果）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گیفو (شهر)|گیفو]]||۴۱۲٬۷۷۹||۲۰۲٫۸۹||۲٬۰۳۴||۱۸۸۹-۰۷-۰۱||[http://www.city.gifu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogaki&lt;/span&gt;[[اوگاکی، گیفو]]||۱۶۳٬۰۴۷||۲۰۶٫۵۲||۷۸۹||۱۹۱۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.ogaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکایاما، گیفو]]||۹۴٬۸۷۹||۲٬۱۷۷٫۶۷||۴۳٫۶||۱۹۳۶-۱۱-۰۱||[http://www.city.takayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاجیمی، گیفو]]||۱۱۴٬۸۶۶||۹۱٫۲۴||۱٬۲۵۹||۱۹۴۰-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030927115157/http://www2.city.tajimi.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سکی، گیفو]]||۹۲٬۸۹۶||۴۷۲٫۸۴||۱۹۶||۱۹۵۰-۱۰-۱۵||[http://www.city.seki.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناکاتسوگاوا، گیفو]]||۸۳٬۱۱۶||۶۷۶٫۳۸||۱۲۳||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.nakatsugawa.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینو، گیفو]]||۲۲٬۹۱۲||۱۱۷٫۰۵||۱۹۶||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.mino.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میزونامی، گیفو]]||۴۱٬۵۵۶||۱۷۵٫۰۰||۲۳۷||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.mizunami.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاشیما، گیفو]]||۶۷٬۱۶۷||۵۳٫۶۴||۱٬۲۵۲||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20080914053231/http://www.city.hashima.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینوکامو، گیفو]]||۵۳٬۹۸۸||۷۴٫۸۱||۷۲۲||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070204112654/http://www.city.minokamo.gifu.jp/home/ENGLISH/e_top.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توکی، گیفو]]||۶۱٬۳۹۳||۱۱۶٫۰۱||۵۲۹||۱۹۵۵-۰۲-۰۱||[http://www.city.toki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاکامیگاهارا، گیفو]]||۱۴۵٬۱۲۶||۸۷٫۷۷||۱٬۶۵۳||۱۹۶۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کانی، گیفو]]||۹۹٬۳۱۸||۸۷٫۶۰||۱٬۱۳۴||۱۹۸۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20110820225543/http://www.city.kani.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماگاتا، گیفو]]||۲۹٬۸۵۷||۲۲۲٫۰۴||۱۳۴||۲۰۰۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.yamagata.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میزوهو، گیفو]]||۵۱٬۲۳۰||۲۸٫۱۸||۱٬۸۱۸||۲۰۰۳-۰۵-۰۱||[http://www.city.mizuho.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیدا، گیفو]]||۲۸٬۱۱۲||۷۹۲٫۳۱||۳۵٫۵||۲۰۰۴-۰۲-۰۱||[http://www.city.hida.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موتوسو، گیفو]]||۳۴٬۷۲۹||۳۷۴٫۵۷||۹۲٫۷||۲۰۰۴-۰۲-۰۱||[http://www.city.motosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gujo&lt;/span&gt;[[گوجو، گیفو]]||۴۶٬۳۳۸||۱٬۰۳۰٫۷۹||۴۵٫۰||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.gujo.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گرو، گیفو]]||۳۷٬۴۵۵||۸۵۱٫۰۶||۴۴٫۰||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.gero.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[انا، گیفو]]||۵۴٬۸۴۴||۵۰۴٫۱۹||۱۰۹||۲۰۰۴-۱۰-۲۵||[https://web.archive.org/web/20161020134059/http://www.city.ena.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کایزو، گیفو]]||۳۸٬۵۳۲||۱۱۲٫۳۱||۳۴۳||۲۰۰۵-۰۳-۲۸||[http://www.city.kaizu.lg.jp/]
|}

==گونما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071102214607/http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm 基本統計・群馬県移動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مائه‌باشی، گونما]]||۳۱۸٬۰۵۸||۲۴۱٫۲۲||۱٬۳۱۹||۱۸۹۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.maebashi.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاساکی، گونما]]||۳۴۱٬۸۳۸||۴۰۱٫۰۱||۸۵۲||۱۹۰۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.takasaki.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kiryu&lt;/span&gt;[[کیریو، گونما]]||۱۲۴٬۸۹۲||۲۷۴٫۵۷||۴۵۵||۱۹۲۱-۰۳-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030919163928/http://www.city.kiryu.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایسه‌ساکی، گونما]]||۲۰۴٬۲۴۰||۱۳۹٫۳۳||۱٬۴۶۶||۱۹۴۰-۰۹-۱۳||[http://www.city.isesaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[اوتا، گونما]]||۲۱۴٬۰۴۹||۱۷۶٫۴۹||۱٬۲۱۳||۱۹۴۸-۰۵-۰۳||[http://www.city.ota.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نوماتا، گونما]]||۵۲٬۳۱۹||۴۴۳٫۳۷||۱۱۸||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.numata.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاته‌بایاشی، گونما]]||۷۹٬۰۲۳||۶۰٫۹۸||۱٬۲۹۶||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tatebayashi.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجی‌اوکا، گونما]]||۶۸٬۷۱۰||۱۸۰٫۰۹||۳۸۲||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.fujioka.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیبوکاوا، گونما]]||۸۶٬۱۳۴||۲۴۰٫۴۲||۳۵۸||۲۰۰۶-۰۲-۲۰||[https://web.archive.org/web/20080604061226/http://www.city.shibukawa.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آنناکا، گونما]]||۶۲٬۲۷۰||۲۷۶٫۳۴||۲۲۵||۲۰۰۶-۰۳-۱۸||[https://web.archive.org/web/20070704214107/http://www.city.annaka.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تومی‌اوکا، گونما]]||۵۳٬۳۳۲||۱۲۲٫۹۰||۴۳۴||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.tomioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میدوری، گونما]]||۵۱٬۹۶۴||۲۰۸٫۲۳||۲۵۰||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.midori.gunma.jp/]
|}

==هیروشیما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080221101232/http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm 推計人口（甲調査）第３表]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیروشیما (شهر)|هیروشیما]]||۱٬۱۶۳٬۸۰۶||۹۰۵٫۱۳||۱٬۲۸۶||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اونومیچی، هیروشیما]]||۱۴۸٬۰۸۵||۲۸۴٫۸۵||۵۲۰||۱۸۹۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.onomichi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوره، هیروشیما]]||۲۴۶٬۱۱۸||۳۵۳٫۷۴||۶۹۶||۱۹۰۲-۱۰-۰۱||[http://www.city.kure.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکویاما، هیروشیما]]||۴۶۱٬۳۶۸||۵۱۸٫۰۷||۸۹۱||۱۹۱۶-۰۷-۰۱||[http://www.city.fukuyama.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میهارا، هیروشیما]]||۱۰۳٬۲۰۹||۴۷۱٫۰۳||۲۱۹||۱۹۳۶-۱۱-۱۵||[http://www.city.mihara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[فوجو، هیروشیما]]||۴۴٬۲۱۲||۱۹۵٫۷۱||۲۲۶||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.fuchu.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میوشی، هیروشیما]]||۵۸٬۲۶۴||۷۷۸٫۱۹||۷۴٫۹||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.miyoshi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shobara&lt;/span&gt;[[شوبارا، هیروشیما]]||۴۱٬۷۴۷||۱٬۲۴۶٫۶۰||۳۳٫۵||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.shobara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otake&lt;/span&gt;[[اوتاکه، هیروشیما]]||۲۹٬۶۶۵||۷۸٫۵۵||۳۷۸||۱۹۵۴-۰۹-۰۱||[http://www.city.otake.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکه‌هارا، هیروشیما]]||۲۹٬۸۰۳||۱۱۸٫۳۰||۲۵۲||۱۹۵۸-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20061107134922/http://www.city.takehara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌هیروشیما، هیروشیما]]||۱۸۷٬۷۱۱||۶۳۵٫۳۲||۲۹۵||۱۹۷۴-۰۴-۲۰||[http://www.city.higashihiroshima.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاتسوکاایچی، هیروشیما]]||۱۱۵٬۱۸۴||۴۸۹٫۳۶||۲۳۵||۱۹۸۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.hatsukaichi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکیتاکاتا، هیروشیما]]||۳۲٬۳۲۳||۵۳۷٫۷۹||۶۰٫۱||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.akitakata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اتاجیما، هیروشیما]]||۲۸٬۶۰۱||۱۰۰٫۹۷||۲۸۳||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.etajima.hiroshima.jp/]
|}

==هوکایدو==
* population:۲۰۰۷-۱۲-۳۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.hokkaido.lg.jp/sk/tuk/900brr/index.htm 住民基本台帳人口・世帯数&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساپورو، هوکایدو]]||۱٬۸۸۲٬۶۰۹||۱٬۱۲۱٫۱۲||۱٬۶۷۹||۱۹۲۲-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاکوداته، هوکایدو]]||۲۹۰٬۱۵۴||۶۷۷٫۸۹||۴۲۸||۱۹۲۲-۰۸-۰۱||[http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوتارو، هوکایدو]]||۱۳۸٬۸۷۶||۲۴۳٫۳۰||۵۷۱||۱۹۲۲-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030920134255/http://www.city.otaru.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آساهیکاوا، هوکایدو]]||۳۵۷٬۲۲۸||۷۴۷٫۶۰||۴۷۸||۱۹۲۲-۰۸-۰۱||[http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موروران، هوکایدو]]||۹۷٬۵۶۸||۸۰٫۶۵||۱٬۲۱۰||۱۹۲۲-۰۸-۰۱||[http://www.city.muroran.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوبیهیرو، هوکایدو]]||۱۷۰٬۰۶۶||۶۱۸٫۹۴||۲۷۵||۱۹۳۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.obihiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yubari&lt;/span&gt;[[یوباری، هوکایدو]]||۱۲٬۲۰۳||۷۶۳٫۲۰||۱۶٫۰||۱۹۴۳-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20020831161059/http://www.city.yubari.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایوامیزاوا، هوکایدو]]||۹۲٬۳۶۴||۴۸۱٫۱۰||۱۹۲||۱۹۴۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.iwamizawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آباشیری، هوکایدو]]||۴۰٬۳۴۱||۴۷۱٫۰۰||۸۵٫۶||۱۹۴۷-۰۲-۱۱||[http://www.city.abashiri.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[روموی، هوکایدو]]||۲۶٬۲۹۵||۲۹۷٫۴۴||۸۸٫۴||۱۹۴۷-۱۰-۰۱||[http://www.e-rumoi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توماکومای، هوکایدو]]||۱۷۳٬۹۸۶||۵۶۱٫۴۹||۳۱۰||۱۹۴۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.tomakomai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[واکانای، هوکایدو]]||۴۰٬۶۲۹||۷۶۰٫۸۳||۵۳٫۴||۱۹۴۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.wakkanai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[بیبای، هوکایدو]]||۲۷٬۸۴۹||۲۷۷٫۶۱||۱۰۰||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.bibai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آشی‌بتسو، هوکایدو]]||۱۸٬۳۱۰||۸۶۵٫۰۲||۲۱٫۲||۱۹۵۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.ashibetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ابتسو، هوکایدو]]||۱۲۳٬۶۷۱||۱۸۷٫۵۷||۶۵۹||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[http://www.city.ebetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکابیرا، هوکایدو]]||۱۳٬۸۷۴||۱۲۹٫۸۸||۱۰۷||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060220111235/http://www.city.akabira.hokkaido.jp/index.php 北海道赤平市ホームページ&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مومبتسو، هوکایدو]]||۲۵٬۸۷۳||۸۳۰٫۷۰||۳۱٫۱||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[http://mombetsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میکاسا، هوکایدو]]||۱۱٬۴۵۴||۳۰۲٫۶۴||۳۷٫۸||۱۹۵۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نمورو، هوکایدو]]||۳۰٬۸۸۲||۵۱۲٫۶۳||۶۰٫۲||۱۹۵۷-۰۸-۰۱||[http://www.city.nemuro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیتوسه، هوکایدو]]||۹۲٬۹۲۴||۵۹۴٫۹۵||۱۵۶||۱۹۵۸-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20160905165529/http://www.city.chitose.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکیکاوا، هوکایدو]]||۴۴٬۸۹۵||۱۱۵٫۸۲||۳۸۸||۱۹۵۸-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100309110101/http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/soumubu/kikaku/kouryu/englishindex.jsp]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوناگاوا، هوکایدو]]||۱۹٬۶۴۱||۷۸٫۶۹||۲۵۰||۱۹۵۸-۰۷-۰۱||[http://www.city.sunagawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوتاشینای، هوکایدو]]||۴٬۹۸۸||۵۵٫۹۹||۸۹٫۱||۱۹۵۸-۰۷-۰۱||[http://www.city.utashinai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکاگاوا، هوکایدو]]||۲۴٬۷۷۷||۵۲۹٫۲۳||۴۶٫۸||۱۹۶۳-۰۵-۰۱||[https://web.archive.org/web/20091231134526/http://www.city.fukagawa.hokkaido.jp/web/info/english/index.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فورانو، هوکایدو]]||۲۴٬۸۹۰||۶۰۰٫۹۷||۴۱٫۴||۱۹۶۶-۰۵-۰۱||[http://www.city.furano.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نوبوریبتسو، هوکایدو]]||۵۳٬۳۴۰||۲۱۲٫۱۱||۲۵۱||۱۹۷۰-۰۸-۰۱||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[انیوا، هوکایدو]]||۶۸٬۶۰۴||۲۹۴٫۸۷||۲۳۳||۱۹۷۰-۱۱-۰۱||[http://www.city.eniwa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[داته، هوکایدو]]||۳۷٬۴۷۶||۴۴۴٫۲۸||۸۴٫۴||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.date.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاهیروشیما، هوکایدو]]||۶۱٬۰۹۴||۱۱۸٫۵۴||۵۱۵||۱۹۹۶-۰۹-۰۱||[http://www.city.kitahiroshima.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایشیکاری، هوکایدو]]||۶۱٬۴۷۴||۷۲۱٫۸۶||۸۵٫۲||۱۹۹۶-۰۹-۰۱||[http://www.city.ishikari.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیبتسو، هوکایدو]]||۲۳٬۱۹۷||۱٬۱۱۹٫۲۹||۲۰٫۷||۲۰۰۵-۰۹-۰۱||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوشیرو، هوکایدو]]||۱۹۰٬۸۹۰||۱٬۳۶۲٫۷۵||۱۴۰||۲۰۰۵-۱۰-۱۱||[https://web.archive.org/web/20060323035246/http://www.city.kushiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هوکوتو، هوکایدو]]||۴۹٬۵۰۶||۳۹۷٫۳۰||۱۲۵||۲۰۰۶-۰۲-۰۱||[http://www.city.hokuto.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتامی، هوکایدو]]||۱۲۷٬۳۲۸||۱٬۴۲۷٫۵۶||۸۹٫۲||۲۰۰۶-۰۳-۰۵||[http://www.city.kitami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نایورو، هوکایدو]]||۳۱٬۳۰۰||۵۳۵٫۲۳||۵۸٫۵||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.nayoro.lg.jp/]
|}

==هیوگو==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071013000756/http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html 兵庫県/推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوبه، هیوگو]]||۱٬۵۳۰٬۸۴۷||۵۵۲٫۲۳||۲٬۷۷۲||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20170924181253/http://www.city.kobe.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیمه‌جی، هیوگو]]||۵۳۶٬۱۷۰||۵۳۴٫۲۷||۱٬۰۰۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20190907223328/http://www.city.himeji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آماگاساکی، هیوگو]]||۴۶۱٬۲۰۲||۴۹٫۷۷||۹٬۲۶۷||۱۹۱۶-۰۴-۰۱||[http://www.city.amagasaki.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکاشی، هیوگو]]||۲۹۲٬۱۶۲||۴۹٫۲۴||۵٬۹۳۳||۱۹۱۹-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031019194909/http://www.city.akashi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیشی‌نومیا، هیوگو]]||۴۷۷٬۰۵۶||۹۹٫۹۶||۴٬۷۷۲||۱۹۲۵-۰۴-۰۱||[http://www.nishi.or.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آشیا، هیوگو]]||۹۲٬۸۲۸||۱۸٫۴۷||۵٬۰۲۶||۱۹۴۰-۱۱-۱۰||[https://web.archive.org/web/20090627031903/http://www.city.ashiya.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایتامی، هیوگو]]||۱۹۴٬۴۸۸||۲۴٫۹۷||۷٬۷۸۹||۱۹۴۰-۱۱-۱۰||[http://www.city.itami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آیویی، هیوگو]]||۳۱٬۹۷۳||۹۰٫۴۵||۳۵۳||۱۹۴۲-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050827184359/http://www.city.aioi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویواوکا، هیوگو]]||۸۷٬۵۵۵||۶۹۷٫۶۶||۱۲۵||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.toyooka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاکوگاوا، هیوگو]]||۲۶۷٬۶۳۱||۱۳۸٫۵۱||۱٬۹۳۲||۱۹۵۰-۰۶-۱۵||[https://web.archive.org/web/20030930010510/http://www.city.kakogawa.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ako&lt;/span&gt;[[آکو، هیوگو]]||۵۱٬۲۷۷||۱۲۶٫۸۸||۴۰۴||۱۹۵۱-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050822230242/http://www.city.ako.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکارازوکا، هیوگو]]||۲۲۲٬۰۷۱||۱۰۱٫۸۰||۲٬۱۸۱||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100323000426/http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/foreign/en/index.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میکی، هیوگو]]||۸۳٬۲۴۴||۱۷۶٫۵۸||۴۷۱||۱۹۵۴-۰۶-۰۱||[http://www.city.miki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاساگو، هیوگو]]||۹۴٬۱۹۸||۳۴٫۴۰||۲٬۷۳۸||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100111064811/http://www.city.takasago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاوانیشی، هیوگو]]||۱۵۷٬۴۶۱||۵۳٫۴۴||۲٬۹۴۷||۱۹۵۴-۰۸-۰۱||[http://www.city.kawanishi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اونو، هیوگو]]||۴۹٬۶۶۴||۹۲٫۹۲||۵۳۴||۱۹۵۴-۱۲-۰۱||[http://www.city.ono.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساندا، هیوگو]]||۱۱۳٬۶۰۰||۲۱۰٫۲۲||۵۴۰||۱۹۵۸-۰۷-۰۱||[http://www.city.sanda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاسای، هیوگو]]||۴۸٬۴۳۵||۱۵۰٫۹۵||۳۲۱||۱۹۶۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.kasai.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساسایاما، هیوگو]]||۴۴٬۳۴۵||۳۷۷٫۶۱||۱۱۷||۱۹۹۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100205231832/http://www.city.sasayama.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یابو، هیوگو]]||۲۷٬۴۲۸||۴۲۲٫۷۸||۶۴٫۹||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.yabu.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تامبا، هیوگو]]||۶۹٬۲۳۳||۴۹۳٫۲۸||۱۴۰||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050519012346/http://www.city.tamba.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینامی‌آواجی، هیوگو]]||۵۱٬۰۶۹||۲۲۹٫۱۸||۲۲۳||۲۰۰۵-۰۱-۱۱||[http://www.city.minamiawaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آساگو، هیوگو]]||۳۴٬۰۸۴||۴۰۲٫۹۸||۸۴٫۶||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.asago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آواجی، هیوگو]]||۴۷٬۸۴۹||۱۸۴٫۲۱||۲۶۰||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.awaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiso&lt;/span&gt;[[شیسو، هیوگو]]||۴۲٬۳۰۲||۶۵۸٫۶۰||۶۴٫۲||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.shiso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیشی‌واکی، هیوگو]]||۴۳٬۱۲۶||۱۳۲٫۴۷||۳۲۶||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050831112740/http://www.city.nishiwaki.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاتسونو، هیوگو]]||۸۰٬۹۸۸||۲۱۰٫۹۳||۳۸۴||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100111070620/http://www.city.tatsuno.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوموتو، هیوگو]]||۴۸٬۶۳۱||۱۸۲٫۴۷||۲۶۷||۲۰۰۶-۰۲-۱۱||[https://web.archive.org/web/20100111034013/http://www.city.sumoto.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kato&lt;/span&gt;[[کاتو، هیوگو]]||۳۹٬۹۳۵||۱۵۷٫۴۹||۲۵۴||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.kato.lg.jp/]
|}

==ایباراکی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080325190656/http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm 茨城県の人口と世帯（推計）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میتو، ایباراکی]]||۲۶۴٬۰۶۲||۲۱۷٫۴۳||۱٬۲۱۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.mito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیتاچی، ایباراکی]]||۱۹۵٬۸۴۴||۲۲۵٫۵۵||۸۶۸||۱۹۳۹-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050904224525/http://www.city.hitachi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوچی‌اورا، ایباراکی]]||۱۴۳٬۹۸۶||۱۱۳٫۸۲||۱٬۲۶۵||۱۹۴۰-۱۱-۰۳||[http://www.city.tsuchiura.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yuki&lt;/span&gt;[[یوکی، ایباراکی]]||۵۲٬۰۶۵||۶۵٫۸۴||۷۹۱||۱۹۵۴-۰۳-۱۵||[http://www.city.yuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ryugasaki&lt;/span&gt;[[ریوگاساکی، ایباراکی]]||۷۹٬۲۹۵||۷۸٫۲۰||۱٬۰۱۴||۱۹۵۴-۰۳-۲۰||&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080918222403/http://www.city.ryugasaki.ibaraki.jp/toppage.html&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیموتسوما، ایباراکی]]||۴۵٬۹۱۸||۸۰٫۸۸||۵۶۸||۱۹۵۴-۰۶-۰۱||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joso&lt;/span&gt;[[جوسو، ایباراکی]]||۶۵٬۸۵۸||۱۲۳٫۵۲||۵۳۳||۱۹۵۴-۰۷-۱۰||[http://www.city.joso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiota&lt;/span&gt;[[هیتاچی‌اوتا، ایباراکی]]||۵۸٬۴۶۱||۳۷۲٫۰۱||۱۵۷||۱۹۵۴-۰۷-۱۵||[http://www.city.hitachiota.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاهاگی، ایباراکی]]||۳۲٬۰۳۱||۱۹۳٫۶۵||۱۶۵||۱۹۵۴-۱۱-۲۳||[http://www.city.takahagi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاایباراکی، ایباراکی]]||۴۸٬۴۳۷||۱۸۶٫۵۵||۲۶۰||۱۹۵۶-۰۳-۳۱||[https://web.archive.org/web/20080208195100/http://www.city-kitaibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توریده، ایباراکی]]||۱۰۹٬۹۵۳||۶۹٫۹۶||۱٬۵۷۲||۱۹۷۰-۱۰-۰۱||[http://www.city.toride.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوشیکو، ایباراکی]]||۷۹٬۲۵۴||۵۸٫۸۸||۱٬۳۴۶||۱۹۸۶-۰۶-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031013035340/http://www.city.ushiku.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوکوبا، ایباراکی]]||۲۰۷٬۳۱۴||۲۸۴٫۰۷||۷۳۰||۱۹۸۷-۱۱-۳۰||[https://web.archive.org/web/20050826064935/http://www.city.tsukuba.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیتاچیناکا، ایباراکی]]||۱۵۵٬۳۳۸||۹۹٫۰۴||۱٬۵۶۸||۱۹۹۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.hitachinaka.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشیما، ایباراکی]]||۶۵٬۱۹۳||۹۲٫۹۶||۷۰۱||۱۹۹۵-۰۹-۰۱||[http://www.city.kashima.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایتاکو، ایباراکی]]||۳۱٬۱۰۳||۶۲٫۶۷||۴۹۶||۲۰۰۱-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100323085419/http://www.city.itako.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موریا، ایباراکی]]||۵۷٬۷۹۳||۳۵٫۶۳||۱٬۶۲۲||۲۰۰۲-۰۲-۰۲||[http://www.city.moriya.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiomiya&lt;/span&gt;[[هیتاچی‌اومیا، ایباراکی]]||۴۶٬۷۲۹||۳۴۸٫۳۸||۱۳۴||۲۰۰۴-۱۰-۱۶||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناکا، ایباراکی]]||۵۴٬۶۱۸||۹۷٫۸۰||۵۵۸||۲۰۰۵-۰۱-۲۱||[https://web.archive.org/web/20160823124000/http://www.city.naka.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bando&lt;/span&gt;[[باندو، ایباراکی]]||۵۷٬۱۲۸||۱۲۳٫۱۸||۴۶۴||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city.bando.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایناشیکی، ایباراکی]]||۴۸٬۱۲۵||۱۷۸٫۱۲||۲۷۰||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city.inashiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیکوسی، ایباراکی]]||۱۱۰٬۸۱۳||۲۰۵٫۳۵||۵۴۰||۲۰۰۵-۰۳-۲۸||[http://www.city.chikusei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاسومیگائورا، ایباراکی]]||۴۴٬۴۵۰||۱۱۸٫۷۷||۳۷۴||۲۰۰۵-۰۳-۲۸||[https://web.archive.org/web/20081017095928/http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامیسو، ایباراکی]]||۹۳٬۵۳۸||۱۴۷٫۲۴||۶۳۵||۲۰۰۵-۰۸-۰۱||[http://www.city.kamisu.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نامه‌گاتا، ایباراکی]]||۳۹٬۱۱۷||۱۶۶٫۳۳||۲۳۵||۲۰۰۵-۰۹-۰۲||[http://www.city.namegata.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوگا، ایباراکی]]||۱۴۴٬۳۹۲||۱۲۳٫۵۸||۱٬۱۶۸||۲۰۰۵-۰۹-۱۲||[http://www.city.ibaraki-koga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایشی‌اوکا، ایباراکی]]||۸۰٬۵۰۲||۲۱۳٫۳۸||۳۷۷||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20081220154144/http://city.ishioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکوراگاوا، ایباراکی]]||۴۷٬۴۸۰||۱۷۹٫۷۸||۲۶۴||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هوکوتا، ایباراکی]]||۵۰٬۸۶۹||۲۰۳٫۹۰||۲۴۹||۲۰۰۵-۱۰-۱۱||[http://www.city.hokota.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاساما، ایباراکی]]||۸۰٬۶۴۶||۲۴۰٫۲۷||۳۳۶||۲۰۰۶-۰۳-۱۹||[http://www.city.kasama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوکوبامیرای، ایباراکی]]||۴۱٬۹۵۷||۷۹٫۱۴||۵۳۰||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.tsukubamirai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اومیتاما، ایباراکی]]||۵۲٬۸۳۴||۱۴۰٫۲۱||۳۷۷||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.omitama.lg.jp/]
|}

==ایشیکاوا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.ishikawa.jp/search/min.asp?sc_id=10 いしかわ統計指標ランド 石川県の統計情報ポータルサイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کانازاوا، ایشیکاوا]]||۴۵۵٬۵۹۵||۴۶۷٫۷۷||۹۷۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www4.city.kanazawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نانائو، ایشیکاوا]]||۶۰٬۱۴۰||۳۱۷٫۹۶||۱۸۹||۱۹۳۹-۰۷-۲۰||[http://www.city.nanao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوماتسو، ایشیکاوا]]||۱۰۹٬۲۸۵||۳۷۱٫۱۳||۲۹۴||۱۹۴۰-۱۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031018035511/http://www.city.komatsu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوزو، ایشیکاوا]]||۱۷٬۱۱۱||۲۴۷٫۲۰||۶۹٫۲||۱۹۵۴-۰۷-۱۵||[http://www.city.suzu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاکویی، ایشیکاوا]]||۲۳٬۹۶۳||۸۱٫۹۶||۲۹۲||۱۹۵۸-۰۷-۰۱||[http://www.city.hakui.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاهوکو، ایشیکاوا]]||۳۴٬۷۴۷||۶۴٫۷۶||۵۳۷||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.kahoku.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاکوسان، ایشیکاوا]]||۱۱۰٬۵۶۳||۷۵۵٫۱۷||۱۴۶||۲۰۰۵-۰۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070219135937/http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نومی، ایشیکاوا]]||۴۸٬۱۰۶||۸۳٫۸۵||۵۷۴||۲۰۰۵-۰۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20090521152917/http://www.city.nomi.ishikawa.jp/english/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاگا، ایشیکاوا]]||۷۳٬۷۴۵||۳۰۶٫۰۰||۲۴۱||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.kaga.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[واجیما، ایشیکاوا]]||۳۱٬۵۳۲||۴۲۶٫۲۵||۷۴٫۰||۲۰۰۶-۰۲-۰۱||[http://www.city.wajima.ishikawa.jp/]
|}

==ایواته==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060218143311/http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 毎月人口推計の概要]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موریوکا، ایواته]]||۲۹۹٬۷۴۶||۸۸۶٫۴۷||۳۳۸||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.morioka.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاماایشی، ایواته]]||۴۱٬۳۴۸||۴۴۱٫۴۲||۹۳٫۷||۱۹۳۷-۰۵-۰۵||[http://www.city.kamaishi.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ofunato&lt;/span&gt;[[اوفوناتو، ایواته]]||۴۲٬۱۱۹||۳۲۳٫۲۸||۱۳۰||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.ofunato.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ریکوزنتاکاتا، ایواته]]||۲۳٬۹۶۱||۲۳۲٫۲۹||۱۰۳||۱۹۵۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.rikuzentakata.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاکامی، ایواته]]||۹۴٬۸۰۶||۴۳۷٫۵۵||۲۱۷||۱۹۹۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.kitakami.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میاکو، ایواته]]||۵۸٬۳۴۲||۶۹۶٫۸۲||۸۳٫۷||۲۰۰۵-۰۶-۰۶||[http://www.city.miyako.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاچیمانتای، ایواته]]||۲۹٬۹۹۳||۸۶۲٫۲۵||۳۴٫۸||۲۰۰۵-۰۹-۰۱||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایچینوسکی، ایواته]]||۱۲۳٬۱۵۵||۱٬۱۳۳٫۱۰||۱۰۹||۲۰۰۵-۰۹-۲۰||[http://www.city.ichinoseki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tono&lt;/span&gt;[[تونو، ایواته]]||۳۰٬۵۸۷||۸۲۵٫۶۲||۳۷٫۰||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.tono.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاناماکی، ایواته]]||۱۰۳٬۷۱۸||۹۰۸٫۳۲||۱۱۴||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.hanamaki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نینوهه، ایواته]]||۳۰٬۶۸۵||۴۲۰٫۳۱||۷۳٫۰||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100309140524/http://www.city.ninohe.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oshu&lt;/span&gt;[[اوشو، ایواته]]||۱۲۸٬۲۷۳||۹۹۳٫۳۵||۱۲۹||۲۰۰۶-۰۲-۲۰||[http://www.city.oshu.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوجی، ایواته]]||۳۷٬۸۲۴||۶۲۳٫۱۴||۶۰٫۷||۲۰۰۶-۰۳-۰۶||[http://www.city.kuji.iwate.jp/]
|}

==کاگاوا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080129073738/http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm 統計速報(香川県推計人口及び人口移動)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاماتسو، کاگاوا]]||۴۱۸٬۵۵۷||۳۷۵٫۱۱||۱٬۱۱۶||۱۸۹۰-۰۲-۱۵||[http://www.city.takamatsu.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماروگامه، کاگاوا]]||۱۱۰٬۵۵۰||۱۱۱٫۷۹||۹۸۹||۱۸۹۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.marugame.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکایده، کاگاوا]]||۵۶٬۵۰۱||۹۲٫۴۶||۶۱۱||۱۹۴۲-۰۷-۰۱||[http://www.city.sakaide.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zentsuji&lt;/span&gt;[[زنتسوجی، کاگاوا]]||۳۵٬۱۸۰||۳۹٫۸۸||۸۸۲||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.zentsuji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سان‌اوکی، کاگاوا]]||۵۴٬۸۳۲||۱۵۸٫۹۰||۳۴۵||۲۰۰۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.sanuki.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌کاگاوا، کاگاوا]]||۳۴٬۹۵۳||۱۵۳٫۳۵||۲۲۸||۲۰۰۳-۰۴-۰۱||[http://www.higashikagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میتویا، کاگاوا]]||۶۹٬۹۹۷||۲۲۲٫۶۶||۳۱۴||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.mitoyo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کان‌اونجی، کاگاوا]]||۶۴٬۰۲۰||۱۱۷٫۴۷||۵۴۵||۲۰۰۷-۰۳-۱۲||[http://www.city.kanonji.kagawa.jp/]
|}

==کاگوشیما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080311024207/http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html 鹿児島県毎月推計人口]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاگوشیما (شهر)|کاگوشیما]]||۶۰۵٬۱۹۶||۵۴۷٫۰۶||۱٬۱۰۶||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20130119192827/http://www.city.kagoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کانویا، کاگوشیما]]||۱۰۵٬۶۷۳||۴۴۸٫۳۳||۲۳۶||۱۹۴۱-۰۵-۲۷||[https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/]  
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماکورازاکی، کاگوشیما]]||۲۴٬۴۰۰||۷۴٫۸۸||۳۲۶||۱۹۴۹-۰۹-۰۱||[http://www.city.makurazaki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکونه، کاگوشیما]]||۲۴٬۱۶۶||۱۳۴٫۳۰||۱۸۰||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20130202014736/http://www.city.akune.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزومی، کاگوشیما]]||۵۶٬۸۵۱||۳۳۰٫۰۶||۱۷۲||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030928012037/http://www.city.izumi.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Okuchi&lt;/span&gt;[[اوکوچی، کاگوشیما]]||۲۱٬۵۰۴||۲۹۱٫۸۹||۷۳٫۷||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20040323151701/http://www.city.okuchi.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایبوسوکی، کاگوشیما]]||۴۵٬۴۵۵||۱۴۹٫۰۱||۳۰۵||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینامی‌ساتسوما، کاگوشیما]]||۴۰٬۳۸۶||۲۸۳٫۳۵||۱۴۳||۱۹۵۴-۰۷-۱۵||[https://web.archive.org/web/20141023213442/http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیشینواوموته، کاگوشیما]]||۱۷٬۶۶۶||۲۰۵٫۷۵||۸۵٫۹||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031011212628/http://www.city.nishinoomote.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تارومیزو، کاگوشیما]]||۱۸٬۰۷۸||۱۶۲٫۰۱||۱۱۲||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070222130952/http://www.city.tarumizu.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساتسوماسندای، کاگوشیما]]||۱۰۰٬۷۳۰||۶۸۳٫۵۰||۱۴۷||۲۰۰۴-۱۰-۱۲||[https://web.archive.org/web/20041020012842/http://www.city.satsumasendai.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیوکی، کاگوشیما]]||۵۱٬۴۷۲||۲۵۳٫۰۶||۲۰۳||۲۰۰۵-۰۵-۰۱||[https://web.archive.org/web/20130120013939/http://www.city.hioki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوئو، کاگوشیما]]||۴۱٬۱۷۹||۳۹۰٫۳۹||۱۰۵||۲۰۰۵-۰۷-۰۱||[http://www.city.soo.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایچیکی‌کوشیکینو، کاگوشیما]]||۳۲٬۰۷۹||۱۱۲٫۰۴||۲۸۶||۲۰۰۵-۱۰-۱۱||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیریشیما، کاگوشیما]]||۱۲۷٬۷۲۶||۶۰۳٫۶۸||۲۱۲||۲۰۰۵-۱۱-۰۷||[http://www.city-kirishima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیبوشی، کاگوشیما]]||۳۴٬۱۰۵||۲۸۹٫۹۳||۱۱۸||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20140623232216/http://www.city.shibushi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آمامی، کاگوشیما]]||۴۸٬۱۱۶||۳۰۶٫۲۰||۱۵۷||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[https://web.archive.org/web/20060424051319/http://www.city.amami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamikyushu&lt;/span&gt;[[مینامی‌کیوشو، کاگوشیما]]||۴۰٬۸۹۱||۳۵۷٫۸۵||۱۱۴||۲۰۰۷-۱۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20120620135941/http://www.city.minamikyushu.lg.jp/]
|}

==کاناگاوا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html 神奈川県の人口と世帯: 神奈川県&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوکوهاما، کاناگاوا]]||۳٬۶۳۱٬۲۳۶||۴۳۷٫۳۸||۸٬۳۰۲||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.yokohama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوکوسوکا، کاناگاوا]]||۴۲۱٬۳۹۷||۱۰۰٫۶۸||۴٬۱۸۶||۱۹۰۷-۰۲-۱۵||[http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاواساکی، کاناگاوا]]||۱٬۳۷۳٬۶۳۰||۱۴۲٫۷۰||۹٬۶۲۶||۱۹۲۴-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20210116064233/http://www.city.kawasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیراتسوکا، کاناگاوا]]||۲۶۰٬۴۱۹||۶۷٫۸۳||۳٬۸۳۹||۱۹۳۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.hiratsuka.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاماکورا، کاناگاوا]]||۱۷۳٬۵۸۸||۳۹٫۶۰||۴٬۳۸۴||۱۹۳۹-۱۱-۰۳||[http://www.city.kamakura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجیساوا، کاناگاوا]]||۴۰۲٬۶۲۸||۶۹٫۵۱||۵٬۷۹۲||۱۹۴۰-۱۰-۰۱||[http://www.city.fujisawa.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوداوارا، کاناگاوا]]||۱۹۸٬۸۴۱||۱۱۴٫۰۹||۱٬۷۴۳||۱۹۴۰-۱۲-۲۰||[http://www.city.odawara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیگاساکی، کاناگاوا]]||۲۳۱٬۰۰۵||۳۵٫۷۱||۶٬۴۶۹||۱۹۴۷-۱۰-۰۱||[http://www.city.chigasaki.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[زوشی، کاناگاوا]]||۵۸٬۶۵۴||۱۷٫۳۴||۳٬۳۸۳||۱۹۵۴-۰۴-۱۵||[http://www.city.zushi.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساگامیهارا، کاناگاوا]]||۷۰۶٬۳۴۲||۳۲۸٫۸۴||۲٬۱۴۸||۱۹۵۴-۱۱-۲۰||[http://www.city.sagamihara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میورا، کاناگاوا]]||۴۹٬۳۷۱||۳۲٫۲۸||۱٬۵۲۹||۱۹۵۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.miura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هادانو، کاناگاوا]]||۱۶۹٬۲۰۱||۱۰۳٫۶۱||۱٬۶۳۳||۱۹۵۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.hadano.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آتسوگی، کاناگاوا]]||۲۲۵٬۱۶۳||۹۳٫۸۳||۲٬۴۰۰||۱۹۵۵-۰۲-۰۱||[http://www.city.atsugi.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماتو، کاناگاوا]]||۲۲۳٬۱۲۷||۲۷٫۰۶||۸٬۲۴۶||۱۹۵۹-۰۲-۰۱||[http://www.city.yamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایسه‌هارا، کاناگاوا]]||۱۰۰٬۷۷۹||۵۵٫۵۲||۱٬۸۱۵||۱۹۷۱-۰۳-۰۱||[http://www.city.isehara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ابینا، کاناگاوا]]||۱۲۶٬۰۳۵||۲۶٫۴۸||۴٬۷۶۰||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.ebina.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[زاما، کاناگاوا]]||۱۲۷٬۵۸۲||۱۷٫۵۸||۷٬۲۵۷||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.zama.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینامی‌آشیگارا، کاناگاوا]]||۴۴٬۲۸۵||۷۶٫۹۳||۵۷۶||۱۹۷۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.minamiashigara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آیاسه، کاناگاوا]]||۸۲٬۰۸۳||۲۲٫۲۸||۳٬۶۸۴||۱۹۷۸-۱۱-۰۱||[http://www.city.ayase.kanagawa.jp/]
|}

==کوچی==
* population:۲۰۰۸-۰۲-۲۹&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080226085040/http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm 住民基本台帳人口移動]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kochi&lt;/span&gt;[[کوچی (شهر)|کوچی]]||۳۴۲٬۹۴۴||۳۰۹٫۲۲||۱٬۱۰۹||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.kochi.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوکومو، کوچی]]||۲۳٬۷۷۱||۲۸۶٫۱۱||۸۳٫۱||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.sukumo.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکی، کوچی]]||۲۰٬۵۵۵||۳۱۷٫۳۴||۶۴٫۸||۱۹۵۴-۰۸-۰۱||[http://www.city.aki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توساشیمیزو، کوچی]]||۱۷٬۴۲۱||۲۶۶٫۵۴||۶۵٫۴||۱۹۵۴-۰۸-۰۱||[http://www.city.tosashimizu.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوساکی، کوچی]]||۲۵٬۶۷۹||۱۳۵٫۴۶||۱۹۰||۱۹۵۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.susaki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توسا، کوچی]]||۲۹٬۷۲۶||۹۱٫۵۹||۳۲۵||۱۹۵۹-۰۱-۰۱||&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20051212060935/http://www.inforyoma.or.jp/tosashi/&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موروتو، کوچی]]||۱۷٬۶۸۳||۲۴۸٫۲۵||۷۱٫۲||۱۹۵۹-۰۳-۰۱||[http://www.city.muroto.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نانکوکو، کوچی]]||۵۰٬۳۱۵||۱۲۵٫۳۵||۴۰۱||۱۹۵۹-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031008163502/http://www.city.nankoku.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیمانتو، کوچی]]||۳۷٬۱۸۲||۶۳۲٫۴۲||۵۸٫۸||۲۰۰۵-۰۴-۱۰||[http://www.city.shimanto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامی، کوچی]]||۲۹٬۱۴۴||۵۳۸٫۲۲||۵۴٫۱||۲۰۰۶-۰۳-۰۱||[https://web.archive.org/web/20121031134322/http://www.city.kami.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[کونان، کوچی]]||۳۴٬۰۸۴||۱۲۶٫۴۹||۲۶۹||۲۰۰۶-۰۳-۰۱||[http://www.city.kochi-konan.lg.jp/]
|}

==کوماموتو==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://archive.is/20011120195824/http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm 熊本県の人口と世帯数 月報&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
 !نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوماموتو (شهر)|کوماموتو]]||۶۷۰٬۳۴۸||۲۶۷٫۲۳||۲٬۵۰۹||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030423003228/http://www.city.kumamoto.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاتسوشیرو، کوماموتو]]||۱۳۴٬۴۹۱||۶۸۰٫۵۹||۱۹۸||۱۹۴۰-۰۹-۰۱||[http://www.city.yatsushiro.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیتویوشی، کوماموتو]]||۳۶٬۵۵۶||۲۱۰٫۵۵||۱۷۴||۱۹۴۲-۰۲-۱۱||[https://web.archive.org/web/20100401162749/http://www.city.hitoyoshi.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آرائو، کوماموتو]]||۵۵٬۵۰۵||۵۷٫۱۵||۹۷۱||۱۹۴۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050829091234/http://www.city.arao.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میناماتا، کوماموتو]]||۲۸٬۱۲۳||۱۶۲٫۸۸||۱۷۳||۱۹۴۹-۰۴-۰۱||[http://www.minamatacity.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تامانا، کوماموتو]]||۷۰٬۷۴۷||۱۵۲٫۵۵||۴۶۴||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tamana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماگا، کوماموتو]]||۵۶٬۷۴۱||۲۹۹٫۶۷||۱۸۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050126040213/http://city.yamaga.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیکوچی، کوماموتو]]||۵۱٬۴۷۱||۲۷۶٫۶۶||۱۸۶||۱۹۵۸-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20110919121754/http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوتو، کوماموتو]]||۳۷٬۸۹۷||۷۴٫۱۹||۵۱۱||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20120716212732/http://www.city.uto.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامی‌آماکوسا، کوماموتو]]||۳۱٬۰۵۱||۱۲۶٫۱۳||۲۴۶||۲۰۰۴-۰۳-۳۱||[https://web.archive.org/web/20090224085647/http://www.kamiamakusa-c.kumamoto-sgn.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکی، کوماموتو]]||۶۲٬۷۱۸||۱۸۸٫۵۶||۳۳۳||۲۰۰۵-۰۱-۱۵||[http://www.city.uki.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آسو، کوماموتو]]||۲۹٬۱۴۹||۳۷۶٫۲۵||۷۷٫۵||۲۰۰۵-۰۲-۱۱||[http://www.city.aso.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshi&lt;/span&gt;[[کوشی، کوماموتو]]||۵۳٬۴۹۰||۵۳٫۱۷||۱٬۰۰۶||۲۰۰۶-۰۲-۲۷||[http://www.city.koshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آماکوسا، کوماموتو]]||۹۳٬۰۴۷||۶۸۳٫۱۷||۱۳۶||۲۰۰۶-۰۳-۲۷||[http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/]
|}

==کیوتو==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080225175115/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیوتو (شهر)|کیوتو]]||۱٬۴۶۸٬۹۰۶||۸۲۷٫۹۰||۱٬۷۷۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.kyoto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکوچی‌یاما، کیوتو]]||۸۰٬۸۳۶||۵۵۲٫۵۷||۱۴۶||۱۹۳۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.fukuchiyama.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مایزورو، کیوتو]]||۹۰٬۴۶۱||۳۴۲٫۱۵||۲۶۴||۱۹۴۳-۰۵-۲۷||[http://www.city.maizuru.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آیابه، کیوتو]]||۳۷٬۰۸۱||۳۴۷٫۱۱||۱۰۷||۱۹۵۰-۰۸-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070210163241/http://www.city.ayabe.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوجی، کیوتو]]||۱۹۱٬۲۹۷||۶۷٫۵۵||۲٬۸۳۲||۱۹۵۱-۰۳-۰۱||[http://www.city.uji.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میازو، کیوتو]]||۲۰٬۵۶۵||۱۶۹٫۳۲||۱۲۱||۱۹۵۴-۰۶-۰۱||[http://www.city.miyazu.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامه‌اوکا، کیوتو]]||۹۳٬۶۴۱||۲۲۴٫۹۰||۴۱۶||۱۹۵۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.kameoka.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joyo&lt;/span&gt;[[جویو، کیوتو]]||۸۰٬۷۹۵||۳۲٫۷۴||۲٬۴۶۸||۱۹۷۲-۰۵-۰۳||[http://www.city.joyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Muko&lt;/span&gt;[[موکو، کیوتو]]||۵۵٬۱۳۷||۷٫۶۷||۷٬۱۸۹||۱۹۷۲-۱۰-۰۱||[http://www.city.muko.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nagaokakyo&lt;/span&gt;[[ناگائوکاکیو، کیوتو]]||۷۹٬۰۳۱||۱۹٫۱۸||۴٬۱۲۰||۱۹۷۲-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20051125110930/http://www.city.nagaokakyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاواتا، کیوتو]]||۷۳٬۸۲۲||۲۴٫۳۷||۳٬۰۲۹||۱۹۷۷-۱۱-۰۱||[http://www.city.yawata.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotanabe&lt;/span&gt;[[کیوتانابه]]||۶۵٬۲۱۱||۴۲٫۹۴||۱٬۵۱۹||۱۹۹۷-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotango&lt;/span&gt;[[کیوتانگو، کیوتو]]||۶۰٬۹۸۰||۵۰۱٫۸۴||۱۲۲||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20121008195221/http://www.city.kyotango.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نانتان، کیوتو]]||۳۵٬۹۳۷||۶۱۶٫۳۱||۵۸٫۳||۲۰۰۶-۰۶-۰۱||[http://www.city.nantan.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیزوگاوا، کیوتو]]||۶۶٬۷۸۳||۸۵٫۱۲||۷۸۵||۲۰۰۷-۰۳-۱۲||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/]
|}

==میه==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm#jinko みえDataBox（データライブラリ）毎月調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوکای‌ایچی، میه]]||۳۰۶٬۵۸۴||۲۰۵٫۵۳||۱٬۴۹۲||۱۸۹۷-۰۸-۰۱||[http://www.city.yokkaichi.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسوساکا، میه]]||۱۶۹٬۵۷۱||۶۲۳٫۸۲||۲۷۲||۱۹۳۳-۰۲-۰۱||[http://www.city.matsusaka.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کووانا، میه]]||۱۴۰٬۸۱۶||۱۳۶٫۶۱||۱٬۰۳۱||۱۹۳۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.kuwana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوزوکا، میه]]||۱۹۷٬۴۳۷||۱۹۴٫۶۷||۱٬۰۱۴||۱۹۴۲-۱۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070217195322/http://www.city.suzuka.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناباری، میه]]||۸۱٬۱۸۴||۱۲۹٫۷۶||۶۲۶||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[https://web.archive.org/web/20070222100242/http://www.city.nabari.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوآسه، میه]]||۲۱٬۲۷۲||۱۹۳٫۱۶||۱۱۰||۱۹۵۴-۰۶-۲۰||[https://web.archive.org/web/20070706130035/http://www.city.owase.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامه‌یاما، میه]]||۵۰٬۳۰۴||۱۹۰٫۹۱||۲۶۳||۱۹۵۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.kameyama.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توبا، میه]]||۲۲٬۲۸۶||۱۰۷٫۹۸||۲۰۶||۱۹۵۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.toba.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اینابه، میه]]||۴۶٬۶۷۶||۲۱۹٫۵۸||۲۱۳||۲۰۰۳-۱۲-۰۱||[http://www.city.inabe.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیما، میه]]||۵۶٬۷۵۸||۱۷۹٫۷۰||۳۱۶||۲۰۰۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.shima.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایگا، میه]]||۹۹٬۶۶۲||۵۵۸٫۱۷||۱۷۹||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.iga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایسه، میه]]||۱۳۳٬۵۴۷||۲۰۸٫۵۳||۶۴۰||۲۰۰۵-۱۱-۰۱||[http://www.city.ise.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کومانو، میه]]||۲۰٬۴۷۷||۳۷۳٫۶۳||۵۴٫۸||۲۰۰۵-۱۱-۰۱||[http://www.city.kumano.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسو، میه]]||۲۸۹٬۲۱۵||۷۱۰٫۸۱||۴۰۷||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.info.city.tsu.mie.jp/]
|}

==میاگی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20110322131800/http://www.pref.miyagi.jp/toukei/toukeidata/zinkou/jinkou/suikei_top/suikei_top.htm 宮城県/統計課/統計データ/宮城県推計人口（月報）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سندای، میاگی]]||۱٬۰۲۹٬۵۵۲||۷۸۳٫۵۴||۱٬۳۱۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.sendai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایشینوماکی، میاگی]]||۱۶۳٬۸۴۰||۵۵۵٫۷۷||۲۹۵||۱۹۳۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیئوگاما، میاگی]]||۵۸٬۰۵۷||۱۷٫۸۶||۳٬۲۵۱||۱۹۴۱-۱۱-۲۳||[http://www.city.shiogama.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیروایشی، میاگی]]||۳۸٬۶۲۹||۲۸۶٫۴۷||۱۳۵||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.shiroishi.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناتوری، میاگی]]||۶۹٬۶۱۰||۱۰۰٫۰۶||۶۹۶||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[http://www.city.natori.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاکودا، میاگی]]||۳۲٬۵۵۹||۱۴۷٫۵۸||۲۲۱||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20010124171000/http://www.city.kakuda.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagajo&lt;/span&gt;[[تاگاجو، میاگی]]||۶۳٬۲۰۰||۱۹٫۶۵||۳٬۲۱۶||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.tagajo.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایوانوما، میاگی]]||۴۴٬۵۹۵||۶۰٫۷۲||۷۳۴||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.iwanuma.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تومه، میاگی]]||۸۶٬۹۴۰||۵۳۶٫۳۸||۱۶۲||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.tome.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوریهارا، میاگی]]||۷۷٬۸۶۲||۸۰۴٫۹۳||۹۶٫۷||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.kuriharacity.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌ماتسوشیما، میاگی]]||۴۳٬۲۳۸||۱۰۱٫۸۶||۴۲۴||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.higashimatsushima.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کسن‌نوما، میاگی]]||۶۴٬۵۷۸||۲۲۶٫۶۷||۲۸۵||۲۰۰۶-۰۳-۳۱||[http://www.city.kesennuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[اوساکی، میاگی]]||۱۳۷٬۱۶۴||۷۹۶٫۷۶||۱۷۲||۲۰۰۶-۰۳-۳۱||[http://www.city.osaki.miyagi.jp/]
|}

==میازاکی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080219020019/http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html 市町村別人口と世帯数]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میازاکی (شهر)|میازاکی]]||۳۶۹٬۴۷۳||۵۹۶٫۸۰||۶۱۹||۱۹۲۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.miyazaki.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Miyakonojo&lt;/span&gt;[[میاکونوجو، میازاکی]]||۱۶۹٬۳۸۴||۶۵۳٫۳۱||۲۵۹||۱۹۲۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.miyakonojo.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نوبه‌اوکا، میازاکی]]||۱۳۲٬۴۸۰||۸۶۷٫۹۷||۱۵۳||۱۹۳۳-۰۲-۱۱||[http://www.city.nobeoka.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیچینان، میازاکی]]||۴۳٬۲۶۴||۲۹۴٫۴۶||۱۴۷||۱۹۵۰-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20080113133737/http://www.city-nichinan.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوبایاشی، میازاکی]]||۴۰٬۵۱۴||۴۷۴٫۲۳||۸۵٫۴||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.kobayashi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hyuga&lt;/span&gt;[[هیوگا، میازاکی]]||۶۳٬۰۶۶||۳۳۶٫۲۹||۱۸۸||۱۹۵۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.hyuga.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوشیما، میازاکی]]||۲۱٬۳۸۶||۲۹۴٫۹۶||۷۲٫۵||۱۹۵۴-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.city.kushima.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سایتو، میازاکی]]||۳۳٬۲۹۰||۴۳۸٫۵۶||۷۵٫۹||۱۹۵۸-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030928215807/http://www.city.saito.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ابینو، میازاکی]]||۲۲٬۴۴۵||۲۸۳٫۰۰||۷۹٫۳||۱۹۷۰-۱۲-۰۱||[http://www.city.ebino.lg.jp/]
|}

==ناگانو==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080614041638/http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm 毎月人口異動調査結果]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسوموتو، ناگانو]]||۲۲۷٬۳۹۲||۹۱۹٫۳۵||۲۴۷||۱۹۰۷-۰۵-۰۱||[http://www.city.matsumoto.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکایا، ناگانو]]||۵۳٬۷۲۲||۸۵٫۱۴||۶۳۱||۱۹۳۶-۰۴-۰۱||[http://www.city.okaya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سووا، ناگانو]]||۵۲٬۶۷۱||۱۰۹٫۰۶||۴۸۳||۱۹۴۱-۰۸-۱۰||[https://web.archive.org/web/20050617013039/http://www.city.suwa.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوزاکا، ناگانو]]||۵۳٬۰۹۷||۱۴۹٫۸۴||۳۵۴||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.suzaka.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کومورو، ناگانو]]||۴۵٬۳۳۳||۹۸٫۶۶||۴۵۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050105/http%3A//www.city.komoro.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوماگانه، ناگانو]]||۳۴٬۶۹۶||۱۶۵٫۹۲||۲۰۹||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[http://www.city.komagane.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omachi&lt;/span&gt;[[اوماچی، ناگانو]]||۳۱٬۲۷۶||۵۶۴٫۹۹||۵۵٫۴||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[http://www.city.omachi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اییاما، ناگانو]]||۲۴٬۱۵۵||۲۰۲٫۳۲||۱۱۹||۱۹۵۴-۰۸-۰۱||[http://www.city.iiyama.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایدا، ناگانو]]||۱۰۷٬۱۲۹||۶۵۸٫۷۶||۱۶۳||۱۹۵۶-۰۹-۳۰||[https://web.archive.org/web/20090831091330/http://www.city.iida.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چینو، ناگانو]]||۵۷٬۳۶۳||۲۶۶٫۴۱||۲۱۵||۱۹۵۸-۰۸-۰۱||[http://www.city.chino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیوجیری، ناگانو]]||۶۷٬۷۸۱||۲۹۰٫۱۳||۲۳۴||۱۹۵۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20010720092104/http://www.city.shiojiri.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگانو (شهر)|ناگانو]]||۳۷۸٬۲۰۴||۷۳۰٫۸۳||۵۱۷||۱۹۶۶-۱۰-۱۶||[http://www.city.nagano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیکوما، ناگانو]]||۶۳٬۳۰۵||۱۱۹٫۸۴||۵۲۸||۲۰۰۳-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030901020411/http://www.city.chikuma.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tomi&lt;/span&gt;[[تومی، ناگانو]]||۳۱٬۲۱۱||۱۱۲٫۳۰||۲۷۸||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tomi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناکانو، ناگانو]]||۴۶٬۲۹۵||۱۱۲٫۰۶||۴۱۳||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.nakano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکو، ناگانو]]||۱۰۰٬۰۷۷||۴۲۳٫۹۹||۲۳۶||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.saku.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آزومینو، ناگانو]]||۹۷٬۰۸۴||۳۳۱٫۸۲||۲۹۳||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.azumino.nagano.jp]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوئدا، ناگانو]]||۱۶۱٬۸۸۷||۵۵۲٫۰۰||۲۹۳||۲۰۰۶-۰۳-۰۶||[http://www.city.ueda.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اینا، ناگانو]]||۷۱٬۹۳۷||۶۶۷٫۸۱||۱۰۸||۲۰۰۶-۰۳-۳۱||[http://www.inacity.jp/]
|}

==ناگازاکی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm 長崎県公式ウェブサイト｜長崎県の統計長崎県統計課のホームページへようこそ世帯数と推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگازاکی (شهر)|ناگازاکی]]||۴۴۸٬۷۹۲||۴۰۶٫۳۷||۱٬۱۰۴||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20151230090651/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساسه‌بو، ناگازاکی]]||۲۵۴٬۶۵۰||۳۶۴٫۰۰||۷۰۰||۱۹۰۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20040702014029/http://www.city.sasebo.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیمابارا، ناگازاکی]]||۴۸٬۹۵۳||۸۲٫۷۷||۵۹۱||۱۹۴۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.shimabara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omura&lt;/span&gt;[[اومورا، ناگازاکی]]||۸۹٬۶۵۰||۱۲۶٫۳۴||۷۱۰||۱۹۴۲-۰۲-۱۱||[http://www.city.omura.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوشیما، ناگازاکی]]||۳۶٬۳۴۷||۷۰۸٫۸۱||۵۱٫۳||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.tsushima.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایکی، ناگازاکی]]||۳۰٬۳۵۲||۱۳۸٫۵۰||۲۱۹||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.iki.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goto&lt;/span&gt;[[گوتو، ناگازاکی]]||۴۲٬۴۴۷||۴۲۰٫۷۷||۱۰۱||۲۰۰۴-۰۸-۰۱||[http://www.city.goto.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایساهایا، ناگازاکی]]||۱۴۲٬۶۳۵||۳۱۲٫۲۴||۴۵۷||۲۰۰۵-۰۳-۰۱||[http://www.city.isahaya.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سایکای، ناگازاکی]]||۳۲٬۷۳۷||۲۴۱٫۹۵||۱۳۵||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.saikai.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیرادو، ناگازاکی]]||۳۶٬۷۸۵||۲۳۵٫۶۳||۱۵۶||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اونزن، ناگازاکی]]||۴۸٬۷۰۱||۲۰۶٫۹۲||۲۳۵||۲۰۰۵-۱۰-۱۱||[http://www.city.unzen.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسوئورا، ناگازاکی]]||۲۶٬۰۰۷||۱۳۰٫۳۵||۲۰۰||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city-matsuura.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینامی‌شیمبارا، ناگازاکی]]||۵۲٬۳۴۷||۱۶۹٫۸۸||۳۰۸||۲۰۰۶-۰۳-۳۱||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/]
|}

==نارا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080118064416/http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm 各種人口統計&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نارا (ژاپن)]]||۳۶۷٬۳۹۳||۲۷۶٫۸۴||۱٬۳۲۷||۱۸۹۸-۰۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031008220336/http://www.city.nara.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماتوتاکادا، نارا]]||۶۹٬۴۷۳||۱۶٫۴۹||۴٬۲۱۳||۱۹۴۸-۰۱-۰۱||[http://www.city.yamatotakada.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yamatokoriyama&lt;/span&gt;[[یاماتوکوری‌یاما، نارا]]||۹۰٬۲۲۳||۴۲٫۶۸||۲٬۱۱۴||۱۹۵۴-۰۱-۰۱||[http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تنری، نارا]]||۷۰٬۷۰۲||۸۶٫۳۷||۸۱۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tenri.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشیهارا، نارا]]||۱۲۴٬۶۷۹||۳۹٫۵۲||۳٬۱۵۵||۱۹۵۶-۰۲-۱۱||[http://www.city.kashihara.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکورای، نارا]]||۶۰٬۶۹۹||۹۸٫۹۲||۶۱۴||۱۹۵۶-۰۹-۰۱||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050354/http%3A//www.city.sakurai.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gojo&lt;/span&gt;[[گوجو، نارا]]||۳۶٬۰۰۲||۲۹۲٫۰۵||۱۲۳||۱۹۵۷-۱۰-۱۵||[http://www.city.gojo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گوسه، نارا]]||۳۱٬۱۶۰||۶۰٫۵۸||۵۱۴||۱۹۵۸-۰۳-۳۱||[http://www.city.gose.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایکوما، نارا]]||۱۱۵٬۳۵۹||۵۳٫۱۸||۲٬۱۶۹||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.ikoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشیبا، نارا]]||۷۲٬۹۶۷||۲۴٫۲۳||۳٬۰۱۱||۱۹۹۱-۱۰-۰۱||[http://www.city.kashiba.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاتسوراگی، نارا]]||۳۵٬۱۹۴||۳۳٫۷۳||۱٬۰۴۳||۲۰۰۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.katsuragi.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اودا، نارا]]||۳۵٬۸۹۵||۲۴۷٫۶۲||۱۴۵||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.uda.nara.jp/]
|}

==نیگاتا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080221042515/http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html 新潟県庁：新潟県人口移動調査（推計人口および人口移動）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیگاتا]]||۸۱۳٬۰۵۳||۷۲۶٫۱۰||۱٬۱۲۰||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگائوکا، نیگاتا]]||۲۸۱٬۲۲۲||۸۴۰٫۸۸||۳۳۴||۱۹۰۶-۰۴-۰۱||[http://www.city.nagaoka.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشیوازاکی، نیگاتا]]||۹۳٬۵۰۶||۴۴۲٫۷۰||۲۱۱||۱۹۴۰-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031011010046/http://www.city.kashiwazaki.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیباتا، نیگاتا]]||۱۰۳٬۴۹۰||۵۳۲٫۸۲||۱۹۴||۱۹۴۷-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031017121056/http://www.city.shibata.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوجی‌یا، نیگاتا]]||۳۹٬۳۰۴||۱۵۵٫۱۲||۲۵۳||۱۹۵۴-۰۳-۱۰||[http://www.city.ojiya.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامو، نیگاتا]]||۳۰٬۸۰۰||۱۳۳٫۶۸||۲۳۰||۱۹۵۴-۰۳-۱۰||[http://www.city.kamo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میتسوکه، نیگاتا]]||۴۲٬۱۳۹||۷۷٫۹۶||۵۴۱||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.mitsuke.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موراکامی، نیگاتا]]||۳۰٬۱۹۷||۱۴۲٫۱۲||۲۱۲||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[https://web.archive.org/web/20050828083750/http://www.city.murakami.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Myoko&lt;/span&gt;[[میوکو، نیگاتا]]||۳۶٬۸۳۷||۴۴۵٫۵۲||۸۲٫۷||۱۹۵۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.myoko.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joetsu&lt;/span&gt;[[جوئتسو، نیگاتا]]||۲۰۶٬۱۷۵||۹۷۳٫۳۲||۲۱۲||۱۹۷۱-۰۴-۲۹||[http://www.city.joetsu.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سادو، نیگاتا]]||۶۵٬۰۳۷||۸۵۵٫۲۶||۷۶٫۰||۲۰۰۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.sado.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آگانو، نیگاتا]]||۴۶٬۱۵۸||۱۹۲٫۷۲||۲۴۰||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.agano.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوئونوما، نیگاتا]]||۴۲٬۳۳۴||۹۴۶٫۹۳||۴۴٫۷||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070927014907/http://www.city.uonuma.niigata.jp/uogaku/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینامی‌اوئونوما، نیگاتا]]||۶۲٬۵۱۸||۵۸۴٫۸۲||۱۰۷||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.minamiuonuma.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایتویی‌گاوا، نیگاتا]]||۴۸٬۶۵۳||۷۴۶٫۲۴||۶۵٫۲||۲۰۰۵-۰۳-۱۹||[https://web.archive.org/web/20040615224305/http://www.city.itoigawa.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokamachi&lt;/span&gt;[[توکاماچی، نیگاتا]]||۶۰٬۴۸۰||۵۸۹٫۹۲||۱۰۳||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20160129140601/http://www.city.tokamachi.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sanjo&lt;/span&gt;[[سانجو، نیگاتا]]||۱۰۳٬۱۹۹||۴۳۲٫۰۱||۲۳۹||۲۰۰۵-۰۵-۰۱||[http://www.city.sanjo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاینای، نیگاتا]]||۳۲٬۱۶۵||۲۶۵٫۱۸||۱۲۱||۲۰۰۵-۰۹-۰۱||[http://www.city.tainai.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گوسن، نیگاتا]]||۵۵٬۹۳۶||۳۵۱٫۸۷||۱۵۹||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.gosen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوبامه، نیگاتا]]||۸۲٬۹۱۰||۱۱۰٫۸۸||۷۴۸||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.tsubame.niigata.jp/]
|}

==اوئیتا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.oita.jp/10800/chosakekka/jinko/index.html 各種統計調査結果／毎月流動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;[[اوئیتا]]||۴۶۷٬۲۶۷||۵۰۱٫۲۵||۹۳۲||۱۹۱۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.oita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[بپو، اوئیتا]]||۱۲۷٬۳۴۵||۱۲۵٫۱۵||۱٬۰۱۸||۱۹۲۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.beppu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناکاتسو، اوئیتا]]||۸۴٬۱۷۹||۴۹۱٫۰۹||۱۷۱||۱۹۲۹-۰۴-۲۰||[http://www.city-nakatsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیتا، اوئیتا]]||۷۲٬۶۰۱||۶۶۶٫۱۹||۱۰۹||۱۹۴۰-۱۲-۱۱||[http://www.city.hita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سایکی، اوئیتا]]||۷۸٬۶۷۵||۹۰۳٫۴۴||۸۷٫۱||۱۹۴۱-۰۴-۲۹||[http://www.city.saiki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوسوکی، اوئیتا]]||۴۲٬۴۶۴||۲۹۱٫۰۷||۱۴۶||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.usuki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوکومی، اوئیتا]]||۲۰٬۵۶۱||۷۹٫۵۳||۲۵۹||۱۹۵۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکه‌تا، اوئیتا]]||۲۵٬۴۴۹||۴۷۷٫۵۹||۵۳٫۳||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.taketa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[بونگوتاکادا، اوئیتا]]||۲۴٬۴۸۴||۲۰۶٫۶۴||۱۱۸||۱۹۵۴-۰۵-۳۱||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوسا، اوئیتا]]||۵۹٬۹۷۱||۴۳۹٫۱۲||۱۳۷||۱۹۶۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.usa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bungo-ono&lt;/span&gt;[[بونگو-اونو، اوئیتا]]||۴۰٬۴۰۹||۶۰۳٫۳۶||۶۷٫۰||۲۰۰۵-۰۳-۳۱||[https://web.archive.org/web/20151122130246/http://www.bungo-ohno.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتسوکی، اوئیتا]]||۳۳٬۴۶۵||۲۸۰٫۰۱||۱۲۰||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوفو، اوئیتا]]||۳۵٬۲۹۸||۳۱۹٫۱۶||۱۱۱||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.yufu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کونی‌ساکی، اوئیتا]]||۳۳٬۴۷۳||۳۱۷٫۸۱||۱۰۵||۲۰۰۶-۰۳-۳۱||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/]
|}

==اوکایاما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111106122221/http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 岡山県統計管理課　毎月流動人口調査]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکایاما]]||۷۰۱٬۲۹۳||۷۸۹٫۹۱||۸۸۷||۱۸۸۹-۰۶-۰۱||[https://web.archive.org/web/20091019083515/http://www.city.okayama.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوراشیکی، اوکایاما]]||۴۷۲٬۴۵۲||۳۵۴٫۷۱||۱٬۳۳۲||۱۹۲۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.kurashiki.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسویاما، اوکایاما]]||۱۰۹٬۴۹۳||۵۰۶٫۳۶||۲۱۶||۱۹۲۹-۰۲-۱۱||[https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تامانو، اوکایاما]]||۶۵٬۷۲۳||۱۰۳٫۶۳||۶۳۴||۱۹۴۰-۰۸-۰۳||[https://web.archive.org/web/20031014090840/http://www.city.tamano.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاسائوکا، اوکایاما]]||۵۵٬۹۸۷||۱۳۶٫۰۳||۴۱۲||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.kasaoka.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایبارا، اوکایاما]]||۴۴٬۴۲۳||۲۴۳٫۳۶||۱۸۳||۱۹۵۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.ibara.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soja&lt;/span&gt;[[سوجا، اوکایاما]]||۶۶٬۷۸۹||۲۱۲٫۰۰||۳۱۵||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.soja.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاهاشی، اوکایاما]]||۳۷٬۵۷۳||۵۴۷٫۰۱||۶۸٫۷||۱۹۵۴-۰۵-۰۱||[http://www.city.takahashi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نی‌ایمی، اوکایاما]]||۳۵٬۰۲۲||۷۹۳٫۲۷||۴۴٫۱||۱۹۵۴-۰۶-۰۱||[http://www.city.niimi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[بیزن، اوکایاما]]||۳۹٬۱۱۷||۲۵۸٫۲۳||۱۵۱||۱۹۷۱-۰۴-۰۱||[http://www.city.bizen.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ستوئوچی، اوکایاما]]||۳۸٬۶۴۵||۱۲۵٫۵۳||۳۰۸||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.setouchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکایوا، اوکایاما]]||۴۳٬۷۴۲||۲۰۹٫۴۳||۲۰۹||۲۰۰۵-۰۳-۰۷||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مانیوا، اوکایاما]]||۵۰٬۴۰۵||۸۲۸٫۴۳||۶۰٫۸||۲۰۰۵-۰۳-۳۱||[http://www.city.maniwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میماساکا، اوکایاما]]||۳۱٬۵۵۰||۴۲۹٫۱۹||۷۳٫۵||۲۰۰۵-۰۳-۳۱||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آساکوچی، اوکایاما]]||۳۷٬۱۰۸||۶۶٫۴۶||۵۵۸||۲۰۰۶-۰۳-۲۱||[http://www.city.asakuchi.okayama.jp/]
|}

==اوکیناوا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.okinawa.jp/toukeika/estimates/estidata.html 沖縄県推計人口データ一覧（Excel形式）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناها، اوکیناوا]]||۳۱۴٬۱۶۲||۳۹٫۲۳||۷٬۹۶۳||۱۹۲۱-۰۵-۲۰||[http://www.city.naha.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایشیگاکی، اوکیناوا]]||۴۶٬۴۸۹||۲۲۹٫۰۰||۱۹۵||۱۹۴۷-۰۷-۱۰||[http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گینووان، اوکیناوا]]||۹۱٬۲۳۳||۱۹٫۷۰||۴٬۵۶۹||۱۹۶۲-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100318044008/http://www.city.ginowan.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوراسوئه، اوکیناوا]]||۱۰۸٬۰۵۲||۱۹٫۰۹||۵٬۵۱۶||۱۹۷۰-۰۷-۰۱||[http://www.8761234.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگو، اوکیناوا]]||۶۰٬۵۹۸||۲۱۰٫۳۰||۲۷۸||۱۹۷۰-۰۸-۰۱||[http://www.city.nago.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایتومان، اوکیناوا]]||۵۶٬۱۷۱||۴۶٫۶۳||۱٬۲۰۰||۱۹۷۱-۱۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031010070538/http://www.city.itoman.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکیناوا (شهر)|اوکیناوا]]||۱۲۸٬۴۲۱||۴۹٫۰۰||۲٬۵۶۵||۱۹۷۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.okinawa.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تومیگوسوکو، اوکیناوا]]||۵۴٬۵۸۶||۱۹٫۴۵||۲٬۷۵۱||۲۰۰۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070309075111/http://j2k.naver.com/j2k_frame.php/korean/www.city.tomigusuku.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوروما، اوکیناوا]]||۱۱۴٬۰۸۷||۸۶٫۰۳||۱٬۳۱۳||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050520003645/http://www.city.uruma.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میاکوجیما، اوکیناوا]]||۵۲٬۷۷۷||۲۰۴٫۵۴||۲۷۵||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nanjo&lt;/span&gt;[[نانجو، اوکیناوا]]||۳۹٬۴۵۸||۴۹٫۷۰||۸۱۹||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.nanjo.okinawa.jp/]
|}

==اوساکا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131106023139/http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html 大阪府毎月推計人口]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوساکا]]||۲٬۶۴۵٬۳۰۵||۲۲۲٫۳۰||۱۱٬۹۰۰||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20080404214244/http://www.city.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکای]]||۸۳۵٬۳۳۳||۱۴۹٫۹۹||۵٬۵۶۹||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20121111095125/http://www.city.sakai.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیشی‌وادا، اوساکا]]||۲۰۰٬۵۳۸||۷۲٫۲۴||۲٬۷۷۶||۱۹۲۲-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20090103101744/http://www.city.kishiwada.osaka.jp/index_e.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویوناکا، اوساکا]]||۳۸۷٬۲۶۹||۳۶٫۳۸||۱۰٬۶۴۵||۱۹۳۶-۱۰-۱۵||[http://www.city.toyonaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایکه‌دا، اوساکا]]||۱۰۴٬۴۲۶||۲۲٫۰۹||۴٬۷۲۷||۱۹۳۹-۰۴-۲۹||[http://www.city.ikeda.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوئیتا، اوساکا]]||۳۵۴٬۶۰۰||۳۶٫۱۱||۹٬۸۲۰||۱۹۴۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.suita.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Izumiotsu&lt;/span&gt;[[ایزومی‌اوتسو، اوساکا]]||۷۸٬۰۱۴||۱۲٫۸۰||۶٬۰۹۵||۱۹۴۲-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030928055053/http://www.city.izumiotsu.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاتسوکی، اوساکا]]||۳۵۴٬۲۲۸||۱۰۵٫۳۱||۳٬۳۶۴||۱۹۴۳-۰۱-۰۱||[http://www.city.takatsuki.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کایزوکا، اوساکا]]||۹۰٬۴۴۷||۴۳٫۹۹||۲٬۰۵۶||۱۹۴۳-۰۵-۰۱||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موریگوچی، اوساکا]]||۱۴۶٬۲۹۴||۱۲٫۷۳||۱۱٬۴۹۲||۱۹۴۶-۱۱-۰۱||[http://www.city.moriguchi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیراکاتا، اوساکا]]||۴۰۶٬۲۰۱||۶۵٫۰۸||۶٬۲۴۲||۱۹۴۷-۰۸-۰۱||[http://www.city.hirakata.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایباراکی، اوساکا]]||۲۷۲٬۲۴۰||۷۶٫۵۲||۳٬۵۵۸||۱۹۴۸-۰۱-۰۱||[http://www.city.ibaraki.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یائو، اوساکا]]||۲۷۳٬۲۴۴||۴۱٫۷۱||۶٬۵۵۱||۱۹۴۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.yao.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزومی‌سانو، اوساکا]]||۹۹٬۶۳۶||۵۵٫۰۳||۱٬۸۱۱||۱۹۴۸-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20060813172929/http://www.city.izumisano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توندابایاشی، اوساکا]]||۱۲۲٬۲۰۵||۳۹٫۶۶||۳٬۰۸۱||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070226104118/http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نه‌یاگاوا، اوساکا]]||۲۳۹٬۰۲۹||۲۴٫۷۳||۹٬۶۶۶||۱۹۵۱-۰۵-۰۳||[http://www.city.neyagawa.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاواچی‌ناگانو، اوساکا]]||۱۱۴٬۴۲۸||۱۰۹٫۶۱||۱٬۰۴۴||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050056/http%3A//www.city.kawachinagano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسوبارا، اوساکا]]||۱۲۵٬۲۷۴||۱۶٫۶۶||۷٬۵۱۹||۱۹۵۵-۰۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070219030756/http://www.city.matsubara.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Daito&lt;/span&gt;[[دایتو، اوساکا]]||۱۲۵٬۸۴۷||۱۸٫۲۷||۶٬۸۸۸||۱۹۵۶-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20081216082546/http://www.city.daito.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزومی، اوساکا]]||۱۷۹٬۳۵۲||۸۴٫۹۸||۲٬۱۱۰||۱۹۵۶-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050824110542/http://www.city.izumi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینو، اوساکا]]||۱۲۷٬۷۵۷||۴۷٫۸۴||۲٬۶۷۱||۱۹۵۶-۱۲-۰۱||[http://www.city.minoh.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشی‌وارا، اوساکا]]||۷۵٬۸۷۵||۲۵٫۳۹||۲٬۹۸۸||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[http://www.city.kashiwara.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هابی‌کینو، اوساکا]]||۱۱۸٬۲۸۱||۲۶٫۴۴||۴٬۴۷۴||۱۹۵۹-۰۱-۱۵||[https://web.archive.org/web/20040331180616/http://www.city.habikino.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کادوما، اوساکا]]||۱۳۰٬۰۲۶||۱۲٫۲۸||۱۰٬۵۸۸||۱۹۶۳-۰۸-۰۱||[http://www.city.kadoma.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ستسو، اوساکا]]||۸۴٬۳۳۰||۱۴٫۸۸||۵٬۶۶۷||۱۹۶۶-۱۱-۰۱||[http://www.city.settsu.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکایشی، اوساکا]]||۶۰٬۰۷۷||۱۱٫۳۵||۵٬۲۹۳||۱۹۶۶-۱۱-۰۱||[http://www.city.takaishi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجی‌ایدرا، اوساکا]]||۶۵٬۸۹۲||۸٫۸۹||۷٬۴۱۲||۱۹۶۶-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070416203514/http://www.city.fujiidera.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiosaka&lt;/span&gt;[[هیگاشی‌اوساکا، اوساکا]]||۵۰۹٬۱۵۷||۶۱٫۸۱||۸٬۲۳۷||۱۹۶۷-۰۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031005161739/http://www.city.higashiosaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سن‌نان، اوساکا]]||۶۴٬۹۱۶||۴۸٫۴۸||۱٬۳۳۹||۱۹۷۰-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070211222511/http://www.city.sennan.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shijonawate&lt;/span&gt;[[شیجوناواته، اوساکا]]||۵۷٬۲۳۹||۱۸٫۷۴||۳٬۰۵۴||۱۹۷۰-۰۷-۰۱||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاتانو، اوساکا]]||۷۷٬۸۵۳||۲۵٫۵۵||۳٬۰۴۷||۱۹۷۱-۱۱-۰۳||[http://www.city.katano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osakasayama&lt;/span&gt;[[اوساکاسایاما، اوساکا]]||۵۸٬۶۶۱||۱۱٫۸۶||۴٬۹۴۶||۱۹۸۷-۱۰-۰۱||[http://www.city.osakasayama.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هان‌نان، اوساکا]]||۵۶٬۸۵۳||۳۶٫۱۰||۱٬۵۷۵||۱۹۹۱-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070304100204/http://www.city.hannan.osaka.jp/]
|}

==ساگا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://archive.is/20121219095948/http://www.pref.saga.lg.jp/toukei/php3/houkokusyo/hou_nen.php3?nendo_number=2001&amp;sessionid= 推計人口(月報・年報)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توسو، ساگا]]||۶۶٬۸۴۲||۷۱٫۷۳||۹۳۲||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایماری، ساگا]]||۵۷٬۶۰۴||۲۵۴٫۹۹||۲۲۶||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.imari.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاشیما، ساگا]]||۳۱٬۳۲۶||۱۱۲٫۱۰||۲۷۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکو، ساگا]]||۲۲٬۱۶۵||۹۶٫۹۳||۲۲۹||۱۹۵۴-۰۵-۰۱||[http://www.city.taku.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاراتسو، ساگا]]||۱۲۹٬۱۹۴||۴۸۷٫۴۵||۲۶۵||۲۰۰۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.karatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوگی، ساگا]]||۴۵٬۵۱۶||۹۵٫۸۵||۴۷۵||۲۰۰۵-۰۳-۰۱||[http://www.city.ogi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساگا (شهر)|ساگا]]||۲۳۹٬۹۳۲||۴۳۱٫۴۲||۵۵۶||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20120712064656/http://www.city.saga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اورشینو، ساگا]]||۲۹٬۶۴۴||۱۲۶٫۵۱||۲۳۴||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.ureshino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکه‌ئو، ساگا]]||۵۰٬۷۸۸||۱۹۵٫۴۴||۲۶۰||۲۰۰۶-۰۳-۰۱||[http://www.city.takeo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کانزاکی، ساگا]]||۳۳٬۴۴۹||۱۲۵٫۰۱||۲۶۸||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/]
|}

==سایتاما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080221164805/http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html 埼玉県推計人口]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاواگوئه، سایتاما]]||۳۳۵٬۶۹۳||۱۰۹٫۱۶||۳٬۰۷۵||۱۹۲۲-۱۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070213071307/http://www.city.kawagoe.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاواگوچی، سایتاما]]||۴۹۲٬۶۷۵||۵۵٫۷۵||۸٬۸۳۷||۱۹۳۳-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031019041616/http://www.city.kawaguchi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gyoda&lt;/span&gt;[[گیودا، سایتاما]]||۸۷٬۴۶۲||۶۷٫۳۷||۱٬۲۹۸||۱۹۴۹-۰۵-۰۳||[http://www.city.gyoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[چیچیبو، سایتاما]]||۶۹٬۱۳۹||۵۷۷٫۶۹||۱۲۰||۱۹۵۰-۰۴-۰۱||[http://www.city.chichibu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توکوروزاوا، سایتاما]]||۳۳۸٬۵۶۰||۷۱٫۹۹||۴٬۷۰۳||۱۹۵۰-۱۱-۰۳||[http://www.city.tokorozawa.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanno&lt;/span&gt;[[هان‌نو، سایتاما]]||۸۴٬۰۵۳||۱۹۳٫۱۶||۴۳۵||۱۹۵۴-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070219024658/http://www.city.hanno.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کازو، سایتاما]]||۶۷٬۸۶۲||۵۹٫۴۰||۱٬۱۴۲||۱۹۵۴-۰۵-۰۳||[http://www.city.kazo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌ماتسویاما، سایتاما]]||۹۰٬۸۴۰||۶۵٫۳۳||۱٬۳۹۰||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031019181622/http://www.city.higashimatsuyama.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سایاما، سایتاما]]||۱۵۶٬۶۳۴||۴۹٫۰۴||۳٬۱۹۴||۱۹۵۴-۰۷-۰۱||[http://www.city.sayama.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanyu&lt;/span&gt;[[هانیو، سایتاما]]||۵۶٬۸۲۰||۵۸٫۵۵||۹۷۰||۱۹۵۴-۰۹-۰۱||[http://www.city.hanyu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konosu&lt;/span&gt;[[کوئون‌اوسو، سایتاما]]||۱۱۹٬۷۶۸||۶۷٫۴۹||۱٬۷۷۵||۱۹۵۴-۰۹-۳۰||[http://www.city.kounosu.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آگه‌ئو، سایتاما]]||۲۲۲٬۴۷۹||۴۵٫۵۵||۴٬۸۸۴||۱۹۵۸-۰۷-۱۵||[http://www.city.ageo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soka&lt;/span&gt;[[سوکا، سایتاما]]||۲۳۷٬۹۶۴||۲۷٫۴۲||۸٬۶۷۸||۱۹۵۸-۱۱-۰۱||[http://www.city.soka.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوشیگایا، سایتاما]]||۳۱۸٬۵۹۲||۶۰٫۳۱||۵٬۲۸۳||۱۹۵۸-۱۱-۰۳||[http://www.city.koshigaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[وارابی، سایتاما]]||۷۰٬۴۱۰||۵٫۱۰||۱۳٬۸۰۶||۱۹۵۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.warabi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تودا، سایتاما]]||۱۱۸٬۵۹۱||۱۸٫۱۷||۶٬۵۲۷||۱۹۶۶-۱۰-۰۱||[http://www.city.toda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایروما، سایتاما]]||۱۴۸٬۲۰۳||۴۴٫۷۴||۳٬۳۱۳||۱۹۶۶-۱۱-۰۱||[http://www.city.iruma.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاتوگایا، سایتاما]]||۶۰٬۲۰۸||۶٫۲۲||۹٬۶۸۰||۱۹۶۷-۰۳-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031023200804/http://www.city.hatogaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آساکا، سایتاما]]||۱۲۶٬۹۰۲||۱۸٫۳۸||۶٬۹۰۴||۱۹۶۷-۰۳-۱۵||[https://web.archive.org/web/20031020205457/http://www.city.asaka.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیکی، سایتاما]]||۶۸٬۵۳۱||۹٫۰۶||۷٬۵۶۴||۱۹۷۰-۱۰-۲۶||[http://www.city.shiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wako&lt;/span&gt;[[واکو، سایتاما]]||۷۸٬۵۷۵||۱۱٫۰۴||۷٬۱۱۷||۱۹۷۰-۱۰-۳۱||[https://web.archive.org/web/20031212090244/http://www.city.wako.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نی‌ایزا، سایتاما]]||۱۵۵٬۹۲۶||۲۲٫۸۰||۶٬۸۳۹||۱۹۷۰-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20061005192843/http://www.city.niiza.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوکه‌گاوا، سایتاما]]||۷۴٬۷۰۳||۲۵٫۲۶||۲٬۹۵۷||۱۹۷۰-۱۱-۰۳||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html 桶川市公式ホームページ&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوکی، سایتاما]]||۷۱٬۶۶۷||۲۵٫۳۵||۲٬۸۲۷||۱۹۷۱-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050827001932/http://www.city.kuki.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیتاموتو، سایتاما]]||۶۹٬۹۰۳||۱۹٫۸۴||۳٬۵۲۳||۱۹۷۱-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20070224215300/http://www.city.kitamoto.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاشیئو، سایتاما]]||۷۸٬۶۰۱||۱۸٫۰۳||۴٬۳۵۹||۱۹۷۲-۰۱-۱۵||[http://www.city.yashio.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجیمی، سایتاما]]||۱۰۵٬۲۸۶||۱۹٫۷۰||۵٬۳۴۴||۱۹۷۲-۰۴-۱۰||[http://www.city.fujimi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میساتو، سایتاما]]||۱۲۸٬۹۵۶||۳۰٫۱۶||۴٬۲۷۶||۱۹۷۲-۰۵-۰۳||[http://www.city.misato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاسودا، سایتاما]]||۶۳٬۳۷۵||۲۷٫۲۷||۲٬۳۲۴||۱۹۷۲-۱۰-۰۱||[http://www.city.hasuda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکادو، سایتاما]]||۹۹٬۶۸۰||۴۰٫۹۷||۲٬۴۳۳||۱۹۷۶-۰۹-۰۱||[http://www.city.sakado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساته، سایتاما]]||۵۳٬۴۸۵||۳۳٫۹۵||۱٬۵۷۵||۱۹۸۶-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070219054705/http://www.city.satte.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسوروگاشیما، سایتاما]]||۷۰٬۱۳۱||۱۷٫۷۳||۳٬۹۵۵||۱۹۹۱-۰۹-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050717015130/http://www.city.tsurugashima.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیداکه، سایتاما]]||۵۵٬۴۵۴||۴۷٫۵۰||۱٬۱۶۷||۱۹۹۱-۱۰-۰۱||[http://www.city.hidaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوشیکاوا، سایتاما]]||۶۳٬۰۵۰||۳۱٫۶۲||۱٬۹۹۴||۱۹۹۶-۰۴-۰۱||[http://www.city.yoshikawa.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سایتاما (شهر)|سایتاما]]||۱٬۱۹۲٬۴۱۸||۲۱۷٫۴۹||۵٬۴۸۳||۲۰۰۱-۰۵-۰۱||[http://www.city.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوماگایا، سایتاما]]||۲۰۴٬۸۵۳||۱۵۹٫۸۸||۱٬۲۸۱||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.kumagaya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاسوکابه، سایتاما]]||۲۳۶٬۸۵۴||۶۵٫۹۸||۳٬۵۹۰||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.kasukabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجیمینو، سایتاما]]||۱۰۳٬۷۲۴||۱۴٫۶۷||۷٬۰۷۰||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.fujimino.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکایا، سایتاما]]||۱۴۶٬۱۲۸||۱۳۷٫۵۸||۱٬۰۶۲||۲۰۰۶-۰۱-۰۱||[http://www.city.fukaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[هونجو، سایتاما]]||۸۱٬۸۰۵||۸۹٫۷۱||۹۱۲||۲۰۰۶-۰۱-۱۰||[http://www.city.honjo.lg.jp/]
|}

==شیگا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080216061821/http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/#jinko 滋賀県/滋賀県の人口と世帯数&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsu&lt;/span&gt;[[اتسو، شیگا]]||۳۲۹٬۰۲۴||۴۶۴٫۱۰||۷۰۹||۱۸۹۸-۱۰-۰۱||[http://www.city.otsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیکونه، شیگا]]||۱۱۰٬۹۴۵||۱۹۶٫۸۴||۵۶۴||۱۹۳۷-۰۲-۱۱||[https://web.archive.org/web/20110501090525/http://www.city.hikone.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omihachiman&lt;/span&gt;[[اومیهاچیمان، شیگا]]||۶۹٬۱۱۶||۱۵۳٫۰۹||۴۵۱||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.omihachiman.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوساتسو، شیگا]]||۱۲۳٬۵۱۲||۶۷٫۹۲||۱٬۸۱۸||۱۹۵۴-۱۰-۱۵||[http://www.city.kusatsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موری‌یاما، شیگا]]||۷۴٬۲۶۳||۵۴٫۸۱||۱٬۳۵۵||۱۹۷۰-۰۷-۰۱||[https://web.archive.org/web/20161023173417/http://www.city.moriyama.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ritto&lt;/span&gt;[[ریتو، شیگا]]||۶۲٬۳۵۳||۵۲٫۷۵||۱٬۱۸۲||۲۰۰۱-۱۰-۰۱||[http://www.city.ritto.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koka&lt;/span&gt;[[کوکا، شیگا]]||۹۴٬۰۰۷||۴۸۱٫۶۹||۱۹۵||۲۰۰۴-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20080206022438/http://www.city.koka.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاسو، شیگا]]||۴۹٬۸۲۱||۸۱٫۰۷||۶۱۵||۲۰۰۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.yasu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کونان، شیگا]]||۵۵٬۱۴۴||۷۰٫۴۹||۷۸۲||۲۰۰۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.konan.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکاشیما، شیگا]]||۵۲٬۹۶۷||۶۹۳٫۰۰||۷۶٫۴||۲۰۰۵-۰۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20060218063311/http://www.city.takashima.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiomi&lt;/span&gt;[[هیگاشی‌اومی، شیگا]]||۱۱۷٬۴۸۷||۳۸۸٫۵۸||۳۰۲||۲۰۰۵-۰۲-۱۱||[http://www.city.higashiomi.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مایبارا، شیگا]]||۴۰٬۷۵۷||۲۵۰٫۴۶||۱۶۳||۲۰۰۵-۰۲-۱۴||[https://web.archive.org/web/20090830215037/http://www.city.maibara.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگاهاما، شیگا]]||۸۳٬۵۵۵||۲۴۷٫۰۱||۳۳۸||۲۰۰۶-۰۲-۱۳||[https://web.archive.org/web/20161230232547/http://www.city.nagahama.shiga.jp/]
|}

==شیمانه==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080410125028/http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp しまね統計情報データベース　新着情報 今月の統計 推計人口（市町村別）]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماتسوئه]]||۱۹۵٬۸۷۵||۵۳۰٫۲۷||۳۶۹||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20180125141356/http://www.city.matsue.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزومو]]||۱۴۶٬۱۱۵||۵۴۳٫۴۸||۲۶۹||۱۹۴۱-۱۱-۰۳||[http://www.city.izumo.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماسودا، شیمانه]]||۵۰٬۹۸۰||۷۳۳٫۱۶||۶۹٫۵||۱۹۵۲-۰۸-۰۱||&lt;ref&gt;[http://www.iwami.or.jp/masudasi/ 益田市ホームページ&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاسوگی، شیمانه]]||۴۲٬۹۹۷||۴۲۰٫۹۷||۱۰۲||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.yasugi.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gotsu&lt;/span&gt;[[گوتسو، شیمانه]]||۲۶٬۹۵۸||۲۶۸٫۵۱||۱۰۰||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.gotsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اون‌نان، شیمانه]]||۴۳٬۲۶۹||۵۵۳٫۳۷||۷۸٫۲||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.unnan.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هامادا، شیمانه]]||۶۱٬۳۲۵||۶۸۹٫۶۰||۸۸٫۹||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.hamada.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oda&lt;/span&gt;[[اودا، شیمانه]]||۳۹٬۵۹۳||۴۳۶٫۱۱||۹۰٫۸||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20160810222150/http://www.iwamigin.jp/ohda/]
|}

==شیزوئوکا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080203204758/http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ 統計センターしずおか　静岡県人口推計]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیزوئوکا (شهر)|شیزوئوکا]]||۷۱۰٬۹۴۴||۱٬۳۸۸٫۷۸||۵۱۲||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاماماتسو، شیزوئوکا]]||۸۱۱٬۴۳۱||۱٬۵۱۱٫۱۷||۵۳۷||۱۹۱۱-۰۷-۰۱||[http://www.city.hamamatsu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نومازو، شیزوئوکا]]||۲۰۶٬۸۱۸||۱۸۷٫۱۱||۱٬۱۰۵||۱۹۲۳-۰۷-۰۱||[http://www.city.numazu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آتامی، شیزوئوکا]]||۴۰٬۵۲۴||۶۱٫۵۶||۶۵۸||۱۹۳۷-۰۴-۱۰||[https://web.archive.org/web/20120426053204/http://www.city.atami.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میشیما، شیزوئوکا]]||۱۱۲٬۳۲۰||۶۲٫۱۳||۱٬۸۰۸||۱۹۴۱-۰۴-۲۹||[http://www.city.mishima.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجی‌نومیا، شیزوئوکا]]||۱۲۲٬۱۲۲||۳۱۴٫۸۱||۳۸۸||۱۹۴۲-۰۶-۰۱||[https://web.archive.org/web/20081025001740/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ito&lt;/span&gt;[[ایتو، شیزوئوکا]]||۷۲٬۰۳۸||۱۲۴٫۱۳||۵۸۰||۱۹۴۷-۰۸-۱۰||[http://www.city.ito.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیمادا، شیزوئوکا]]||۹۵٬۷۶۲||۱۹۵٫۴۰||۴۹۰||۱۹۴۸-۰۱-۰۱||[http://www.city.shimada.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایواتا، شیزوئوکا]]||۱۷۲٬۵۸۳||۱۶۴٫۰۸||۱٬۰۵۲||۱۹۴۸-۰۴-۰۱||[http://www.city.iwata.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یایزو، شیزوئوکا]]||۱۲۰٬۳۳۱||۴۶٫۰۱||۲٬۶۱۵||۱۹۵۱-۰۳-۰۱||[http://www.city.yaizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاکه‌گاوا، شیزوئوکا]]||۱۱۸٬۶۶۰||۲۶۵٫۶۳||۴۴۷||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.kakegawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجی‌ئدا، شیزوئوکا]]||۱۲۹٬۶۳۷||۱۴۰٫۷۴||۹۲۱||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.fujieda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[گوتنبا، شیزوئوکا]]||۸۸٬۰۷۸||۱۹۴٫۶۳||۴۵۳||۱۹۵۵-۰۲-۱۱||[http://www.city.gotemba.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوکورویی، شیزوئوکا]]||۸۵٬۱۶۳||۱۰۸٫۵۶||۷۸۴||۱۹۵۸-۱۱-۰۳||[http://www.city.fukuroi.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجی، شیزوئوکا]]||۲۳۷٬۲۷۹||۲۱۴٫۱۰||۱٬۱۰۸||۱۹۶۶-۱۱-۰۱||[http://www.city.fuji.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیمودا، شیزوئوکا]]||۲۵٬۷۸۴||۱۰۴٫۷۰||۲۴۶||۱۹۷۱-۰۱-۰۱||[http://www.city.shimoda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سوسونو، شیزوئوکا]]||۵۳٬۷۴۰||۱۳۸٫۳۹||۳۸۸||۱۹۷۱-۰۱-۰۱||[http://www.city.susono.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوسای، شیزوئوکا]]||۴۴٬۵۴۵||۵۵٫۰۸||۸۰۹||۱۹۷۲-۰۱-۰۱||[http://www.city.kosai.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزو، شیزوئوکا]]||۳۵٬۹۱۱||۳۶۳٫۹۷||۹۸٫۷||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.izu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اومائه‌زاکی، شیزوئوکا]]||۳۵٬۰۱۵||۶۵٫۸۵||۵۳۲||۲۰۰۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.omaezaki.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیکوگاوا، شیزوئوکا]]||۴۷٬۷۰۲||۹۴٫۲۴||۵۰۶||۲۰۰۵-۰۱-۱۷||[http://www.city.kikugawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایزونوکونی، شیزوئوکا]]||۴۹٬۷۱۱||۹۴٫۷۱||۵۲۵||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.izunokuni.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماکینوهارا، شیزوئوکا]]||۴۹٬۷۲۶||۱۱۱٫۵۰||۴۴۶||۲۰۰۵-۱۰-۱۱||[http://www.city.makinohara.shizuoka.jp/]
|}

==توچیگی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070918144152/http://www.pref.tochigi.jp/pref/toukei/toukei/popu1.html 栃木県毎月人口推計速報/栃木県&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوتسونومیا، توچیگی]]||۵۰۷٬۸۳۳||۴۱۶٫۸۴||۱٬۲۱۸||۱۸۹۶-۰۴-۰۱||[http://www.city.utsunomiya.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آشیکاگا، توچیگی]]||۱۵۷٬۷۹۳||۱۷۷٫۸۲||۸۸۷||۱۹۲۱-۰۱-۰۱||[http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توچیگی (شهر)]]||۸۱٬۶۰۱||۱۲۲٫۰۶||۶۶۹||۱۹۳۷-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100305195542/http://www.city.tochigi.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کانوما، توچیگی]]||۱۰۳٬۶۹۰||۴۹۰٫۶۲||۲۱۱||۱۹۴۸-۱۰-۱۰||[http://www.city.kanuma.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اویاما، توچیگی]]||۱۶۲٬۲۸۳||۱۷۱٫۶۱||۹۴۶||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[http://www.city.oyama.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موکا، توچیگی]]||۶۶٬۷۰۵||۱۱۱٫۷۶||۵۹۷||۱۹۵۴-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20030919052800/http://www.city.moka.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otawara&lt;/span&gt;[[اوتاوارا، توچیگی]]||۷۸٬۵۶۳||۳۵۴٫۱۲||۲۲۲||۱۹۵۴-۱۲-۰۱||[http://www.city.ohtawara.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یایتا، توچیگی]]||۳۵٬۴۶۲||۱۷۰٫۶۶||۲۰۸||۱۹۵۸-۱۱-۰۱||[http://www.city.yaita.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناسوشیوبارا، توچیگی]]||۱۱۵٬۶۳۳||۵۹۲٫۸۲||۱۹۵||۲۰۰۵-۰۱-۰۱||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[سانو، توچیگی]]||۱۲۳٬۰۳۴||۳۵۶٫۰۷||۳۴۶||۲۰۰۵-۰۲-۲۸||[https://web.archive.org/web/20080319093824/http://www.city.sano.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکورا، توچیگی]]||۴۲٬۴۰۳||۱۲۵٫۴۶||۳۳۸||۲۰۰۵-۰۳-۲۸||[http://www.city.tochigi-sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناسوکاراسویاما، توچیگی]]||۳۰٬۴۳۳||۱۷۴٫۴۲||۱۷۴||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیموتسوکه، توچیگی]]||۵۹٬۴۵۹||۷۴٫۵۸||۷۹۷||۲۰۰۶-۰۱-۱۰||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nikko&lt;/span&gt;[[نیکو، توچیگی]]||۹۲٬۱۸۱||۱٬۴۴۹٫۸۷||۶۳٫۶||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[http://www.city.nikko.lg.jp/]
|}

==توکوشیما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ 徳島県の統計情報　推計人口]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توکوشیما (شهر)|توکوشیما]]||۲۶۶٬۳۷۰||۱۹۱٫۳۹||۱٬۳۹۲||۱۸۸۹-۱۰-۰۱||[http://www.city.tokushima.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناروتو، توکوشیما]]||۶۲٬۴۵۳||۱۳۵٫۴۶||۴۶۱||۱۹۴۷-۰۳-۱۵||[http://www.city.naruto.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوماتسوشیما، توکوشیما]]||۴۱٬۵۴۰||۴۵٫۲۴||۹۱۸||۱۹۵۱-۰۶-۰۱||[https://web.archive.org/web/20120204062523/http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آنان، توکوشیما]]||۷۷٬۰۹۹||۲۷۹٫۳۹||۲۷۶||۱۹۵۸-۰۵-۰۱||[http://www.city.anan.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوشینوگاوا، توکوشیما]]||۴۴٬۹۰۵||۱۴۴٫۱۹||۳۱۱||۲۰۰۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میما، توکوشیما]]||۳۳٬۵۲۰||۳۶۷٫۳۸||۹۱٫۲||۲۰۰۵-۰۳-۰۱||[http://www.city.mima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آوا، توکوشیما]]||۴۰٬۳۰۳||۱۹۰٫۹۷||۲۱۱||۲۰۰۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.awa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میوشی، توکوشیما]]||۳۲٬۳۲۹||۷۲۱٫۴۸||۴۴٫۸||۲۰۰۶-۰۳-۰۱||[https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/]
|}

==توکیو==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm 東京都の人口推計トップページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hachioji&lt;/span&gt;[[هاچی‌اوجی، توکیو]]||۵۶۷٬۳۶۷||۱۸۶٫۳۱||۳٬۰۴۵||۱۹۱۷-۰۹-۰۱||[http://www.city.hachioji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاچیکاوا، توکیو]]||۱۷۵٬۶۳۹||۲۴٫۳۸||۷٬۲۰۴||۱۹۴۰-۱۲-۰۱||[https://web.archive.org/web/20081023195034/http://www.city.tachikawa.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موساشینو، توکیو]]||۱۳۸٬۵۱۶||۱۰٫۷۳||۱۲٬۹۰۹||۱۹۴۷-۱۱-۰۳||[http://www.city.musashino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[میتاکا، توکیو]]||۱۸۰٬۷۹۷||۱۶٫۵۰||۱۰٬۹۵۷||۱۹۵۰-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20061026011433/http://www.city.mitaka.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ome&lt;/span&gt;[[اومه، توکیو]]||۱۴۱٬۷۰۸||۱۰۳٫۲۶||۱٬۳۷۲||۱۹۵۱-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20100117054805/http://www.city.ome.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[فوچو، توکیو]]||۲۴۸٬۴۴۵||۲۹٫۳۴||۸٬۴۶۸||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.fuchu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکیشیما، توکیو]]||۱۱۱٬۷۶۳||۱۷٫۳۳||۶٬۴۴۹||۱۹۵۴-۰۵-۰۱||[https://web.archive.org/web/20090501130554/http://www.city.akishima.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chofu&lt;/span&gt;[[چوفو، توکیو]]||۲۱۹٬۰۵۳||۲۱٫۵۳||۱۰٬۱۷۴||۱۹۵۵-۰۴-۰۱||[http://www.city.chofu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ماچیدا، توکیو]]||۴۱۳٬۷۸۶||۷۱٫۶۳||۵٬۷۷۷||۱۹۵۸-۰۲-۰۱||[http://www.city.machida.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوگانه‌ای، توکیو]]||۱۱۵٬۱۱۶||۱۱٫۳۳||۱۰٬۱۶۰||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[http://www.city.koganei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کودائیرا، توکیو]]||۱۸۵٬۸۲۹||۲۰٫۴۶||۹٬۰۸۳||۱۹۶۲-۱۰-۰۱||[http://www.city.kodaira.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هینو، توکیو]]||۱۷۹٬۴۸۲||۲۷٫۵۳||۶٬۵۲۰||۱۹۶۳-۱۱-۰۳||[http://www.city.hino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌مورایاما، توکیو]]||۱۴۶٬۵۸۵||۱۷٫۱۷||۸٬۵۳۷||۱۹۶۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.higashimurayama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوکوبونجی، توکیو]]||۱۱۸٬۸۰۱||۱۱٫۴۸||۱۰٬۳۴۹||۱۹۶۴-۱۱-۰۳||[http://www.city.kokubunji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کونیتاچی، توکیو]]||۷۳٬۳۶۲||۸٫۱۵||۹٬۰۰۱||۱۹۶۷-۰۱-۰۱||[http://www.city.kunitachi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوسا، توکیو]]||۶۰٬۴۱۳||۱۰٫۲۴||۵٬۹۰۰||۱۹۷۰-۰۷-۰۱||[http://www.city.fussa.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کومائه، توکیو]]||۷۸٬۲۳۷||۶٫۳۹||۱۲٬۲۴۴||۱۹۷۰-۱۰-۰۱||[http://www.city.komae.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌یاماتو، توکیو]]||۸۱٬۴۴۵||۱۳٫۵۴||۶٬۰۱۵||۱۹۷۰-۱۰-۰۱||[http://www.city.higashiyamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کیوسه، توکیو]]||۷۳٬۵۱۸||۱۰٫۱۹||۷٬۲۱۵||۱۹۷۰-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20070701174308/http://www.city.kiyose.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشی‌کورومه، توکیو]]||۱۱۵٬۴۰۵||۱۲٫۹۲||۸٬۹۳۲||۱۹۷۰-۱۰-۰۱||[http://www.city.higashikurume.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[موساشی‌مورایاما، توکیو]]||۶۸٬۳۳۳||۱۵٫۳۷||۴٬۴۴۶||۱۹۷۰-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20100126164716/http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاما، توکیو]]||۱۴۹٬۴۰۴||۲۱٫۰۸||۷٬۰۸۷||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20080715124647/http://www.city.tama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایناگی، توکیو]]||۸۰٬۷۷۲||۱۷٫۹۷||۴٬۴۹۵||۱۹۷۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.inagi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هامورا، توکیو]]||۵۶٬۹۸۴||۹٫۹۱||۵٬۷۵۰||۱۹۹۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.hamura.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آکیرونو، توکیو]]||۸۰٬۲۶۸||۷۳٫۳۴||۱٬۰۹۴||۱۹۹۵-۰۹-۰۱||[http://www.city.akiruno.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nishitokyo&lt;/span&gt;[[نیشی‌توکیو، توکیو]]||۱۹۳٬۳۵۰||۱۵٫۸۵||۱۲٬۱۹۹||۲۰۰۱-۰۱-۲۱||[http://www.city.nishitokyo.lg.jp/]
|}

==توتوری==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.tottori.lg.jp/dd.aspx?menuid=9974 鳥取県人口移動調査/とりネット/鳥取県公式サイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[توتوری (شهر)|توتوری]]||۲۰۰٬۳۱۵||۷۶۵٫۶۶||۲۶۲||۱۸۸۹-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20050119053120/http://www.city.tottori.tottori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یوناگو، توتوری]]||۱۴۹٬۱۴۰||۱۳۲٫۲۱||۱٬۱۲۸||۱۹۲۷-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20071126135318/http://www.yonago-city.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کورایوشی، توتوری]]||۵۱٬۴۵۳||۲۷۲٫۱۵||۱۸۹||۱۹۵۳-۱۰-۰۱||[https://web.archive.org/web/20071231191808/http://www.city.kurayoshi.tottori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکای‌میناتو، توتوری]]||۳۵٬۹۰۸||۲۸٫۷۹||۱٬۲۴۷||۱۹۵۶-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20160725195545/http://www.city.sakaiminato.tottori.jp/]
|}

==تویاما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.toyama.jp/sections/1015/lib/jinko/index.html 人口移動調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تویاما (شهر)|تویاما]]||۴۲۱٬۱۱۶||۱٬۲۴۱٫۸۵||۳۳۹||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.toyama.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوئوزو، تویاما]]||۴۵٬۹۴۵||۲۰۰٫۶۳||۲۲۹||۱۹۵۲-۰۴-۰۱||[http://www.city.uozu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیمی، تویاما]]||۵۳٬۳۱۶||۲۳۰٫۴۷||۲۳۱||۱۹۵۲-۰۸-۰۱||[http://www.city.himi.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نامه‌ریکاوا، تویاما]]||۳۳٬۷۸۹||۵۴٫۶۱||۶۱۹||۱۹۵۴-۰۳-۰۱||[http://www.city.namerikawa.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تونامی، تویاما]]||۴۹٬۳۹۶||۱۲۶٫۹۶||۳۸۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.tonami.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اویابه، تویاما]]||۳۲٬۶۵۶||۱۳۴٫۱۱||۲۴۴||۱۹۶۲-۰۸-۰۱||[http://www.city.oyabe.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نانتو، تویاما]]||۵۷٬۰۶۱||۶۶۸٫۸۶||۸۵٫۳||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[https://web.archive.org/web/20051201124816/http://www.city.nanto.toyama.jp/webapps/www/english/index.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تاکائوکا، تویاما]]||۱۷۸٬۹۶۵||۲۰۹٫۳۸||۸۵۵||۲۰۰۵-۱۱-۰۱||[http://www.city.takaoka.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایمیزو، تویاما]]||۹۴٬۶۹۱||۱۰۹٫۱۸||۸۶۷||۲۰۰۵-۱۱-۰۱||[http://www.city.imizu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوروبه، تویاما]]||۴۲٬۶۱۲||۴۲۶٫۳۴||۹۹٫۹||۲۰۰۶-۰۳-۳۱||[http://kurobe.city.kurobe.toyama.jp/]
|}

==واکایاما==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[http://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html 毎月推計人口]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[واکایاما (شهر)|واکایاما]]||۳۷۲٬۱۷۵||۲۰۹٫۲۳||۱٬۷۷۹||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.wakayama.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کاینان، واکایاما]]||۵۵٬۸۷۷||۱۰۱٫۱۸||۵۵۲||۱۹۳۴-۰۵-۰۱||[https://web.archive.org/web/20210210075705/http://www.city.kainan.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تانابه، واکایاما]]||۸۰٬۴۷۸||۱٬۰۲۶٫۷۷||۷۸٫۴||۱۹۴۲-۰۵-۲۰||[http://www.city.tanabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gobo&lt;/span&gt;[[گوبو، واکایاما]]||۲۶٬۳۳۵||۴۳٫۹۳||۵۹۹||۱۹۵۴-۰۴-۰۱||[http://www.city.gobo.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[آریدا، واکایاما]]||۳۱٬۱۹۴||۳۶٫۹۲||۸۴۵||۱۹۵۶-۰۵-۰۱||[http://www.city.arida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shingu&lt;/span&gt;[[شینگو، واکایاما]]||۳۲٬۶۵۴||۲۵۵٫۴۳||۱۲۸||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.shingu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کینوکاوا، واکایاما]]||۶۷٬۱۹۲||۲۲۸٫۲۴||۲۹۴||۲۰۰۵-۱۱-۰۷||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاشیموتو، واکایاما]]||۶۷٬۵۰۵||۱۳۰٫۳۱||۵۱۸||۲۰۰۶-۰۳-۰۱||[http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایواده، واکایاما]]||۵۱٬۸۴۳||۳۸٫۵۰||۱٬۳۴۷||۲۰۰۶-۰۴-۰۱||[http://www.city.iwade.wakayama.jp/]
|}

==یاماگاتا==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://archive.is/20070519180118/http://www.pref.yamagata.jp/ou/somu/020052/jinkou.html 山形県の人口と世帯数（月報）（推計）の統計表電子データについて — 山形県ホームページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماگاتا (شهر)|یاماگاتا]]||۲۵۵٬۳۷۰||۳۸۱٫۳۴||۶۷۰||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[https://web.archive.org/web/20031019034152/http://www.city.yamagata.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یونه‌زاوا، یاماگاتا]]||۹۱٬۷۰۴||۵۴۸٫۷۴||۱۶۷||۱۸۸۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.yonezawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shinjo&lt;/span&gt;[[شینجو، یاماگاتا]]||۳۹٬۸۰۸||۲۲۳٫۰۸||۱۷۸||۱۹۴۹-۰۴-۰۱||[http://www.city.shinjo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساگائه، یاماگاتا]]||۴۳٬۲۹۹||۱۳۹٫۰۸||۳۱۱||۱۹۵۴-۰۸-۰۱||[http://www.city.sagae.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کامینویاما، یاماگاتا]]||۳۵٬۰۸۶||۲۴۰٫۹۵||۱۴۶||۱۹۵۴-۱۰-۰۱||[http://www.city.kaminoyama.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مورایاما، یاماگاتا]]||۲۷٬۵۸۶||۱۹۶٫۸۳||۱۴۰||۱۹۵۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.murayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگای، یاماگاتا]]||۳۰٬۲۸۵||۲۱۴٫۶۹||۱۴۱||۱۹۵۴-۱۱-۱۵||[http://www.city.nagai.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tendo&lt;/span&gt;[[تندو، یاماگاتا]]||۶۳٬۴۷۰||۱۱۳٫۰۱||۵۶۲||۱۹۵۸-۱۰-۰۱||[http://www.city.tendo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیگاشینه، یاماگاتا]]||۴۶٬۱۴۱||۲۰۷٫۱۷||۲۲۳||۱۹۵۸-۱۱-۰۳||[http://www.city.higashine.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوبانازاوا، یاماگاتا]]||۱۹٬۹۳۷||۳۷۲٫۳۲||۵۳٫۵||۱۹۵۹-۰۴-۱۰||[http://www.city.obanazawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nan'yo&lt;/span&gt;[[نانیو، یاماگاتا]]||۳۴٬۵۴۲||۱۶۰٫۷۰||۲۱۵||۱۹۶۷-۰۴-۰۱||[http://www.city.nanyo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسورواوکا، یاماگاتا]]||۱۴۰٬۰۹۷||۱٬۳۱۱٫۵۱||۱۰۷||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ساکاتا، یاماگاتا]]||۱۱۴٬۹۶۴||۶۰۲٫۷۹||۱۹۱||۲۰۰۵-۱۱-۰۱||[http://www.city.sakata.lg.jp/]
|}

==یاماگوچی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180713202913/http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html 山口県/統計分析課/人口・人口移動統計調査（平成۲۰年۳月۱日現在）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوبه، یاماگوچی]]||۱۷۶٬۳۷۰||۲۸۷٫۶۹||۶۱۳||۱۹۲۱-۱۱-۰۱||[http://www.city.ube.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hofu&lt;/span&gt;[[هوفو، یاماگوچی]]||۱۱۶٬۳۹۳||۱۸۸٫۵۹||۶۱۷||۱۹۳۶-۰۸-۲۵||[http://www.city.hofu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کوداماتسو، یاماگوچی]]||۵۴٬۰۲۶||۸۹٫۳۶||۶۰۵||۱۹۳۹-۱۱-۰۳||[https://web.archive.org/web/20080212033246/http://www.city.kudamatsu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینه، یاماگوچی]]||۱۷٬۳۵۵||۲۲۸٫۲۵||۷۶٫۰||۱۹۵۴-۰۳-۳۱||[https://web.archive.org/web/20201024115614/https://www2.city.mine.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shunan&lt;/span&gt;[[شونان، یاماگوچی]]||۱۵۰٬۲۹۹||۶۵۶٫۲۵||۲۲۹||۲۰۰۳-۰۴-۲۱||[http://www.city.shunan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هیکاری، یاماگوچی]]||۵۳٬۲۷۴||۹۱٫۹۴||۵۷۹||۲۰۰۴-۱۰-۰۴||[http://www.city.hikari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[شیمونوسکی، یاماگوچی]]||۲۸۶٬۰۷۳||۷۱۶٫۰۶||۴۰۰||۲۰۰۵-۰۲-۱۳||[https://web.archive.org/web/20141020094055/http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/seisaku/kokusai/gaikoku/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یانای، یاماگوچی]]||۳۵٬۴۳۸||۱۳۹٫۹۰||۲۵۳||۲۰۰۵-۰۲-۲۱||[http://www.city-yanai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هاگی، یاماگوچی]]||۵۵٬۸۳۱||۶۹۸٫۸۷||۷۹٫۹||۲۰۰۵-۰۳-۰۶||[https://web.archive.org/web/20050808005011/http://www.city.hagi.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ناگاتو، یاماگوچی]]||۳۹٬۸۲۵||۳۵۷٫۹۲||۱۱۱||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city.nagato.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;San'yo-Onoda&lt;/span&gt;[[سانیو-اونودا، یاماگوچی]]||۶۵٬۵۲۳||۱۳۲٫۹۹||۴۹۳||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماگوچی (شهر)|یاماگوچی]]||۱۹۲٬۰۰۸||۷۳۰٫۲۳||۲۶۳||۲۰۰۵-۱۰-۰۱||[http://www.city.yamaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[ایواکونی، یاماگوچی]]||۱۴۶٬۸۸۵||۸۷۲٫۷۱||۱۶۸||۲۰۰۶-۰۳-۲۰||[https://web.archive.org/web/20090926071949/http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/]
|}

==یاماناشی==
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060517044252/http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html 山梨県統計データバンク　aa۰۴۰۰۰&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|-
!نام شهر!! جمعیت!! گتی!!تراکم!! تاسیس!!نشانی وب‌گاه
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kofu&lt;/span&gt;[[کوفو، یاماناشی]]||۱۹۹٬۳۷۴||۲۱۲٫۴۱||۹۳۹||۱۸۸۹-۰۷-۰۱||[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوجی‌یوشیدا، یاماناشی]]||۵۱٬۸۷۹||۱۲۱٫۸۳||۴۲۶||۱۹۵۱-۰۳-۲۰||[http://www.city.fujiyoshida.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[تسورو، یاماناشی]]||۳۴٬۴۳۹||۱۶۱٫۵۸||۲۱۳||۱۹۵۴-۰۴-۲۹||[http://www.city.tsuru.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[اوتسوکی، یاماناشی]]||۲۹٬۸۶۹||۲۸۰٫۳۰||۱۰۷||۱۹۵۴-۰۸-۰۸||[http://www.city.otsuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[نیراساکی، یاماناشی]]||۳۳٬۵۳۹||۱۴۳٫۷۳||۲۳۳||۱۹۵۴-۱۰-۱۰||[https://web.archive.org/web/20040630220735/http://www.city.nirasaki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[مینامی-آروپوسو، یاماناشی]]||۷۲٬۲۹۵||۲۶۴٫۰۶||۲۷۴||۲۰۰۳-۰۴-۰۱||[http://www.city.minami-alps.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[کای، یاماناشی]]||۷۴٬۰۷۷||۷۱٫۹۴||۱٬۰۳۰||۲۰۰۴-۰۹-۰۱||[http://www.city.kai.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[فوئه‌فوکی، یاماناشی]]||۷۱٬۱۸۴||۲۰۱٫۹۲||۳۵۳||۲۰۰۴-۱۰-۱۲||[http://www.city.fuefuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[هوکوتو، یاماناشی]]||۴۷٬۷۵۴||۶۰۲٫۸۹||۷۹٫۲||۲۰۰۴-۱۱-۰۱||[http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[اوئنوهارا، یاماناشی]]||۲۸٬۲۹۵||۱۷۰٫۶۵||۱۶۶||۲۰۰۵-۰۲-۱۳||[https://web.archive.org/web/20151107094120/http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[یاماناشی، یاماناشی]]||۳۸٬۲۰۲||۲۸۹٫۸۷||۱۳۲||۲۰۰۵-۰۳-۲۲||[https://web.archive.org/web/20000901231441/http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshu&lt;/span&gt;[[کوشو، یاماناشی]]||۳۵٬۰۷۲||۲۶۴٫۰۱||۱۳۳||۲۰۰۵-۱۱-۰۱||[http://www.city.koshu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chuo&lt;/span&gt;[[چوئو، یاماناشی]]||۳۱٬۸۷۵||۳۱٫۸۱||۱٬۰۰۲||۲۰۰۶-۰۲-۲۰||[http://www.city.chuo.yamanashi.jp/]
|}

== بن‌بنویشت ==
* کلید دانش فرهنگ‌نومه، حسن سالاری، حسین سوزنچی، ممرضا سُرابی، عدالت پیغوم، چاپ یک، ۱۳۸۵
{{بن‌بنویشت}}

[[رج:جاپون شهرون]]
[[رج:شهرون فهرست|جاپون]]</text>
      <sha1>c36w6owft3uecdejo0cgtr2n37ffbpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هادی عامل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23582</id>
    <revision>
      <id>328481</id>
      <parentid>233609</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="j1mun7bfg6lno9hhn07chg80gtbukqs" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص|عکس= Hadi Amel in 2017 Freestyle Wrestling World Cup.jpg|جیرنویس= ونه عکس کرمانشاهِ جهونی جام دله.}}
'''هادی عامل''' (بزائه ۱۳۳۴ [[مشهد]] دله) اتا [[ایران]]ی [[کشتی]]‌گیر و تلویزونی-رادیویی مجری هسته. وه اتا [[زابل]]ی پییر و [[نیشابور|نشابور]]ی مار جه مشهد دله کنارهکته و سال ۱۳۴۸ جه [[کشتی]] دله بورده. وه اینتا په جوونون رجه دله و كشور آموزشگاه‌ئون دله قهرمون بیّه ولی شه دَسّ ِمصدومیت وسّه کشتی ره ول هاکرده و کم‌کمک سال ۶۳ جه بورده گزارشگری سَروقت. 

== منابع ==
* [https://web.archive.org/web/20150703184725/http://www.forum.persianv.com/showthread.php?71471-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84 پرشین تی‌وی: هادی عامل]

[[رج:ایران کشتی‎گیرون]]
[[رج:گت مردمون خراسان]]</text>
      <sha1>j1mun7bfg6lno9hhn07chg80gtbukqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استوارت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23781</id>
    <revision>
      <id>328451</id>
      <parentid>278393</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="0s2wytr22i5g7ebg6tlhktoqq7c981c" xml:space="preserve">[[پرونده:Coat of arms of England (1603–1649).svg|بندانگشتی|چپ|وشون نشون]]
'''استوارت سلسله''' ([[اینگلیسی زوون|انگلیسی]] جه: ''House of Stuart'') اتا [[اسکاتلند]]ی خاندان بی‌یه که ونه اعضا اسکاتلند ِشا بینه و سال ۱۳۷۱ تا ۱۶۰۳ جه فقط همونجه ره داشتنه ولی [[الیزابت اول]]، [[انگلیس|انگلستان]] شا، ۱۶۰۳ بمرده و جیمز شیشوم، اسکاتلند شا، شه نوم ره هاکرده [[جیمز اول (بریتانیا شا)|جیمز اول]] و انگلستان شائی ره هم بییته. همینسه استوارتون اون گادِر جه تا ۱۷۱۴ که '''[[هانوفر|هانوفرون]] خاندان''' قدرت ره بییتنه، بریتانیای شا بینه.

== منابع ==
*انگلیسی ویکی‌پدیا

[[رج:بریتانیا تاریخ]]</text>
      <sha1>0s2wytr22i5g7ebg6tlhktoqq7c981c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمدعلی بهمنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28051</id>
    <revision>
      <id>328479</id>
      <parentid>327081</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5369" sha1="kr9dumha2ikuugt8cpxf7jhphp0xmby" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}
'''محمدعلی بهمنی''' (۲۷ فروردین ۱۳۲۱ – ۹ شهریور ۱۴۰۳) بندرعباس دله دنیا بیموئه. و شاعر و غزلسرا هسه.
ونه اولین شعر سال ۱۳۳۰ چاپ بیه.&lt;ref&gt;سایت همشهری آنلاین [https://web.archive.org/web/20180612144320/http://hamshahrionline.ir/details/32121 زندگینامه: محمّدعلی بهمنی]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;سایت تبیان زنجان [https://web.archive.org/web/20140604042844/http://www.tebyan-zn.ir/News-Article/famous_man/2012/12/11/86831.html محمدعلی بهمنی غزل‌سرای ایران]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

==ونه شعرها==
بعضی از ونه شعرون:

*باغ لال (١٣۵٠)
*در بیوزنی (١٣۵١)
*عامیانه‌ها (١٣۵۵)
*گیسو، کلاه، کفتر (١٣۵۶)
*گاهی دلم برای خودم تنگ می‌شود (١٣۶٩)
*غزل (١٣٧٧)
*شاعر شنیدنی است (١٣٧٧)
*عشق است (١٣٧٨)
*نیستان (١٣٧٩)
*کاسۀ آب دیوژن، امانم بده (١٣٨٠)
*این خانه واژه‌های نسوزی دارد (١٣٨٢)
* من زنده ام هنوز و غزل فکر می کنم (۱۳۸۸)

== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت}}

== منابع ==
* [http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8709110230 انتشار گزیدۀ اشعار محمدعلی بهمنی|خبرگزاری فارس]
* [http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1425540 محمدعلی بهمنی|بانک اطلاعات نشریات کشور|روزنامۀ ایران]
* [http://www.dezfil.ir/445/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F.html محمدعلی بهمنی کیست؟|پایگاه خبری و اطلاع‌رسانی دزفیل]
* [https://web.archive.org/web/20140807063054/http://www.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=1518105 لذّت بُهت‌زدگی در شعر محمدعلی بهمنی|سایت خانۀ کتاب] 
* [https://web.archive.org/web/20140217143603/http://www.goyda.ir/literature/karvanadab/2697-celebrity-biography-mohammad-ali-bahmani-lyricism.html زندگی‌نامه و آثار محمدعلی بهمنی غزل‌سرای نامی|مرکز اطلاع‌رسانی گویدا] 
* [https://web.archive.org/web/20150923193619/http://www.bookcity.org/news-2053.aspx محمدعلی بهمنی: ثروتیان پژوهشگری صریح بود|پایگاه اطلاع‌رسانی مؤسسۀ شهر کتاب]
* [http://www.yjc.ir/fa/news/4038694/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AB%D8%B1%D9%88%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%8A%D8%BA-%D8%A8%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%86%D9%85%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D8%AF محمدعلی بهمنی: ثروتیان تبلیغ بیهوده نمی‌کرد|باشگاه خبرنگاران]


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.khorasannews.com/News.aspx?type=3&amp;year=1390&amp;month=4&amp;day=20&amp;id=2628689 محمدعلی بهمنی: فرزندان غزل امروز از رودخانۀ نيما رفع تشنگی کردند|روزنامۀ خراسان شمالی]
* [https://web.archive.org/web/20160304211501/http://www.adinehbook.com/gp/product/6001110665/ref=sr_2_1000_7/326-9926336-9727574 لذت‌ بهت‌زدگی در شعر محمدعلی بهمنی|سایت آدینه بوک]
* [https://web.archive.org/web/20130413083535/http://www.e-pedian.com/literry/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86%D9%8A/ چند شعر ناب از محمدعلی بهمنی|مجلۀ اینترنتی گونش آنلاین]
* [http://isna.ir/fa/news/91050804561/بهمنی-ثروتیان-از-اخلاق-چاپلوسی-که-مد بهمنی: ثروتيان از اخلاق چاپلوسی كه مد شده بود، دور بود|خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)]
* [http://www.khabaronline.ir/detail/100120/ محمدعلی بهمنی: برای شعرهایم تاریخ نمی‌گذارم |سایت خبر آنلاین]
* [https://web.archive.org/web/20140411002554/http://www.hamshahrionline.ir/details/32121 زندگینامه: محمّدعلی بهمنی|سایت همشهری آنلاین]
* [https://web.archive.org/web/20140808093713/http://www.iranseda.ir/FullItem/?g=889622&amp;s= خانۀ دوست، محمدعلی بهمنی|سایت ایران صدا]
* [http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2284867 گفت وگو با محمدعلی بهمنی|بانک اطلاعات نشریات کشور|روزنامۀ شرق]
* [http://www.farhangreader.com/modules/pligg_web_toolbar/toolbar.php?id=2002 بهمنی، غزل‌سرایی با روح نیمایی|خبرگزاری کتاب ایران]
* [https://web.archive.org/web/20110620025406/http://www.ibna.ir/vdcfv1dm.w6deyagiiw.html محمدعلی بهمنی: نثر سعدی تا به امروز ادامه دارد|خبرگزاری کتاب ایران]
* [https://web.archive.org/web/20130424020316/http://www.fereydoonmoshiri.org/fmpage01.htm فريدون مشيری|سایت رسمی فریدون مشیری]

{{ترتیب:بهمنی، محمدعلی}}
[[رده:زننه آدمون|بهمنی، محمدعلی]]
[[رده:ایرانی شاعرون|بهمنی، محمدعلی]]
[[رده: بندر عباس آدمون]]</text>
      <sha1>kr9dumha2ikuugt8cpxf7jhphp0xmby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دکتر حشمت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28913</id>
    <revision>
      <id>328448</id>
      <parentid>325308</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="1agqgjar4n3uv32c6cel2a1ow9dah2o" xml:space="preserve">'''دکتر حشمت''' که ونه راستی نوم '''سُلِیمون''' بی‌یه، اتا مازرونی [[شاعر]] هسته. ونه پییر نوم «استاد داوری» بی‌یه و وه سال ۱۲۹۶ قمری [[ساری]] دله دِنیا بموئه و دوازده‌سالگی دله صغیر بَیّه و وه ره بَرِسِنینه دِتا دکتر پَلی شاگردی هاکنه. وه اونجه که پزشکی ره یاد بَییته، بورده [[تهران]] ِ[[دارالفنون]] که درس بَخونده تا اون گادِر که ونه برار زنده بی‌یه، وه اونجه دَیی‌یه و بعد وردگرسته [[ساری]]. وه سیاست دله هم دخالت داشته و آزادی‌خائون جه بی‌یه. وه ۱۲ جمادی‌الثانی ۱۳۳۸ بمرده و وه ره [[ملامجدالدین قورستون]] دله چال هاکردنه.

== دپیته چرخه‌تو ==
* [[دوغ (نشریه)]]

== منابع ==
* {{کتاب منبع|فامیلی= نوری|نوم= نظام‌الدین|کتاب= تاریخ ادبیات و فرهنگ مازندران| ناشر= زهره|سال= ۱۳۸۰|صفحه= ۷۸۲}}

[[رج:مازرون شاعرون]]
[[رج:ساری گت آدمون]]
[[رج:مشروطه خائون]]</text>
      <sha1>1agqgjar4n3uv32c6cel2a1ow9dah2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایسلند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29093</id>
    <revision>
      <id>328469</id>
      <parentid>326939</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T00:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33354" sha1="r1xkvwx8lijhennmif4bm3eyc6mai1m" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
{{coord|۶۴|۰۸|N|۲۱|۵۶|W|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی = Lýðveldið Ísland  |
نام فارسی رسمی = ایسلند ِجمهوری |
نام عادی = ایسلند |
تصویر پرچم = Flag of Iceland.svg |
تصویر نشان ملی = Coat_of_arms_of_Iceland.svg |
شعار ملی = ندانه |
سرود ملی = ''حمد ِخونِش''|
نقشه = Europe location ISL.png |
نقشه۳ = Gemeinden Island 2022.png|
پایتخت = [[ریکیاویک]] |latd=۶۴|latm=۰۸|latNS=N |longd=۲۱|longm=۵۶|longEW=W|
بزرگ‌ترین شهر = [[ریکیاویک]] |
زبان رسمی = [[ایسلندی]] (رسمی زوون) |
نوع حکومت = چن‌حزبی ِ[[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• [[نخست وزیر]] |
نام حاکمان = [[اولافور راگنار گریمسون]]{{سخ}}[[یوهانا سیگورداردوتیر]] |
نحوه تشکیل = استفلال |
موارد منجر به تشکیل = [[دانمارک]] جه{{سخ}}سِره‌یی حکومِت{{سخ}}حاکمیتِ حق{{سخ}}جمهوری |
تاریخ تشکیل =[[۱ فوریه]] [[۱۹۰۴ (میلادی)|۱۹۰۴]]{{سخ}}[[۱ دسامبر]] [[۱۹۱۸ (میلادی)|۱۹۱۸]]{{سخ}}[[۱۷ ژوئن]] [[۱۹۴۴ (میلادی)|۱۹۴۴ میلادی]]  |
مساحت = ۱۰۳٬۰۰۰ |
رتبه مساحت = ۱۰۷ام | 
درصد آبها = ۲٫۷ |
سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۸ (میلادی)|۲۰۰۸]] |
جمعیت = ۳۱۳٬۳۷۶ |
رتبه جمعیت = ۱۷۲ام |
تراکم جمعیت = ۱٫۳ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۹۵ام |
سال تولید ناخالص داخلی = [[۲۰۰۶ (میلادی)|۲۰۰۶]] |
تولید ناخالص داخلی = ۱۲٬۱۷۲ میلیارد [[دلار]] |
رتبه تولید ناخالص داخلی = ۱۳۲ام |
سرانه تولید ناخالص داخلی = ۴۰٬۲۷۷ [[دلار]] (۲۰۰۵ میلادی) |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =۵ام |
سال شاخص توسعه انسانی =[[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]] |
شاخص توسعه انسانی = ۰٫۹۶۸ |
رتبه شاخص توسعه انسانی = اول|
وضع شاخص توسعه انسانی = &lt;font color=&quot;#۰۰۹۹۰۰&quot;&gt;بالا&lt;/font&gt; |
واحد پول = [[کرون]] |
کد واحد پول = ISK |
منطقه زمانی =  |
منطقه زمانی تابستانی = GMT |
utc = |
utc = |
دامنه اینترنتی =.is |
پیش‌شماره تلفنی = ۳۵۴ |
}}

'''ایسلند ِجمهوری''' [[اروپا]]ی ِشمالی‌­ترین کشور هسته که شه اتا جزیروئه که [[اطلس اوقیانوس]] ِشمال دَره و [[شمالی قطب]] جه نزدیکه. ایسلند ِ[[نیشتنگا]] (=پایتخت) و گت‌ترین شهر نوم [[ریکیاویک]] هسته و این کشور دله ۳۲۰ هزار نفر زندگی کانّه. این کشور ِپول ِیکا نوم [[کرون]] هسته و ونه رسمی زوون [[ایسلندی]] هسته که اتا [[نوردیک]] ِزوون هسته. این کشور ِ۹۳٫۳۶ درصد شه نژاد ره ایسلندی دونّه که اتی [[ژرمنی زوونون|ژرمنی نژاد]] هسته. ایسلند ِمردِمون ِفرهنگ [[نوردیک]] ِکشورون جه نزدیکه. حدوداً ۸۸ درصد این کشور دله [[مسیحیت]] و [[پروتستان]] په‌روو هَستنه.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statice.is/Statistics/Population/Religious-organizations|title= Religious organisations membership|language=English|accessdate=2012-04-23|publisher=Statistics Iceland}}&lt;/ref&gt;

ایسلند دله قرن نوزَّهُم [[ناسیونالیسم]] خله بیّه و ۱ دسامبر سال ۱۹۱۸ این کشور [[دانمارک]] جه سِوا بیّه ولی وشون ِشاهون اتا خاندان جه بینه و هِدی جه مربوط بینه. [[جهونی جنگ دوم]] دله، هم‌اِتَنده رابطه هم دانمارک جه قطع بیّه و سال ۱۹۴۴ ایسلند دله [[جمهوری]] اعلام بیّه. دهه‌ئون ۱۹۵۰ و ۱۹۷۰ ایسلند چنبار [[بریتانیا]] جه ماهی‌گیری ِحق وسّه اختلاف پیدا هاکِرده و کاد جنگون (Cod wars) ره پیش بیارده که سه‌بار اتفاق دَکِتنه: اولین صوه ۱۹۵۸، دومین دفعه ۱۹۷۳-۱۹۷۲ و آخرین صوه ۱۹۷۶-۱۹۷۵.

ایسلند تا قرن بیستم جهون ِفقیرترین کشورون جه بی‌یه ولی [[جهونی جنگ دوم]] ِتموم بیّن په بتونِسته ماهی‌گیری و [[مارشال طرح]] کومِک جه رشد هاکِنه و تا دههٔ ۱۹۹۰ اتا پولدار ِکشور بیّه و حتی ونه کار اتجا بَرِسی‌یه که اِسا ونه [[انسانی توسعه‌ی شاخص]] اولین رُتبه ره دِنیا دله دانّه. ایسلند دله مالیات کم هَسته و بازارون آزادِنه. &lt;ref&gt;[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf untitled]&lt;/ref&gt;

ایسلند ِگَتی (=مساحت) ۱۰۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته و ونه جمعیت ویشته جنوب‌غرب دله دَرنه. این کشور ِبِنه ات‌خله فعّال ِآتشفشون دانّه و همینسه اونجه زمین‌گرمایی جه خله استفاده کانّه.

اولین آدِمونی که ایسلند دله ساکن بَیینه [[نروژ]] جه سال ۸۷۴ بمو بینه. [[اینگولفور آرنارسون]]، اتا [[نروژ]]ی بی‌یه که شه قبیله و تیر-طایفه ره شه هِمراه اینجه مستقر هاکِرده. اینتی بی‌یه که ایسلند ۱۲۶۲ تا ۱۹۱۸ نروژ ِسامون دله حیساب بی‌یه و این سال جه [[دانمارک]] وه ره شه سامون دله حیساب بیارده. سال ۱۹۱۸ ایسلند اتا سِوا کشور بیی‌یه.

ایسلند کم‌جمعیت‌ترین کشوری هسته که [[ناتو]] دله دَره و تنها عضوی هسته که دائمی ارتش ندانّه. ایسلند ِکشور هَنتا [[اروپا اتحادیه]] دله دَنی‌یه ولی [[شینگتن]] ِاتحاد دله دَره.

== تاریخ ==
=== اولیه آدمون ===
ایسلند زارا ماقبل تاریخ ندارنه. [[وایکینگ‌ها دوره]] اینتا جزیره ره [[نورس مردم]] کشف هکردنه. حدود ۱۱۳۰ میلادی اتا کتاب، ''Íslendingabók'' نومی، بنویشتنه که وشون تاریخچه ره تا ۸۷۰-۹۳۰ میلادی سِراق دِنه. اتی کتاب قرن دوازهم میلادی جه دره که ونه نوم ''Landnámabók'' هسته و اینتا دله بنویشتوئه که اولین شهری که ایسلند دله بساتنه و ونه دله ساکن بینه، سال ۸۷۴ میلادی [[نروژ]]ی مردمون ِدَس بساته بیّه و اولین خانواده‌ای که بمونه، [[ریکاویک]] دله منزل هکردنه و اونجه اولین بازار کم‌کم بساته بیّه. این کتاب دله چارصدتا شهر ره نوم وَرنه که این گدر نروژی مهاجرون بمونه و بساتنه تا زمین‌صاحاب بوون. زمین‌شناسی و باستان‌شناسی ِکشفیات هم دیار هاکردنه که ایسلندِ جزیره اقلاً حدود ۸۷۰ میلادی آدمون ِمنزل‌هکرد بی‌یه. [[ایسلندی زوون]] هم زوون‌شناسون ره سراق دنه که این مردمون حدود قرن ۹ و ۱۰ نروژِ غربی شهرون جا سیوا بینه.

البته ایسلند پیش‌تر هم وجود داشته و بعضی اروپایی‌ئون وه ره اشناسینه. پیتاس، اتا یونانی کاشف که قرن چاروم پیش از میلاد دیّه، اتا جزیره ره نوم وَرنه که Thule نوم دارنه و شیش شوئندروز ونه بریتانیا جه شمال‌طرفی ئو دله بوری تا ونجه برسی. [[ایرلند]]ی ماهی‌گیرون هم اینتا جزیره ره اشناسینه و ایرلندِ بعضی مسیحی راهبون شینه اونجه که تیناری خدا ره پرستش هاکنن ولی زمونی که وایکینگ‌ها رُش هکتنه، این راهبون جزیره جه بوردنه که کافرون جا اتجا دنی‌بون.&lt;ref name=&quot;br&quot; /&gt;

=== اولیه تمدن ===
ایسلندِ تازه‌بمو وایکینگ‌ها اتا اساطیری دین په‌روو بینه که [[اودین]]، [[ثور]] و دیگر خدائون ره پرستینه. این جزیره دله سلطنتی حکومت وجود نداشته. وقتی مهاجرون بموئن در کامل بی‌یه، اتا مِیلس، [[آلسینگ]]، بساتنه که مردمون ونه دله جمع بینه و قانون یشتنه یا قوانین ره اصلاح کردنه. اونجه دادگاه و قضایی تصمیم هم گیتنه و وشون ِمذهبی ملّائون (گودر) هم میلس دله صاحب‌مقوم بینه. هر کشاورزی وسّه اتا گودر (ملّا) دست‌بن دوو ولی تونسته شه خدا ره انتخاب هاکنه و شه گودر ره اینتی عوض هاکنه. هچکی جزیره دله اجرایی قدرت نداشته و حکومت این معنی جا وجود نداشته.

[[پرونده:Grassodenhäuser.jpg|250px|بندانگشتی|راست|اتا بومی سره که ونه سر جای چو، [[واش]] جه دپوشنی‌یه.]]
ایسلندِ مِلک این زمون برکت داشته و مردم خجیر زندگی کردنه. وشون چفت و مرتع [[گو]] و [[گسفن]] وسّه خار بی‌یه و انده گوشت و شیر داشتنه که علاج نیّه. وشون پشم و پارچه هم خوب تولید کردنه. البته شه خِراک و چو ره ویشته وارد کردنه ولی وشون سِره‌ها چو جه بساته نیّه و اتی مخصوص معماری کار وَردنه که چو لازم نووئه.

قرن دهم ِاواخر [[نروژ]] ِشاه مسیحی بیّه و مردم ره مزراب دینگو که اینتا دین ره قبول هاکنن. وه مسیحی راهبون ره برسنی‌یه ایسلند که اونجه هم مسیحیت ره تبلیغ هاکنن و اینتی ایسلندی‌ها هم سال ۹۹۹ یا ۱۰۰۰ میلادی، شه میلس دله تصمیم بیتنه که گرد مسیحی بوون. ایسلندِ مذهبی رهبرون (گودرها) که تاسا بت‌پرستی کردنه، ات‌شوئنه مسیحی‌دین ِملّا بینه و شه وسّه [[کلیسا]] بساتنه و دِتا اسقف‌هنیش تشکیل هدانه. گودرها تا قرن سیزهم قدرت داشتنه و ایسلند دله ده نفر که پنج‌تا خانواده جه بینه، تموم جزیره‌ی صاحاب بینه. سال‌های ۱۲۶۲-۶۴ این گودرها رقابت تبدیل به جنگ بیّه و آخرسر میلس دله هنیشتنه و تصمیم بیتنه که [[نروژ سلطنت]] دله عضو بوون تا وشون جنگ تموم بوو.&lt;ref name=&quot;br&quot;&gt;{{دانشنومه منبع | نشانی= https://www.britannica.com/place/Iceland |عنوان = Iceland |ناشر= britannica| نویسنده= Karlsson, Gunnar  |زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;

=== نروژ و دانمارک سلطنت دوره ===
ایسلند وقتی نروژ ِسامون دله قرار بیته، هنتا شه سیوا اداره بی‌یه و آلسینگ ِمیلس هنتا جلسه یشتنه و بعنوان عدالتِ دادگاه مردم اونجه هر سال جمع بینه. مقاماتی که نروژِ سلطنت اینتا جزیره وسّه انتخاب کرده هم ویشته همون ایسلندِ آدم بینه. سال ۱۳۸۰ میلادی نروژ و [[دانمارک]] متحد بَینه ولی ایسلند دله تغییری پیش نمو و وشون هنتا شه باج ره قدیم دستوری رسندینه.

قرن چاردهم اتا نخش اتفاق ایسلندی‌ها وسّه دکته: نروژی تاجرون که ایسلندِ ماهی ره خرینه و وردنه [[برگن]] دله روتنه، باعث بینه که [[انگلیس]]ی ماهی‌گیرون یاد بَیرن که کجه ونه ماهی بئیتن و اینتی بجای این که ایسلندی‌های ماهی ره بخرینن، شه قایق سوار بینه و شینه اونجه ماهی گیتنه. دانمارک سلطنت سعی هاکرده که انگلیسی ماهی‌گیرون دم ره بَیره ولی انده کشتی‌رانی دله قِد نداشته که انگلیس جه درهکفه. اتا دانمارکی فرماندار که خاسته انگلیسی قایق‌های دم ره بیره و وشون جه درگیر بیّه، دعوا دله بمرده و اینتی دانمارک و انگلیس ِمیونه سال‌های ۱۴۶۸-۷۳ اختلافات وجود داشته. قرن شونزدهم انگلیسی‌ها دیگه یاد بئیتنه که بورن [[آمریکا قاره]] ور ماهی بَیرن و ایسلند ره ول هاکردنه ولی [[آلمان]]ی قایقون وشون جا ره پر هاکردنه و ایسلند وَر جه ماهی گیتنه.

همین گدر ایسلند مردم انده جنگل‌ها ره بزونه و ونه چو ره بروتنه که دیگه جنگل ِدار تموم بیّه. زمین ِخاک شه کیفیت ره از دست هدا و هوا هم سردته بیّه و دیگه نتونستنه غلات دکارن. وشون ِگو و گسفن هم دیگه خراک نداشتنه. کلیسا این گدر ویشته زمین‌ها ره صاحاب بی‌یه. قرن پونزدهم [[طاعون]] دکته و دِ صوه ایسلند مردم ره کورکاشم هاکرده. طاعون نصف جمیعت ره بکوشته.

[[پرونده:Abraham Ortelius-Islandia-ca 1590.jpg|بندانگشتی|280پیکسل|ایسلند نقشه که سال ۱۵۹۰ بکشینه.]]
زمونی که دهه ۱۵۳۰، [[مارتین لوتر]] ِاصلاحات رُش هکته، دانمارک [[پروتستان]] بیّه ولی ایسلندی‌ها جدید مذهب دیم‌به‌دیم هرستانه. تا سال ۱۵۵۰ بکشی‌یه که هر دِ اسقف‌هنیشت که ایسلند دله دیینه، پروتستان بوون. اصلاحات په، زمین‌هایی که وشون مالکیت ایسلندی صومعه‌ئون و کلیسا دست دیّه، مصادره بَینه و سلطنتی خزانه وشون ره شه وسّه بیته. تاجرونی که آلمان جه إمونه ایسلند هم غیرقانونی بینه و ایسلندِ تجارت ره دانمارکی‌ها انحصاری هاکردنه. دِ قرن این قانون دمباله داشته و فقط دانمارکی تاجرونی که شاه ره باج هدا بوئن، تونستنه ایسلند دله تجارت هاکنن. سال ۱۷۸۷ این قانون ات‌که تغییر هاکرده و دیگه تاجرون باج ندانه ولی تا ۱۸۵۵ هم خارجی تاجرون حق نداشتنه ایسلند جه تجارت هاکنن.

سال ۱۶۶۱ [[فردریک سوم]]، دانمارکِ شاه، [[اساسی قانون]] ره تغییر هدا و شه قدرت ره ویشته هاکرده و [[مطلق سلطنت]] بساته. اینتا قانون ایسلند ره هم شامل بی‌یه ولی ایسلند انده دور بی‌یه که شاه وشون ره کار نداشته و وشون شه هرتی خاستنه، میلس تشکیل دانه و شه قانون ره اجرا کردنه. دانمارکِ [[بوروکراتیک]] دولت باعث بیّه که ایسلندِ نیشتگا دله بازار بوو و ریکاویک دله، که تا اون گدر روستا ره موندسته، اتا نخ‌ریسی کارخنه بساتنه. در عرض نیم قرن، ایسلندِ دِتا اسقف‌هنیشت متحد بینه و ریکاویک عملاً جزیره‌ی مرکز بیّه. آلسینگ ِمِیلس ره سال ۱۸۰۰ رقد بدانه و ونه جا، ریکاویک دله اتا دادگاه بساتنه. دانمارک ِفرماندار هم چن سال پئی‌ته شهر دله ساکن بیّه. این زمون ریکاویک ۳۰۰ نفر جمیعت داشته.
سال ۱۷۰۳ اولین سرشماری دله ایسلند ۵۰۳۵۸ نفر جمیعت داشته و اکثراً کشاورز بینه و خله‌شون ماهی‌گیری هم کردنه ولی کم‌کم مقامات ماهی‌گیری ره شه وسّه انحصاری هکردنه.

قرن هیژدهم کشور دله قحطی دکته. آتشفشون ِچکل جا تش راست بیّه و دهه ۱۷۸۰ سردی باعث بیّه که یک‌پنجم جمیعت بمردنه. ایسلند دله مردم حکومت ره خله کار ناشتنه و زمونی که نروژ و [[سوئد]] خاستنه دانمارک جه سیوا بوون، ایسلندی‌ها چنین خاسته‌ئونی مطرح نکردنه.&lt;ref name=&quot;br&quot; /&gt;

=== ایسلند سیواخاهی دوره ===
دهه ۱۸۳۰ میلادی، دانمارک دله اتا میلس بساتنه که ایسلند فقط دِتا نماینده اونجه داشته. همینسه مردم خاستنه که آلسینگ ِمیلس ره دِباره تشکیل هادن. سال ۱۸۴۵ [[کریستین هشتم]] دستور هدا که وشون بخاستی بواشه و این میلس ریکاویک دله جلسه بی‌یشتنه. مقامات و مردِ کشاورزون حق رای داشتنه. سال ۱۸۴۸ کریستین ِجانشین، [[فردریک هفتم]]، شه مقوم ِقِد ره کنار بی‌یشته و دستور هدا که [[دموکراسی]] دانمارک دله سلطنت ِجا ره بَیره. ایسلند مردم این گدر اتا سیاسی رهبر داشتنه که ونه نوم [[یون سیگوردسون]] بی‌یه و [[کپنهاگ]] دله دیّه. اینتا مردی گته دانمارک ونه ایسلندِ آزادی ره پس هاده چون ایسلندی‌ها سال ۱۶۶۲ شه بخاستی جا پادشاهی دله عضو بئینه و اسا که پادشاهی دیگه شه قِد ره ندارنه، ونه ایسلندی‌ها شه تصمیم بیرن که سیوا بوون یا دانمارک دله بموندن. سال ۱۸۵۱ اتا مجمع دله هنیشتنه ایسلندی‌ها و دانمارکی‌ها گپ بزونه ولی هیچ‌کمین هئی ره راقاضی دمندانه. سال ۱۸۷۴ ایسلندی‌ها موفق بینه که شه قوانین وسّه [[شه‌گردونی]] بیرن و آلسینگ دله قانون بی‌یلن. سی سال دیگه اختلاف دمباله داشته چون ایسلندی‌ها گتنه اجرایی قدرت هم ونه وشون دست دوو ولی دانمارک تا سال ۱۹۰۱ اینتا اجازه ره ندا؛ این سال دانمارکِ پارلمون دله لیبرال‌های حزب رأی بیارده و وشون ایسلندی‌ها جه بتتر بینه. اینتی سال ۱۹۰۴ شه اولین سروزیر ره ایسلند دله انتخاب هاکردنه.

قرن نوزدهم ایسلند دله اقتیصادی مشکلات زیاد بی‌یه. جمیعت انده زیاد بی‌یه که خاک دیگه وشون ره وسی نکرده و کشاورزی جوابگو نیّه. خله مردمون کوچ ره گیتنه، وردنه [[شمالی آمریکا]]. حدود ۱۵۰۰۰ نفر سال‌های ۱۸۷۰ تا ۱۹۱۴ بوردنه [[کانادا]] وری.

سره‌خنگی حکومت دوره (۱۸۱۸-۱۹۰۴) ایسلند دله پیشرفت دوره بی‌یه: ماهی‌گیرون شه قایق دله موتور کار بی‌یشتنه و اینتی وشون صید ویشته‌تر بیّه. [[تلگراف]] سیم ره ایسلند جه ا اروپا هکشینه. مدرسه بوردن اجباری بیّه و سال ۱۹۱۱ ایسلندِ دانشگاه بساته بیّه. ماهی‌گیریِ انحصار تموم بیّه و کارگرون ِجنبش رُش هکته. سال ۱۹۱۵ مردها و زنانی که مالک نئینه، حق پیدا هاکردنه که چنتا شرط جه، دولتی مقوم پیدا هاکنن و استخدام بوون. دانمارک و ایسلندِ اختلافات هم ادامه داشته و ایسلندی سیاستمدارون شه اختیارات وسّه چنه کشینه. وشون اول دسامبر ۱۹۱۸ موفق بینه که ایسلند ره اتا مستقل کشور هاکنن که ونه سلطنت دانمارک جه اتا بی‌یه ولی کشور سیوا بیّه. (اسایِ [[اسکاتلند]] دستوری) این توافق‌نومه ۲۵ ساله بی‌یه و هر طرف حق داشته که پیمون ره از بین بَوِره ولی اگر تا ۱۹۴۳ جدیدِ توافق نکرد بوئن، اینتا توافق‌نومه لغو بی‌یه. تا اون تاریخ، ایسلند فقط خارجی امور دله دانمارکِ تبعیت ره کرده و باقی چیزون ره شه تصمیم گیته.

دهه ۱۹۲۰ ایسلند حزبون استقلال‌خاهی ره کنار بی‌یشتنه و طبقاتی اختلافات وسّه هئی جا دعوا کتنه. [[ایسپانیا دله‌یی جنگ]] باعث بیّه که ماهی بازار خراب بوو و دهه ۱۹۳۰ اتا گتِ رکود ایسلندِ اقتیصاد ره خراب هکرده. بیکاری و مریضی هم وضعیت ره بدته‌تر کردنه و [[جهونی جنگ دوم]] این گدرها برسی‌یه. آوریل ۱۹۴۰ [[نازی آلمان]] دانمارک ره بیته و اینتی ایسلند ِاتحاد بُوسّه. یک ماه بعد، انگلیسی‌ها ایسلند ره بیتنه و ۱۹۴۱ هدانه [[آمریکای متحد ایالات]] ره و آمریکایی‌ها ۶۰۰۰۰ سرباز ره بیاردنه جزیره دله. اینتی ایسلندی‌ها وسّه درآمد پیدا بیّه و ات‌که وشون وضع ره بتتر هاکرده.

روز ۱۷ ژوئن ۱۹۴۴ ایسلند دله آلسینگ تصمیم بیته که دانمارک جه رسماً سیوا بوو و این روز ره اسا ایسلند دله جشن گیرنه. اون روز تاسا ایسلند اتا [[جمهوری]] هسته.&lt;ref name=&quot;br&quot; /&gt;

=== مستقل ایسلند دوره ===
جهونی جنگ دوم ایسلند دله برکت داشته و اینتا کشور اقتیصاد ره بتتر هکرده. وشون اتا [[رفاه دولت]] بساتنه و کشورِ تولید و مصرف بالایی درشی‌یه. وشون شه کشتی‌رانی صنعت ره بتتر هاکردنه و بیکاری دم ره بیتنه. یخ‌بزه ماهی ِصنعت هم وشون ِاصلی صادرات بیّه. دهه ۱۹۴۰ هوایی رفت-رُش و اینترنت ِبموئن باعث بینه که اینتا کشور خارجی کشورون جه ویشته مرتبط بوو. سال ۲۰۰۶ آمار دله، ایسلند بالاترین اینترنتِ نفوذ آمار ره دارنه.

دهه ۱۹۹۰ خارجی سرمایه‌گذارون ایسلند دله زیاد بینه. این روش باعث بیّه که دهه‌ئون ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ جهونی بازار ِنوسان، ایسلندِ اقتیصاد ره ضعیف هاکنه و وشون ِملی پول قِد دخاته و کشور تا ورشکستگی حد برسی‌یه. وشون آخرسر دِ میلیارد وام [[پول بین‌المللی صندخ]] جه قرض هایتنه که شه مشکلات ره حل هاکنن. &lt;ref name=&quot;br&quot; /&gt;

== سیاست ==
[[پرونده:Althingishusid.jpg|بندانگشتی|راست|ایسلند ِپارلمون (آلسینگ) ساختمون]]
ایسلند ِحکومت پارلمونی ِجمهوری هسته که اتا مجلس ویشته ندانّه، نماینده‌ئون هم هر چار سال انتخاب وانّه. این مجلس ِنوم ''آلسینگی'' هسته که سال ۱۸۴۵ بساته بیّه و فقط تونِسته دانمارکی شائون ره مشورت هاده. میون سال‌های ۹۳۰ تا ۱۷۹۹ میلادی اتا ملی ِمجمع ایسلند دله دَیی‌یه که آلسینگی ره اونتا جه اتّا دونّه. همینسه ایسلند ره «قدیمی‌ترین پارلمونی دمکراسی» دونّه. &lt;ref&gt;[http://ngm.nationalgeographic.com/print/2008/03/iceland/del-giudice-text Power Struggle] National Geographic&lt;/ref&gt;

ایسلند اولین کشوری بی‌یه که سال ۱۹۸۰ میلادی اتا [[زن]] ونه رییس‌جمهور بیّه. زنان این کشور دله قدیم تاسا شه وسّه حزبون قدرتمندی دارنه و پارلمون و سیاسی مقومات ره شه دَس گیرنه.

== جوغرافی ==
کشور ایسلند ۱۰۲٫۸۱۹ کیلومتر مربع جه اروپایِ دومین گتِ جزیره هسته. این کشور اتا گتِ جزیره و چنتا پچوک‌ته جزیره جه بساته وانه. این جزایر [[اطلس اوقیانوس]] دله درنه و [[شمالی یخ بزه قطب]] جه هم نزدیک هستنه. 

این جزیره قبلاً وجود نداشته و اتا آتش‌فشان که ئو بـِن دَیّه، فوران هاکرده و وه ره بوجود بیارده و بعدها [[نروژ]]یون وه ره کشف هاکردنه.

== مردم و فرهنگ ==
{{bar box
|title=ایسلند دین – ۲۰۱۲&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statice.is/Statistics/Population/Religious-organizations|title= Religious organisations membership|language=English|accessdate=2012-04-23|publisher=Statistics Iceland}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=
|left1=دین
|right1=درصد
|float=left
|bars=
{{bar percent|ایسلندی [[پروتستان]]|blue|76.81}}
{{bar percent|دیگه پروتستان|lightblue|5.69}}
{{bar percent|[[کاتولیک]]ون|red|3.27}}
{{bar percent|دیگه [[مسیحیت|مسیحیون]]|orange|2.28}}
{{bar percent|غیرمسیحی|green|0.9}}
{{bar percent|[[آتائیسم]]|lightgrey|4.94}}
{{bar percent|نامَیِّن|grey|6.1}}
}}
ایسلند ِکشور ۳۱۳٬۳۷۶ نفر جمعیت دانّه که وشون ِسِنِّ میونگین ۳۴٬۵ سال هسته. زنان این کشور دله ۸۲٫۶۲ سال زندگی وسّه امید دارنه و مردان ۷۸٫۳۳ سال.

[[پرونده:Nordic Prime Ministers 2010.jpg|بندانگشتی|راست|[[شمال کشورون]] ِرییس‌جمهورون که سال ۲۰۱۰ هِدی جه عکس بَییتنه؛ [[یوهانا سیگورداردوتیر]] (ایسلند ِنخست‌وزیر) وسطی هَسته.]]
ایسلند ِفرهنگ [[وایکینگ]]ون (قرن نهم گادِر) جه رِسِنه. ایسلندی‌ها شه تیر و تِبار جه افتخار کانّه و شه شجره‌نومه‌ئون ره دارنه که وشون ِتِبار نروژی وایکینگون جه رِسِنه. ایسلندی زوون هم وایکینگون ِزوون یعنی [[قدیمی نورس]] جه نزدیک هسته و ایسلندیون بتونّه راحت نورسی قدیمی بنویشته‌ئون (ساگایا واری) ره بَخوندِن.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120607181406/http://www.anthropology.ir/node/9658 انسان‌شناسی و فرهنگ: ایسلند]، بازدید: مه ۲۰۱۲.&lt;/ref&gt;

ایسلند دله فامیلی بصورتی که مُدرن دوره دله باب بیّه، وجود ندانّه و وشون هَنتا [[عربی کشورون]] واری شه پییر نوم ره بعنوان فامیلی انتخاب کانّه و همینسه وشون‌هایِ فامیلیِ پسوند «سون» بمعنایِ «وَچه و بِزا» هسته؛ مثلاً گوردسون یعنی ''گوردِ وچه''. {{مدرک}}

این کشور ِمردمون ِحقوق خله نزدیک هسته و زنان و مردان ِحقوق فرق نَکانده و [[فیمینیسم]] خله طرفدار دارنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120902012937/http://www.thedailybeast.com/newsweek/galleries/2011/09/18/the-best-places-to-be-a-woman-photos.html#slide2 Best and Worst Countries for Women, from Iceland to the U.S. to Pakistan and Afghanistan]. The Daily Beast (2011-09-18). بازدید مه ۲۰۱۲.&lt;/ref&gt; سال ۲۰۱۳ گانّه که ایسلند دله، که ارتش هم نِدانّه، جرم و جنایت ِآمار خله کم هَسته و ونه سیاسی-اقتصادی ثبات وه ره اتا باثبات کشور هاکِرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131210025119/http://www.visionofhumanity.org/pdf/gpi/2013_Global_Peace_Index_Report.pdf &quot;2013 Global Peace Index&quot;] Institute for Economics and Peace&lt;/ref&gt; سال ۲۰۱۳ اولین‌بار وسّه این کشور دله ات نفر پلیس جه مسلحانه درگیری پیدا هاکِرده و اینتی بَمرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140824015626/http://www.asriran.com/fa/news/307361/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA پلیس ایسلند برای اولین بار در تاریخ یک نفر را کشت] عصرایران&lt;/ref&gt;

== انرژی ==
ایسلند دله برق و گاز وسّه اداره‌ای وجود ندارنه و مردم شه نیاز ره ونه شه تأمین هاکنن. چون ایسلند اتا آتش‌فشون سَره کَته، وشون بنه‌یِ گرمی جه ئو ره گرم کانّه و وه ره گرمایشی وسایل دله کار زنّه و ونجه برق تولید کانّه و تموم برق و گازی که کشور دله استفاده وانه همینسه طبیعی هسته و [[محیط‌زیست]] وسّه خله خاره.&lt;ref&gt;http://askjaenergy.org/2012/06/04/worlds-largest-electricity-producer-per-capita/&lt;/ref&gt; ایسلند تنها کشوری هسته که صد درصد انرژی برق ره اینتی تولید کانده. &lt;ref&gt;Aldred, Jessica (2008-04-22). [http://www.theguardian.com/environment/2008/apr/22/renewableenergy.alternativeenergy &quot;Iceland's energy answer comes naturally&quot;]. the Guardian. Retrieved 2016-06-25&lt;/ref&gt;

== تقسیمات ==
ایسلند هشت‌تا اوستان دانّه که نقشه دله وشون جا مَیـِّن هَسته و وشون ِاطلاعات مرتباً جدول دله دَره:

[[پرونده:Regions of Iceland.png|بندانگشتی|250px|ایسلند ِاوستان‌ها]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! نوم !! [[ایسلندی|ایسلندی نوم]] !! گِلِکی نوم !! نیشتنگا
|-
| [[هوفودبورگارسودید]] || Höfuðborgarsvæðið || [[نیشتنگا]]یی منطقه || [[ریکیاویک]]
|-
| [[سودورنس]] || Suðurnes || جنوبی [[جزیره‌مونا]] || [[کِفلاویک]]
|-
| [[وستورلاند]] || Vesturland || غرب ِسرزمین || [[بورگارنس]]
|-
| [[وست‌فیردیر]] || Vestfirðir || غربی ئودرّه‌ئون || [[ایسافیوردور]]
|-
| [[نوردورلاند وسترا]] || Norðurland vestra || شرق ِشمالستون || [[آکوریری]]
|-
| [[آوستورلاند]] || Austurland || شرق ِسرزمین || [[اگیلس‌استادیر]]
|-
| [[سودورلاند]] || Suðurland || جنوب ِسرزمین || [[سلفوس]]
|-
|}

== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|اندازه=ریز}}

== منابع ==
{{تلمبار-رج|Iceland}}
{{چپ‌چین}}
* Harlow, Cathy, Iceland, Hunter Publishing Inc, ISBN 1-84306-134-1, pages ۱۶-۱۷.
* Wikipedia contributors, &quot;Iceland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Iceland&amp;oldid=494521229 (accessed May 27, 2012). 
* {{دانشنومه منبع | نشانی= https://www.britannica.com/place/Iceland |عنوان = Iceland |ناشر= britannica| نویسنده= Karlsson, Gunnar , Kristinsson, Valdimar and Matthíasson, Björn |زوون = انگلیسی}}
{{پایان چپ‌چین}}

{{نوردیک شورا}}
{{اروپا کشورون}}
{{ناتو}}

[[رج:ایسلند| ]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]
[[رج:نوردیک کشورون]]
[[رج:نروژ قدیمی مستعمرات]]</text>
      <sha1>r1xkvwx8lijhennmif4bm3eyc6mai1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خروشچف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33077</id>
    <revision>
      <id>328447</id>
      <parentid>323800</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+بن‌بنویشت</comment>
      <origin>328447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="dpozo665faauf5hce11re2hqq8yb8xk" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار
| نام = '''نیکیتا خروشچف'''{{سخ}}Никита Хрущёв
| تصویر = Nikita Khrusjtsjov.jpg
| شرح تصویر = 
| نام کامل =نیکیتا سرگیویچ خروشچف
| معروف به =
| زادروز = [[۱۵ آپریل]] [[۱۸۹۴ (میلادی)|۱۸۹۴]]
| شهر تولد = [[کلینوکا]]
| کشور تولد = [[روسیه امپراتوری]]
| تاریخ مرگ = [[۱۱ سپتامبر]] [[۱۹۷۱ (میلادی)|۱۹۷۱]]
| بمردن جا= [[موسکو]], [[شوروی]]
| نام همسر =یفروسینیا خروشچوا&lt;br&gt;مرسی خروشچوا&lt;br&gt;نینا کوخارچوک
| فرزندان =۵
| دین =
| حزب سیاسی = حزب کمونیست اتحاد شوروی
| سمت = دبیر کل حزب کمونیست اتحاد شوروی {{سخ}}[[۱۴ سپتامبر]] [[۱۹۵۳ (میلادی)|۱۹۵۳]] تا [[۱۴ اکتبر]] [[۱۹۶۴ (میلادی)|۱۹۶۴]]
| پست‌های قبلی =
| فعالیت‌ها =
| وبگاه رسمی =}}

'''نیکیتا خروشچف''' اتا روسی سیاستمدار بی‌یه که ات گدر [[شوروی]] ِرهبر بیّه و اصلاحاتی انجام هدائه که باعث بیّه وه ره کنار بزنن.

{{شوروی رهبرون}}
{{سرد جنگ آدمون}}

== بن‌بنویشت ==
[[رج:شوروی رهبرون]]</text>
      <sha1>dpozo665faauf5hce11re2hqq8yb8xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاندلی مجکو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33708</id>
    <revision>
      <id>328483</id>
      <parentid>301396</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="6ikvmzcus04inlgcwswd7n9hk2kn91h" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار
| نام = '''پاندلی مجکو'''{{سخ}}Pandeli Majko
| تصویر = Pandeli Majko.jpg
| شرح تصویر = 
| نام کامل =پاندلی مجکو
| معروف به =
| زادروز = [[۱۵ نوامبر]] [[۱۹۶۷ (میلادی)|۱۹۶۷]]
| شهر تولد = [[تیرانا]]
| کشور تولد = [[آلبانی]]
| تاریخ مرگ =
| بمردن جا= 
| نام همسر =حزب سوسیالیست
| فرزندان =
| دین =
| حزب سیاسی = حزب سوسیالیست
| سمت =  
| پست‌های قبلی =
| فعالیت‌ها =
| وبگاه رسمی =}}
'''پاندلی مجکو''' اتا [[آلبانیایی|آلبانیایی]] و سوسیالیست سیاستمدار هسه. وه دِ بار [[آلبانی]] نخست وزیر بیه؛ ات صوه سال ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹، و اَی سال ۲۰۰۲.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120317124018/http://servizi.radicalparty.org/members/index_cg.php RadicalParty.org - Elenco dei 50 membri del Consiglio Generale] {{webarchive|url=https://archive.is/20120718100930/http://servizi.radicalparty.org/members/index_cg.php |date=2012-07-18 }} {{it}}&lt;/ref&gt;

==منابع==
{{پانویس}}

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:آلبانی نخست‌وزیرون]]</text>
      <sha1>6ikvmzcus04inlgcwswd7n9hk2kn91h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرچمون ره توتوهاکنین!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34506</id>
    <revision>
      <id>328454</id>
      <parentid>324799</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="p5dgxus7ww8pflk8dzs0qltxzyz4keu" xml:space="preserve">{{صندخ/موسیقی}}

'''پرچم ره توتوهاکنین''' یا '''هورست وسل سرود''' اتا [[آلمانی زوون|آلمانی]] سرود بی‌یه [[نازی آلمان]] دوره دله کاربرد داشته.

اینتا سرود [[آلمان نازی حزب]] رسمی سرود بی‌یه.
این سرود ره اتا آلمانی آهنگساز که ونه نوم [[هورست وسل]] بی‌یه بساته.

[[پرونده:Песня Хорста Весселя.ogg|center]]
اسا اینتا سرود ره [[آلمان]] و اروپا دله ممنوع هاکاردنه(فقط آموزشی هدفون وسته مشکل ندارنه ولی عمومی مکانون دله نووه پخش بوو).
&lt;ref&gt;اینگیلیسی ویکی‌پدیا&lt;/ref&gt;

== هورست وسل ==
[[پرونده:Bundesarchiv Bild 147-0503, Nürnberg, Horst Wessel mit SA-Sturm.jpg| &lt;small|بندانگشتی|هورست وسل اس.آ جمه دله رجه(رژه) شونه]]

== منبع‌ون ==
{{پانویس}}
[[رج:نازی آلمان]]
[[رج:هورست وسل]]
[[رج:آلمان تاریخ]]</text>
      <sha1>p5dgxus7ww8pflk8dzs0qltxzyz4keu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هورست وسل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34507</id>
    <revision>
      <id>328455</id>
      <parentid>194295</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+بن‌بنویشت</comment>
      <origin>328455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="6nvqv0869x7heov6xatt3ynz08aaq63" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''هورست وسل''' اتا آلمانی [[آهنگساز]] و [[فاشیسم|فاشیست]] بی‌یه.
اتا [[کمونیسم|کمونيست]] انقلابی ۱۹۳۰ دله وه ره بکوشته. اون گادر جه وه [[نازی آلمان]] دله اتا اسطوره بیّه.{{سخ}}[[پرونده:Bundesarchiv Bild 146-1978-043-14, Horst Wessel.jpg|بندانگشتی]]

== اثرون ==
[[پرچم‌ئون ره توتوهاکنین!]] ونه اثر هسته.

[[پرونده:Песня Хорста Весселя.ogg|center]]

== نگارسره ==
&lt;gallery&gt;
پرونده:Bundesarchiv Bild 147-0503, Nürnberg, Horst Wessel mit SA-Sturm.jpg| &lt;small|هورست وسل نورنبرگ دله رجه(=رژه) شونه.
&lt;/gallery&gt;

== بن‌بنویشت ==
[[رج:هورست وسل]]
[[رج:نازی آلمان]]</text>
      <sha1>6nvqv0869x7heov6xatt3ynz08aaq63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>صد سال تیناری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37323</id>
    <revision>
      <id>328477</id>
      <parentid>328411</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T02:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="naaecb8eeamdv8kyup1n9vf872ezjn2" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب}}
'''''صد سال تیناری''''' (ایسپانیایی جه: ''Cien años de soledad'') اتا [[ایسپانیایی]] کتاب نوم هسته که سال ۱۹۶۷ میلادی، [[گابریل گارسیا مارکز]] وه ره [[سور رئالیسم]] سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.economist.com/news/obituary/21601223-gabriel-garc-m-rquez-latin-americas-literary-colossus-died-april-17th-aged-87 |title=Archived copy |access-date=2017-09-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906091425/https://www.economist.com/news/obituary/21601223-gabriel-garc-m-rquez-latin-americas-literary-colossus-died-april-17th-aged-87 |archive-date=2017-09-06}} April 26, 2014 [https://web.archive.org/web/20080513143403/http://www.walrusmagazine.com/articles/2007.12-books-one-hundred-years-of-solitude-marquez/ The Walrus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513143403/http://www.walrusmagazine.com/articles/2007.12-books-one-hundred-years-of-solitude-marquez/ |date=2008-05-13}} December 2007 issue [https://web.archive.org/web/20120226205311/http://granmai.co.cu/ingles/2007/marzo/mar6/10gabo.html granma.cu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718163601/http://granmai.co.cu/ingles/2007/marzo/mar6/10gabo.html |date=2011-07-18}} March 6, 2007&lt;/ref&gt; گابریل گارسیا مارکز معروفترین کتاب، همینتا هسته. وه اینتا کتاب بنویشتن وسه [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]] ره بیته. 


آسنی (=داستان) اتا پچوک مله ، که ونه نوم  «ماکاندو» هسته، دله شروع وونه. اتا خانواده که وشون فامیلی  «بوئندیا» هسته، تا شیش نسل وشون داستان ره نویسنده تعریف کنده. بوئندیایِ تبار هرکمین اتی سرگذشت دارنه و بعضی‌شون ات‌دقسی غیب وونه یا بی‌خِد میرنه.

این رومان دله کاراکترها واقعی هستنه و کتاب تخیلی پِی ندارنه ولی اتفاقونی کفنه که دنیای علت-معلولی قواعد ره رعایت نکنه و همینسه وه ره اتا نو سبک اشناسنه که نویسنده بساته و وه ره [[جادویی رئالیسم]] گننه.

== پانویس ==
{{پانویس|2}}
* {{ویکی منبع|عنوان=Modern_Library_100_Best_Novels| لینک=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Modern_Library_100_Best_Novels&amp;oldid=1101531132 |زوون=انگلیسی|هارشی‌ین تاریخ =29 مارس 2023|زوون کد= en}}

{{کتاب-خرد}}

[[رج:ایسپانیولی کتابون]]
[[رج:کتابون مقالات]]
[[رج:گابریل گارسیا مارکز]]
[[رج:۱۹۶۷ کتابون]]</text>
      <sha1>naaecb8eeamdv8kyup1n9vf872ezjn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امریکائیج پاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41712</id>
    <revision>
      <id>328468</id>
      <parentid>327220</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T00:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56735" sha1="f8sxvk61kf9fmynl51x34qi4lh988pz" xml:space="preserve">[[پرونده:Us-passport.jpg|چپ|بندانگشتی|284x284پیکسل|بایومتریک پاس جیلد]]
'''امریکائیج پاس'''  پاسئونی ره گننه کا [[آمریکای متحده ایالات|امریکا]] دیدوست استنئون شهرون هسنه . 

* [[کاندا]]، [[مکزیک]]، کارائیب و برمودا صادر شده‌است.

== اوی-ویزا بونه بورن اینتا پاس جا : ==
[[پرونده:USVisaFree.PNG|بندانگشتی|300x300پیکسل]]

=== افریقا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: smaller; table-layout: fixed;&quot;
!کشور
!شرایط
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بوتسوانا
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20110220190202/http://www.botswanatourism.co.bw/getting_in/visas.html]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اتحاد قمر
|visa issued upon arrival [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=KM&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جیبوتی
|حداکثر ۳۰ روز [https://web.archive.org/web/20191217034908/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=1&amp;NA=US&amp;DE=DJ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مصر
|حداکثر ۳۰ روز و پرداخت ۱۵ دلار [https://web.archive.org/web/20091205215852/http://www.mfa.gov.eg/Missions/USA/sanfrancisco/Consulate/en-GB/tourism/visatourism.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گینه استوایی
|{{yes|بدون شرایط خاص}} [https://web.archive.org/web/20191217034922/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GQ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034922/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GQ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اتیوپی
|حداکثر ۳ ماه و پرداخت ۴۰ دلار [https://web.archive.org/web/20030423173004/http://www.mfa.gov.et/Consular_Affair_Diplomatic/Visa_Issuance.php?Page=Visa_Issuance_5.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=ET&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کنیا
|حداکثر ۳ ماه و پرداخت ۵۰ دلار آمریکا [https://web.archive.org/web/20080511205753/http://www.kenyanembassy.co.uk/visa_for_kenya_kenyan_visa_london_uk.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=KE&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C][پیوند مرده]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لسوتو
|{{yes|حداکثر ۱۴ روز}} [https://web.archive.org/web/20090102144306/http://www.lesothoemb-usa.gov.ls/visa_countries.htm#COUNTRIES%20THAT%20DO%20NOT%20REQUIRE%20VISAS%20TO%20ENTER%20LESOTHO:][https://web.archive.org/web/20191217034844/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=LS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034844/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=LS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ماداگاسکار
|حداکثر ۹۰ روز [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=MG&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C][پیوند مرده]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مالاوی
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034853/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=MW&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034853/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=MW&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | موریس
|{{yes|حداکثر ۶ ماه در سال (توریستی), ۹۰ روز در سال (تجاری)}} [https://web.archive.org/web/20140214012558/http://www.gov.mu/portal/site/passportSite/menuitem.0bcce5f722a8dc2a9528f049a68521ca/][https://web.archive.org/web/20191217034849/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=MU&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034849/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=MU&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مایوت
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مراکش
|{{yes|حداکثر ۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20041030014810/http://www.maec.gov.ma/fr/consulaires/sansvisa.asp][https://web.archive.org/web/20191217034909/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034909/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | موزامبیک
|حداکثر ۳۰ روز و پرداخت ۲۵ دلار آمریکا [https://web.archive.org/web/20191217034932/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MZ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | نامیبیا
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [http://www.namibweb.com/visa.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | رئونیون
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | رواندا
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20081006111603/http://www.migration.gov.rw/Visa/visaissue.php]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سینت هلینا
|{{yes|بدون شرایط خاص}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سنگال
|{{yes|حداکثر سه ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=SN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۲۲ |bot=InternetArchiveBot}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سیشل
|{{yes|حداکثر یک ماه}} [https://web.archive.org/web/20070929094657/http://www.virtualseychelles.sc/downloads/pdf/General%20information%20on%20Immigration%20Laws%20-%202004%20b.pdf]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آفریقای جنوبی
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20100925120409/http://www.home-affairs.gov.za/visa_schedule.asp]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اسواتینی
|{{yes|حداکثر ۶۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20140510222049/http://www.satradehub.org/CXA_html/visaInfo_swaziland.html]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تانزانیا
|بدون شرایط خاص با پرداخت ۱۰۰ دلار [https://web.archive.org/web/20110401212926/http://www.tanzania.org.za/visas.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | توگو
|حداکثر یک ماه [https://web.archive.org/web/20200102200509/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=TG&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۲ ژانویه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تونس
|{{yes|حداکثر ۴ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034812/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034812/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اوگاندا
|حداکثر شش ماه با پرداخت پنجاه دلار [http://www.ugandaembassy.com/visa.html#6][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=ug&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | زامبیا
|visa issued upon arrival for US$135 (multiple, two years)[http://www.lonelyplanet.com/thorntree/thread.jspa?threadID=1550822]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | زیمبابوه
|حداکثر سه ماه با پرداخت ۳۰ تا ۵۵ دلار [https://web.archive.org/web/20200102200819/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=ZW&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۲ ژانویه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine
|}

=== اسیا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: smaller; table-layout: fixed;&quot;
!کشور
!شرایط
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | افغانستان
|۹۰ روز با پرداخت ۱۰۰ دلار [https://web.archive.org/web/20191217034905/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AZ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ارمنستان
|۱۲۰ روز با پرداخت ۱۵٬۰۰۰ AMD [https://web.archive.org/web/20120414042023/http://www.armeniaforeignministry.com/consular/visa.html]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جمهوری آذربایجان
|۳۰ روز با پرداخت صد دلار [https://web.archive.org/web/20191217034905/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AZ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بحرین
|۱۴ روز با پرداخت پنج حداکثر BHD [https://web.archive.org/web/20140829104756/https://www.evisa.gov.bh/VISA/VisaInput.jsp][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BH&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | برونئی
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034850/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=BN&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034850/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=BN&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کامبوج
|سی روز با پرداخت ۳۰ دلار (tourist), US$25 (business) [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=1&amp;NA=US&amp;DE=KH&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گرجستان
|{{yes|حداکثر ۳۶۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20140725052236/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=96&amp;lang_id=ENG]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | هنگ کنگ
|{{yes|90 days}} [http://www.immd.gov.hk/ehtml/hkvisas_4.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اندونزی
|۷ روز:۱۰ دلار، ۳۰ روز:۲۵ دلار [https://web.archive.org/web/20080719095209/http://www.kjri-melbourne.org/passportvisatype.php#visafree]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ایران
|&lt;nowiki&gt;{{Yes به هر میزان لازمجزیره کیش}}&lt;/nowiki&gt; [https://web.archive.org/web/20120408144044/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1142.html#entry_requirements] [http://wikitravel.org/en/Kish_Island#Get_in]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | عراق
|{{yes|Visa issued upon arrival at Erbil airport (free of charge)}}، معتبر فقط برای بخش کردستان عراق [http://www.mofa.gov.iq/english/consular/visa.aspx?pageid=34]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اسرائیل
|{{yes|حداکثر ۳ ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=IL&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ژاپن
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} (VWP) [http://www.mofa.go.jp/j_info/visit/visa/02.html#a]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اردن
|پرداخت ۱۰ JOD [https://web.archive.org/web/20071013083616/http://mfa.gov.jo/pages.php?menu_id=85][https://web.archive.org/web/20201101030927/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=%DB%B1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=JO&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کره جنوبی
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20140102194112/http://www.dynamic-korea.com/consulate_service/visa.php][https://web.archive.org/web/20191217034842/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KR&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034842/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KR&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کویت
|۳ ماه با پرداخت ۳ KWD [https://web.archive.org/web/20170608044409/http://www.kuwaitiah.net/visa1.html][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KW&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | قرقیزستان
|یک ماه و پرداخت ۳۶–۷۰ دلار (تجاری),US$۳۵ (تک‌نفره توریستی),US$۵۵ (چندنفره توریستی) [https://web.archive.org/web/20201029144405/http://www.kyrgyzemb.jp/consular.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KG&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۲ نوامبر ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لائوس
|۳۰ روز و پرداخت ۳۰ دلار [https://web.archive.org/web/20191217034859/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=LA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لبنان
|{{yes|۱ ماه (برای تمدید منعی ندارد)}} [https://web.archive.org/web/20070816063335/http://www.lebanonembassy.ca/eng/ca_visas.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816063335/http://www.lebanonembassy.ca/eng/ca_visas.php |date=۱۶ اوت ۲۰۰۷}}[https://web.archive.org/web/20191217034903/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=LB&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034903/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=LB&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ماکائو
|{{yes|حداکثر سی روز}} [https://web.archive.org/web/20130304134917/http://hk.macautourism.gov.mo/en/info/get2macau.php#18]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مالزی
|{{yes|۳ ماه}} [http://www.kln.gov.my/?m_id=53&amp;gred=U]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مالدیو
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20180713131139/http://www.immigration.gov.mv/]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مغولستان
|{{yes|حداکثر ۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20090830083820/http://www.mongolianembassy.us/eng_consular_and_visa/visa_info_for_us_citizen_only.php]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |   نپال
|۶۰ روز و پرداخت سی دلار [https://web.archive.org/web/20020130191703/http://www.immi.gov.np/touristvisa.php]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | عمان
|۱ ماه و پرداخت ۶ OMR [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=1&amp;NA=US&amp;DE=OM&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پاکستان
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.tourism.gov.pk/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=IL&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | فیلیپین
|{{yes|۲۱ روز}} [https://web.archive.org/web/20010408180743/http://www.dfa.gov.ph/consular/visa.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | قطر
|۲۱ روز و پرداخت ۵۵ QAR [https://web.archive.org/web/20130813045109/http://english.mofa.gov.qa/details.cfm?id=93][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=۱&amp;VISA=۱&amp;NA=US&amp;DE=QA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سنگاپور
|{{yes|۳۰ روز}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;selDest=SG&amp;selTrans=00&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=SG&amp;TR=00&amp;user=OZB2C&amp;subuser=OZB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سری‌لانکا
|{{yes|۳۰ روز (برای تمدید منعی ندارد)}} [https://web.archive.org/web/20101223191019/http://www.immigration.gov.lk/html/visa/fees.html#U]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تایوان ([[تایوون|تایوان]])
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20130401105341/http://www.boca.gov.tw/ct.asp?xItem=1443&amp;ctNode=116&amp;mp=2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401105341/http://www.boca.gov.tw/ct.asp?xItem=1443&amp;ctNode=116&amp;mp=2 |date=۱ آوریل ۲۰۱۳}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تایلند
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034819/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;selDest=TH&amp;selTrans=00&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=TH&amp;TR=00&amp;user=OZB2C&amp;subuser=OZB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034819/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;selDest=TH&amp;selTrans=00&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=TH&amp;TR=00&amp;user=OZB2C&amp;subuser=OZB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تیمور شرقی
|سی روز و پرداخت سی دلار [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TL&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | امارات متحده عربی
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20190825092257/http://www.uaeembassyuk.net/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;selDest=AE&amp;selTrans=00&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=AE&amp;TR=00&amp;user=OZB2C&amp;subuser=OZB2C]{{پیوند مرده|date=فوریه ۲۰۲۰ |bot=InternetArchiveBot}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | یمن
|یک ماه و پرداخت ۱۰٬۵۰۰ YER [https://web.archive.org/web/20201103002118/http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=YE&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|}

=== اوروپا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: smaller; table-layout: fixed;&quot;
!کشور
!شرایط
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |

==== منطقه شنگن ====
| {{yes|۹۰ روز در یک دوره ۱۸۰ روزه}} [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/consleg/2001/R/02001R0539-20050624-en.pdf][http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2007/l_029/l_02920070203en00100013.pdf]

جابجایی و تغییر کشور در میان اعضای شنگن موجب شروع دوباره دوره ۱۸۰ روز نمی‌شود
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اتریش
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بلژیک
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جمهوری چک
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | دانمارک
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | استونی
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | فنلاند
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | فرانسه
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آلمان
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | یونان
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مجارستان
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ایسلند
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ایتالیا
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لتونی
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لیتوانی
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لوکزامبورگ
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مالت
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | هلند
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | نروژ
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لهستان
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پرتغال
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اسلواکی
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اسلوونی
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اسپانیا
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سوئد
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |  سوئیس
|{{yes|منطقه شنگن}}
|-
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
|

====  اتحادیه اروپا ====
|
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بلغارستان
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.mfa.bg/en/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=4794&amp;Itemid=243]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | قبرس
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20110511145209/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/BCD9E71A8FBBA8DCC225720B001D9AFE?OpenDocument#4]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جبل طارق
|{{yes|بدون شرایط}} [https://web.archive.org/web/20191217034918/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GI&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034918/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GI&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جمهوری ایرلند
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20090520081144/http://www.foreignaffairs.gov.ie/home/index.aspx?id=8777]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | رومانی
|{{yes|۹۰ روز در دوره ۱۸۰ روزه}} [http://www.mae.ro/index.php?unde=doc&amp;id=7201&amp;idlnk=3&amp;cat=5] [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/consleg/2001/R/02001R0539-20050624-en.pdf]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |{{GBR}}
|{{yes|۶ ماه}} [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20071104174521/http://www.ukvisas.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1020786334922]
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
|

==== دیگر کشورهای اروپا ====
|
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آلبانی
|۱ ماه با پرداخت ۱۰ یورو [https://web.archive.org/web/20080516062538/http://www.mfa.gov.al/english/viza1.asp][https://web.archive.org/web/20200102200626/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AL&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۲ ژانویه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آندورا
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034818/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AD&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034818/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AD&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بوسنی و هرزگوین
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034910/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034910/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کرواسی
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20111217123435/http://www.mvpei.hr/MVP.asp?pcpid=1615&amp;dmid=101#pocdrz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217123435/http://www.mvpei.hr/MVP.asp?pcpid=1615&amp;dmid=101#pocdrz |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۱}}[http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=۱&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=HR&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر فارو
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.faroeislands.org.uk/?f=2B8310A1-2E32-4B7E-968B-7E3650FC1527]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گرنزی
|{{yes|۶ ماه}} [https://web.archive.org/web/20111011053936/http://www.gov.gg/ccm/home-department/customs-immigration/immigration-and-nationality-division/immigration/visa-requirements-for-the-bailiwick-of-guernsey.en]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزیره من
|{{yes|۶ ماه}} [https://web.archive.org/web/20121002142331/http://www.gov.im/lib/docs/cso/isleofmanimmigrationrulesupdate.pdf]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جرزی
|{{yes|۶ ماه}} [http://www.gov.je/NR/rdonlyres/AE05D1AB-4F01-430C-842D-46C43B3A666A/0/lgdirections070198.pdf]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کوزوو
|{{yes|90 days}} [https://web.archive.org/web/20200312214955/http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_client.cgi?ExpertMode=TIDFT/RS/VI/NO21&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312214955/http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_client.cgi?ExpertMode=TIDFT%2FRS%2FVI%2FNO21&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۲ مارس ۲۰۲۰}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | لیختن‌اشتاین
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-berlin/aussenstelle_berlin-konsularisches/aussenstelle_berlin-visa_angelegenheiten.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110409140159/http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-berlin/aussenstelle_berlin-konsularisches/aussenstelle_berlin-visa_angelegenheiten.htm |date=۹ آوریل ۲۰۱۱}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مقدونیه شمالی
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20110930044140/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/MFA-VisaRegime.doc]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مولدووا
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20080914022035/http://www.mfa.md/consular-information/]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | موناکو
|{{yes|۹۰ روز در دوره ۱۸۰ روزه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مونته‌نگرو
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20090923170511/http://www.vlada.me/eng/mininos/vijesti.php?akcija=vijesti&amp;id=4326]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سان مارینو
|{{yes|۹۰ روز در دوره ۱۸۰ روز}}  [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=SM&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | صربستان
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=RS&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102200802/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=RS&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۲ ژانویه ۲۰۲۰}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ترکیه
|۳ ماه با پرداخت ۲۰ دلار آمریکا یا ۱۵ یورو [https://web.archive.org/web/20080402022301/http://www.disisleri.gov.tr/MFA/ConsularInformation/ForForeigners/VisaInformation/VisaInformationForForeigners.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اوکراین
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20121204025238/http://www.kiev.info/visa/index.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=UA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034815/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=UA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |  واتیکان
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=VA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
|}

=== نسوجریج امریکا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: smaller; table-layout: fixed;&quot;
!کشور
!شرایط
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آنگویلا
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20080628002957/http://www.anguillaguide.com/article/articleview/516/1/213/][https://web.archive.org/web/20191217034828/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AI&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034828/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AI&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آنتیگوآ و باربودا
|{{yes|۱ ماه}} [https://web.archive.org/web/20100213195624/http://www.antigua-barbuda.com/travel_tourism/information/passport_visa.asp][https://web.archive.org/web/20191217034823/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AG&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034823/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AG&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آروبا
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20080627115446/http://brochures.aruba.com/entryreq/2007entryrequirements.pdf]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | باهاما
|{{yes|۸ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034845/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BS&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034845/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BS&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | باربادوس
|{{yes|۶ ماه}} [https://web.archive.org/web/20070808053201/http://www.foreign.gov.bb/Userfiles/File/Visa%20Requirements_Foreign%20Natioanls.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808053201/http://www.foreign.gov.bb/Userfiles/File/Visa%20Requirements_Foreign%20Natioanls.pdf |date=۸ اوت 2007}}[https://web.archive.org/web/20191217034915/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BB&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034915/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BB&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بلیز
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20090219211658/http://travelbelize.org/immigration.html][https://web.archive.org/web/20200102200637/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BZ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102200637/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BZ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۲ ژانویه ۲۰۲۰}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | برمودا
|{{yes|۶ ماه}} [https://web.archive.org/web/20070929202211/http://www.cmja.org/downloads/BERMUDA%20VISA%20ENTRY%20PERMIT%20PROCEDURE%20(2)%20(2).doc][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BM&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کانادا
|{{yes|۶ ماه}} [https://web.archive.org/web/20100501171044/http://www.canada.org.uk/visa-info/visitor/e_visa.htm][https://web.archive.org/web/20191217034854/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=CA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034854/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=CA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر کیمن
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034852/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KY&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034852/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KY&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | دومینیکا
|{{yes|۶ ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=DM&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۲۲ |bot=InternetArchiveBot}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جمهوری دومینیکن
|۳۰ روز با پرداخت ده دلار آمریکا [https://web.archive.org/web/20170907072755/http://www.dominicanembassy.org.uk/Touristvisa.html][https://web.archive.org/web/20191217034904/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=DO&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | السالوادور
|۹۰ روز با پرداخت ۳۰ دلار [https://web.archive.org/web/20160311145540/http://www.rree.gob.sv/sitio/sitiowebrree.nsf/e4b6c36ed739c4b70625718e004fff05/ef2d7b7baf7b92d706257112006c9f29/$FILE/Clasificaci%C3%B3n%20para%20Fines%20de%20Exenci%C3%B3n%20y%20Obligatoriedad%20de%20Visas%20de%20El%20Salvador,%20Guatemala,%20Honduras%20y%20Nicaragua.pdf]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر فالکلند
|{{yes|۴ هفته}} [https://web.archive.org/web/20090725040808/http://www.visitorfalklands.com/content/view/189]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گرینلند
|{{yes|۹۰ روز}} (مانند شنگن) [https://web.archive.org/web/20090906044235/http://www.greenland.com/content/english/tourist/travel_facts/passport_and_visa_regulations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906044235/http://www.greenland.com/content/english/tourist/travel_facts/passport_and_visa_regulations |date=۶ سپتامبر ۲۰۰۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گرنادا
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20061030181039/http://www.grenadaconsulate.com/VISA_EXEMPT.htm][https://web.archive.org/web/20200102200655/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GD&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102200655/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GD&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۲ ژانویه ۲۰۲۰}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزیره گوادلوپ
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گواتمالا
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034810/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GT&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034810/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=GT&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | هائیتی
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034826/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=HT&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034826/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=HT&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | هندوراس
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034816/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=HN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034816/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=HN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جامائیکا
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20121010053731/http://www.congenjamaica-ny.org/visas.htm#Commonwealth%20Citizens][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=۱&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=JM&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مارتینیک
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مکزیک
|{{yes|۱۸۰ روز}} [http://www.consulmexny.org/eng/visas_fmt.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MX&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034920/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MX&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | مونتسرات
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034914/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MS&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034914/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=MS&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آنتیل هلند
|{{yes|۳ ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=AN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | نیکاراگوئه
|۹۰ روز با پرداخت پنج دلار [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=NI&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پاناما
|۳۰ روز با پرداخت ۵ دلار [https://web.archive.org/web/20090907192426/http://www.panaconsul.com/pages/visas_countries_canenter_touristorvisa.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=PA&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C][پیوند مرده]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پورتوریکو
|{{yes|U.S. citizens and non-citizen nationals may enter of right}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |{{پرچم‌ئون|Guadeloupe}} [[سنت بارثلمی]]
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سنت کیتس و نویس
|{{yes|۱۴ روز}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=KN&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سنت لوسیا
|{{yes|۶ هفته}} [https://web.archive.org/web/20120428195257/http://www.stlucia.gov.lc/faq/do_i_need_a_visa_to_enter_saint_lucia.htm#Do_Not_Require_Visas][https://web.archive.org/web/20200102200748/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=LC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102200748/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=LC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۲ ژانویه ۲۰۲۰}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |{{پرچم‌ئون|Guadeloupe}} [[سنت مارتین (فرانسه)|سنت مارتین]]
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سنت پیر و ماژلان
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | سنت وینسنت و گرنادین‌ها
|{{yes|۱ ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=VC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ترینیداد و توباگو
|{{yes|۳ ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TT&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر تورکس و کایکوس
|{{yes|۳۰ روز}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر ویرجین انگلستان
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20090908190256/http://www.expedia.co.uk/daily/wg/P40175.asp?CCheck=1&amp;]
|}

=== اوقیانوسیا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: smaller; table-layout: fixed;&quot;
!کشور
!شرایط
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر کوک
|{{yes|۳۱ روز}} [https://web.archive.org/web/20131115035856/http://www.cook-islands.gov.ck/faq.php]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | فیجی
|{{yes|۴ ماه}} [https://web.archive.org/web/20200102200651/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=FJ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102200651/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=FJ&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۲ ژانویه ۲۰۲۰}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کیریباتی
|{{yes|۲۸ روز}} [https://web.archive.org/web/20090417061716/http://www.visit-kiribati.com/kiribati/cms/getting_here/immigration.html]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر مارشال
|{{yes|بدون شرایط}} [https://web.archive.org/web/20100124150531/http://www.visitmarshallislands.com/marshallislands.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ایالات فدرال میکرونزی
|{{yes|۳۰ روز}}[https://web.archive.org/web/20120302223800/http://www.visit-micronesia.com/visitors/entry.html][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=FM&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2Cl]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کالدونیای جدید
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | نیوزیلند
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20160304031242/http://www.immigration.govt.nz/migrant/stream/visit/visitors/LinkAdministration/ToolboxLinks/visafreecountries.htm?level=1]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | نیووی
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20191217034925/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=NU&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034925/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=NU&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پالائو
|{{yes|1 year}} [https://web.archive.org/web/20131204141507/http://www.palauembassy.com/Travel.htm][https://web.archive.org/web/20191217034929/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=PW&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034929/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=PW&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پاپوآ گینه نو
|۶۰ روز با پرداخت ۱۰۰ PGK (توریستی)، ۵۰۰ PGK (تجاری) [https://web.archive.org/web/20090131205730/http://www.pngtourism.org.pg/png/export/sites/TPA/ForTheTraveller/Index.html]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پلی‌نزی فرانسه
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ساموآ
|{{yes|۶۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20061001163316/http://www.samoaimmigration.gov.ws/visitors/]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزایر سلیمان
|{{yes|۳ ماه}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=SB&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | توکلائو
|{{yes|free cruising permit can be obtained in [[آپیا]]، [[ساموآ]]}} [http://www.noonsite.com/Countries/Tokelau/?rc=Formalities#Immigration]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تونگا
|{{yes|۳۱ روز (منعی برای تمدید ندارد)}} [http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TO&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | تووالو
|{{yes|۱ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034810/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TV&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034810/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=TV&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | وانواتو
|{{yes|۳۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20080513154903/http://www.vanuatu.discoverparadise.org/vanuatu/export/sites/VTO/en/resources/visa_info.html][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=VU&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034827/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=VU&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | والیس و فوتونا
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | استرالیا
|{{no|pre-arrival [[Electronic Travel Authority]] required}} [https://web.archive.org/web/20131007112414/http://www.immi.gov.au/visitors/tourist/976/eligibility.htm]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | جزیره نورفولک
|{{no|مانند استرالیا}} [https://web.archive.org/web/20150619101940/http://www.immi.gov.au/media/fact-sheets/59norfolk.htm]
|}

=== لاتین امریکا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: smaller; table-layout: fixed;&quot;
!کشور
!شرایط
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | آرژانتین
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20191217034844/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=AR&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034844/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;AR=00&amp;PASSTYPES=PASS&amp;DE=AR&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}} &lt;!--- The planned introduction of a US$131 entry fee was postponed indefinitely [http://www.mensajeroweb.com.ar/index.php?x=nota/15505/1/ojo-por-ojo-tasa-por-tasa] [http://www.discoverbuenosaires.com/argentinas-proposed-tourist-entry-fee-postponed-indefinitely] --&gt;
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | بولیوی
|۹۰ روز با پرداخت ۱۳۵ دلار [https://web.archive.org/web/20141230145722/http://www.bolivia-usa.org/][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=BO&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] بایگانی‌شده  در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | شیلی
|۹۰ روز و پرداخت ۱۳۱ دلار در فردوگاه بین‌المللی سانتیاگو [https://web.archive.org/web/20090921163353/http://www.chile-usa.org/visasgral.htm]{{خط سر}}&lt;br /&gt;[https://web.archive.org/web/20130624073257/http://www.frommers.com/destinations/chile/2319020032.html] Renewal fee $100 for another 90 days in Santiago.
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | کلمبیا
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20071015160921/http://colombianconsulate.co.uk/visas/geninfo.html][https://web.archive.org/web/20191217034859/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=CO&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034859/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=CO&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اکوادور
|{{yes|۹۰ روز}} [https://web.archive.org/web/20120122070403/http://www.ecuador.org/visas_nationalities.htm][https://web.archive.org/web/20191217034910/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=EC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034910/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=EC&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گویان فرانسه
|{{yes|۹۰ روز}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109034636/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/entering-france_2045/getting-visa_2046/do-you-need-visa_1559.html |date=۹ ژانویه ۲۰۱۵}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | گویان
|{{yes|۳ ماه}} [http://www.guyana.org/govt/visa_requirements.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170617144632/http://www.guyana.org/govt/visa_requirements.html |date=۱۷ ژوئن ۲۰۱۷}}
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | پرو
|{{yes|۱۸۳ روز}} [https://web.archive.org/web/20131113121724/http://www.peruembassy-uk.com/Embassy2006/Files_html/SiteIngles/Tourism/Tourismusefulentry.html]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | اروگوئه
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20041220053728/http://www.mrree.gub.uy/mrree/Asuntos_Consular/paisessinvisa.htm][http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=UY&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; | ونزوئلا
|{{yes|۳ ماه}} [https://web.archive.org/web/20090619231820/http://www.mre.gov.ve/metadot/index.pl?id=2871;isa=Category;op=show][https://web.archive.org/web/20191217034821/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=VE&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217034821/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?SpecData=1&amp;VISA=&amp;page=visa&amp;NA=US&amp;DE=VE&amp;PASSTYPES=PASS&amp;user=DL&amp;subuser=DELTAB2C |date=۱۷ دسامبر ۲۰۱۹}}
|}

== ممبعئون ==
{{بن‌بنویشت}}

[[رج:پاسپورت]]</text>
      <sha1>f8sxvk61kf9fmynl51x34qi4lh988pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47297</id>
    <revision>
      <id>328495</id>
      <parentid>324441</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="ngjw2bq81oq7re8uo8krj9y99hwn7qo" xml:space="preserve">'''دیمی''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه : ''Pink'') اتا جور رنگ هسه. [[آل (رنگ)|آل]] و [[اسپه]] رنگ ره هئی بزوئن و ترکیب هاکردن جا دیمی رنگ بئیت بونه.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
&lt;/gallery&gt;
[[پرونده:Color icon pink v2.svg|بندانگشتی|دیمی رنگ]]
[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>ngjw2bq81oq7re8uo8krj9y99hwn7qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>والت ویتمن خطابه آبراهام لینکلن خوری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47390</id>
    <revision>
      <id>328494</id>
      <parentid>324246</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="4ppz440rjkbsdms3r8bfqdge9cffsqa" xml:space="preserve">[[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] [[شاعر]] [[والت ویتمن|والتر ویتمن]]، [[آبراهام لینکلن|ابراهام لینکلن]] خوری، شونزدهمین آمریکایِ رئیس جمهور خوری، چن کَش، 1879 جه تا 1890 گدر خطابه هدائه. اینتا خطابه‌یِ تمرکز، لینکلن ره ترور هاکردن بی‌یه، ولی سال‌ئونی که آمریکا شهری الجه سمت شی‌یه و آمریکایِ شهری الجه گدر هم ونه خطابه دله دیّه و  اَتی شعرئون ره بخوندستن بستینکلا &quot; آ ناخدا، مه ناخدا&quot; دی خطابه همراکت دَیّه. ونه خطابه هدائن، ویشترِ آدم‌ئون ره دِلوس بیّه و مردمِ پلی، والتر ویتمن ره اِتی آدم سراق هدا که لینکلن خوری دونا و مرجع حیساب بونه.
[[پرونده:Walt Whitman on Abraham Lincoln (1886 lecture flyer).png|بندانگشتی|375x375پیکسل|اتّا برنامه‌یِ جلد که اتّا والت ویتمنِ خطابه لینکلن خوری ره سراق دنه. ]]
ویتمن، لینکلن ره خله-خله ستایش کِرده و 1865 گدر که وه ره ترور هاکردنه ونسّه دل دماس (=ناراحِت) بیّه و ونه یاد وسّه اَتی شعرئون بنویشته. اینتا ایده که این موضوع وسّه خطابه بووه ره اولین کَش ویتمنِ رَفِخ [[جان بوروز]]، وره پیشنهاد هدائه که 1878 گدر اتا نومه دله وره باته که لینکلن خوری خطابه بنویسه. ویتمن، پِر توم بی‌یه که خاسته خطیب بووه، اولین کَش 14 آپریل 1879 گدر لینکلن بمردن خوری [[نیویورک|نیویورکِ]] استک هال دله سوخِن باته. از اون توم تا 11 سال به یور، وه شه خطابه ره کم بَئیت 10 کَش بَته و ممکن هسّه 20 کَش جه ویشتر هم خطابه ره بئوته باشه.

ونه بِت ترین خطابه هدائن ره 1887 گدر که مدیسون میدونِ تئاتر دله خطابه باته دونستنه. [[جاستین کاپلان]] که ویتمنِ زیوش خوری بنویشته، گانه که این خطابه هدائن و پشت-سَر  اون جوابی که وه این خطابه باتنِ وسّه کسونی که اشنوسّنه و هاشینه جه بیته، نزدیک ترین جائی بی‌یه که ویتمن اجتماع دله خله مردم پلی شناسا بَیِّن ره برسی بی‌یه و تا اون گدر اَنده شناسا نَی بی‌یه،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[:en:Walt_Whitman's_lectures_on_Abraham_Lincoln#CITEREFKaplan1980|Kaplan 1980]], p. 31. &lt;/ref&gt; که اینتا خاطر وسّه بی‌یه که اون خطابه وسّه خله آدم‌ئون بِمونه که آمریکایِ جامعه دله پِر مهم آدم بی‌نه. ویتمن شه یور تِر گاته که اونتا بائوتن و جوابی که بیته، ونه زیوشِ اوج بَرِسی‌یِنِ [[توم]] بی‌یه،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ولی اَتی دی‌ئِر توم نقد هم هاکرده.&lt;ref&gt;[[:en:Walt_Whitman's_lectures_on_Abraham_Lincoln#CITEREFReynolds1995|Reynolds 1995]], p. 555. &lt;/ref&gt; وه اینتا خطابه ره آخرین کَش، 1890 گدر کا دِ سال کار داشته تا بمیره، [[فیلادلفیا]] دله مردم وسّه بائوته.

== منبع ==

* 21 ارکه ما 1535 تبری، این ولگ [[:en:Walt_Whitman's_lectures_on_Abraham_Lincoln|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:والت ویتمن نویشته‌ئون]]
[[رج:خطابه‌ئون]]</text>
      <sha1>4ppz440rjkbsdms3r8bfqdge9cffsqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328499</id>
      <parentid>328494</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>اعداد</comment>
      <origin>328499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3965" sha1="jxpfb1evmboy2bqcl7zer5yke8p3d6p" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب}}
[[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] [[شاعر]] [[والت ویتمن|والتر ویتمن]]، [[آبراهام لینکلن|ابراهام لینکلن]] خوری، شونزدهمین آمریکایِ رئیس جمهور خوری، چن کَش، ۱۸۷۹ جه تا ۱۸۹۰ گدر خطابه هدائه. اینتا خطابه‌یِ تمرکز، لینکلن ره ترور هاکردن بی‌یه، ولی سال‌ئونی که آمریکا شهری الجه سمت شی‌یه و آمریکایِ شهری الجه گدر هم ونه خطابه دله دیّه و  اَتی شعرئون ره بخوندستن بستینکلا &quot; آ ناخدا، مه ناخدا&quot; دی خطابه همراکت دَیّه. ونه خطابه هدائن، ویشترِ آدم‌ئون ره دِلوس بیّه و مردمِ پلی، والتر ویتمن ره اِتی آدم سراق هدا که لینکلن خوری دونا و مرجع حیساب بونه.
[[پرونده:Walt Whitman on Abraham Lincoln (1886 lecture flyer).png|بندانگشتی|375x375پیکسل|اتّا برنامه‌یِ جلد که اتّا والت ویتمنِ خطابه لینکلن خوری ره سراق دنه. ]]
ویتمن، لینکلن ره خله-خله ستایش کِرده و ۱۸۶۵ گدر که وه ره ترور هاکردنه ونسّه دل دماس (=ناراحِت) بیّه و ونه یاد وسّه اَتی شعرئون بنویشته. اینتا ایده که این موضوع وسّه خطابه بووه ره اولین کَش ویتمنِ رَفِخ [[جان بوروز]]، وره پیشنهاد هدائه که ۱۸۷۸ گدر اتا نومه دله وره باته که لینکلن خوری خطابه بنویسه. ویتمن، پِر توم بی‌یه که خاسته خطیب بووه، اولین کَش ۱۴ آپریل ۱۸۷۹ گدر لینکلن بمردن خوری [[نیویورک|نیویورکِ]] استک هال دله سوخِن باته. از اون توم تا ۱۱ سال به یور، وه شه خطابه ره کم بَئیت ۱۰ کَش بَته و ممکن هسّه ۲۰ کَش جه ویشتر هم خطابه ره بئوته باشه.

ونه بِت ترین خطابه هدائن ره ۱۸۸۷ گدر که مدیسون میدونِ تئاتر دله خطابه باته دونستنه. [[جاستین کاپلان]] که ویتمنِ زیوش خوری بنویشته، گانه که این خطابه هدائن و پشت-سَر  اون جوابی که وه این خطابه باتنِ وسّه کسونی که اشنوسّنه و هاشینه جه بیته، نزدیک ترین جائی بی‌یه که ویتمن اجتماع دله خله مردم پلی شناسا بَیِّن ره برسی بی‌یه و تا اون گدر اَنده شناسا نَی بی‌یه،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[:en:Walt_Whitman's_lectures_on_Abraham_Lincoln#CITEREFKaplan1980|Kaplan 1980]], p. 31. &lt;/ref&gt; که اینتا خاطر وسّه بی‌یه که اون خطابه وسّه خله آدم‌ئون بِمونه که آمریکایِ جامعه دله پِر مهم آدم بی‌نه. ویتمن شه یور تِر گاته که اونتا بائوتن و جوابی که بیته، ونه زیوشِ اوج بَرِسی‌یِنِ [[توم]] بی‌یه،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ولی اَتی دی‌ئِر توم نقد هم هاکرده.&lt;ref&gt;[[:en:Walt_Whitman's_lectures_on_Abraham_Lincoln#CITEREFReynolds1995|Reynolds 1995]], p. 555. &lt;/ref&gt; وه اینتا خطابه ره آخرین کَش، ۱۸۹۰ گدر کا دِ سال کار داشته تا بمیره، [[فیلادلفیا]] دله مردم وسّه بائوته.

== منبع ==
* ۲۱ ارکه ما ۱۵۳۵ تبری، این ولگ [[:en:Walt_Whitman's_lectures_on_Abraham_Lincoln|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
{{په‌نویس}}

[[رج:والت ویتمن نویشته‌ئون]]
[[رج:خطابه‌ئون]]</text>
      <sha1>jxpfb1evmboy2bqcl7zer5yke8p3d6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فایرفلای استودیوز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47471</id>
    <revision>
      <id>328452</id>
      <parentid>327896</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="13n8ylxkgycx53rx6q3enqyi2wy62wa" xml:space="preserve">{{صندخ/کومپانی|عکس=Logo firefly-studios.jpg}}

'''فایر فلای استودیوز''' '''لیمیتد''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Firefly Sudios Limited'')، اتّا [[بریتانیا|بریتانیایی]] ویدئوکا ساج کومپانی هسّه که ونه مقر [[لندن]] دله دره. آگوستِ 1999 گدر، سایمون بردبری، دیوید لستر، و اریک اوئلت اینتا کومپانی ره هئی کایری جه بساتنه. اینتا کومپانی یِ تمرکز باستونی [[ریل-تایم استراتژی]] کائون سر دره، که اینان ره کامپیوتر و مکینتاژ سیستم‌ئون وسّه ساجنه. وشون ویشته شه ویدئوکا یِ سری، [[استرانگ‌هولد|اِسترانگ‌هُلد]] (اینگلیسی جه: ''Stronghold'') وسّه شناسا هسّنه.&lt;ref&gt;Guglielmo, Samuel (19 November 2019). [https://techraptor.net/gaming/interview/firefly-studios-stronghold-warlords-fire-oxen &quot;Sam Speaks With Firefly Studios About Stronghold: Warlords&quot;]. TechRaptor. [https://web.archive.org/web/20210804163201/https://techraptor.net/gaming/interview/firefly-studios-stronghold-warlords-fire-oxen Archived] from the original on 4 August 2021. Retrieved 4 August 2021. &lt;/ref&gt; ژوئن مایِ 2021، [[دِوُلوِر دیجیتال]] (اینگلیسی جه: ''Devolver Digital'') که اتّا ویدئوکا تنک‌کر کومپانی هسّه اینتا استودیو ره بخری‌یه و صاب بیّه.

== منبع ==

* 1 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Firefly_Studios|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:ویدئو‌کا ساز کومپانی]]
[[رج:ویدئوکا ساج]]</text>
      <sha1>13n8ylxkgycx53rx6q3enqyi2wy62wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لئونارد استرانگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47523</id>
    <revision>
      <id>328493</id>
      <parentid>192444</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="1tnjk8kalzkk4kxq5oilquevody3qy6" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''لئونارد الفرد جرج استرانگ''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Leonard Alfred George Strong'')، اتّا محبوبِ [[انگلیس|اینگلیسی]] [[رومان نویسِن]]، [[نقدکر]]، [[تاریخ‌دون]] و [[شاعر]] بی‌یه، وه شه بنویشته‌ئون ره '''اِل. اِی. جی. اِسترانگِ''' ( ''L. A. G. Strong'') نومِ بن تنک کرده. وه 1935 تا 1958 گدر، [[ماثوئِن تَنِک‌‌‌کری‌خِنه‌]] یِ (''Methuen Ltd'') دله، تنک‌کرئونِ مودیر بی‌یه.

== منبع ==

* 4 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Leonard_Strong|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:اینگلیسی رومان‌نویسن]]
[[رج:بریتانیا نویسندگون]]</text>
      <sha1>1tnjk8kalzkk4kxq5oilquevody3qy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تنک‌کری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47524</id>
    <revision>
      <id>328450</id>
      <parentid>327894</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>328450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="9w8zcq1n11o1q4c7836qdhq6l0bw1ed" xml:space="preserve">[[پرونده:Shelves of titles at the Aboriginal Studies Press bookshop.jpg|بندانگشتی|اته عکس که تنک بئی کیتاب‌ئون ره سراق دنه.]]
'''تنک‌کری''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Publishing'') اتّا فعالیت هسّه که ونه دله اطلاعات، ادبیات، [[موسیقی]]، نرم‌افزار، و دئیر موحتوا ره ساجنّه و مِفت-مِفت یا بروتن وسّه دِشت مَردِمِ پیش اِلِنّه.&lt;ref&gt;[https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/publishing &quot;Publishing | meaning&quot;]. Cambridge English Dictionary. [https://web.archive.org/web/20190705011116/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/publishing Archived] from the original on 5 July 2019. Retrieved 7 February 2020. &lt;/ref&gt; بگذشته [[توم|توم‌ئون]] گدر، تنک‌کری، [[کاغِذ|کاغِذِ]] سر چاپ بئی آثار ره بساتن و توزیع هاکردن ره گتنه، بسلاب، [[نومه|کیتاب‌ئون]]، کومیک بوک‌ئون، [[روزنومه|روزنومه‌ئون]] و مجله‌ئون. دیجیتالی سیستم‌ئون کا اختراع بینه، تنک‌کریِ سامون ویشته بیّه و [[دیجیتالی تنک‌کری]] هم ونه دله بمو، بسلاب، ایی‌بوک، دیجیتالی مجله‌ئون، وبسایت‌ئون، سوشال مدیا، موسیقی، و [[ویدئوکا تنک‌کری]].

'''تنک‌کرِ''' واجه، تونده کومپانی یا [[ئورگان|ساج‌مون]] (ئورگان) ره سراق هاده، یا تونده اشخاص وسّه کار بزه بووه که اینتا کومپانی یا ساج‌مون ره صاب یا مودیر هسّنه.

== منبع ==

* 4 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Publishing|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:تنک‌کری]]</text>
      <sha1>9w8zcq1n11o1q4c7836qdhq6l0bw1ed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وکه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47567</id>
    <revision>
      <id>328492</id>
      <parentid>324255</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="2kym28878jbiphpdnuahx2z1udw3itu" xml:space="preserve">{{صندخ/آناتومی}}
آدم‌ِ تن دله، '''وَکه‌ئون''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''kidneys'')، دِ تا [[آل (رنگ)|آل‌]]&lt;nowiki/&gt;مونا-[[خری]]، [[اخچپیج|لوبیا]]-واری اندام‌ئون هسّنه کا خون ره تصفیه کِنّنه.

== منبع ==

* 9 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Kidney|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:وکه]]
[[رج:بدن]]
[[رج:آدمی دریمی اعضا]]</text>
      <sha1>2kym28878jbiphpdnuahx2z1udw3itu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماژول:Params</title>
    <ns>828</ns>
    <id>112844</id>
    <revision>
      <id>328456</id>
      <parentid>321566</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>45757</id>
      </contributor>
      <comment>Upstream updates</comment>
      <origin>328456</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="81803" sha1="km4whdg21r02vb25s045d3k1i72yr6b" xml:space="preserve">require[[strict]]


	---                                        ---
	---     LOCAL ENVIRONMENT                  ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Abstract utilities ]]--
	----------------------------


-- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers)
local function zero_padded (str)
	return ('%03d%s'):format(#str, str)
end


-- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting)
local function natural_sort (var1, var2)
	return var1:gsub('%d+', zero_padded) &lt; var2:gsub('%d+', zero_padded)
end


-- Parse a parameter name string and return it as a string or a number
local function get_parameter_name (par_str)
	local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$'
	if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end
	return tonumber(ret)
end


-- Return a copy or a reference to a table
local function copy_or_ref_table (src, refonly)
	if refonly then return src end
	local newtab = {}
	for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end
	return newtab
end


-- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left
local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len)
	local cache, tmp = {}, idx + len - 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' and key &gt;= idx then
			if key &gt; tmp then cache[key - len] = val end
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_reduced (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = 1 - idx
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - tmp] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_expanded (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			else ret[key + len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = idx - 1
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; 0 then ret[key + tmp] = val
			elseif key &lt; 1 then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			else ret[key - len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Move a key from a table to another, but only if under a different name and
-- always parsing numeric strings as numbers
local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey)
	local realkey = get_parameter_name(dkey)
	if skey ~= realkey then
		dest[realkey] = val
		src[skey] = nil
	end
end


-- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys
local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn)
	local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			nn = nn + 1
			nums[nn] = key
		else
			nw = nw + 1
			words[nw] = key
		end
	end
	table.sort(nums)
	table.sort(words, sort_fn)
	return nums, words, nn, nw
end


	--[[ Public strings ]]--
	------------------------


-- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names)
local mkeywords = {
	['or'] = 0,
	pattern = 1,
	plain = 2,
	strict = 3
}


-- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names)
local sortfunctions = {
	alphabetically = false,
	naturally = natural_sort
}


-- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers
-- (functions and modifiers MUST avoid these names)
--[[

Meanings of the columns:

  col[1] = Loop type (0-3)
  col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3)
  col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback
  col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name
  col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value
  col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]`
  col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]`

A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`)

]]--
local mapping_styles = {
	names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 },
	values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 },
	values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 },
	names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 },
	names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 },
	names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 },
	values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 },
	blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 }
}


-- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names)
local memoryslots = {
	h = 'header',
	f = 'footer',
	i = 'itersep',
	l = 'lastsep',
	n = 'ifngiven',
	p = 'pairsep',
	s = 'oxfordsep'
}


-- Possible trimming modes for the `parsing` modifier
local trim_parse_opts = {
	trim_none = { false, false },
	trim_positional = { false, true },
	trim_named = { true, false },
	trim_all = { true, true }
}


-- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local isep_parse_opts = {
	splitter_pattern = false,
	splitter_string = true
}


-- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local psep_parse_opts = {
	setter_pattern = false,
	setter_string = true
}


-- Possible position references for the `splicing` modifier
local position_references = {
	add_nothing = 0,
	add_smallest_number = 1,
	add_last_of_sequence = 2,
	add_largest_number = 3
}


-- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `let`


	--[[ Module's private environment ]]--
	--------------------------------------


-- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`)
local modulename = 'Module:Params'


-- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args`
-- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also
-- guarantee that they will make their own (modified) copy available
local refpipe = {
	call_for_each_group = true,
	--coins = true,
	count = true,
	evaluating = true,
	for_each = true,
	list = true,
	list_values = true,
	list_maybe_with_names = true,
	value_of = true
}


-- The functions listed here declare that they don't need the
-- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if 
-- they are modifiers they also guarantee that they will make their own
-- (modified) copy available
local refparams = {
	call_for_each_group = true,
	combining = true,
	combining_by_calling = true,
	combining_values = true,
	concat_and_call = true,
	concat_and_invoke = true,
	concat_and_magic = true,
	count = true,
	grouping_by_calling = true,
	mixing_names_and_values = true,
	renaming_by_mixing = true,
	renaming_to_sequence = true,
	renaming_to_uppercase = true,
	renaming_to_lowercase = true,
	--renaming_to_values = true,
	shifting = true,
	splicing = true,
	--swapping_names_and_values = true,
	value_of = true,
	with_name_matching = true
}


-- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we
-- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its
-- optimal value at Module talk:Params)
local maxfill = 1024


-- The private table of functions
local library = {}


-- Functions and modifiers that can only be invoked in first position
local static_iface = {}


-- Create a new context
local function context_new (child_frame)
	local ctx = {}
	ctx.frame = child_frame:getParent()
	ctx.opipe = child_frame.args
	ctx.oparams = ctx.frame.args
	ctx.firstposonly = static_iface
	ctx.iterfunc = pairs
	ctx.sorttype = 0
	ctx.n_parents = 0
	ctx.n_children = 0
	ctx.n_available = maxfill
	return ctx
end


-- Move to the next action within the user-given list
local function context_iterate (ctx, n_forward)
	local nextfn
	if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then
		nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if nextfn == nil then error(modulename ..
		': You must specify a function to call', 0) end
	if library[nextfn] == nil then
		if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0)
		else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn ..
			'’ directive can only appear in first position', 0)
		end
	end
	remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward)
	return library[nextfn]
end


-- Main loop
local function main_loop (ctx, start_with)
	local fn = start_with
	repeat fn = fn(ctx) until not fn
	if ctx.n_parents &gt; 0 then error(modulename ..
		': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end
	if ctx.n_children &gt; 0 then error(modulename ..
		', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end
end


-- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table
local function set_strings (dest, opts, start_from)
	local cmd
	if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end
	cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/')
		:match'^/*(.*[^/])'
	if cmd == nil then return start_from end
	local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1
	local vname
	local chr
	for idx = 1, #cmd do
		chr = cmd:byte(idx)
		if chr == sep then
			for key, val in ipairs(amap) do
				dest[val] = opts[argc]
				amap[key] = nil
			end
			argc = argc + 1
		else
			vname = memoryslots[string.char(chr)]
			if vname == nil then error(modulename ..
				', ‘setting’: Unknown slot ‘' ..
				string.char(chr) .. '’', 0) end
			table.insert(amap, vname)
		end
	end
	for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end
	return argc
end


-- Add a new stack of parameters to `ctx.children`
local function push_cloned_stack (ctx, tbl)
	local newparams = {}
	local currsnap = ctx.n_children + 1
	if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams }
	else ctx.children[currsnap] = newparams end
	for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end
	ctx.n_children = currsnap
end


-- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or
-- `'without_sorting'`, or `nil`
local function load_sort_opt (raw_arg)
	if raw_arg == nil then return nil, 1, false end
	local tmp = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$'
	if tmp == 'without_sorting' then return nil, 2, false end
	tmp = sortfunctions[tmp]
	if tmp == nil then return nil, 1, false end
	return tmp or nil, 2, true
end


-- Parse optional user arguments of type `...|[let]|[...][number of additional
-- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]`
local function load_child_opts (src, start_from, append_after)
	local tbl, pin = {}, start_from
	local names
	if src[pin] ~= nil and src[pin]:match'^%s*let%s*$' and
		src[pin + 1] ~= nil and src[pin + 2] ~= nil
	then
		names = {}
		repeat
			names[get_parameter_name(src[pin + 1])] = src[pin + 2]
			pin = pin + 3
		until src[pin] == nil or not src[pin]:match'^%s*let%s*$' or
			src[pin + 1] == nil or src[pin + 2] == nil
	end
	local tmp = tonumber(src[pin])
	if tmp ~= nil and math.floor(tmp) == tmp then
		if tmp &lt; 0 then tmp = -1 end
		local shf = append_after - pin
		for idx = pin + 1, pin + tmp do tbl[idx + shf] = src[idx] end
		pin = pin + tmp + 1
	end
	if names ~= nil then
		for key, val in pairs(names) do tbl[key] = val end
	end
	return tbl, pin
end


-- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*`
-- class of modifiers
local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style)
	local style
	local shf
	local tmp = src[n_skip + 1]
	if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1
	else shf = n_skip end
	local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5]
	tmp = style[6]
	if tmp &gt; -1 then
		karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			karg = tonumber(karg)
			n_exist = math.max(n_exist, karg)
		end
	end
	tmp = style[7]
	if tmp &gt; -1 then
		varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			varg = tonumber(varg)
			n_exist = math.max(n_exist, varg)
		end
	end
	local dest, nargs = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist)
	tmp = style[1]
	if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then
		tmp = tmp - 2 end
	if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then
		tmp = tmp - 1 end
	return dest, nargs, tmp, karg, varg
end


-- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of
-- modifiers
local function load_replace_args (opts, whoami)
	if opts[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end
	if opts[2] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end
	local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3
	if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end
	local flg = opts[argc]
	if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end
	return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax &lt; 1) or
		(flg == 3 and ptn == repl)
end


-- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers
local function load_pattern_args (opts, whoami)
	local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1
	local keyw
	for _, val in ipairs(opts) do
		if state == 0 then
			nptns, state = nptns + 1, -1
			ptns[nptns] = { val, false, false }
		else
			keyw = val:match'^%s*(.*%S)'
			if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or (
				state &gt; 0 and mkeywords[keyw] &gt; 0
			) then break
			else
				state = mkeywords[keyw]
				if state &gt; 1 then ptns[nptns][2] = true end
				if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end
			end
		end
		cnt = cnt + 1
	end
	if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami ..
		'’: No pattern was given', 0) end
	return ptns, nptns, cnt
end


-- Load the optional arguments of the `parsing` and `reinterpreting` modifiers
local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp)
	local tmp
	local optslots, noptslots, argc = { true, true, true }, 3, start_from
	local trimn, trimu, iplain, pplain = true, false, true, true
	repeat
		noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc]
		if tmp == nil then break end
		tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$'
		if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then
			tmp = trim_parse_opts[tmp]
			trimn, trimu = tmp[1], tmp[2]
			optslots[1] = nil
		elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then
			argc = argc + 1
			iplain, isp = isep_parse_opts[tmp], opts[argc]
			optslots[2] = nil
		elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then
			argc = argc + 1
			pplain, psp = psep_parse_opts[tmp], opts[argc]
			optslots[3] = nil
		else break end
		argc = argc + 1
	until noptslots &lt; 1
	return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc
end


-- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table
local value_maps = {
	[0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end
	end,
	[1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[varg] = val
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do
			margs[karg] = key
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[karg] = key
			margs[varg] = val
			tbl[key] = fn()
		end
	end
}


-- Private table for `map_names()`
local name_thieves = {
	[0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[varg] = val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg] = key
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg] = key
			rargs[varg] = val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end
}


-- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table
local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn)
	local cache = {}
	name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric
-- suffixes in its keys
local function make_groups (src)
	-- NOTE: `src` might be the original metatable!
	local prefix
	local gid
	local groups = {}
	for key, val in pairs(src) do
		-- `key` must only be a string or a number...
		if type(key) == 'string' then
			prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$'
			gid = tonumber(gid) or ''
		else
			prefix = ''
			gid = key
		end
		if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end
		if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			prefix = tonumber(prefix)
			if prefix &lt; 1 then prefix = prefix - 1 end
		end
		groups[gid][prefix] = val
	end
	return groups
end


-- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and
-- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length
local function parse_placeholder_string (target)
	local skel = {}
	local canvas = {}
	local idx = 1
	local s_pos = 1
	local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false)
	while e_pos ~= nil do
		canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1)
		skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@'
		idx = idx + 2
		s_pos = e_pos + 2
		e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false)
	end
	if (s_pos &gt; target:len()) then idx = idx - 1
	else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end
	return skel, canvas, idx
end


-- Populate a table by parsing a parameter string
local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru)
	local key
	local val
	local spos1
	local spos2
	local pos1
	local pos2
	local pos3 = 0
	local idx = 1
	local lenplone = #str + 1
	if isp == nil or isp == '' then
		if psp == nil or psp == '' then
			if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else tbl[idx] = str end
			return idx
		end
		spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else val = str end
			idx = idx + 1
		else
			key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1))
			val = str:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
		return idx
	end
	if psp == nil or psp == '' then
		repeat
			pos1 = pos3 + 1
			pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
			val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			tbl[idx] = val
			idx = idx + 1
		until pos2 == nil
		return idx
	end
	repeat
		pos1 = pos3 + 1
		pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
		val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
		spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			idx = idx + 1
		else
			key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1))
			val = val:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
	until pos2 == nil
	return idx
end


-- Heavy lifting for `combining` and `combining_values`
local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function
	-- MUST create a copy of it before returning
	local opts = ctx.pipe
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local vars = {}
	local sortfn, tmp, do_sort = load_sort_opt(opts[2])
	local argc = set_strings(vars, opts, tmp + 1)
	if argc &lt; tmp then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end
	tmp = true
	for _ in pairs(tbl) do
		tmp = false
		break
	end
	if tmp then
		if vars.ifngiven ~= nil then
			ctx.params = {
				[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven
			}
		elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end
		return argc
	end
	local cache
	local len
	if do_sort then
		local words
		cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn)
		for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end
		len = len + tmp
	else
		cache = {}
		len = 0
		for key in pairs(tbl) do
			len = len + 1
			cache[len] = key
		end
	end
	local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or ''
	for idx = 1, len do
		tmp = cache[idx]
		pmap[nss + 1] = pps
		pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs)
		nss = nss + 2
	end
	tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep
	if tmp ~= nil and nss &gt; 4 then pmap[nss - 1] = tmp
	elseif nss &gt; 2 and vars.lastsep ~= nil then
		pmap[nss - 1] = vars.lastsep
	end
	pmap[1] = vars.header or ''
	if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end
	ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) }
	return argc
end


-- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric
-- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options
-- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters
local function concat_params (ctx)
	local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe)
	if ctx.subset == 1 then
		-- We need only the sequence
		for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end
	else
		if ctx.subset == -1 then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				retval[key + nmax] = val
			else retval[key] = val end
		end
	end
	for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end
	return retval
end


-- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this
-- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function flush_params (ctx, fn)
	local tbl = ctx.params
	if ctx.subset == 1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end
		return
	end
	if ctx.subset == -1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
			for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
			return
		end
		for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		return
	end
	if ctx.subset ~= -1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end
end


-- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value
-- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth)
	if ctx.subset == 1 then
		for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end
		return
	end
	if ctx.subset == -1 then
		flush_params(ctx, fn_oth)
		return
	end
	local tbl = ctx.params
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort)
		local sequence = {}
		for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		end
		for idx = 1, nn do
			if sequence[nums[idx]] then
				fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]])
			else
				fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]])
			end
		end
		if ctx.sorttype ~= 2 then
			for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tbl) do
		fn_seq(key, val)
		tbl[key] = nil
	end
	for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
end


-- Finalize and return a concatenated list
local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize)
	if len &gt; 0 then
		local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep
		if tmp ~= nil and len &gt; modsize * 2 then
			lst[len - modsize + 1] = tmp
		elseif len &gt; modsize and ctx.lastsep ~= nil then
			lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep
		end
		lst[1] = ctx.header or ''
		if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end
		ctx.text = table.concat(lst)
	else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
end


	--[[ Modifiers ]]--
	-----------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|sequential|pipe to
library.sequential = function (ctx)
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end
	ctx.iterfunc = ipairs
	ctx.subset = 1
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|non-sequential|pipe to
library['non-sequential'] = function (ctx)
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.iterfunc = pairs
	ctx.subset = -1
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|all_sorted|pipe to
library.all_sorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 1
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassorted|pipe to
library.reassorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 2
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting|directives|...|pipe to
library.setting = function (ctx)
	local argc = set_strings(ctx, ctx.pipe, 1)
	if argc &lt; 2 then error(modulename ..
		', ‘setting’: No directive was given', 0) end
	return context_iterate(ctx, argc + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|scoring|new parameter name|pipe to
library.scoring = function (ctx)
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end
	local retval = 0
	for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = tostring(retval)
	return context_iterate(ctx, 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|squeezing|pipe to
library.squeezing = function (ctx)
	local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			newlen = newlen + 1
			indices[newlen] = key
			store[key] = val
			tbl[key] = nil
		end
	end
	table.sort(indices)
	for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to
library.filling_the_gaps = function (ctx)
	local tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.params, {}, 1, nil, -1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmax == nil then
				if key &lt; nmin then nmin = key end
				nmax = key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
			nnums = nnums + 1
			tmp[key] = val
		end
	end
	if nmax ~= nil and nmax - nmin &gt; nnums then
		ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax
		if ctx.n_available &lt; 0 then error(modulename ..
			', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' ..
			tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end
		for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = '' end
		for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|clearing|pipe to
library.clearing = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local numerics = {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key] = val
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to
library.cutting = function (ctx)
	local lcut = tonumber(ctx.pipe[1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(ctx.pipe[2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local len = #tbl
	if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
	if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
	local tot = lcut + rcut
	if tot &gt; 0 then
		local cache = {}
		if tot &gt;= len then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
			tot = len
		else
			for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end
			for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				if key &gt; len then cache[key - tot] = val
				else cache[key - lcut] = val end
				tbl[key] = nil
			end
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to
library.cropping = function (ctx)
	local lcut = tonumber(ctx.pipe[1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(ctx.pipe[2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local nmin
	local nmax
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmin == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	if nmin ~= nil then
		local len = nmax - nmin + 1
		if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
		if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
		if lcut + rcut - len &gt; -1 then
			for key in pairs(tbl) do
				if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end
			end
		elseif lcut + rcut &gt; 0 then
			for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end
			for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end
			local lshift = nmin + lcut - 1
			if lshift &gt; 0 then
				for idx = lshift + 1, nmax, 1 do
					tbl[idx - lshift] = tbl[idx]
					tbl[idx] = nil
				end
			end
		end
	end
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to
library.purging = function (ctx)
	local idx = tonumber(ctx.pipe[1])
	if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename ..
		', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(ctx.pipe[2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	if len &lt; 1 then
		len = len + table.maxn(tbl)
		if idx &gt; len then return context_iterate(ctx, 3) end
		len = len - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len)
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to
library.backpurging = function (ctx)
	local last = tonumber(ctx.pipe[1])
	if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(ctx.pipe[2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end
	local idx
	local tbl = ctx.params
	if len &gt; 0 then
		idx = last - len + 1
	else
		for key in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and (idx == nil or
				key &lt; idx) then idx = key end
		end
		if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end
		idx = idx - len
		if last &lt; idx then return context_iterate(ctx, 3) end
		len = last - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len)
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|shifting|addend|pipe to
library.shifting = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local nshift = tonumber(ctx.pipe[1])
	if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then
		error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end
	local tbl = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val
		else tbl[key] = val end
	end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to
library.reversing_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key] = val
			tbl[key] = nil
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to
--[[
library.pivoting_numeric_names = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local shift = #tbl + 1
	if shift &lt; 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end
	local numerics = {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key] = val
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end
	return context_iterate(ctx, 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to
--[[
library.mirroring_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, numerics = ctx.params, {}
	local nmax
	local nmin
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key] = val
			tbl[key] = nil
			if nmax == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end
	return context_iterate(ctx, 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to
--[[
library.swapping_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0
	local tmp
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			nsize = nsize + 1
			cache[nsize] = key
		end
	end
	table.sort(cache)
	for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do
		tmp = tbl[cache[idx] ]
		tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ]
		tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp
	end
	return context_iterate(ctx, 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to
library.sorting_sequential_values = function (ctx)
	local sortfn
	if ctx.pipe[1] ~= nil then
		sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$']
	end
	if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn)
	else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil`
	if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end
	return context_iterate(ctx, 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment|
--            [number of elements to write]|...|pipe to
library.splicing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params
	local tmp1 = opts[1]
	local tmp2
	local argc
	local pos
	local refp
	if tmp1 ~= nil then
		tmp2 = tonumber(tmp1)
		if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then
			pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4,
				tmp1:match'^%s*(.*%S)'
			if tmp2 ~= nil then
				refp = position_references[tmp2]
				if refp == nil then error(modulename ..
					', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) ..
					'’ is not a valid first argument', 0) end
			else refp = 0 end
		else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end
	else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end
	if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[argc - 1])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end
	if refp == 2 then
		for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end
		refp = 0
	end
	tmp1, tmp2 = nil, nil
	if refp ~= 0 or len ~= 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' then
				if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key
				elseif key &lt; tmp1 then tmp1 = key
				elseif key &gt; tmp2 then tmp2 = key end
			end
		end
	end
	if tmp2 == nil then len = 0
	elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2
	elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end
	if len &gt; 0 and pos + len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len)
	elseif len &lt; 0 and pos - len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len)
	else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end
	ctx.params = tbl
	tmp1 = tonumber(opts[argc])
	if len == 0 and (tmp1 == nil or tmp1 &lt; 1) then error(modulename ..
		', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to add cannot be zero', 0) end
	if tmp1 == nil or tmp1 &lt; 0 or math.floor(tmp1) ~= tmp1 then
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	tmp2 = argc - pos + 1
	for key = pos, pos + tmp1 - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp2] end
	return context_iterate(ctx, argc + tmp1 + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|imposing|name|value|pipe to
library.imposing = function (ctx)
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end
	ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2]
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|providing|name|value|pipe to
library.providing = function (ctx)
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end
	local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1])
	if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to
library.discarding = function (ctx)
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end
	local len = tonumber(ctx.pipe[2])
	if len == nil then
		ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil
		return context_iterate(ctx, 2)
	end
	local key = tonumber(ctx.pipe[1])
	if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end
	if len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end
	for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to
library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to
library.excluding_numeric_names = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]
--            |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_name_matching = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe,
		'with_name_matching')
	local tmp
	local ptn
	local tbl = ctx.params
	local newparams = {}
	for idx = 1, nptns do
		ptn = targets[idx]
		if ptn[3] then
			tmp = ptn[1]
			if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
				tmp = tonumber(tmp)
			end
			newparams[tmp] = tbl[tmp]
		else
			for key, val in pairs(tbl) do
				if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
					newparams[key] = val
				end
			end
		end
	end
	ctx.params = newparams
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]
--            |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_name_not_matching = function (ctx)
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe,
		'with_name_not_matching')
	local tbl = ctx.params
	if nptns == 1 and targets[1][3] then
		local tmp = targets[1][1]
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tbl[tonumber(tmp)] = nil
		else tbl[tmp] = nil end
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	local yesmatch
	local ptn
	for key in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if tostring(key) ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]
--            |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_value_matching = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe,
		'with_value_matching')
	local nomatch
	local ptn
	for key, val in pairs(tbl) do
		nomatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val == ptn[1] then
					nomatch = false
					break
				end
			elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				nomatch = false
				break
			end
		end
		if nomatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]
--            |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_value_not_matching = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe,
		'with_value_not_matching')
	local yesmatch
	local ptn
	for key, val in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|trimming_values|pipe to
library.trimming_values = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to
library.mapping_to_lowercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to
library.mapping_to_uppercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call
--            style]|[let]|[...][number of additional parameters]|[parameter
--            1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.mapping_by_calling = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local tname
	if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1,
		mapping_styles.values_only)
	local model = { title = tname, args = margs }
	value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function
--            name|[call style]|[let]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_invoking = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local mname
	local fname
	if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 2,
		mapping_styles.values_only)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname ..
		'’ does not exist', 0) end
	value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let]|[...][number of additional arguments]|[argument
--            1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_magic = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local magic
	if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1,
		mapping_styles.values_only)
	value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs)
	end)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.mapping_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die =
		load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if val == ptn then tbl[key] = repl end
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax)
		end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to
library.mapping_by_mixing = function (ctx)
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local mix = ctx.pipe[1]
	local tbl = ctx.params
	if mix == '$#' then
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end
		return context_iterate(ctx, 2)
	end
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
	for key, val in pairs(tbl) do
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		tbl[key] = table.concat(cnv)
	end
	return context_iterate(ctx, 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_names|pipe to
--[[
library.mapping_to_names = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end
	return context_iterate(ctx, 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to
library.renaming_to_lowercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to
library.renaming_to_uppercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to
library.renaming_to_sequence = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tbl = ctx.params
	local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1])
	local cache
	local len
	if do_sort then
		local words
		local wl
		cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn)
		for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end
		for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end
	else
		cache = {}
		len = 0
		for _, val in pairs(tbl) do
			len = len + 1
			cache[len] = val
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call
--            style]|[let]|[...][number of additional parameters]|[parameter
--            1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.renaming_by_calling = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local tname
	if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1,
		mapping_styles.names_only)
	local model = { title = tname, args = rargs }
	map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function
--            name|[call style]|[let]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.renaming_by_invoking = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local mname
	local fname
	if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 2,
		mapping_styles.names_only)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname ..
		'’ does not exist', 0) end
	map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let]|[...][number of additional arguments]|[argument
--            1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.renaming_by_magic = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local magic
	if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1,
		mapping_styles.names_only)
	map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs)
	end)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.renaming_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die =
		load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		ptn = get_parameter_name(ptn)
		local val = tbl[ptn]
		if val ~= nil then
			tbl[ptn] = nil
			tbl[get_parameter_name(repl)] = val
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		local cache = {}
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache,
				tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax))
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to
library.renaming_by_mixing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'
	local cache = {}
	local tmp
	if mix == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_parameter_name(val)] = val
		end
	else
		local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			for idx = 2, n_parts, 2 do
				if skel[idx] then canvas[idx] = val
				else canvas[idx] = tostring(key) end
			end
			cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_values|pipe to
--[[
library.renaming_to_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|grouping_by_calling|template
--            name|[let]|[...]|[number of additional arguments]|[argument
--            1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.grouping_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts = ctx.pipe
	local tmp
	if opts[1] ~= nil then tmp = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local tmp, argc = load_child_opts(opts, 2, 0)
	local gargs = {}
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' and key &lt; 1 then gargs[key - 1] = val
		else gargs[key] = val end
	end
	local groups = make_groups(ctx.params)
	for gid, group in pairs(groups) do
		for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end
		group[0] = gid
		model.args = group
		groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end
	ctx.params = groups
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.parsing = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	if opts[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc =
		load_parse_opts(opts, 2, '|', '=')
	parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain,
		trimnamed, trimunnamed)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim
--            flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter
--            setter]|[...]|pipe to
library.reinterpreting = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	if opts[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc =
		load_parse_opts(opts, 2, '|', '=')
	local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1])
	local str = tbl[tmp]
	if str ~= nil then
		tbl[tmp] = nil
		parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain,
			trimnamed, trimunnamed)
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.evaluating = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts = ctx.pipe
	if opts[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc =
		load_parse_opts(opts, 2, '!', ':')
	if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then
		ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe)
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	local new_opts, cache = {}, {}
	local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain,
		psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; 1 then new_opts[key] = val
		elseif key &gt;= argc then new_opts[key + shift] = val end
	end
	for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end
	ctx.pipe = new_opts
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to
library.mixing_names_and_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end
	if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end
	local cache = {}
	local mix_k, mix_v = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$', ctx.pipe[2]
	local tmp
	if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_parameter_name(val)] = val
		end
	elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key)
		end
	elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end
	else
		local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k)
		local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			tmp = tostring(key)
			for idx = 2, n_parts_k, 2 do
				if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end
			end
			for idx = 2, n_parts_v, 2 do
				if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end
			end
			cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] =
				table.concat(cnv_v)
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to
--[[
library.swapping_names_and_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|combining|new parameter name|[sort order]|setting
--            directives|...|pipe to
library.combining = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end,
		'combining'
	) + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort
--            order]|setting directives|...|pipe to
library.combining_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return val end,
		'combining_values'
	) + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tname = ctx.pipe[1]
	if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{
			title = tname,
			args = ctx.params
		}
	}
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new
--            parameter name|pipe to
library.combining_by_invoking = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local mname = ctx.pipe[1]
	if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = ctx.pipe[2]
	if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname ..
		'’ does not exist', 0) end
	ctx.params = {
		[get_parameter_name(ctx.pipe[3])] =
			tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	}
	return context_iterate(ctx, 4)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local magic = ctx.pipe[1]
	if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_parameter_name(ctx.pipe[2])] =
			ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params)
	}
	return context_iterate(ctx, 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|snapshotting|pipe to
library.snapshotting = function (ctx)
	push_cloned_stack(ctx, ctx.params)
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|remembering|pipe to
library.remembering = function (ctx)
	push_cloned_stack(ctx, ctx.oparams)
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to
library.entering_substack = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local ncurrparent = ctx.n_parents + 1
	if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl }
	else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end
	ctx.n_parents = ncurrparent
	if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then
		ctx.params = {}
		return context_iterate(ctx, 2)
	end
	local currsnap = ctx.n_children
	if currsnap &gt; 0 then
		ctx.params = ctx.children[currsnap]
		ctx.children[currsnap] = nil
		ctx.n_children = currsnap - 1
	else
		local newparams = {}
		for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end
		ctx.params = newparams
	end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to
library.pulling = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	if opts[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end
	local parent
	local tmp = ctx.n_parents
	if tmp &lt; 1 then parent = ctx.oparams else parent = ctx.parents[tmp] end
	tmp = get_parameter_name(opts[1])
	if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end
	return context_iterate(ctx, 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|detaching_substack|pipe to
library.detaching_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent = ctx.parents[ncurrparent]
	for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|dropping_substack|pipe to
library.dropping_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end
	ctx.params = ctx.parents[ncurrparent]
	ctx.parents[ncurrparent] = nil
	ctx.n_parents = ncurrparent - 1
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|leaving_substack|pipe to
library.leaving_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children + 1
	if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params }
	else ctx.children[currsnap] = ctx.params end
	ctx.params = ctx.parents[ncurrparent]
	ctx.parents[ncurrparent] = nil
	ctx.n_parents = ncurrparent - 1
	ctx.n_children = currsnap
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|merging_substack|pipe to
library.merging_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent = ctx.parents[ncurrparent]
	local child = ctx.params
	ctx.params = parent
	ctx.parents[ncurrparent] = nil
	ctx.n_parents = ncurrparent - 1
	for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end
	return context_iterate(ctx, 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|flushing|pipe to
library.flushing = function (ctx)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end
	local parent = ctx.params
	local currsnap = ctx.n_children
	for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end
	ctx.children[currsnap] = nil
	ctx.n_children = currsnap - 1
	return context_iterate(ctx, 1)
end


	--[[ Functions ]]--
	-----------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|count
library.count = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables!
	local retval = 0
	for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end
	ctx.text = retval
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]
--            |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value
--            n]|[...]
library.concat_and_call = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts = ctx.pipe
	local tname
	if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end
	remove_numeric_keys(opts, 1, 1)
	ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{
		title = tname,
		args = concat_params(ctx)
	}
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend
--            1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named
--            item n=value n]|[...]
library.concat_and_invoke = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts = ctx.pipe
	local mname
	local fname
	if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end
	if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end
	remove_numeric_keys(opts, 1, 2)
	local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname ..
		'’ does not exist', 0) end
	ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{
		title = 'Module:' .. mname,
		args = concat_params(ctx)
	})
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend
--            2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=
--            value n]|[...]
library.concat_and_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts = ctx.pipe
	local magic
	if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end
	remove_numeric_keys(opts, 1, 1)
	ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx))
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|value_of|parameter name
library.value_of = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables!
	local opts = ctx.pipe
	if opts[1] == nil then error(modulename ..
		', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end
	local val
	local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$'
	if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
		key = tonumber(key)
		val = ctx.params[key]
		-- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in
		-- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable)
		if val ~= nil and (
			ctx.subset ~= -1 or key &gt; #ctx.params or key &lt; 1
		) and (
			ctx.subset ~= 1 or (key &lt;= #ctx.params and key &gt; 0)
		) then
			ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	else
		val = ctx.params[key]
		if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then
			ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	end
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list
library.list = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable!
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1] = pps
			ret[nss + 2] = key
			ret[nss + 3] = kvs
			ret[nss + 4] = val
			nss = nss + 4
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_values
library.list_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable!
	-- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us
	local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1] = pps
			ret[nss + 2] = val
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_maybe_with_names
library.list_maybe_with_names = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable!
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	mixed_flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1] = pps
			ret[nss + 2] = ''
			ret[nss + 3] = ''
			ret[nss + 4] = val
			nss = nss + 4
		end,
		function (key, val)
			ret[nss + 1] = pps
			ret[nss + 2] = key
			ret[nss + 3] = kvs
			ret[nss + 4] = val
			nss = nss + 4
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value
--            2]|[...]|[last coin = value N]
--[[
library.coins = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable!
	local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end
	return library.list_values(ctx)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin =
--            value 2]|[...]|[last coin = value N]
library.unique_coins = function (ctx)
	local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params
	local tmp
	for key, val in pairs(tbl) do
		tmp = get_parameter_name(val)
		tbl[key] = opts[tmp]
		opts[tmp] = nil
	end
	return library.list_values(ctx)
end


-- Syntax:  #invoke:params|for_each|wikitext
library.for_each = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable!
	local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or ''
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt)
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			for idx = 2, n_parts, 2 do
				if skel[idx] then cnv[idx] = val
				else cnv[idx] = tostring(key) end
			end
			ret[nss + 1] = pps
			ret[nss + 2] = table.concat(cnv)
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]
--            |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local tname
	if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tname, args = opts }
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	table.insert(opts, 1, true)
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			opts[1] = key
			opts[2] = val
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model)
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append
--            1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]
--            |[named param n=value n]|[...]
library.invoke_for_each = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local mname
	local fname
	if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end
	if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts }
	local mfunc = require(model.title)[fname]

	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			opts[1] = key
			opts[2] = val
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2]
--            |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.magic_for_each = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local magic
	if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	table.insert(opts, 1, true)
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			opts[1] = key
			opts[2] = val
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts)
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_value = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local tname
	if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tname, args = opts }
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			opts[1] = val
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model)
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.invoke_for_each_value = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local mname
	local fname
	if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end
	if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	remove_numeric_keys(opts, 1, 1)
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			opts[1] = val
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]
--            |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named
--            param n=value n]|[...]
library.magic_for_each_value = function (ctx)
	local opts = ctx.pipe
	local magic
	if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			opts[1] = val
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts)
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_group = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables!
	local opts = ctx.pipe
	local tmp
	if opts[1] ~= nil then tmp = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or ''
	for key, val in pairs(ctx.pipe) do
		if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val
		else opts[key] = val end
	end
	ctx.pipe = opts
	ctx.params = make_groups(ctx.params)
	flush_params(
		ctx,
		function (gid, group)
			for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end
			group[0] = gid
			model.args = group
			ret[nss + 1] = ccs
			ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model)
			nss = nss + 2
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


	---                                        ---
	---     PUBLIC ENVIRONMENT                 ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ First-position-only modifiers ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|new|pipe to
static_iface.new = function (child_frame)
	local ctx = context_new(child_frame)
	ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false)
	ctx.params = {}
	main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1))
	return ctx.text
end


	--[[ First-position-only functions ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|self
static_iface.self = function (frame)
	return frame:getParent():getTitle()
end


	--[[ Public metatable of functions ]]--
	---------------------------------------


return setmetatable({}, {
	__index = function (_, query)
		local fname = query:match'^%s*(.*%S)'
		if fname == nil then error(modulename ..
			': You must specify a function to call', 0) end
		local func = static_iface[fname]
		if func ~= nil then return func end
		func = library[fname]
		if func == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
		return function (child_frame)
			local ctx = context_new(child_frame)
			ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname])
			ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname])
			main_loop(ctx, func)
			return ctx.text
		end
	end
})</text>
      <sha1>km4whdg21r02vb25s045d3k1i72yr6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دکتر دووم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113113</id>
    <revision>
      <id>328449</id>
      <parentid>325282</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="gpgluo99nugd65vtitcpv8mmv1erogg" xml:space="preserve">{{صندخ/خیالی شخص|اصلی نوم=دکتر دووم|تصویر=|توضیحات=جلد کمیک شماره ۷ دکتر دووم در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۰|ناشر=[[مارول کامیکس]]|اولین حضور=''[[چهار شگفت‌انگیز]]'' شمارهٔ ۵ (ژوئیه ۱۹۶۲)|ساخته شده توسط=[[استن لی]]{{سخ}}[[جک کربی]]|نام کامل=ویکتور وان دووم|گونه=|جهان زادگاه=زمین دنیای شماره ۶۱۶|وابستگی به تیم=[[چهار شگفت‌انگیز]]{{سخ}}کابال (گروه‌توطعه‌گر){{سخ}}[[انتقام‌جویان (کمیک)|انتقام‌جویان]]{{سخ}}[[نگهبانان کهکشان (تیم ۲۰۰۸)|نگهبانان کهکشان]]|هم‌دستان=|مکمل شخصیت=|نام مستعار=*دکتر دووم
* فرمانروا لاتوریا
* خدا امپراتور دووم|توانایی‌ها=* هوشی در سطح ابر [[نابغه]]
* تسلط بر [[جادوی سیاه]]
* [[واسط مغز و رایانه]]
* سفر در زمان
* انتقال دانش خویش به بدن انسان دیگر
* زرهی قدرتمند
* ایجاد و بازتاب رعد و برق
* پرواز
* حاکم کشوری خیالی به نام لاتوریا و در نتیجه داشتن منابع و ثروت نامحدود، ارتشی که گوش به فرمان او است، نفوذ سیاسی و …}}'''دکتر دووم''' {{به انگلیسی|Doctor Doom}} با اصلی نوم '''دکتر ویکتور وان دووم'''، اتا خیالی شخصیت ابرشرور هسته که  مارول کامیکس جه کتاب‌های کامیک آمریکایی دله [[تنک‌کری|منتشر]] بیه؛ که  استن لی و جک کربی جه خلق بیه و اولین بار وسه، شمارهٔ ۵ دله از کمیک چهار شگفت‌انگیز جولای ۱۹۶۲ معرفی بیه. ''دکتر دووم'' به عنوان قدیمی دشمن آقای شگفت‌انگیز و چهار شگفت‌انگیز و رهبر کشور خیالی لاتوریا به‌شمار انه.
== منابع ==
{{پانویس}}

[[رج:داستانی کارکترون]]</text>
      <sha1>gpgluo99nugd65vtitcpv8mmv1erogg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سالیان سلسله</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113148</id>
    <revision>
      <id>328488</id>
      <parentid>324909</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="ixcdq70jbzegtaf9luqoy4dirxag44n" xml:space="preserve">{{Infobox family
|name                 = Salians 
|native_name          = Salier
|native_name_lang     = آلمانی
|other_names          = {{Lang|la|Reges salici}}
|image                = Speyer, Dom, Krypta-20151127-024.jpg
|alt2                 = A great hall with a high arched ceiling braced with columns
|image_caption        = The crypt of [[کلیسای جامع اشپیر]], the Salian emperors' burial place
|parent_family        = [[Widonids]] (?)
|country              = [[روم مقدس امپراتوری]]&lt;br&gt;[[پادشاهی آلمان]]&lt;br&gt;[[پادشاهی ایتالیا (امپراتوری مقدس روم)]]&lt;br&gt;[[پادشاهی بورگونی]]&lt;br&gt;[[Duchy of Carinthia|کارنتیا]]&lt;br&gt;[[دوک‌نشین بایرن]]&lt;br&gt;[[Duchy of Swabia|سوبیا]]
|origin               = [[دوک‌نشین فرانکن]]
|founded              = Early 10th&amp;nbsp;century
|founder              = [[Werner V (Salian)|Count Werner]]
|dissolution          = 1125
|final_ruler          = [[هاینریش پنجم]]
|members              = [[گرگوری پنجم]]&lt;br&gt;[[کنراد دوم]]&lt;br&gt;[[هاینریش سوم]]&lt;br&gt;[[هاینریش چهارم]]
|connected_members    = 
|other_families       = [[دودمان اتونی]]&lt;br&gt;[[اشتاوفر]]&lt;br&gt;[[دودمان بابنبرگ]]
|distinctions         = [[مناقشه اعطای مقام]]
|traditions           = [[کاتلیک کلیسا]]
}}
'''سالیان سلسله''' یا '''سالیک سلسله''' (''Salian/Salic'')، ([[آلمانی]] جه: ''Salier'') اته سلسله بی‌یه که [[میونی صدکون|میونه قرن‌ئون]] گدری دَیه. اینتا سلسلۀ جه چار تا [[آلمان شانیشت]] وسه [[شا(سرنوم)|شا]] بَینه که [[روم مقدس امپراتوری]] وسه هم تاج بشتنه.

۱۰۲۴ گدری، اتونی (Ottonian) سلسله اخرین امپراتور بمرده. ونه میرش په، آلمان شانیشت و یورته روم مقدرس امپراتوری برسی‌یه اته سالیان که ونه نوم ره [[کنراد دیم]] باتنه. ونه [[توم]] په سه تا دیئر سالیان حاکم بمونه و شا و امپراتور بینه که وشون نوم بی‌یه: [[هنری سیم]]، [[هنری چاروم]] و [[هنری پنجوم]]. وشون شه حوکومت ره [[اوروپا قاره|اروپای]] دله اته گت و نومدار قودرت هاکردنه. 

سالیان سلسله اته دائمی اداری سیستم بساتنه که این سیستم اینتی بی‌یه که اته دولتی مقام‌ئون طبقه دیّه که وشون شا ره جِواب دانه و ونه دس بن دینه.&lt;ref&gt;Solsten, Eric, ed. (1996). [https://www.loc.gov/item/96020927/ Germany: a country study] (3rd ed.). Washington, D.C.: [[:en:Federal_Research_Division|Federal Research Division]], [[:en:Library_of_Congress|Library of Congress]]. pp. 9–11. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0-8444-0853-0|0-8444-0853-0]]. [[:en:OCLC_(identifier)|OCLC]] [https://search.worldcat.org/oclc/34705046 34705046]. Public Domain This article incorporates text from this source, which is in the [[:en:Public_domain|public domain]]. &lt;/ref&gt;

== منبع ==
* ۱۹ فردینه مایِ ۱۵۳۷ تبری، این ولگ [https://en.wikipedia.org/wiki/Salian_dynasty انگلیسی ویکی‌پدیا] جه ترجمه بیّه.

[[رج:مقالاتی که لاتین زوون منبع دارنه]]
[[رج:سالیان سلسله]]
[[رج:آلمانی اشرافی خونواده‌ئون]]
[[رج:آلمان تاریخ]]</text>
      <sha1>ixcdq70jbzegtaf9luqoy4dirxag44n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328498</id>
      <parentid>328488</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>328498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="bjt4qkijm03srtob693srpijnr3noog" xml:space="preserve">{{Infobox family
|name                 = سالیان 
|native_name          = Salier
|native_name_lang     = آلمانی
|other_names          = {{Lang|la|Reges salici}}
|image                = Speyer, Dom, Krypta-20151127-024.jpg
|alt2                 = A great hall with a high arched ceiling braced with columns
|image_caption        = [[کلیسای جامع اشپیر]] که سالیان امپراتورهای قور اونجه هسته.
|parent_family        = [[Widonids]] (?)
|country              = [[روم مقدس امپراتوری]]&lt;br&gt;[[پادشاهی آلمان]]&lt;br&gt;[[پادشاهی ایتالیا (امپراتوری مقدس روم)]]&lt;br&gt;[[پادشاهی بورگونی]]&lt;br&gt;[[Duchy of Carinthia|کارنتیا]]&lt;br&gt;[[دوک‌نشین بایرن]]&lt;br&gt;[[Duchy of Swabia|سوبیا]]
|origin               = [[دوک‌نشین فرانکن]]
|founded              = Early 10th&amp;nbsp;century
|founder              = [[Werner V (Salian)|کنت ورنر]]
|dissolution          = 1125
|final_ruler          = [[هاینریش پنجم]]
|members              = [[گرگوری پنجم]]&lt;br&gt;[[کنراد دوم]]&lt;br&gt;[[هاینریش سوم]]&lt;br&gt;[[هاینریش چهارم]]
|connected_members    = 
|other_families       = [[دودمان اتونی]]&lt;br&gt;[[اشتاوفر]]&lt;br&gt;[[دودمان بابنبرگ]]
|distinctions         = [[مناقشه اعطای مقام]]
|traditions           = [[کاتلیک کلیسا]]
}}
'''سالیان سلسله''' یا '''سالیک سلسله''' (''Salian/Salic'')، ([[آلمانی]] جه: ''Salier'') اته سلسله بی‌یه که [[میونی صدکون|میونه قرن‌ئون]] گدری دَیه. اینتا سلسلۀ جه چار تا [[آلمان شانیشت]] وسه [[شا(سرنوم)|شا]] بَینه که [[روم مقدس امپراتوری]] وسه هم تاج بشتنه.

۱۰۲۴ گدری، اتونی (Ottonian) سلسله اخرین امپراتور بمرده. ونه میرش په، آلمان شانیشت و یورته روم مقدس امپراتوری برسی‌یه اته سالیان که ونه نوم ره [[کنراد دیم]] باتنه. ونه [[توم]] په سه تا دیئر سالیان حاکم بمونه و شا و امپراتور بینه که وشون نوم بی‌یه: [[هنری سیم]]، [[هنری چاروم]] و [[هنری پنجوم]]. وشون شه حوکومت ره [[اوروپا قاره|اروپای]] دله اته گت و نومدار قودرت هاکردنه. 

سالیان سلسله اته دائمی اداری سیستم بساتنه که این سیستم اینتی بی‌یه که اته دولتی مقام‌ئون طبقه دیّه که وشون شا ره جِواب دانه و ونه دس بن دینه.&lt;ref&gt;Solsten, Eric, ed. (1996). [https://www.loc.gov/item/96020927/ Germany: a country study] (3rd ed.). Washington, D.C.: [[:en:Federal_Research_Division|Federal Research Division]], [[:en:Library_of_Congress|Library of Congress]]. pp. 9–11. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0-8444-0853-0|0-8444-0853-0]]. [[:en:OCLC_(identifier)|OCLC]] [https://search.worldcat.org/oclc/34705046 34705046]. Public Domain This article incorporates text from this source, which is in the [[:en:Public_domain|public domain]]. &lt;/ref&gt;

== منبع ==
* ۱۹ فردینه مایِ ۱۵۳۷ تبری، این ولگ [https://en.wikipedia.org/wiki/Salian_dynasty انگلیسی ویکی‌پدیا] جه ترجمه بیّه.

[[رج:مقالاتی که لاتین زوون منبع دارنه]]
[[رج:سالیان سلسله]]
[[رج:آلمانی اشرافی خونواده‌ئون]]
[[رج:آلمان تاریخ]]</text>
      <sha1>bjt4qkijm03srtob693srpijnr3noog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیگوریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113150</id>
    <revision>
      <id>328491</id>
      <parentid>323264</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+دپیته چرخه‌تو</comment>
      <origin>328491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2249" sha1="536tooi10qg79y30w53i0q46rvfft3u" xml:space="preserve">{{صندخ/شهر
|کشور={{پرچم| روسیه}}
|اداری تقسیمات= [[شمالی اوستیا-آلانیا]]
|زوون= [[آسی]]
|مرکزیت= دیگورا و چیکورا 
|عکس=Галуан (укрепленная усадьба) Левановых, центр села, Лезгор, Ирафский район, Северная Осетия.jpg
|area_total_km2= 1,960 км²
|اصلی نوم=Дигорæ
}}
'''دیگوریا''' (آسی جه: ''Дигорæ''، لاتینی بنویشت: ''Digoræ''), (روسی جه: ''Дигория'') اته منطقه هسته [[قفقاز|کفکاز]] شومال ور دره که ونه جوغرافی ویشته [[گَر|گر]] هسّه و [[روسیه|روسیه فدراسیونِ]] [[شمالی اوستیا-آلانیا|شومالی آلانیا-اوستیا جومهوری]]ِ غرب ور کته. دیگوریایِ آدمون [[آسی|آسی زوون]] و دیگورِ لهجه جا کا آسی زوونِ اته پِر کوهنه لهجه حیساب وونه جه گنش کندنه. اِسایِ [[توم|تمان]]، اینتا نوم که بَوِرد بونه وشون نظر ایرافسکی و دیگورسکی بخش‌ئون هسّه کا شومالی آلانیا-اوستایِ دله قرار دارنه. دیگوریایِ ویشتۀ دواش؛ دیگورا و چیکورا شهرک‌ئون دریم نیشتنه که شومالی دَشتِ منطقه، که اته [[کشاورزی]] منطقه هستۀ دله قرار هائیت هستنه. ونه گرِ ناحیه‌ئون تا ونه جنوب ور؛ [[آلانیایِ ملی پارک]] و اَتی تاریخی رستاق‌ئون که وشون دله ات-خله سنگ جه بسات بئی بِنا‌ئون دره ره شامل بونه. علی الخصوص ونه گالیات سکونت‌جا دریم اَتی سنگ جه بسات بئی بنا و خنه‌ئون خار-خار بموندسته.

== دپیته چرخه‌تو ==

* [[آلانیا]]

== منبع ==
{{په‌نویس}}
* 19 فردینه مایِ 1537 تبری، این ولگ [[:en:Digoria|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:اوستیا]]
[[رج:روسیه جمهوریون]]
[[رج:روسیه]]</text>
      <sha1>536tooi10qg79y30w53i0q46rvfft3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختیار خدای‌نظروف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113163</id>
    <revision>
      <id>328497</id>
      <parentid>323289</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="qk5mme4abvv35qw38r1jf6l0jcxyyc6" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''بختیار خدای‌نظروف''' ([[تاجیکی]] جه: ''Бахтиёр Худойназаров'')، (بزائۀ: 1965 می مایِ 29- بمردۀ: 2015 آپریل مایِ 21) اته [[تاجیکسّون|تاجیکسّونی]] فیلم [[کارگردون]]، تهیه‌کر و فیلم‌نومه‌نویس بی‌یه، وه شه مدرک ره [[گراسیموف سینما‌توگرافی موسسۀ]] جه هائیته. ونه پر شناسا بئی کار ونه کومدی فیلم [[لونا پاپا]] (1999) هسّه. وه [[ونیز فیلم فستیوال]] جه شه [[کاش به کاش]] (1993) فیلم وسّه اته نقره‌ای شیر بورده. وه 2000 سال گدری، میون‌مللی موسکو فیلم فستیوال بیست و دیمین دوره وسه داورئون جه بی‌یه.

خدای‌نظروف، [[آلمان|آلمانِ]] [[برلین]] دله دیّه، و 1993 جه تا 2015 سال گدری که اته ناخشی جه بمرده همون جه زیوش کرده.

== ونه فیلم‌اشناسی ==
برار (Братан، 1991)

کاش به کاش (Кош-ба-кош، 1993)

لونا پاپا (Лунный папа، 1999)

قِوا (Шик، 1993)

تانکر تانگو (Танкер Танго، 2006)

دریویِ وسّه منتظر (В ожидании моря، 2012)

سرگرد سوکولوفِ هِتایرا (Гетеры майора Соколова، 2014) ( مینی سری)

== بریمی لینک‌ئون ==

* [[imdbname:0451998|Bakhtyar Khudojnazarov]] ،IMDb

== منبع ==

* 23 فردینه مایِ 1537 تبری، این ولگ [[:en:Bakhtyar_Khudojnazarov|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:۲۰۱۵ بمرده‌ئون]]
[[رج:۱۹۶۵ بزائه‌ئون]]
[[رج:تاجیکستان فیلم کارگردونون]]</text>
      <sha1>qk5mme4abvv35qw38r1jf6l0jcxyyc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پامیریون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113174</id>
    <revision>
      <id>328490</id>
      <parentid>323370</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="74y6rytfbic6t51w9ptdkdm6f5p3hj2" xml:space="preserve">{{صندخ/نژاد|عکس=Flag of Pamiri people.svg.png}}

'''پامیری‌ئون''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Pamiris'') اته شرقی [[ئیرونی تبارون|ئیرونی تبار]] مردمون هستنه که مرکزی آسیایِ بومی‌نه، و وشون ویشته [[تاجیکسّون|تاجیکستون]] (بدخشان ولایت)، افخانستون ([[بدخشان ولایت|بدخشان]])، سیاچن، [[پاکستون]] ([[گلگت-بلتستان]] و چترال)، و [[چین]] ([[تاشکورگان تاجیک شه‌گردون شهرستون]]) دله زیوش کندنه. وشون اَتی جور-وا-جور زوون‌ئونِ جه گنش کندنه، که این زوونون میون شرقی [[ایرانی زوونون|ایرانیجِ زوون‌ئون]] و [[پامیری|پامیری زوون]] جیر چله‌ئون خله شه خد ره سراق دنّه. شغنانی-روشانی زوون‌ئون رجه و وخی زوون، پامیری زوون‌ئون میون ویشترین گنش‌کرون ره دارنّه.

== منبع ==

* 25 فردینه مایِ 1537 بری، این ولگ [[:en:Pamiris|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:مقالاتی که روسی زوون منبع دارنه]]
[[رج:مقالاتی که فارسی زوون منبع دارنه]]
[[رج:ایرانی‌تبار مردمون]]</text>
      <sha1>74y6rytfbic6t51w9ptdkdm6f5p3hj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئودی مردمون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113794</id>
    <revision>
      <id>328489</id>
      <parentid>325997</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>328489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="dn18wfu40srqin58cngg5n526sgwjfb" xml:space="preserve">
{{صندخ/نژاد}}

'''ئودی ها''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: Udi یا Uti) اته [[لزگی]] تبار مردمون هسّنه کا [[قفقاز]] منطقۀ بومی حیساب وونه و ویشته [[روسیه]] و [[آذربایجون]] جومهوری دله زیوش کندنه، اته کم‌ته جمعیت هم وشون جا [[گورجسون|گورجستون]]، [[ارمنسون|ارمنستون]]، [[قزاقستون]]، [[اکراین]] و اتی دیئر کشور‌ئون دله درنّه. باته بونه کا وشون دشتِ جمعیت تا 10،000 تن جا رسّنه. وشون [[ئودی زوون]] جا گنش کاندنه، که اته زوون هسّه که قفقازی زوون‌ئون خونوادۀ جمع هسّه و ونه شمال شرقی رجه دله قرار گیرنه. اَتی ئودی‌ئون، [[تورکی آذربایجانی|آذربایجونی]]، [[روسی]]، [[گرجی|گورجی]] یا [[ارمنیج|ارمنی]] زوون‌ئون جا هم گپ زندنه، اینتا مسئله وشون جغرافیایی منطقه و اینکه وشون کجه نیشتنه جا ارتباط دارنه. وشون دین [[مسیحی دین|مسیحیت]] هسّه.

== منبع ==

* ۱۰ مِلاره ما ۱۵۳۷ تبری، این ولگ [[:en:Udi_people|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:قفقاز]]</text>
      <sha1>dn18wfu40srqin58cngg5n526sgwjfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پَسه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114257</id>
    <revision>
      <id>328484</id>
      <parentid>327214</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>328484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="t6dzc515fnblvgnz7joe4rpsee7xhzn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above hd&quot; style=&quot;background-color: lightskyblue&quot; |پَِسه
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[پرونده:Pessach_Pesach_Pascha_Judentum_Ungesaeuert_Seder_datafox.jpg|180x180پیکسل]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot; style=&quot;caption&quot;&gt;اتا بچی بئی لَت پسه جَشم وسه&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |رسمی نوم
| class=&quot;infobox-data&quot; |'''پسح''' (به [[زبان عبری|عبری]]&amp;#x3A; &lt;span lang=&quot;he&quot; dir=&quot;rtl&quot; title=&quot;متن به زبان عبری&quot;&gt;&lt;bdi&gt;פסח&lt;/bdi&gt;&lt;/span&gt;).
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |راسّ دارنه
| class=&quot;infobox-data&quot; |'''[[یهودی|جوهودشون]]''' ودی [[سامری‌ها|سومریون]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |رسّه
| class=&quot;infobox-data&quot; |اتا [[شالوش رگالیم]] بون جشمون
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |چستی
| class=&quot;infobox-data summary&quot; |ایسرائیل وچون لار بین ونده بوئن جه پار مصر دله.
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |سر
| class=&quot;infobox-data&quot; |نیسون 15&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;130&quot;&gt;[http://www.timeanddate.com/holidays/jewish/first-day-of-passover &quot;First day of Passover&quot;]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;131&quot;&gt;''timeanddate.com''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;132&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2012-03-17&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/en/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20170317232503/http://www.rabbinicalcollege.edu.au/holidays/passover/pesach_cdo/aid/871715/jewish/What-Is-Passover.htm &quot;What Is Passover?&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ته
| class=&quot;infobox-data&quot; |نیسون 21 سیا سامون دله&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;نیسون 22 دیئر جائون ([[جوامع دور از وطن|دیاسپورا]])&lt;ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/en/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;[http://www.timeanddate.com/holidays/jewish/last-day-of-passover &quot;Last day of Passover&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |تمان
| class=&quot;infobox-data&quot; |15 Nisan، 16 Nisan، 17 Nisan، 18 Nisan، 19 Nisan، 20 Nisan، 21 Nisan، 22 Nisan
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |په‌وست
| class=&quot;infobox-data&quot; |شاووت
|}
'''پَسه''' ویا '''پسح''' (به عبری: פֶּסַח‎) {{عربی جه|عيدُ الفَصْح}} دی اشناسه کلوا(فطیر) جشم، جوهود لار بین مصر فرعونون دس جه. پسه جشم اتا خارخجیر جشم کا نماج و مذهبی سروش جا هئی بخرده و ویجک خراکی دارنه. این جشم اتا جوهود ستا گت جشمشون هسه. اینتا أئید ویا جشم نیسون ما نیمک دله عبری گاشمارک دله کا شمالی نیمکره دله وهاره، سر بهیت بونه و تا اتا هفتک سیا سامون(امروجه فلستین) دله ویا هشت روج دیئر جائون جهون دله رج بونه.

[[رج:یهودیت]]</text>
      <sha1>t6dzc515fnblvgnz7joe4rpsee7xhzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذاکری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114445</id>
    <revision>
      <id>328445</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manizakeriii</username>
        <id>44564</id>
      </contributor>
      <comment>این صفحه ره [[:fa:Special:Redirect/revision/42027817|ذاکری]] ترجمه سر جه بساتنه</comment>
      <origin>328445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="5051gmmg7vp1t056smznhtljyy3o5xp" xml:space="preserve"> 

'''ذاکری ااتا فامیلی نوم هسته که ایران دله استفاده بونه''' 


ونه معنی از عربی اینه به معنی ذکر گو . این فامیلی ره معمولا اولین بارسه مداحشون استفاده کردنه 


الان زمون چند نفر مشهور اینتا فامیلی جا دره 

* سید تراب ذاکری، وه اتا از فرماندهون ارتش ایون بیه تو جنگ با عراقه جا
* بهناز ذاکری، موسیقی‌دون و آهنگ ساز ایرونی
* فرامز ذاکری، وه اتا روانپزشک هسته تهرونه دله زاده ی روستای دنگپیای آمل
* آمنه ذاکری، وه اتا روانشناس هسته تهرونه دله زاده ی روستای دنگپیای آمل
&lt;templatestyles src=&quot;Dmbox/styles.css&quot; /&gt;</text>
      <sha1>5051gmmg7vp1t056smznhtljyy3o5xp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>328446</id>
      <parentid>328445</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manizakeriii</username>
        <id>44564</id>
      </contributor>
      <comment>این صفحه ره [[:fa:Special:Redirect/revision/42027817|ذاکری]] ترجمه سر جه بساتنه</comment>
      <origin>328446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="k2jpvv6o8lqe1y80hzbml2qc1nsb8ei" xml:space="preserve"> 

'''ذاکری اتا فامیلی نوم هسته که ایران دله استفاده بونه''' 


ونه معنی از عربی اینه به معنی ذکر گو . این فامیلی ره معمولا اولین بارسه مداحشون استفاده کردنه 


الان زمون چند نفر مشهور اینتا فامیلی جا دره 

* سید تراب ذاکری، وه اتا از فرماندهون ارتش ایرون بیه تو جنگ با عراقه جا
* بهناز ذاکری، موسیقی‌دون و آهنگ ساز ایرونی
* فرامز ذاکری، وه اتا روانپزشک هسته تهرونه دله زاده ی روستای دنگپیای آمل
* آمنه ذاکری، وه اتا روانشناس هسته تهرونه دله زاده ی روستای دنگپیای آمل
&lt;templatestyles src=&quot;Dmbox/styles.css&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k2jpvv6o8lqe1y80hzbml2qc1nsb8ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پورتال:اسایی دکته‌ئون/دکته‌ئون ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶</title>
    <ns>100</ns>
    <id>114446</id>
    <revision>
      <id>328500</id>
      <timestamp>2026-06-18T08:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>اتا نو ولگ بساته که ونه دله «* ایران و آمریکای رییس‌جمهورون، [[مسعود پزشکیان|پزشکیان]] و [[ترامپ]]، اولیه توافق ره إمضا هاکردنه و اینترنت پشتی برسنینه. این توافق گنه تا ۶۰ روز دیئر ونه اتا مرحله دیگه هنیشن و شه مشکلات ره حل هاکنن.» دره</comment>
      <origin>328500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356" sha1="k86qemruayn5vr7r36cfjvfo9hjhbgt" xml:space="preserve">* ایران و آمریکای رییس‌جمهورون، [[مسعود پزشکیان|پزشکیان]] و [[ترامپ]]، اولیه توافق ره إمضا هاکردنه و اینترنت پشتی برسنینه. این توافق گنه تا ۶۰ روز دیئر ونه اتا مرحله دیگه هنیشن و شه مشکلات ره حل هاکنن.</text>
      <sha1>k86qemruayn5vr7r36cfjvfo9hjhbgt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>