Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 3940 332876 314693 2026-06-13T20:32:18Z Tom9358 14952 herschreven 332876 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Groningen en Ommelanden - Republic of the 7 United Netherlands map.jpg|alt=Olle koart van Grunnen mit de Ommelanden, t Gorecht, t Oldambt en Westerwol in de 16e aiw|duum|257x257px|Olle koart van Grunnen mit de Ommelanden, t Gorecht, t Oldambt en Westerwol in de 16e aiw]] '''Grunnen''' is zowel n [[Grunnen (stad)|stad]] as n [[Pervincie|pervinzie]]. De geschiedenis van Stad is nait te begriepen zunder kennis van [[Ommelanden]], de geschiedenis van pervinzie is ook nait te begriepen zunder begrip van de biezundere positie van de ainege grode stad in de pervinzie. In dit artikel wordt doarom zowel de geschiedenis van de Ommelanden as dij van Stad behandeld. == Landschopsvörmen == Tiedens t ende van de leste iestied, zo'n 12.000 joar leden, steeg [[Waterspegel|wotterspaigel]] van [[Noordzee]] vlot. Hierdeur wer òfwottern van t gebied dat men tegenswoordeg kent as [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]], [[Drenthe]], [[Fraislaand|Vraislaand]] en [[Emslaand]] aal minder en ontston n oetgebraaid moorgebied. Vanoet t zuudoosten wer dit gebied deursneden deur n laange zaandrug mit allerlei lutje oetsteksels en oetlopers: de [[Hondsrug]] of Hondsrogge. Dizzent ligt tegenswoordeg over n òfstand van sikkom 60 kilometer van [[Em|Emmen]] ien zuud-oost Drenthe tot veurbie stad [[Grunnen (stad)|Grunnen]], woar of e laangzoam onder de klaai verdwient. == Eerste menselke bewonen == De zaandroggen wuiren al sunt t [[Neolithicum]] (5000-2000 v. Kr.) bewoond deur mensen van Pre-Indogermoanse herkomst. De [[Hunebedden]] (52 ien Drenthe, 2 ien Grunnen) binnen doarvan t bewies. t Noordelkste hunebed wer bie [[Delfziel]] vonden onder n dikke loag laim. t Andere Grunnegse hunebed ligt bie [[Noordloaren]], vlak tegen grens mit Drenthe aan. Der mouten der meer wèst wezen, moar middelkerwies vuilen dij ten prooi aan daifstal. Ook aander [[archeologie|archeologische vondsten]] bevestegen dat der ien t hudege Grunnen dou aal bewoners waren. Ien de vrouge iedertied, [[600 v. Chr.|600]]-[[400 v. Kr.]] wuiren ook de leger liggende laimgebieden bevolkt, deurdat zaandroggen laangzoam smaler wuiren. Sunt t ende van de [[Bronstied]] (700 v. Kr.) haren zok aal meer [[Ingvaeones]] ien t gebied vestegd. Dizze volksstam van de Westgermoanen stamde oorspronkelk oet zudelk [[Skandinoavie]]. De noam Ingvaeones is oflaaid van de God [[Inguz]]. Inguz is aander noam veur de [[Germanen|Germoanse]] God [[Freyr]]. Stammen van Ingvaeonen wazzen [[Saksen (volk)|Saksen]], [[Fraizen]], [[Chauken]], [[Jutten]], [[Angeln]], [[Warnen]], [[Kimbren]] en [[Teutonen]]. De Fraizen wazzen t mainst aktief ien t gebied dat nou de provìnzie Grunnen is. Toch kin tot periode 400-200 v. Kr. tou nait van n aigen Fraise bevolken sproken worden. Ien het gebied van het tegenwoordige Grunnen smolt de Fraise stam soamen mit de [[Foalen]], dij oorspronkelk oet gebied ten noorden van Ems stamden. Zai beheurden tot de [[Chauken]]. Vanòf 400-[[200 v. Kr.]] vonden veur t eerst dudelke kulturele veraanderns stee. Dizzent haren meugelk te doun mit de nije stiegen van zeespaigel, dij begon mit n nij waarm tiedpaark. Om de regelmoatege overstromen van heur hoezen, en loater heur haile lougen, tegen te goan, begonnen de lu dij tussen [[Ems (revier)|Ems]] en [[Laauwers]] woonden (tegenswoordeg Grunnen) kunstmoatege walen - zogenoamde [[Wierde (toponiem)|wierden]] of warden - te baauwen. Ien Fraislaand ten oosten van Ems worden dizzent warften nuimd, en ien Fraislaand ten westen van Laauwers haiten zai [[Taarp]]en. Dou zeespaigel nog hoger steeg en hierdeur meer en meer ernstege overstromens stee vonden, wer de hoogte van de wierden hierop aanpaasd. Tegenswoordeg wordt dit tiedpaark verdaild ien perioden dij overainkommen mit stiegen en zakken van zeespaigel en de moate van baauwaktiviteit aan de wierden. Der worden drij verschillende perioden onderschaaiden: de eerste begon om en bie 500 v. Kr., de twijde om en bie 200 v. Kr. tot 50 n. Kr. tou en de daarde begon om en bie 700 noa Kr. Vanòf joar [[250]] steeg de zeespaigel zo vlot dat bienoa ale bewoners de laimgebieden verluiten en der pas om en bie joar [[400]] veur t eerst weer terug keerden. Ien deursneden van wierden en taarpen, zo as dij van Aizinge, binnen de verschillende loagen oet de verschillende tiedpaarken goud te onderschaaiden. [[Kategorie:Grunnegs_artikel]] [[Kategorie:Geschiednis van Grunnen| ]] ihbwhngmangp2ntnwp78m7lprtsxc9d 332877 332876 2026-06-13T20:36:28Z Tom9358 14952 Tom9358 hevt de syde [[Geschiednis van Grunnen]] hernöömd nå [[Geschiedenis van Grunnen]]: Onjuist gespelde titel 332876 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Groningen en Ommelanden - Republic of the 7 United Netherlands map.jpg|alt=Olle koart van Grunnen mit de Ommelanden, t Gorecht, t Oldambt en Westerwol in de 16e aiw|duum|257x257px|Olle koart van Grunnen mit de Ommelanden, t Gorecht, t Oldambt en Westerwol in de 16e aiw]] '''Grunnen''' is zowel n [[Grunnen (stad)|stad]] as n [[Pervincie|pervinzie]]. De geschiedenis van Stad is nait te begriepen zunder kennis van [[Ommelanden]], de geschiedenis van pervinzie is ook nait te begriepen zunder begrip van de biezundere positie van de ainege grode stad in de pervinzie. In dit artikel wordt doarom zowel de geschiedenis van de Ommelanden as dij van Stad behandeld. == Landschopsvörmen == Tiedens t ende van de leste iestied, zo'n 12.000 joar leden, steeg [[Waterspegel|wotterspaigel]] van [[Noordzee]] vlot. Hierdeur wer òfwottern van t gebied dat men tegenswoordeg kent as [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]], [[Drenthe]], [[Fraislaand|Vraislaand]] en [[Emslaand]] aal minder en ontston n oetgebraaid moorgebied. Vanoet t zuudoosten wer dit gebied deursneden deur n laange zaandrug mit allerlei lutje oetsteksels en oetlopers: de [[Hondsrug]] of Hondsrogge. Dizzent ligt tegenswoordeg over n òfstand van sikkom 60 kilometer van [[Em|Emmen]] ien zuud-oost Drenthe tot veurbie stad [[Grunnen (stad)|Grunnen]], woar of e laangzoam onder de klaai verdwient. == Eerste menselke bewonen == De zaandroggen wuiren al sunt t [[Neolithicum]] (5000-2000 v. Kr.) bewoond deur mensen van Pre-Indogermoanse herkomst. De [[Hunebedden]] (52 ien Drenthe, 2 ien Grunnen) binnen doarvan t bewies. t Noordelkste hunebed wer bie [[Delfziel]] vonden onder n dikke loag laim. t Andere Grunnegse hunebed ligt bie [[Noordloaren]], vlak tegen grens mit Drenthe aan. Der mouten der meer wèst wezen, moar middelkerwies vuilen dij ten prooi aan daifstal. Ook aander [[archeologie|archeologische vondsten]] bevestegen dat der ien t hudege Grunnen dou aal bewoners waren. Ien de vrouge iedertied, [[600 v. Chr.|600]]-[[400 v. Kr.]] wuiren ook de leger liggende laimgebieden bevolkt, deurdat zaandroggen laangzoam smaler wuiren. Sunt t ende van de [[Bronstied]] (700 v. Kr.) haren zok aal meer [[Ingvaeones]] ien t gebied vestegd. Dizze volksstam van de Westgermoanen stamde oorspronkelk oet zudelk [[Skandinoavie]]. De noam Ingvaeones is oflaaid van de God [[Inguz]]. Inguz is aander noam veur de [[Germanen|Germoanse]] God [[Freyr]]. Stammen van Ingvaeonen wazzen [[Saksen (volk)|Saksen]], [[Fraizen]], [[Chauken]], [[Jutten]], [[Angeln]], [[Warnen]], [[Kimbren]] en [[Teutonen]]. De Fraizen wazzen t mainst aktief ien t gebied dat nou de provìnzie Grunnen is. Toch kin tot periode 400-200 v. Kr. tou nait van n aigen Fraise bevolken sproken worden. Ien het gebied van het tegenwoordige Grunnen smolt de Fraise stam soamen mit de [[Foalen]], dij oorspronkelk oet gebied ten noorden van Ems stamden. Zai beheurden tot de [[Chauken]]. Vanòf 400-[[200 v. Kr.]] vonden veur t eerst dudelke kulturele veraanderns stee. Dizzent haren meugelk te doun mit de nije stiegen van zeespaigel, dij begon mit n nij waarm tiedpaark. Om de regelmoatege overstromen van heur hoezen, en loater heur haile lougen, tegen te goan, begonnen de lu dij tussen [[Ems (revier)|Ems]] en [[Laauwers]] woonden (tegenswoordeg Grunnen) kunstmoatege walen - zogenoamde [[Wierde (toponiem)|wierden]] of warden - te baauwen. Ien Fraislaand ten oosten van Ems worden dizzent warften nuimd, en ien Fraislaand ten westen van Laauwers haiten zai [[Taarp]]en. Dou zeespaigel nog hoger steeg en hierdeur meer en meer ernstege overstromens stee vonden, wer de hoogte van de wierden hierop aanpaasd. Tegenswoordeg wordt dit tiedpaark verdaild ien perioden dij overainkommen mit stiegen en zakken van zeespaigel en de moate van baauwaktiviteit aan de wierden. Der worden drij verschillende perioden onderschaaiden: de eerste begon om en bie 500 v. Kr., de twijde om en bie 200 v. Kr. tot 50 n. Kr. tou en de daarde begon om en bie 700 noa Kr. Vanòf joar [[250]] steeg de zeespaigel zo vlot dat bienoa ale bewoners de laimgebieden verluiten en der pas om en bie joar [[400]] veur t eerst weer terug keerden. Ien deursneden van wierden en taarpen, zo as dij van Aizinge, binnen de verschillende loagen oet de verschillende tiedpaarken goud te onderschaaiden. [[Kategorie:Grunnegs_artikel]] [[Kategorie:Geschiednis van Grunnen| ]] ihbwhngmangp2ntnwp78m7lprtsxc9d 0 35647 332878 2026-06-13T20:36:28Z Tom9358 14952 Tom9358 hevt de syde [[Geschiednis van Grunnen]] hernöömd nå [[Geschiedenis van Grunnen]]: Onjuist gespelde titel 332878 wikitext text/x-wiki #DEURVERWIEZING [[Geschiedenis van Grunnen]] 6bhgk59q95954mytigd1eq4kf2bc6z4