Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 5494 332702 327643 2026-04-20T07:35:02Z ~2026-24118-44 35544 332702 wikitext text/x-wiki {{april}} De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op '''20 april''' == Gebeurtenissen == * [[1862]] - Uutviending van 't [[pasteuriseren]] deur [[Louis Pasteur]] en [[Claude Bernard]]. * [[1924]] - [[Turkije]] krieg onder leiding van [[Mustafa Kemal Atatürk]] een nieje [[grondwet]]. * [[1955]] - Eerste oflevering van [[Swiebertje]] (mit [[Joop Doderer]] in de heufrol) op de Nederlaanse [[tillevisie]]. * [[1961]] - De eerste [[stereo (audio)|stereo]] radio-uutzendingen, in de [[Verienigde Staoten van Amerika|VS]]. * [[1990]] - In [[Danswiek]] ([[Pooln|Polen]]) wonnen [[Lech Walesa]] mit een grote meerderheid herkeuzen tot de veurzitter van de Poolse vakbond ''Solidariteit''. * [[1999]] - Tiejens een bezeuk an [[Sevilla (stad)|Sevilla]] bezeuk prins [[Willem-Alexander van Nederlaand|Willem Alexander]] een bollegevech. Oek wonnen hij op disse dag veur-esteld an [[Máxima Zorreguieta]]. == Geboren == * [[1808]] - [[Napoleon III]], Franse prissedent ([[1848]]-[[1852]]) en keizer ([[1852]]-[[1870]]) * [[1889]] - Adolf Hitler , German politician and dictator * [[1943]] - [[Harm Agteresch]], revueskriewer, komiek, leedkesmaker en presentator, bekend as ''Harm oet Riessen'' == Uut de tied == * [[1314]] - [[Paus Clemens V]] (ong. 50) == Viering/herdenking == * [[Poaske|Paosen]] in [[1631]], [[1642]], [[1710]], [[1783]], [[1794]], [[1851]], [[1862]], [[1919]], [[1924]], [[1930]], [[2003]], [[2014]], [[2025]]. * Geboortedag van [[Adolf Hitler]], veurmaolige nasionale feesdag in 't [[Darde Riek]] ([[Nazi-Duutslaand]]), disse dag stung in bie 't volk bekend as "Führertag". {{DEFAULTSORT:#::20 April}} [[Kategorie:April]] f7rpczztnlz2qc51avx8g1jsm8qmo25 0 6177 332703 314670 2026-04-20T08:35:06Z CommonsDelinker 166 [[c:File:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg|Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg]] is vervungen deur [[c:File:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón.jpg|Panorámica_interior_del_Teatro_Colón.jpg]]. Uut-evoerd deur [[c:User:Commo 332703 wikitext text/x-wiki [[File:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|thumb|Theater]] '''Theater''' is een verzaemelnaeme veur de keunstvormen die levende veurstellings veur pebliek maeken. Veurbeelden bin: * [[Teniel]] * [[Daans]] * [[Musical]] * [[Opera (meziek)|Opera]] * [[Operette]] * [[Meziektheater]] * [[Theatersport]] * [[Lekaosietheater]] * [[Kabberet]] * [[Pantomime]] == Anverwaant == * [[Teniel]] * [[Theater (gebouw)]] [[Kategorie:Stellingwarfs artikel]] [[Kategorie:Theater| ]] bfbsxinfgjwd0us0thucd2leps4yhw0 0 14922 332701 324743 2026-04-19T21:15:33Z CommonsDelinker 166 [[c:File:Magellanic-penguin02.jpg|Magellanic-penguin02.jpg]] is vervungen deur [[c:File:Magellanic-penguin.jpg|Magellanic-penguin.jpg]]. Uut-evoerd deur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], mit as reden: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or sca 332701 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Keizerspinguïns op [[Antarktika]]]] '''Pinguïns''' bin een orde van niet-vliegende [[zeevoegel]]s die allienig veurkommen op et [[zudelik halfrond]]. Ze beheuren tot de femilie van de ''Spheniscidae'', orde ''Sphenisciformes'', klasse ''[[Aves (onderverdieling)|Aves]]'' (voegels). Pinguïns bin makkelik te onderscheiden van aandere voegels en ze bin hielendal anpast an slim koolde gebieden en et leven in de zee. De naeme ''pinguïn'', die lichtkaans van et [[Keltisch]]e ''pen gwyn'' (witte kop) komt, wodde oorspronkelik bruukt veur de [[reuzealke]], de inmiddels uutsturven tegenhanger van de pinguïn op et [[noordelik halfrond]]. Een aandere meugelike oorsprong van et woord ''pinguïn'' is et [[Latien]]se ''pinguis'', dat ''dik'' betekent. == Verwaantschop == [[Bestaand:Watervogels2.jpg|thumb|250px|De 'waetervoegels' neffens Hackett et al. (2008)]] Mit et DNA-onderzuuk van Hackett et al. (2008) is de pesisie van disse voegels binnen de Neoaves wat dudeliker wodden. Ze bin lichtkaans verwaant an de zeedukers en de albatrossen en stormvoegels en onderdiel van een veul grotere groep diew' ok wel de ''waetervoegels'' numen. == Veurkommen == Een veulveurkommend misverstaand is dat pinguïns allienig op [[Antarktika]] zollen veurkommen. Ze kommen weliswaor niet veur op de Noordpool, mar wel in [[Zuud-Afrika]], [[Zuud-Amerika]], [[Australië (kontinent)|Australië]] en [[Ni'j-Zeelaand]]. Op de [[Galapagoseilanen]] viej' ze zels tot an de [[evener]]. Lichtkaans bin de veuroolders daor kommen via de [[Humboldtstroom]] die koold waeter uut et [[Zuudpool]]gebied anvoert. == Voedsel == Pinguïns bin [[vleiseter]]s, ze vangen heur voedsel onder waeter. Ze eten veural vis, [[kreeftachtigen]] en kleine [[inktvissen|inktvissies]]. Wat de soorten onderling vangen is slim verschillend. De grootste soorte, de keizerspinguïn, et [[iesvis]]sen, [[krill]] en inktvissen. De keuningspinguïn et bi'jtieden inktvissen mar hi'j et veurnaemelik van kleine [[lanteernvissen]]. De drie kleinere soorten (adelie-, ezels- en stormbaandpinguïn) leven veurnaemelik van krill. == Bruden en nusselen == [[Bestaand:Pikkewijnkl.jpg|thumb|250px|Jonge Afrikaanse pinguïns]] De meerste pinguïnsoorten nusselen in gatten in de grond om heur op disse meniere een betien te bescharmen tegen de zunne en verbeteren dit mit takkies en aander restmateriaol (''Spheniscus'' en ''Eudyptula'') of bouwen een nust van stienen (''Pygoscelis'') die ze in heur omgeving vienen en ze leggen meerstal twie (hooguut drie) eier. Beide oolders lossen mekeer of bi'j et bruden. Wielst de iene op et ei zit te bruden, trekt de aander naor zee om wat te eten. Zogauw et jong uutkommen is, lossen de oolders mekeer op dezelde meniere of om et jong eten te geven. Allienig de grootste soorten maeken gien nust mar bruden et ienigste ei uut op heur poten onder een bescharmende huudplooi van de [[Boek (lichem)|boek]]. Bi'j de [[keizerspinguïn]] brödt allienig et mannegien et ei uut, tiedens de iezige zudelike winter (juli-augustus) bi'j tempereturen van -70&nbsp;°C en koolder wielst et wiefien naor zee weerommekeert om te eten. Et waggelende lopien van een pinguïn komt deur et feit dat et dier eins op zien huken lopt. Et heupgewrichte zit kot bi'j de grond en et kniegewrichte hiel wat hoger. == Netuurlike vi'janen == [[Bestaand:Gentoo-and-bird.jpg|thumb|250px|Een [[zudelike reuzestormvoegel]] in gevecht mit een [[ezelspinguïn]]]] Op et laand hebben pinguïns as belangriekste vi'jaand de [[invasieve soorte|invoerde]] laandroofdieren zoas [[kat]]ten, [[hond|honnen]] en [[rotte]]n. Vanuut de locht bin de veurnaemste vi'janen de [[reuzestormvoegel]], [[jaegers]], [[ieshoenders]] en [[kuunderse doeven]]. Disse vi'janen uut de locht vormen veural een drieging veur de pieken, de eier, en gewonde pinguïns. In et waeter wodt de pinguïn veural belaogd deur [[zeeluipeerd]]en, [[walvissen]] (veurnaemelik [[orka|orka's]]), [[pelsrobben]] en [[haaien]]. Om de jacht wat muuiliker te maeken gaon de pinguïns vaeke in grote antallen et waeter in. Ok de meenske vormt een grote drieging deur onder aandere [[eulieversmering]], et [[overbevisken]], jacht op eier en [[guano]] (voegelmest), invoer van aandere dieren en zels [[toerisme]]. Naost de roofdieren en de meenske kunnen ok [[parresieten]] as vi'jaand van de pinguïn zien wodden. Ze drinken et bloed van de pinguïn, veural bi'j zieke of zwakke dieren kan dit geveerlik wezen. De gemiddelde levensverwachting van een pinguïn leit rond de twintig jaor, hoewel ze in gevangenschop veul oolder kunnen wodden. == Onderverdieling == De pinguïns wodden krek as aandere dieren indield in verschillende groepen en subgroepen, zoas geslaachten. D'r bin now zoe'n 19 soorten pinguïns bekend die onderverdield wodden in zes geslaachten.<ref>[http://www.worldbirdnames.org/ Gill, F., Wright, M. & Donsker, D. (2009). IOC World Bird Names (version 2.2). Raodpleegd op 4-12-2009 (Engels)]</ref> Een antal geslaachten bin niet echt bekend, pattie geslaachten bin wel wat bekender zoas ''Aptenodytes'' mit daorin de keuningspinguïn en de keizerspinguïn. === Soorten en geslaachten === Hieronder viej' een overzichte van alle geslaachten en soorten pinguïns. De uutsturven soorten binnen votleuten. * Geslaacht ''[[Aptenodytes]]'' ** ''[[Aptenodytes forsteri]]'' ([[Keizerspinguïn]]) ** ''[[Aptenodytes patagonicus]]'' ([[Keuningspinguïn]]) * Geslaacht ''[[Eudyptes]]'' ** ''[[Eudyptes chrysocome]]'' ([[Rotspinguïn]]) ** ''[[Eudyptes chrysolophus]]'' ([[Macaroni-pinguïn]]) ** ''[[Eudyptes filholi]]'' ** ''[[Eudyptes moseleyi]]'' ** ''[[Eudyptes pachyrhynchus]]'' ([[Fjordlaand toefpinguïn]]) ** ''[[Eudyptes robustus]]'' ([[Snares toefpinguïn]]) ** ''[[Eudyptes schlegeli]]'' ([[Schlegels pinguïn]]) ** ''[[Eudyptes sclateri]]'' ([[Grote toefpinguïn]]) * Geslaacht ''[[Eudyptula]]'' ** ''[[Eudyptula minor]]'' ([[Dwargpinguïn]]) * Geslaacht ''[[Megadyptes]]'' ** ''[[Megadyptes antipodes]]'' ([[Geeloogpinguïn]]) * Geslaacht ''[[Pygoscelis]]'' ** ''[[Pygoscelis adeliae]]'' ([[Adelie-pinguïn]]) ** ''[[Pygoscelis antarcticus]]'' ([[Stormbaandpinguïn]]) ** ''[[Pygoscelis papua]]'' ([[Ezelspinguïn]]) * Geslaacht ''[[Spheniscus]]'' ** ''[[Spheniscus demersus]]'' ([[Afrikaanse pinguïn]]) ** ''[[Spheniscus humboldti]]'' ([[Humboldtpinguïn]]) ** ''[[Spheniscus magellanicus]]'' ([[Magelhaenpinguïn]]) ** ''[[Spheniscus mendiculus]]'' ([[Galapagospinguïn]]) == Foto-uutstalling == <gallery> Ofbeelding:Pygoscelis papua.jpg|[[Ezelspinguïn]] (''Pygoscelis papua'') Ofbeelding:Magellanic-penguin.jpg|[[Maegelhaenpinguïn]] (''Spheniscus magellanicus'') Ofbeelding:Manchot 04.jpg|[[Stormbaandpinguïn]] of keelbaandpinguïn (''Pygoscelis antarctica'') Ofbeelding:Macaroni Penguins (js).jpg|[[Macaroni-pinguïn]] (''Eudyptes chrysolophus'') </gallery> == Nedersaksisch == * [[Grönnegs]]: ''pingwing'' {{Bron| * Stonehouse, B (2002) ''Pinguïns''. Nederlaand: Biblion. * Peet, G (2003) ''De kleine Rotterdamse pinguïnencyclopedie''. Rotterdam: HSI. <references/> }} [[Kategorie:Stellingwarfs artikel]] [[Kategorie:Voegel]] hsyppyws9qhk1u1pmqd4od4hvqgglep