Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1821 332905 323873 2026-06-17T18:51:10Z Cromenio 36168 332905 wikitext text/x-wiki {{Zie dv|''Bedoelde jie soms [[Amersfoort (Zuud-Afrika)|Amersfoort in Zuud-Afrika]]?''}} {{wrapper}} | {{Gemeente | naam = Amersfoort | bestaansnaam vlagge = Amersfoort vlag.svg | bestaansnaam wapen = Amersfoort wapen.svg | lokasie = Locatie_Amersfoort | previnsie = [[Utrecht (provinsie)|Utrecht]] | heufplaose = Amersfoort | oppervlak = 63,86 | oppervlak laand = 62,86 | oppervlak waoter = 1 | inwoeners = 150.088 | daotum inwoeners = 1 mei 2013 | dichtheid = 2388 | breedtegraod = 52/9/0/N | lengtegraod = 5/23/0/E | verkeersaoder = A1, A28 | netnummer = 033 | postcode = 3800 - 3829 | webstee = [http://www.amersfoort.nl/ www.amersfoort.nl] | }} |- |[[Bestaand:Amersfoort.png|thumb|278px|right|Kaort van de gemeente Amesfoort in 1865.]] |} '''Amersfoort''' ([[Utrechts-Alblasserweerds]]: ''Aomersfoort'') is n stad en gemeente in de [[Nederlaand|Nederlandse]] provinsie [[Utrecht (provinsie)|Utrecht]]. De gemeente had op 1 mei 2013 oengeveer 150.088 inwoeners. t Is in bevolkingsantal de tweede [[Stad (woonstee)|stad]] van de provinsie [[Utrecht (provinsie)|Utrecht]] en de zeuventiende van [[Nederlaand|Nederland]]. In Amersfoort wort van oorsprong n [[Nedersaksies]] [[dialekt]] epraot, mar t is vandaag de dag vriewel uutestörven. De bekendste Amersfoorter is oengetwiefeld [[Piet Mondriaan]]. == Geschiedenis == De plek, ontsting bie n deurwaodbaore plek (''voord'') in de Eem (''Amer'') wier veur t eerst enoemd in [[1028]]. Vanwege zien ligging ging de bisschop van Utrecht in Amersfoort woenen, um n hof an te leggen, en daorvanuut [[Gelderse Vallei]] te ontginnen. In [[1259]] kreeg de plek [[stadsrechten]]. Laoter in de [[middeleeuwn|middeleeuwen]] kwam de plek deur n [[woender]] op as pelgrimsstad, waordeur de Onzelievevrouwekark in [[1444]] ebouwd kon worren. De kark ging laoter verleuren, de toren staot der nog altied. Oek had de stad in de laote middeleeuwen n uutzoenderlik grote [[beer]]industrie. Nao de [[Tachtigjaorige Oorlog]] kwam t gebied in n isolement te liggen, daorbie kwam ok nog dat de stad verpauperde, zeker in de [[19e eeuw]] toe ok de tabaksteelt an de Veluwerand instortte. De komst van de spoorweg brocht daor verandering in: deur zien sentraole ligging wier Amersfoort t verkeerskundige hart van Nederland. Zo greuide t in de [[20e eeuw]] flink deur. == Geografie == Naost de stad Amersfoort bestaot de gemeente uut de darpen [[Hoogland]] en [[Hooglanderveen]] en de buurtschappen [[Buurtsdiek]], [[Stoutenburg Noord]] en [[Zeldert]]. Vanof 1870 breidde de stad zich stark uut deur de komst van de spoorwegen en n antal kazernes. In 1980 kreeg de stad de [[greuikern]]-staotus, waordeur umliggende gemeenten geheel of gedeeltelik bie de gemeente Amersfoort edaon wieren. Dit waren: * Hoogland (grootste deel) (1974) * Leusden (deels) en Stoutenburg Noord (1998) * Niekark (deels) Laakzaone, mit t-Hammetje derbie (1998) * Hoevelaken (deels) (in 1998 de buurtschap Vinkenhoef) * Bunschoten (deels) (1998) == Zie ok == * [[Amersfoorts]] == Afbeelding == [[Bestaand:Amersfoort-c-the river.jpg|thumb|left|250px|De Onzelievevrouwekark]] {{Utrecht}} {{Dialekt|wvel|Niekark|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}} [[Kategorie:Gemeente in Utrecht]] [[Kategorie:Plaots in Utrecht]] bbkjbrewafipomqhipt16s48inr62y5 0 3165 332912 327459 2026-06-18T00:50:45Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332912 wikitext text/x-wiki {{Gemeynde| | name = Zuudhörn | bestandsname vlagge = Zuidhorn vlag.svg | bestandsname wåpen = Zuidhorn wapen.svg | lokaty-svg = LocatieZuidhorn.png | provincy = [[Provinzie Grunnen|Grunneng]] | höyvdplaatse = Zuudhörn | uppervlakde = 128,37 | uppervlakde land = 125,6 | uppervlakde water = 2,76 | inwoaner = 18.501 | dåtum inwoaner = 1 augustus 2006 | dichtde = 147 | breyddegråd = 53/15//N | längdegråd = 6/24//E | weagen = [[N355]] ''(Friesestraatweg)'' | netnummer = 050, 0594 | postkode = 9800-9809, 9830-9849, 9880-9889 | websteade = [http://www.zuidhorn.nl/ www.zuidhorn.nl] }} '''Zuudhörn''' ([[Nederlaands]]: ''Zuidhorn'') is n loug en vrougere gemainte ien [[Grunnen (provìnzie)|provìnzie Grunneng]] in [[Nederlaand]]. De hudege gemainte ontstond op [[1 jannewoari]] [[1990]] deur t soamenvoegen van de vaaier gemaintes [[Auwerd]], [[Gruupskerk]], [[Ollehoof]] en Zuudhörn. Dizze vaaier gemaintes binnen nog trug te zain in de gemaintvlag, woarbie de vaaier greune 'zwoanen' stoan veur de vaaier vermoalege gemaintes. De gemainte is onderdiel van t [[COROP-gebied]] Overg Grunnen. De gemainte moakt geogroafisch en ekonomisch diel oet van t [[Westerkwartaaier]] en was oorspronkeliek veuraal op de laandbaauw richt. Deur de aansloeteng op de wegverbindeng (N355) en trainverbindeng tuzzen [[Grunnen (stad)|t Stad]] en [[Liwwadden (stad)|Leewerd]], de tounomen automobiliteit, t oafnemen van t aantel arbaidsploatsen in de laandbaauw en t deur de [[Grunnen (provìnzie)|provìnzie]] aanwiezen van t dörp Zuudhörn as gruikeern (noa [[1960]]) wuir de gemainte aal meer n forensengemainte veural op t Stad richten. t Dörp Zuudhörn is doardeur relatief veul staarker gruid as de andere keerns binnen t gebied en de bevolkeng is der relatief zain hoger oplaaiden. Zuudhörn is n relatief welvoarende gemainte, mede deurdat der n [[eerdgasveld]] en n geschikte grondloag veur de opslag van dit gas aantroffen is ten noorden van t loug Gruupskerk, wat aanlaaideng was veur de [[Nederlaandse Aardolie Maatschappij|NAM]] veur de exploitoatsie van dit veld en de ploatseng van n opslagstee veur t opvangen van körte pieken ien t gasverbruuk. Binnen de hudege gemainte liggen de olle [[cultuurlandschap|kultuurlaandskoppen]] [[Middag (gebied)|Middag]] en [[Homsterlaand]], ook wel soamen nuimd as ''Middag-Homsterlaand''. Dit gebied ligt rond en boven t dörp [[Ollehoof]] en is t oldste kultuurlaandskop van [[West-Europa]]. == Iendieleng == De gemainte Zuudhörn omvat ook de volgende ploatsen en stadspaarten: [[Aalsum (Grunnen)|Aalsum]], [[Auwerd]], [[Balmahoezen]], [[Barnwerd]], [[Bril]], [[De Kampen (Zuudhörn)|De Kampen]], [[De Povvert]], [[De Roegeweerd]], [[n Ham (Grunnen)|n Ham]], [[n Hörn]], [[Daipswal]], [[Elektra (Zuudhörn)|Elektra]], [[Englum]], [[Fraansum]], [[Frytum]], [[Gaaikemadiek]], [[Gaaikemaweer]], [[Goarkeuken (Grunnen)|Goarkeuken]], [[Gruupskerk]], [[Heereboeren]], [[t Hoekje (Zuudhörn)|t Houkje]], [[Hoogemij]], [[Ikum]], [[Kenwerd]], [[Kievitsboeren]], [[Kommerziel]], [[Korhörn]], [[Legemij]], [[Lammerboeren]], [[Laauwerziel]], [[Nijhoof]], [[Nijklap]], [[Nijziel]], [[Noorderboeren]], [[Noordhörn]], [[Noordhörnergo]], [[Noordhörnertolriggel]], [[Okswerd]], [[Ollehoof]], [[Pama (Grunnen)|Pama]], [[Paiderziel]], [[t Roegzaand]], [[Soaksum]], [[Selwerd (Zuudhörn)|Selwerd]], [[Spanjoardsdiek]], [[Staintil]], [[Viskvliet]], [[Wierumerschaauw]] (gedailteliek). == Loug Zuudhörn == Zuudhörn en t noordelieker legen Noordhörn binnen rond [[1592]] ontstoan ien n gebied woar de zee aleer oaf en toe over t laand kwam en vruchtboar slib oafzette. Van baaide lougen ligt de keern op n zaandrog van om en bie 4 kilometer, dij t leven hier meugeliek moek. t Dörp wuir geleideliek aan n vestegengsploats veur renteniernde welstelde boern. Zo wuiren ien en rond de ploats 3 [[börg]]en baauwd: de [[Jellemabörg]], [[Klinkemabörg]] en [[Hanckemabörg]]. De letste börg dij oafbroken wuir was de Hanckemabörg om en bie [[1878]]. Van dizze börg is allend t [[skathoes]] overbleven, wat ien [[1965]] herbaauwd wuir. De omtrekken van de börg binnen ien [[1993]] in de omgeveng aangeven deur de Historische Kring Zuudhörn. Dizze börg het laange tied t gezicht van t loug bepoald en t woapen van de [http://www.ngw.nl/z/zuidhorn.htm femilie Hanckema] was tot de gemaintelieke heriendeleng van [[1990]] ook t woapen van t dörp en gemainte. Dizze femilie wordt noameliek verantwoordeliek holden veur de stichteng van t loug. == Openboar vervoer == De gemainte Zuudhorn ligt sunt [[1866]] aan de [[treinvervoer|spoorlien]] [[Grunnen (stad)|Grunneng]]-[[Liwwadden (stad)|Leewerd]], mit stations in Zuudhörn en Gruupskerk. [[Autobus|Buslienen]] in de gemainte binnen: * lijn 11: Grunneng-Grunneng Zernike-Zuudhörn * lijn 30: Zuudhörn-Noordhörn-Nieziel-Gruupskerk-Viskvliet-Boerum-Munkeziel * lijn 32: Zuudhörn-Noordhörn-Nijziel-Kommerziel-Munkeziel-Kölme * lijn 35: Grunneng-Auwerd-n Ham-Ollehoof-Winzum * lijn 39: Grunneng-Zuudhörn-Grodegast-Sebaldeboeren * lijn 637: Grunneng-Zuudhörn-Noordhörn-Nijziel-Gruupskerk-Kommerziel-Munkeziel (scholiernlien) == Zetelverdieleng gemainteroad == *[[Christen-Democratisch Appèl|CDA]] 4 zetels *[[Partij van de Arbeid|PvdA]] 4 zetels *[[ChristenUnie]] 4 zetels *[[GroenLinks]] 3 zetels *[[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]] 2 zetels == Hinwiezen == * [https://web.archive.org/web/20060625015203/http://ertussenuit.com/plaatsen/7065.htm Geschiedenis van Zuidhorn] '''Hanckemaborg''' *[https://web.archive.org/web/20111107164338/http://www.borgeningroningen.nl/index_bestanden/hankema.htm Informatie over de Hanckemaborg] *[https://web.archive.org/web/20070929025452/http://www.heerlijkheid-westerwolde.nl/borgen/kaarten1900/hankema-krt1900.jpg Afbeelding van het dorp uit 1900 met de locatie van Hanckema] *[https://web.archive.org/web/20070929025444/http://www.heerlijkheid-westerwolde.nl/borgen/hanckema.jpg Afbeelding schathuis hanckema] {{dia|Schreven ien t [[Westerkwartaaiers]]}} [[Kategorie:Grunnegs artikel]] [[Kategorie:Vrougere gemainte in Grunnen]] [[Kategorie:Westerkertier (gemainte)]] 3zva1uu6bj61dee42mtq5vzjrzo6v16 0 4927 332916 19628 2026-06-18T08:35:05Z EmausBot 4535 Bot: dubbele deurverwiezing verbeterd naor [[Letiense alfabet]] 332916 wikitext text/x-wiki #DEURVERWIEZING [[Letiense alfabet]] n9yc86nffn5kdlj3185zd0xfetdcn81 0 9211 332914 68149 2026-06-18T08:34:45Z EmausBot 4535 Bot: dubbele deurverwiezing verbeterd naor [[Letiense alfabet]] 332914 wikitext text/x-wiki #DEURVERWIEZING [[Letiense alfabet]] n9yc86nffn5kdlj3185zd0xfetdcn81 0 9212 332915 68150 2026-06-18T08:34:55Z EmausBot 4535 Bot: dubbele deurverwiezing verbeterd naor [[Letiense alfabet]] 332915 wikitext text/x-wiki #DEURVERWIEZING [[Letiense alfabet]] n9yc86nffn5kdlj3185zd0xfetdcn81 0 10079 332911 329507 2026-06-18T00:44:24Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332911 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Flag of the Netherlands.svg|thumb|right| Vlagge van Nederlaand (verholding 2:3).]] De '''vlagge van Nederlaand''' is et symbool van de eenheid en de unafhänkelekheid van et [[Könninkriek der Nederlaanden]] en is ok de vlagge van et laand [[Nederlaand]]. De rood-wit-blauwe vlagge heurt ovveral woar zi-j op et [[Nederlaand]]se groandgebeed wödt ontplooid de ereplaatse te hebben. Et rood-wit-blauw is zowal te laand as ter zee in gebruuk as [[civiele vlagge]], [[Stoatsvlagge|dienstvlagge]] en [[kriegsvlagge]]. == Untwarp == De Nederlandse vlagge is ne horizontoale [[dreekleure]] in [[Rood (kleur)|rood]], [[wit]] en [[blauw]]. Meer in et biezunder bunt de kleurn te beneumen as helder [[vermiljoen]], helder wit en [[kobaltblauw]]. In normblad 3055 bunt de kleurn vast-esteld in [[Commission Internationale de l'Eclairage|Eclairage]]-koördinaten. Dizze kleurn bunt neet dreks in [[Pantone]]-kodering um te zetten, zodat veur dee letste uutènlopende weerden bruukt wödt. Et Ministerie van Algemene Zoaken guf in eur vlagge-anwiezing de volgende weerden, dee ok bunt vast-elegd in [[NEN]] 3055: :Rood: helder vermiljoen :Wit: helder wit :Blauw: kobaltblauw Veur de moaten van de vlagge bunt gene veurskriften. In de neet vastestelde [[Vlaggenwet]] van 1937 wöd de [[Heugte-breedteverholding (vlagge)|verholding]] tussen heugte en lengte vastgesteld as 2:3, en oaver et algemeen wödt dee verholding nog altied noa-evolgd. == Geskiedenisse == === Prinsenvlagge === [[Bestaand:Prinsenvlag.svg|thumb|right|Den [[Prinsenvlagge]].]] [[Bestaand:Flag of the Low Countries.svg|thumb|right|Vlagge van de Laege Laanden under [[Karel V van et Heilige Roomse Riek]].]] [[Bestaand:Holland Batavia at shipyard.jpg|thumb|right|De Nederlaandse vlagge op de [[Batavia (skip)|Batavia]].]] De vrögste veurbeelden van de dreekleure stamt uut de [[16e eeuw|16de eeuwe]]. De eerste versie dee eneumd wöd is in [[1572]] ne [[Prinsenvlagge|oranje-wit-blauwe vlagge]]. Bi-j et uutropen van de unafhänkelekheid in [[1579]] wodden dit dan ok de officiële Nederlandse vlagge. Dit was de eurspronkeleke vlagge van de [[Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden]], moar in de löppe van minder as ne eeuwe wöd et oranje vervangen deur rood, zodat bi-j et ende van den [[Tachtigjoarigen oorlog]] in 1648, de vlagge feajlek veraanderd was in Rood-Wit-Blauw, al wöd nog wal sprokken van de "Oranjevlagge". Der bunt verskillende meugeleke redenen an-edreagen veur de veraandering van oranje noar rood. Doar is eopperd dat rood den veurkeur van zeeleu genot, dat de kleure op ofstaand meer opveel, dat dee minder verbleken, dat der n tekort an oranje kleurstoffen ontstoand, dat ne ni-je warkwieze ne donkerder oranje opleaverden, dat et huus Oranje minder eleefd wodden en tenslotte dat de [[Stoaten-Generaal van et Könninkriek der Nederlaanden]] et rood uut heure eigen vlagge invoerden, moar gene van dizze verkloaringen kan echt annemmelek emaakt wödden. === Franse Tied === In 1787 namen de geliek-erechtegde Stoaten an dat de vlagge Oranje-Wit-Blauw was (prinsgezinden) en juust dat dee dat neet was (patriotten), moar et gezag van beide beslissingen völt te betwiefelen. Noadat de Fransen in [[1794]] et laand binnen-evollen waren, besloaten de [[Stoaten Generaal]] in [[1796]] dat de kleuren Rood-Wit-Blauw mössen wean. Dit zol et ende van et oranje gewest wean. Moar, deurdat dat de Stoaten Generaal twee wekke later wödden of-eschaft, boten dit besluut nogal an kracht in. Noa de [[Franse Tied]] wodden de vlagge opni-j ingevuurd as Rood-Wit-Blauw, moar zunder unmiddeleken wetteleken groand. Alleneg deurdat vasteesteld wodden dat de wetten van et [[Könninkriek Hollaand]] van kracht zollen blieven, woarbi-j dat könninkriek um te beginnen stilzwiegend de wetten van de republiek had oavernommen, had de vlagge zuver bekekken nen wetteleken groandslag in et besluut van 1796. === Officiële annoame van et rood-wit-blauw === In de [[1930-1939|joaren darteg van de twintegste eeuwe]] kwam de [[Nationaal-Socialistiese Beweaging]] (NSB) op. De NSB vorderden dat ''oranje-blanje-bleu'' de echte Nederlandse vlagge was. Neet veul leu wisten dat zie hierin histories ezene gin geliek hadden, en et was neet eenvoldig an te geaven welke wette et moatschoppelek anzeen van et oranje-wit-blauw as de nationale vlagge untkenden, moar et was veural et andringen van dee parti-je dat doar too leidden dat de regering under anvuring van [[Hendrikus Colijn]] de kleurn rood-wit-blauw officieel wol vastleggen. Op [[19 februari]] [[1937]] tekkenden [[Wilhelmina der Nederlanden|Könningin Wilhelmina]] op heur vakantie verblief in [[Zell am See (stad)|Zell am See]] et kortste [[Könninklek Besluut]] ooit,<ref>Allesvan.nl (2007): [https://web.archive.org/web/20080411203059/http://doetinchem.allesvan.nl/modules.php?name=News&file=article&sid=13511 Terug in de tijd - 19 februari], geraadpleegd op 14 juni 2007.</ref> ludend: "De kleurn van de vlagge van et Könninkriek der Nederlaanden bunt rood, wit en blauw."<ref>Wilhelmina en den Minister van Stoat, Minister van Koloniën, Veurzitter van den Road van Ministers (19 februari 1937): ''Könninklek Besluut nr. 93, Zell am See''.</ref> Tiedens den Tweeden Wealdkrieg, dee veur et Könninkriek duurden van [[10 mei]] [[1940]] tot [[15 augustus]] [[1945]], blef et rood-wit-blauw in gebruuk. Tiedens et deeptepunt van den krieg waarn alleneg nog [[Suriname]] en et [[Nederlaandse Antillen|Gebeedsdeel Curaçao]] neet bezet deur [[Nazi-Duutslaand]] of [[Japan]]. In et bezette Nederlaand blef et rood-wit-blauw mit toostemming van de Duutsers de nationale vlagge, moar et gebruuk doarvan wodden deur eur stark beparkt.<ref name="FOTW-Netherlands">Flags of the World (2006): [http://www.fotw.net/flags/nl.html The Netherlands - Kingdom of the Netherlands], geraadpleegd op 14 juni 2007.</ref> Noa den Tweeden Wealdkrieg bunt preciezere tinten veur den kleuren rood, wit en blauw vastesteld. De kleurn van de Nederlandse vlagge könt vanof dee tied wödden beneumd as helder vermiljoen, helder wit en kobaltblauw. Dat blauw verskilt van et donkerder [[Nassaus blauw]]. Der bunt vandage ok nog leu dee et oranje-wit-blauw as de echte vlagge zeet, moar et algemeen gebroek is noe um de Nederlandse verbundenheid mit et könninklek huus te teunen deur boaven de vlagge nen [[oranje wimpel]] te hiesen. De eurspronkeleke Nederlaandse vlagge is of en too nog trög te zene in den sportkleare van de Nederlaandse vootbal- of hockeyploogn, (licht)oranje hemd, witte bokse en azuurblauwe sökke. == Vlaginstruktie == [[Bestaand:Flag of The Netherlands with Orange Pennant.jpg|thumb|right|Oranjen wimpel bi-j de vlagge]] Veur den Nederlaandse vlagge besteet ne [[vlaginstruktie]] van de Nederlaandse ovverheid veur an de ovverheid verbunden instellingen, dee aanguf wanneer de Nederlaandse vlagge hesen wöd, en op welke wieze. De tieden woarop de vlagge hesen wöd bi-j rieksgebouwen ligt vast in ne instruktie van den [[minister-president]] van [[22 december]] [[1980]]. An börgerleu, bedrieve en instellingen wöd evroagd dizze instruktie, zo völle as meugelek is, te volgen. Dit leste is echter neet verplicht. Bi-j et uutsteaken van de Nederlaandse vlagge wöd underscheid emaakt tussen "uut-ebreid vlaggen" en "beparkt vlaggen". Uut-ebreid vlaggen wil zeggen dat de vlagge wöd uutgestoaken van alle rieksgebouwen, zoas gebrukelek is op [[Könninginnedag]]. Bi-j "beparkt vlaggen" steakt zee de vlagge alleneg uut van de heufdgebouwen van de afdealingen en van de heufdgebouwen van de instellingen dee neet (rechtstreaks) under de afdealingen valt. Dit bunt de Kamers der Stoaten-Generaal, den Road van State, de [[Algemene Rekkenkamer]], et [[Kabinet der Könningin]] en den [[Hoogn Road der Nederlaanden]]. === Vaste tieden veur et vlaggen === Doar is ne antal vaste tieden woarop van de rieksgebouwen uutgebreid (UV) of beparkt (BV) evlagd möt wödden. As n tiedstip op nen zundag of op nen algemean arkenden christeleken feestdagge völt, wöd op de tussen höäkskes vermelden tied evlagd. Bi-j verjoardaagn van leden van et Könninklek Huus en op Könninginnedag mag de vlagge samen mit nen oranjen [[wimpel]] wödden hesen (W). {| class="wikitable" |- | style="width:15%;" | [[31 januari]] (1 februari) | style="width:80%;" |[[Verjoardag]] van [[Beatrix der Nederlaanden|Könningin Beatrix]] | style="width:5%;" |BV W |- | [[10 april]] (11 april) || Verjoardag [[Ariane der Nederlaanden|Prinsesse Ariane]] | BV W |- | [[27 april]] (28 april) || Verjoardag van den Prinse van Oranje, [[Willem-Alexander der Nederlanden|Prinse Willem-Alexander]] | BV W |- | [[30 april]] (29 april) || [[Könninginnedag]] | UV W |- | [[4 mei]] (4 mei) | [[Nationale Dodenherdenking]], mit [[halfstok]] vlaggen van 18.00 uur tot zunsundergäng (ru. 21.10 uur zommertied). Veurdat de vlagge halfstok hesen mag wödden, möt de vlagge eerst volle hesen wödden. Veur et neerhoalen van de halfstok ehesen vlagge, möt de vlagge wier eerst volle hesen wödden. | UV |- | [[5 mei]] (5 mei) || Nationalen [[Bevriedingsdag]] | UV |- | [[17 mei]] (18 mei) || Verjoardag [[Prinses Máxima]] | BV W |- | [[26 juni]] (27 juni) || Verjoardag [[Alexia der Nederlaanden|Prinsesse Alexia]] | BV W |- | [[15 augustus]] (16 augustus) | Formeel ende [[Tweeden Wealdkrieg]] | UV |- | [[Prinsjesdag|3den dinsdag in september]] | Oppening van den [[Stoaten-Generaal van et Könninkriek der Nederlaanden|Stoaten-Generaal]] (alleneg in [[Den Haag]]) | UV |- | [[7 december]] (8 december) || Verjoardag [[Catharina-Amalia der Nederlanden|Prinsesse Amalia]] | BV W |- | [[15 december]] (16 december) || [[Könninkrieksdag]] | BV |} === Oranjen wimpel === Op Könninginnedag en op den hierboaven beskreaven verjoardagen van leaden van de Könninkleke femilie wödt de vlagge hesen mit oranje [[wimpel]]. De vlagge wöd zunder [[Oranjewimpel|oranjen wimpel]] hesen bi-j alle aandere geleagenheden. === Vlaggen bi-j bi-jzundere geleagenheden === [[Bestaand:Vuurtoren Urk.jpg|right|thumb|Vlagge op den [[vuurtoorn van Urk]]]] Bi-j bi-jzundere gebeurtenissen in de Könninkleke femilie ([[geboorte]], [[huwelek]], [[oaverlieden]]) zal der altied ne aparte reageling kommen, dee van geval tot geval bekend zal wödden maakt. In ieder geval wödt der neet op nen [[zundag]] evlagd. Tiedens officiële bezeuke van stoatsheufden wöd alleneg evlagd in dee plaetse dee wodt bezocht. Zowal bi-j et overlieden van [[Prinses Juliana]] as bi-j et oaverlieden van [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|Prinse Bernhard]] wodden den Oranjewimpel vervangen deur nen zwarten rouwwimpel. === Officieel protokol === NB: dit protokol is veur ovverheidsinstellingen. Börgerleu en bedrieve wodt verzocht dit protokol te volgen moar bunt doartoo neet verplicht. * Ne vlagge is n eerbetoon an ne natie en zee heurt doarom neet in den nacht buten te hängen. Et hiesen van de vlagge gebeurt dan ok bi-j zunsopgang, et neerhalen bi-j zunsundergäng. Alleneg wanneer ne laandsvlagge an beide kanten deur schienwarpers wödt belicht, mag dizze noa zunsundergäng blieven hängen. Der is nen eenvoldige vuustreagel veur et uuterleke tiedstip van neerhalen van de vlagge. Dit is et tiedstip woarop der gene zichtboar verskil meer is tussen de ofzunderleke kleurn van de vlagge. * Ne vlagge mag den groand neet raken. * Op de Nederlaandse vlagge beheurt, tenzi-j doartoo erechtigd, gene ene versiering of aandere toovooging te wödden an-ebracht. Ok et gebruuk van ne vlagge alleneg veur versiering beheurt te wödden noa-eloaten. Wal mag vlaggendook veur versiering -bi-jveurbeeld in den vörm van draperieën- wödden bruukt. * Den oranjen wimpel wöd officieel alleneg ebruikt op verjoardagen van leden van et Könninklek Huus en op Könninginnedag. Den oranjen wimpel möt minstens dezelfde lengte hebben of wat länger wean as den diagonoal van de vlagge. === Halfstok vlaggen === [[Bestaand:Nederlandse vlag halfstok (2024).jpg|right|200px|vlag halfstok]] Et [[halfstok]] hiesen van de vlagge beheurt op de volgende wieze te gebeurn: eerst wöd de vlagge völ ehesen, doarnoa wöd zi-j langzaam en stoateg neergehoald, totdat et midden van de vlagge op de helfte van de normalen heugte is ekommen, woarnoa de vlaggenliene wöd vast-ebonden; de vlagge wöd neet op-ebonden. Bi-j et neerhalen van ne halfstok ehesen vlagge wöd dizzen eerst haeneg en stoateg völ hesen en vervolgens op dezelfde wieze neer-ehaald. De vlaginstruktie skrif uutdrökkelek veur dat der halfstok evlagd möt wödden, in teggenstelling tot de meugelekheid dat der rouw eteund möt wödden mit de vlagge. Dit vereurzoakt bi-j veurtduring problemen mit toostaanden woarin halfstok vlaggen neet meugelek of neet gebrukelek is, zoas mit vlaggen vastemaakt an nen vlaggenstok. === Et hiesen van meer vlaggen === Bi-j et hiesen van meer vlaggen beheurt dizze van gelieke afmeatingen te wean en zo meugelek op gelieke heugte te wödden hesen. Bi-j et ontplooien van twee vlaggen is de ereplaatse rechts, erekkend mit de rugge noar de vlaggen. Doar heurt dus de Nederlaandse vlagge. Bi-j dree vlaggen heurt de Nederlaandse vlagge in et midden. As de [[previnsie]] en de [[gemiente (bestuur)|gemeenteleke]] vlagge noast de Nederlandsee vlagge komt, is de opstelling (mit de rugge noar de vlaggen): Nederlaandse vlagge midden, proveensiejale vlagge rechts en gemeenteleke vlagge links. De vlaginstruktie mek hierbi-j ne uutzundering veur ne gemeenteleke angeleagenheid, woarveur de volgorde van provinsievlagge en gemeentevlagge um-ekeerd möt wödden. As noast ne laandsvlagge vlaggen van aandere naties wodt hesen, is veur de onderlinge rangorde oaver et algemeen den eersten letter van de namen van de betrokken laanden in den Fraansen taal bepoalend. De vlaginstruktie guf hier gene uutsluutsel oaver, moar guf an dat der kontakt op-enommen möt wödden mit de [[Direktie Kabinet en Protokol]]. == Opvouwen van de vlagge == De juuste wieze veur et vouwen van de vlagge is as volgt: de vlagge wöd längs de banen in dreejen evouwen, zodat alleneg de rode en de blauwe bane zichtboar blieft (de witte bane ligt tussen de beide aanderen). Vervolgens wöd de vlagge hoaks op de veurige vouwen dubbelvouwen, mit de blauwe bane noar buten. Et dubbelvouwen wöd nogmoals herhoald. == Beïnvleuding van aandere vlaggen == De Nederlaandse vlagge, zowal de [[Prinsenvlagge]] as de vlagge van noe, hef aandere laanden beïnvleud ne soortgelieke vlagge te broeken. De [[vlagge van New York City]] en enkele aandere steadn in New York bruukt de Prinsenvlagge. In Zuud-Afrika, gebruukten dree boernstoaten al vlaggen dee op de Nederlaandse ebaseerd waren, noamelek de [[vlagge van Transvaal]], de [[vlagge van Oranje Vri-jstoat]] en de [[vlagge van de Republiek Natalia]]. Moar ok de nationale [[vlagge van Zuud-Afrika]] was tot 1994 op de Nederlaandse ebaseerd. Zelfs de vlagge van Zuud-Afrika van vandage bevat delen dee an de Nederlaandse vlagge ontleend bunt. De [[vlagge van Ruslaand]] hef net dezelfde kleurn as de Nederlaandse alleneg in ne aandere volgorde. Volgens éne theorie hef [[Peter de Grote]], den Nederlaand bezocht veur skeepszaken, de vlagge oaver-enommen en met noar [[Ruslaand]] enommen. Moar der bunt starke anwiezingen dat de Russiese vlagge al wierd gebruukt veur et bezeuk van Peter de Grote an Nederlaand. Zodoonde is et neet zeaker of de Nederlaandse vlagge hier doadwerkelek invlood op hef ehad. == Zee ook == * [[Prinsenvlagge]] * [[Vlagge van Luxemburg (laand)|Vlagge van Luxemburg]] * [[Vlaginstruktie]] == Uutgoande verwiezingen == * [http://www.minbzk.nl/actueel?ActItmIdt=11867 Officiële vlaginstruktie op de webstea van et Ministerie van Binnenlaandse Zaken en Könninkrieksrelaties] * [http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/Nederlands/symbolen/rood%20wit%20blauw.htm Rood wit blauw] * [https://web.archive.org/web/20130627234104/http://www.visser-maritiem.nl/De%20Nederlandse%20vlag.html De Nederlaandse vlagge] == Rifferenties == <references /> {{DEFAULTSORT:Vlagge Nederlaand}} [[Kategorie:Achterhooks artikel]] [[Kategorie:Vlagge|Nederlaand]] [[Kategorie:Nederlaand|Vlagge]] ctps88enggy1yyha8hq3rdx567m4juv 0 14149 332910 332499 2026-06-18T00:30:39Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332910 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 12.jpg|thumb|250px|Sambadaansers in Funchal, 2026]][[Ofbeelding:Samba dancer 3.jpg|thumb|250px|Sambadaansers]] '''Samba''' is ne verzammeling verwaante muziekstielen oet [[Brazilië]] dee as vuural bekeand zeent wörden duur et oetbeundige [[karnaval]]sfeest in [[Rio de Janeiro]]. Samba is een breed oawerkoepelend begrip: de soortn muziek dee as ''samba'' eneumd wordt, köant fleenk aanders kleenken. == Geskiedenisse == De geskiedenisse van de samba geet nen helen eande terugge. In de muziekstiel hebt zik [[Afrika]]anse, [[Europa (continent)|Europese]] en ook wat Arabische en Amerindische invloden met mekoar vermengd. Dit begun al in et 8ste joarhoonderd doo as de eerste Afrikaanders noar [[Spanje]] en [[Portugal]] kömmen. Duur viefhoonderd joar bezetting van et [[Iberiese skiereailaand]] duur de Arabieren kömmen der een antal kenmoarkende instrumeanten in et dagelikse gebroek. Tiedens de kolonisasietied wörden in 350 joar tied zo um de 3 töt 5 miljoen heuwdzakelik Afrikaanse slawen noar Brazilië oawer bracht. Dee nömmen muziek- en daansgebroeken met dee as later de samba wörden. Den belangrieksten invlood keump feaitelik van de [[Bantoe]]-leu oet [[Angola]] en et zuden van de [[Kongo]]. Der warren slawenorkeste dee as Westerse muziekstielen mossen learen, zo as den [[Wals (muziek)|wals]], den [[marsmuziek|mars]] en de [[Italië|Italiaansen]] [[aria]]. De Portugezen veunden juust mooi wat zee ''batuques'' neumden; alle Afrikaanse daans en muziek wat begeleaidt wör met slagwoark. Et doerden neet lange vuurdet de westerse streumingen met de Afrikaanse samenvlöaiden. Oet et samengoan van batuques en Westerse muziek onsteund in et 18de joarhoonderd ne nieje stiel: de ''lundu''. Det was de eerste nasjonale stiel van Brazilië. Doarnoa ontsteund nog wier ne mear 'deftige' versie van de lundu: de ''modinha''. An et eande van et 19de joarhoonderd wör slawerieje der achterhen edoan, en köm de [[koffie]]teelt op gaank. Völle van de vuurmoalige slawen treuken vanoet de deelstoat [[Bahia]] noar Rio de Janeiro, en nömmen öare muziek, gebroeken en daansstiel met. Wat van disse stielen hebt invlood op de hudige samba ehad. De ''samba de roda do recôncavo'', de ''samba rural paulista'', de ''calango'', de''jongo'' en de ''congadas'' of ''congos'' (ne ceremonie oet t noordoostn van Brazilië, woerbie ne Afrikaanse keuning en keuniginne ekroond wordt en in nen grootn optocht wordt begeleaidt duur nen macht volk in klurige kleare en met völle slagwoark). Duur instreum van de [[polka]] en de [[Kuba]]anse [[habanera]] wör de ''lundu'' in Rio de Janeiro ne nieje daans- en muziekrage: de ''maxixe''. Et karnaval van Rio hulp ook met de oontwikkeling van de samba. In [[1917]] wör de samba geleefd duur den eersten sambahit ''Pelo Telefone''. In [[1928]] wör de eerste sambaskole 'Deixe falar' egroondt. In de joaren ´30 wörden de sambaskolen vast oonderdeel van den karnavalsoptocht. Duur oonderstönning van de regearing gröaiden de sambabeweaging onmeundig hard. In den tied maakten presideant [[Gétulio Vargas]] de samba carioca (samba van Rio) et nasjonale symbool. Toew was et mear eawen en de samba was in et hele laand geleefd. Der kömn aal mear sambaskooln. De samba wör in [[Europa (continent)|Europa]] vuur et eerst eheurd um [[1923]], mear kreeg pas noa [[1945]] echt voot an wal. De bekeandste samba is de [https://web.archive.org/web/20210513151108/https://www.soundclick.com/share?songid=6102742 "Aquarela do Brazil"]<ref>Berenguer González, Ramón T. [https://archive.is/20120530021438/http://soundclick.com/share?songid=6102742 "Aquarela do Brazil" Samba Mp3·] ISWC T-0425394804 ''(Geautoriseerde versie)''</ref> (Geeldt zowat as et nasjonale volksleed van Brazilië). == Naamnherkomst == De meest gebroekelike verkloaring van den naamn ''samba'' is det et van et woord ''semba'' keump. Nöast det [[semba]] ne populeare muziekstiel in Angola is, keump dit woard oet de [[Kimboendoesproaken|Kimboendoe-]] en [[Ngangelasproaken|Ngangelasproakn]] van Angola, woer as et ''boekstoot'' zol betekenen. Dissen ''boekstoot'' was ne wieze um de daansbuurte duur te gewen an nen volgenden daanser (in wat sambasoorten is dit nog aait gebroekelik). Doarnöast gef et nog een antal aandere verkloarings oet verskeaidene Afrikaanse sproaken: ''sánba''(kimbundu / Angola): gebed, bidden ''cussámba'' (Kikongo / Angola, Kongo): zelfde as''sánba'' (gebed bidden) ''samba''(kimbundu / Angola): slim op eweunden wean ''samba'' (Bangi / Kongo-Brazaville): nen healigen daans daansen ''sa'ambale'' (Nigeria): daans vuur jonge leu ''sáamba'' (Kikongo / Angola, Congo): ne inwiedingsdaans vuur enen den as wörd in esteeld vuur politieke, sosjiale en geleufszaakn == Soortn == === Samba comum/carioca === De groondinstrumeanten van disse sambasoort zeent de [[cavaquinho]] (kleaine [[gitaar]]) en de [[pandeiro]] (soort tamborien). Et gebroek van de cavaquinho is et grote verskil tusken samba comum en [[bossa nova]]. Der wörd ook aait nen [[gitaar]] bie gebroekt. Den zeuwensnoarigen gitaar is in Brazilië geleefd ewörden duur de samba. Nöast samba comum neumt ze et ook vake ''samba carioca'', de samba van Rio de Janeiro. Bekeande artieste: [[Beth Carvalho]], [[Paulinho da Viola]], [[Zeca Pagodinho]], [[Wilson Moreira]], [[Teresa Cristina & Grupo Semente]] === Samba de roda do recôncavo === [[Ofbeelding:Olodum-drummers.jpg|thumb|Drummers in [[Bahia (staat)|Bahia]]]] Disse stiel keump van derecôncavo Baiano, de strekke roondumme de ‘baai van alle healigen’ in de deelstoat [[Bahia (staat)|Bahia]]. Iederene steet in nen kreenk woerbie't de umstaanders in de haande klapt en zingt, en de daansers um buurtn of met mekoar in de kreenk daanset. Kenmoarknde instrumeantn zeent de ''viola'' (n tradisjoneel snoarinstrumeant) en de prato-e-faca, teelder en mes. De samba de chula -ook wal samba de parade of samba de viola eneumd- is de meeste strikte variaant. Dr wörd nit edaanst as dr espöld wörd, en dr mag dr nooit mear as ene tegelieke daansn. Disn persoon gef de buurte duur met ne ''umbigada'', ofwal ne boekstoot. De vriejere vörm van samba de roda is ''samba corrida''. dr zit nen apartn daanspas (de miudinha) in de daans, den't vuur nen leek nit opvaalt. De samba de roda de recôncavo oet Bahia wör in [[2005]] op de ''[[Lieste van Meisterwarken van t Orale en Immateriële Arfgood van de Meansheid]]'' van [[UNESCO]] eplaatst. === Partido alto === De Partido alto hef as grötste kenmoark ne gröttere invlood van de [[pandeiro]] (tamborien met n vel), t gebroek van de [[surdo]] (deepe tromme) en tamborien. n Ezungenen tekst besteet oet verzen en n refrein, woerbie de verzen op de stean bedacht wordt. Bekeande artieste: [[Candeia]], [[Jovelina Pérola Negra]], [[Zeca Pagodinho]], [[Arlindo Cruz]], [[Aniceto do Império]], [[Sombrinha]], [[Nei Lopes]], [[Almir Guinéto]], [[Camunguelo]] === Pagode === Pagode keump t meeste vuur in [[Brazilië]]. Den onsteund in Rio in de zeuwntiger joarn van t 20ste joarhoonderd en kreeg onmeundige noavolging in de tachtiger joarn. De pagode was n antwoord op de weenstjaagnde soortn samba, en t algemene verlees van kwaliteit. Pagode was dus ne heroetveending van de tradisjonele samba. Doarumme is t mangs de vroage of t dan ook wal echt um n niej genre geet, of t gewoon niej leawn geewn an t oolde. In elk geval warn de vrieje feestn en de muziekstiel ineenn onmeundig geleefd. In disse sambasoort zeent ne [[banjo]], [[cavaquinho]], [[pandeiro]], [[tantan]], [[rebolo]] en [[repinique]] de belangriekste instrumeantn. t Is ne ongedwungne muziekstiel. Vake komt kameröa bie mekoar um met n potjen [[bier|pils]] dr bie muziek te maakn. De tekste hebt oeteenloopnde oonderwoarpe, van polletiek töt skunnige zinspöllings. Ook hef Pagode wier verskeaidene oondersoortn zo as de pagode bahiano (oet de deelstoat Bahia) en, pagode paulista (oet de deelstoat [[São Paulo (deelstoat)|São Paolo]]. Bekeande artieste: [[Zeca Pagodinho]], [[Fundo de Quintal]], [[Raça Negra]], [[Molejo]], [[Grupo Revelação]], [[Martinho da Vila]], [[Jorge Aragão]] === Samba canção === Een romantische vorm van Pagode. Bekeande artieste: [[Ângela Maria]], [[Nelson Gonçalves]], [[Cauby Peixoto]], [[Agnaldo Rayol]], [[Dolores Duran]], [[Maysa]]. === Samba enredo === Samba enredo is ne sambastiel den't de sambaskooln begeleaidt tiedns de karnavalsoptochtn. Tekste van samba enredo goat meesttieds oawer t verhaal det de sambaskooln met öarn daans probeert oet te beeldn. n Tekst wörd meesttieds ezungn duur nen kearl, begeleaidt duur ne cavaquinho en de ''bateria'' (slagwoarkgroep of ''batterieje''). Samba enredo is völle vlotter as aandere stielen en völle oetbeundiger. === Samba reggae === [[Ofbeelding:Timbal.JPG|thumb|[[Timbal]], n kenmoarknd samba reggae instrumeant]] Disse vörm van samba is kenmoarkend vuur Salvador de Bahia en hef n dudelik polletiek elemeant. Seend 1950 en 1960 bestoat in Salvador de Bahia noar vuurbeeld van Rio de Janeiro ook sambaskooln, mear duur vuurbeeld van de Amerikaanse zwartnbeweaging richtn zee zik doar ook mear op. Zo onsteundn de earste ''blocos indios'' of ''blocos afros''. Dee lesten vermengden ritmes van de [[afoxe]] met ritmes, organisasie en instrumeantn van de sambaskooln. In kortn tied warn dr nen heeln hoop van disse blocos afros. In 1979 onsteund de Bloco Olodum, dee't de bekeande warn umdet ze met n niej, laankzaam ritme kömn: samba reggae. Olodum wör vuural bekeand duur öar optreedn in ne muziekclip van n Amerikaansen zanger [[Michael Jackson]]. t Lik dr feaitelik mear op det t ritme toovallig ontstoan is tiedns de völle oefenuurn van de blocos, woerbie't improvisasie, oetprobeern en mekoar dinge learn onmeundig belangriek is. n Naamn is feaitelik bedacht duur n Amerikaansen artiest [[Paul Simon]], den at t tiedns zin bezeuk an Banda Olodum in Salvador t ne mengvörm neumdn tusken samba en [[reggae]]. Samba reggae is troager in tempo en de [[repinique]]spöllers doot [[noapikn]], woerduur t geheel de sjoem van reggae krig. n Invlood van Reggae is ook te moarkn in de melodie en tekst, umdet ze vake oawer Afrika goat, historiese figuurn en de vuuroetgaank van de Afro-Braziliaann en de goodn oet de [[candomblé]]. De pollitieke betroknheaid van de blocos blik ook oet de manere woerop at ze in de lokale gemeenskopn stoat. === Axe === n Naamn Axé-music heuld t bie één stiel of ritme, mear wörd gebroekt vuur alle populaire muziek oet Bahia, den t n groot antal invloodn keant: de [[frevo]] (oet t Noordoostn van Brazilië), paso-doble, [[salsa]], reggae, marcha, samba. Halverweage de tachtiger joarn har leedjesskriewer [[Luís Caldas]]) de nommers met onmeundige noavolging 'frictoe' en 'nega de 'Cabelo duro' woerbie at he ''frevo eletrico'' saamnvoogn dee met t ritme van de Candomblé Ijexá. (www.abemusica.com.br). t Was mear eawn of de geleefde muziek oet Bahia heetn Axé-music, wat ne samenvoging was van t [[Joroeba (sproake)|Joroebawoard]] 'Leawnskracht' en t [[Engels]]e ''music''. t Was binn kortn tied oawer de hele wearld geleefd met weensnoavolgende nummers van [[Daniela Mercury]], [[Margareth Menezes]], [[E o Tchan]], [[Carlinhos Brown]], [[Olodum]] en nog völle mear. === Aandere vörme van samba === [[Bossa nova]] is nen [[jazz]]variaant van samba, wat vuural bekeand is ewördn duur [[Tom Jobim]]. Bekeande nommers zeent oonder aandere [[Mas que nada]] van [[Sergio Mendes]] en [[Garota de Ipanema]] met muziek van [[Antonio Carlos Jobim]] en tekst van [[Vinicius de Moraes]]. [[Samba de breque]] is ne soort van samba det nit mear besteet. De tekst en muziek wördn of en too oonderbrökn vuur ne gesprökne tekst of tweesproak. == Oetgoande verbeending == * [https://web.archive.org/web/20210513151108/https://www.soundclick.com/share?songid=6102742 Legran Orchestra · "Aquarela do Brazil" Samba Mp3· ] ISWC T-0425394804 "Latin Complete Collection" Album. ''Publiceerd met toostemming van de rechteneagner'' {{bron|<references/>}} [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Meziekstiel]] 3bhleitvjxj2qk18ql5mllodxloxm50 0 18619 332909 332152 2026-06-18T00:20:13Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332909 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:LocalLisboa.svg|thumb|200px|Lissabon in et rood op ne kaarte van [[Portugal]]]] '''Lissabon''' (in et [[Portugees]]: '''Lisboa''', Tweantse oetsproake {{IPA|/'lɪsəbɔ̃/}}, Portugese oetsproake {{IPA|/liʒˈβoɐ/}}) is de heuwdstad van [[Portugal]]. Et is ook de grötste stad van et land. Binnen de officiële stadsgrenzen wont 547.631 leu <ref>[http://www.ine.pt/scripts/flex_v10/Main.html Censos 2011 – Resultados Preliminares]</ref> op ne oppervlakte van 84,8 km². Met vuursteaden der biej, dee zik wied boeten de stad oetstrekt, kump de stad an 3 miljoen leu<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], meart 2010</ref> op ne oppervlakte van 958 km². Doarmet is Lissabon et op acht noa grötste versteadelikte gebeed van [[Europa (continent)|Europa]]. Ongevear 2.831.000<ref>United Nations Department of Economic and Social Affairs, [https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 World Urbanization Prospects (2009 revision)], (United Nations, 2010), Tabelle A.12. Gegeewns vuur 2007.</ref><ref>[http://www.ine.pt/ITDS, Rui Campos, Pedro Senos. ''Statistics Portugal''.] Skreewn op 30 juni 2009. Bekekn op 8 juli 2009.</ref> leu wont der in de [[Metropool Lissabon]] (ongevear 27% van et hele Portugal). Lissabon is de meest westerlik liggende grote stad van Europa, de meest westerlike heuwdstad en de ennigste an de [[Atlantiese Oseaan|Atlantische]] kuste en de [[Tagus]]rivier. As [[wearldstad]] spölt Lissabon ne belangrieke rolle in gelddeenste, (internationalen) handel, [[media]], [[vermaak]], [[keunst|kunst]], onderwies en [[toerisme]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120527184751/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html ''The World According to GaWC 2010''.] Globalization and World Cities Study Group and Network, [[Loughborough Universiteat]]. Bekekn op 3 meart 2009</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20131014191556/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html ''Inventory of World Cities''.] Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network. Bekekn op 1 desember 2009.</ref> Et is ene van de [[ekonomie|ekonomische]] härten van Europa, met nen gröaienden financiëlen hook en ene van de grötste zeehawens an de Atlantische kuste van Europa.<ref>[https://web.archive.org/web/20130908215439/http://www.garraioak.ejgv.euskadi.net/r41-430/es/contenidos/informacion/2935/es_4078/adjuntos/7_avanceplan.pdf "Avance del Plan Territorial Sectorial de la Red Intermodal y Logística del Transporte de la Comunidad Autónoma del País Vasco"] – Eusko Jaurlaritza – Gobierno Vasco</ref> 'n Lochthawen, [[Lisbon Portela Airport]], komt joarliks ongevear 13 miljoen leu duurhen. Lissabon stund in [[2007]] 25ste op de [[Lieste van beste steadn um in te wonn|Lieste van beste steaden um in te wonnen]], volgens et blad [[Monocle (blad)|Monocle]].<ref>[https://web.archive.org/web/20100517063032/http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/The-Worlds-top-25-most-liveable-cities/ Monocle.com. ''Monocle, oetgawe Juni 2009''.] Bekekn op 26 juni 2010</ref> Lissabon is noa [[Istanboel]], [[Rome]], [[Barcelona]], [[Madrid]], [[Athene]] en [[Milaan]] de drokstbezöchte stad van Zuud-Europa, met 1,7 miljoen touristn in 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20111031073302/http://www.euromonitor.com/euromonitor-internationals-top-city-destinations-ranking/article Bremner, C. ''Euromonitor International's Top City Destination Ranking''.] [[Euromonitor International]]. Skreewn op 10 januwoari 2011. Bekekn op 10 januwoari 2011</ref> In et gebeed-Lissabon zitt de meeste knaken van Portugal. Leu hebt der duur mekander 26 doezend euro te besteaden (4,7% mear as in duursnee in Europa). Völle internationale grote bedriewe zitt met een heuvdkantoor in Lissabon. Wat dat angeet steet Lissabon op de negende stea van de wearld.<ref>[https://web.archive.org/web/20071014181331/http://agencialusa.com.br/index.php?iden=7832 "Lisboa é 9ª cidade que mais recebe congressos internacionais"] – Agência LUSA</ref> In Lissabon zit ook de [[Portugese regearing]] en n [[Presideant van Portugal|president]] wont der. Lissabon is ene van de euldste steaden van de wearld. [[Julius Caesar]] maakten der een ''municipum'' van, wat he ''Felicitas Julia'' neumen, boawnop 'n naam ''Olissipo''. Noa at et vanof et [[5e eeuw|viefde joarhoonderd]] duur [[Germaann|Germaanse stämme]] regeard wör, köm et in et [[8e eeuw|achtste joarhoonderd]] in handen van de Moren. In [[1147]] wör et wier terugge wunnen onder 'n [[Tweeden Kruustocht]], met [[Alfonso Henriques]] as anvoorder. Vanof den tied is et ene van de belangriekste politieke, ekonomische en kulturele middelpunten van Portugal. Dat Lissabon heuwdstad van Portugal is, steet noargens vaste op papier. Dat is duur de joaren zo gröaid. Et is ja ne [[de fakto]] heuwdstad. De stad zitt twee buro's van de [[Europese Unie]]: et [[Europese controlecentrum vuur Drugs en Drugsverslawing]] (EMCDDA) en et [[Europese Buro vuur Zeeveailigheaid|Europese Buro vuur Zeeveiligheaid]] (EMSA). Ook de [[Gemeenskop van Portugeestalige Laandn|Gemeenskop van Portugeestalige Landen]] hef et heuwdkantoor in Lissabon. Lissabon hef twee steas op de [[wereldarfgoedlieste|Wearldoarfgoodlieste]] van [[UNESCO]] stoan: [[Belém Toorn|'n Toren van Belém]] en et [[Klooster van Jerónimos]]. In [[1994]] was Lissabon de [[Europese Heuwdstad van Kultuur]] en in 1998 organiseerden et ne Wearldtentoonstelling. Der is in Lissabon n [[Middellaandse Zeeklimaat]]. 'n Winterdag is et der woarm en zachte. Dagens wördt et der duurgoans 15&nbsp;°C en 8&nbsp;°C 's nachtes, van december töt an februwoari. 'n Zommerdag doert gemiddeld van mei töt oktober. Mer ook in november, meart en april kan et der al boawen de 20&nbsp;°C wean. == Verwiezingn == <references/> [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Stad in Portugal]] n5qtmcxwiw6ijg1fzrqvoa7vd8aj71d 0 19429 332907 323632 2026-06-18T00:16:03Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332907 wikitext text/x-wiki De '''Keltiese talen''' stammen aof van t [[Proto-Kelties]] n westelike tak van de grotere [[Indo-Europese talen|Indo-Europese]] [[taalfamilie]]. t Wördden espreuken deur de Keltiese stammen die vanaof de [[7e eeuw v. Chr.]] in t grootste deel van Europa woenden. De term "Kelties" wördden veur t eerst gebruukt um de taalgroep te beschrieven deur [[Edward Lhuyd]] in [[1707]].<ref>Cunliffe, Barry W. 2003. The Celts: a very short introduction. Blz. 48</ref> Keltiese talen wörden veurnamelik espreuken an de noordwestraand van [[Europa (werelddeel)|Europa]], en dan veural in [[Ierlaand (laand)|Ierlaand]], [[Schotlaand]], [[Kumrië]], [[Bretanje]], [[Kornwallis]] en op t eilaand [[Man (eilaand)|Man]]. t Wörden oek espreuken deur wat ouweluui op t [[Kaap-Bretoneilaand]] in [[Kanada]]. Der bin oek aordig wat sprekers van t [[Kumries]] in de regio [[Patagonië]] in [[Argentinië]]. In de [[Verenigde Staoten van Amerika|VS]], [[Kanada]], [[Australië (laand)|Australië]] en [[Niej-Zeelaand]] he'j weg en were wat meensen die n Keltiese taal spreken. In al disse gebiejen wörden de Keltiese talen espreuken deur minderhejen, mer der bin wel luui die t niej leven in willen blaozen. In de [[1e eeuw v. Chr.]] wördden de Keltiese talen in heel [[Europa (werelddeel)|Europa]] espreuken; op t [[Iberies Schiereilaand]], an de kustlienden van de [[Atlantiese Oseaan]] en de [[Noordzee]], tot de [[Boven-Rijnse Leegvlakte]] langes de [[Donau]]vallei tot an de [[Zwarte Zee]], t bovenste gedeelte van de [[Balkan]], en in [[Galasië]] in [[Klein-Azië]]. De verspreiding naor Kaap-Bretoneilaand en Patagonië hebben laoter ewest. Veur de federasie van Australië in [[1901]] wördden de Keltiese talen oek daor espreuken. ==Levende talen== [[SIL Ethnologue]] gif an dat der zes "levende" Keltiese talen bin, waorvan der vier n aordig antal eerstetaalsprekers hebben. Dit bin t [[Goidelies]]e [[Iers-Gaols]] (Gaeilge) en t [[Schots-Gaols]] (Gàidhlig) ontstaon uut t [[Oudiers]], en t [[Brittonies]]e [[Kumries]] en [[Bretonsk|Bretons]] dat ontstaon is uut t [[Brits]]. De aandere twee, t [[Kornies]] en t [[Manx|Manx-Gaols]], bin in de veurbieje [[jaorhonderd]]en uutestörven as gemeenschapstalen.<ref>[http://books.google.com.au/books?id=f899xH_quaMC&printsec=frontcover&dq=Celtic+Culture:+A+Historical+Encyclopedia#v=onepage&q&f=false Boek: John T. Koch, Celtic Culture: A Historical Encyclopedia uut 2006]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081225172227/http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38590#Revival Korte geschiedenisles van t Kornies]</ref><ref>Boek: Beresford Ellis, The Story of the Cornish Language uut 1990, 1998, 2005</ref> Beie talen bin niej leven in-eblaozen deur verschillende bewegingen, dat hef derveur ezörgd dat disse talen an-eneumen wördden deur volwassenen en kienders en dat daoruut weer nieje eerstetaalsprekers voortekeumen bin.<ref name="iomtoday.co.im">[https://web.archive.org/web/20090704115241/http://www.iomtoday.co.im/manx-language/Fockle-ny-ghaa-schoolchildren-take.3901786.jp Fockle ny ghaa: schoelkienders nemen de leiding]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100108190250/http://www.teachingenglish.org.uk/uk-languages/south-west In t niejs: Webstee BBC/British Council, 2010]</ref> Alles sameneneumen waren der in totaal in t jaor [[2000]] roewweg n miljoen eerstetaalsprekers van n Keltiese taal.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=1164-16 Keltiese talen, 9 mei 2010]</ref> In [[2010]] waren der meer as 1,4 miljoen sprekers van n Keltiese taal.<ref>Boek: David Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language, uut 2010</ref> ===Demografie=== {| class="wikitable sortable" |- ! Taal !! Eigen naam !! Taalgroep !! Antal eerstetaalsprekers !! Antal meensen die de taal enigszins kundig bin !! Heufdgebied/-gebiejen waor de taal espreuken wörden !! Taalunie |- | [[Kumries]] || ''Cymraeg'' || [[Brittonies]] || Zo'n 315.000 luui gaffen an t vleuiend te kunnen praoten<ref name="board">[https://web.archive.org/web/20120427211017/http://linguistics.uoregon.edu/files/admin/file/Course_Documents/Survey_Methods/Survey%20Reports/Welsh%20Survey%20%26%20Report%2004.pdf Welsh Language Use Survey: the report, 2004]</ref> || Zo'n '''770.700''' (2004)<br>— [[Kumrië]]: 611.000 sprekers, zo'n 21,7% van de Kumriese bevolking (alle veerdighejen)<br>— [[Engelaand (regio)|Engelaand]]: 150.000 <ref>[http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,488f25df2,49749c8cc,0.html Refworld &#124; World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - United Kingdom : Welsh]</ref><br>— [[Chubut (provinsie)|Chubut]], Argentinië: 5.000 <ref name="WAG">[https://web.archive.org/web/20121016085047/http://www.wales.com/en/content/cms/English/International_Links/Wales_and_the_World/Wales_and_Argentina/Wales_and_Argentina.aspx Wales.com: Wales and Argentina]</ref><br>— [[Verenigde Staoten van Amerika]]: 2.500 <ref>[http://www.census.gov/hhes/socdemo/language/data/other/detailed-lang-tables.xls Table 1. Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over for the United States: 2006-2008 Release Date: April, 2010]</ref><br>— [[Kanada]]: 2.200 <ref>[http://www12.statcan.gc.ca:80/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?A=R&APATH=3&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=01&GID=837928&GK=1&GRP=1&LANG=E&O=D&PID=89189&PRID=0&PTYPE=88971%2C97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&TABID=1&THEME=70&Temporal=2006&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= 2006 Census of Canada: Topic based tabulations: Various Languages Spoken (147), Age Groups (17A) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census - 20% Sample Data]</ref> || [[Kumrië]];<br>[[Chubut (provinsie)|Chubut]] || — [[Welsh Language Commissioner]] ([[Meri Huws]])<br>— [[Welsh Government]]<br>veurheer [[Welsh Language Board]] (''Bwrdd yr Iaith Gymraeg'') |- | [[Iers|Iers-Gaols]] || ''Gaeilge'' || [[Goidelies]] || 40.000–80.000<ref>[http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2004/11/24/story517225942.asp Irish Examiner]</ref><ref>Boek: Christina Bratt Paulston, Linguistic Minorities in Multilingual Settings: Implications for Language Policies</ref><ref>Boek: Irish Writing in the Twentieth Century, David Pierce, 2000</ref><br>Binnen de Ierse republiek gebruken zo'n 94.000 meensen elke dag t Iers-Gaols buten onderwiesinstellingen.<ref name="csoi2011">Central Statistics Office, 'Census 2011 - This is Ireland - zie tabel 33a'[http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/census2011pdr/Pdf%208%20Tables.pdf www.cso.ie]</ref> || '''1.887.437'''<br>[[Ierlaand (laand)|Ierlaand]]:<br>1.774.437<ref name=csoi2011/><br>[[Verienigd Keuninkriek|Verenigd Koninkriek]]:<br>95.000<br>[[Verenigde Staoten van Amerika]]:<br>18,000 || [[Ierlaand (laand)|Ierlaand]] || [[Foras na Gaeilge]] |- | [[Bretonsk|Bretons]] || ''Brezhoneg'' || [[Brittonies]] || 206.000 ||356.000<ref name="ofis-stats">[http://www.ofis-bzh.org/fr/langue_bretonne/chiffres_cles/index.php Données clés sur breton, Ofis ar Brezhoneg (Frans)]</ref> || [[Bretanje]] || [[Ofis ar Brezhoneg]] |- | [[Schots-Gaols]] || ''Gàidhlig'' || [[Goidelies]] || 58.552 (2001) <ref>[http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-411.html UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger, 2010]</ref> plus zo'n 400–1000 moerstaalsprekers op [[Kaap-Bretoneilaand]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110716093621/http://www.virtualmuseum.ca/Exhibitions/Festiva1/en/uccb/cont2/index.html CHIN/RCIP – Festivities]</ref> || 92.400 <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/low/scotland/4326424.stm BBV News: Mixed report on Gaelic language, 10-10-2005]</ref> || [[Schotlaand]] || [[Bòrd na Gàidhlig]] |- | [[Kornies]] || ''Kernewek'' || [[Brittonies]] || 600 <ref>Zo'n 600 kienders wörden tweetalig grootebröcht mit t Kornies as eerste taal (2003, [[SIL Ethnologue]]).</ref> || 3.000 <ref name="BBC BBC/British Council">Hef ongeveer 2.000 sprekers die t vleuiend praoten. Bron: [https://web.archive.org/web/20100108190250/http://www.teachingenglish.org.uk/uk-languages/south-west Webstee BBC/British Council, 2010]</ref> || [[Kornwallis]] || [[Keskowethyans an Taves Kernewek]] |- | [[Manx|Manx-Gaols]] || ''Gaelg'' || [[Goidelies]] || 100,<ref name="iomtoday.co.im"/><ref>[http://www.independent.co.uk/news/education/education-news/anyone-here-speak-jersey-657175.html Independent.co.uk: Anyone here speak Jersey?, 11-04-2002]</ref> plus n klein antal kienders die t as moerstaal hef<ref>[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=glv Sil.org: dokumentasie veur ISO-639-kode: glv, 14-01-2008]</ref> || 1.700 <ref>[https://web.archive.org/web/20120606125739/http://www.gov.im/treasury/economic/census/2006/ 2006 Offisiële volkstelling, t eilaand Man, 23-04-2006]</ref> || t eilaand [[Man (eilaand)|Man]] || [[Coonceil ny Gaelgey]] |} ===Mengtalen=== * [[Shelta]], veurnamelik ebaseerd op [[Iers-Gaols]] mit onbekende invleujen (zo'n 86.000 sprekers in 2009).<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sth Ethnologue: Shelta]</ref> * Sommige vormen van t [[Kumries-Romani]] of Kååle die Romani, Kumries en Engels mengden (uutestörven).<ref>[https://web.archive.org/web/20211128010532/http://romani.uni-graz.at/romlex/dialects.xml ROMLEX: Romani-dialekten]</ref> * [[Beurla-reagaird]], de taal van de Hooglaand-reizigers ==Referensies== <references/> {{Dialekt|wvel|ANS|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}} [[Kategorie:Keltische taal| ]] daf8nkdu47va5nr9pd8wmtj10njkqkx 0 19893 332906 325275 2026-06-17T23:53:42Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332906 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Logotipo_cefet-rj.jpg|thumb|right|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca]] De '''CEFET-RJ''' ([[Portugees]]k: ''Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca'') is ne [[Brazilië|Braziljaansen]] [[universiteat]] in [[Rio de Janeiro]]. Hee is op erichtet in 1917.<ref name="noticias">[https://web.archive.org/web/20110412103411/http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ Eleições para Direção-Geral do CEFET/RJ: DEBATE COM OS CANDIDATOS], portal Cefet/RJ, epubliseerd op 4 april 2011.</ref><ref name="noticias01">[https://archive.is/20120715064637/http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ CEFET/RJ tem novo diretor geral]</ref> == Referensies == <references/> == Oetgoande verwiezings == {{commonscat|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca}} *[https://web.archive.org/web/20130412202620/http://portal.cefet-rj.br/ Offisjele webstea van de CEFET-RJ] {{Dialekt|twd}} [[Kategorie:Brazilië]] [[Kategorie:Universiteat]] hvydqkuo1zoe5ixup11rsuwtxe6l468 0 20135 332913 331420 2026-06-18T00:51:38Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332913 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bgcolor = #BFFFBF | kop = Île Amsterdam | heufdruumte = [[ofbeelding:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|150px|centre]] | ofbeelding1 = Orthographic projection centred over Ile Amsterdam.png | caption = Koarte met Île Amsterdam in t sentröm. | subkop1 = Informasie | head1_1 = [[Taol|Sproak]]en | item1_1 = [[Fraans]] | head1_2 = [[Heufdstad]] | item1_2 = [[Martin-de-Viviès]] | subkop2 = Laand en inwonners | head2_1 = Oppervlakte | item2_1 = 55 [[Vierkaante kilemeter|km²]] | head2_2 = [[Bevolking|Inwonners]] | item2_2 = 30 | head2_3 = Lengte | item2_3 = 10 km | head2_4 = Breadte | item2_4 = 7 km | head2_5 = Heugste peunt | item2_5 = [[Mont de la Dives]] (867 m) | subkop3 = Oaverig | head3_1 = [[Volksleed]] | item3_1 = [[La Marseillaise]] | head3_3 = [[UTC|Tiedzone]] | item3_3 = UTC+5 | ofbeelding2 = AmsterdamIsl Map.png | caption2 = Koarte van Île Amsterdam. }} [[Ofbeelding:Indian Ocean laea location map.svg|270px|thumb|Lokoasie van Île Amsterdam.]] '''Île Amsterdam''' ([[Fraans|Fraanse]] oetsproak: [ilamstəʁˈdam]), ok bekant as '''Amsterdam-eiland''', '''Niej-Amsterdam''', '''Nouvelle Amsterdam''' öf seempel '''Amsterdam''', is n [[eilaand|eailaand]] nöamnd noar de stad [[Amsterdam]] in [[Neerlaand]]. t Leg in t zuudn van n [[Indiesen Oseoan]]. t Is önnerdeal van de [[Fraanse Zudelike en Antarktiese Gebeden]] en vörm sammen met [[Île Saint-Paul]], det 85&nbsp;km noar t zuudn leg, ean van de vief distriktn van t territorium. Zinn boasis, t [[Martin-de-Viviès]]-[[önnerzooksstasion]], vreuger ok wa ''Camp Heurtin'' en doarnoa ''La Roche Godon'', en de eanigste neerzettige öp t eailaand, is de heufdstad van t territorium en hus roond de 30 (non-permeneante) inwönnern dee warkt in biologiese, meteorologiese en geomagneatiese studies. ==Skiednisse== ===Öntdekkige=== t Eailaand wörn öp 18 moart [[1522]] deur n Baskies-Spoansn öntdekker [[Juan Sebastián Elcano]] öntdekt, önnerweg öp zinne reais veur globoale [[sirkumnavigoasie]]. Hee döa doch nich t eailaand nen noam gefn. Noadet Neerlaandsn kapiteain [[Anthonie van Diemen]] t eailaand nöch ön-nöamd veendn, nömn e't noar t skip woaröp e zat, ''Nieuw Amsterdam'', öp 17 juni [[1633]]<ref>https://web.archive.org/web/20121023224934/http://www.btinternet.com/~sa_sa/amsterdam/amsterdam_history_early.html</ref>. De earste woar-nömn laandige was in desember [[1696]] deur n Neerlaander [[Willem de Vlamingh]]<ref>https://web.archive.org/web/20140326213058/http://www.hetscheepvaartmuseum.nl/kenniscentrum/kalender</ref>. ===18n joarhönnerd=== Fraansn kapiteain [[Pierre François Péron]] (nich te verwarn met [[François Péron]]) zeg det e d'r lea van [[1792]] töt [[1795]]. De ''Memoires'' van Péron, woarin e zinne ervoarign beskrif, bint oet-brach in bepärkte öploage en bint noe-an-n-dag n duur verzoamelveurwarp. In de vreugere däge was d'r verwarrige oawer welk eailaand Amsterdam en welk eailaand Saint-Paul was. In febrewoari [[1793]] veendn [[Sir George Staunton]] an boord van t [[H.M.S. Lion]] öp t zuudlikste van de twea eailaandn nen zeahöndejoager met vier oare männe öp zinne wegge öp [[China]] an. Det eailaand hett noen Saint-Paul. ===19n joarhönnerd=== In n harfst van [[1833]] döa't Britse skip [[Lady Munro]] skipbreuk liedn öp t eailaand en de 21 oawerleawndn wörn twea wekn loater deur n zeahöndejachtskip red <ref>http://books.google.nl/books?id=Sg49AAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=pl#v=onepage&q&f=false</ref>. In jannewoarie [[1871]] döa [[Heurtin]], nen Fraansn inwonner van [[Réunion]], ne pögige öm ne neerzettige te moakn öp t eailaand. Noa zeawn moandn doar wes te wean kömn zee met de konklusie det öare pögign öm vea te holdn en greunte te verbaawn vruchtleus warn en gungn zee trögge noar Réunion, woarbiej zee t vea achterloatn öp t eailaand <ref>http://archive.is/symk6</ref>. De eailaandn Île Amsterdam en Île Saint-Paul wörn veur t earst claimed deur [[Martin Dupeyrat]] veur [[Fraankriek]] in [[1843]]. Echter, n gouverneur van Réunion wiezn de goodkeurige van disse aksie of en Fraankriek kriegn de formeale kontrole pas in oktober [[1892]]<ref>https://web.archive.org/web/20121023224934/http://www.btinternet.com/~sa_sa/amsterdam/amsterdam_history_early.html</ref>. ===20n joarhönnerd=== De eailaandn wörn önnerdeal van [[Madagaskar]] in [[1924]] en wörn dös ne Fraanse [[kolonie]]. n Earstn Fraansn boasis öp Amsterdam was moakt in [[1949]] en hetn Camp Heurtin. n [[Global Atmosphere Watch]] hef nöch immer ne anweazigheaid öp t eailaand. ===Territorioale claims=== Île Amsterdam, samn met [[Île Saint-Paul]], wör deur sömmige [[Mauritius|Mauritioanse]] partiejn zeen as nasjonoal territorium. De vroage angoande Mauritioanse sovereiniteait oawer de twea eailaandn wör öp-brach in [[2007]] deur opposisieleaider [[Paul Raymond Berenger]]. Dissen niejn claim könn öp-brach wörn in nieje diskussies met Fraankriek, samn met n claim oawer [[Île Tromelin]], den a länger besteet <ref>https://web.archive.org/web/20160305012002/http://www.gov.mu/English/Pages/PageNotFound.aspx</ref>. ==Ömgeffige== ===Geogroafie=== t [[Vulkaan|Vulkoanies]] [[eilaand|eailaand]] is nen potensjeal aktievn vulkoan met de loatste oetbarstige in [[1792]]. t Hef ne öppervlokte van 55&nbsp;km² met t längste stök van eann kaant van t eailaand noar t oarn 10&nbsp;km langn, en geet zoo heuge as 867&nbsp;m öp [[Mont de la Dives]]. t Heuge sentroal gebeed van t eailaand, met ne heugte van boawn de 500 meter, met de [[piek|piekn]] en [[kaldera|kalderä]], steet bekant as [[Plateau des Tourbières]]. De [[klif|klifn]] an de westköste van t eailaand, dee oawer de 700 meter heug wean könt, stoat bekant as de [[Falaises d'Entrecasteaux]]<ref>https://web.archive.org/web/20150212105842/http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6903</ref>. ===Klimoat=== Île Amsterdam hef n mild, [[oseoanies klimoat]], met nen mirldn joarliksn temperoatuur van 13&nbsp;°C, reagnval van 1.100&nbsp;mm, anholdnde westerweendn en heuge vöchtigheaidsnivoos<ref>https://web.archive.org/web/20121119140240/http://www.ndsu.edu/subantarctic/ile_amsterdam.htm</ref>. {| class="wikitable" "text-align:center;font-size:90%;"| | colspan="14" style="text-align:center;font-size:120%;background:#E8EAFA;"|Moandlikse heugste en emiddelde temperatuurn van Île Amsterdam. |- ! style="background:#efefef; color:#000; height:17px;"| Moand ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Jan ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Feb ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Mar ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Apr ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Mei ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Jun ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Jul ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Aug ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Sep ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Okt ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Nov ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Des ! style="background:#ccffcc; color:#000;"| Joar |- ! style="background:#efefef; color:#000; height:16px;"| Mirdle heugte temperoatuur °C | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 19,5 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 19,8 | style="text-align:center; background:#FFA500; color:#000;"| 18,7 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 17,3 | style="text-align:center; background:#ffcc99; color:#000;"| 15,4 | style="text-align:center; background:#FFDEAD; color:#000;"| 14,0 | style="text-align:center; background:#F0E68C; color:#000;"| 13,3 | style="text-align:center; background:#F0E68C; color:#000;"| 13,3 | style="text-align:center; background:#F0E68C; color:#000;"| 13,8 | style="text-align:center; background:#FFDEAD; color:#000;"| 14,7 | style="text-align:center; background:#ffcc99; color:#000;"| 15,9 | style="text-align:center; background:#FFA500; color:#000;"| 18,0 | style="text-align:center; background:#FFA500; color:#000;"| 16,1 |- ! style="background:#efefef; color:#000; height:16px;"| Doagliks mirlde temperoatuur °C | style="text-align:center; background:#FF8020; color:#000;"| 16,6 | style="text-align:center; background:#FF8020; color:#000;"| 17,0 | style="text-align:center; background:#FF8020; color:#000;"| 16,1 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 15,0 | style="text-align:center; background:#FFA500; color:#000;"| 13,3 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 12,0 | style="text-align:center; background:#ffcc99; color:#000;"| 11,3 | style="text-align:center; background:#ffcc99; color:#000;"| 11,1 | style="text-align:center; background:#ffcc99; color:#000;"| 11,6 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 12,3 | style="text-align:center; background:#FFA500; color:#000;"| 13,5 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 15,5 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 13,8 |- ! style="background:#efefef; color:#000; height:16px;"| Mirldn loagstn temperoatuur °C | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 14,3 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 14,5 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 13,7 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 12,9 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 11,2 | style="text-align:center; background:#FFDEAD; color:#000;"| 9,8 | style="text-align:center; background:#FFDEAD; color:#000;"| 9,3 | style="text-align:center; background:#FFDEAD; color:#000;"| 9,0 | style="text-align:center; background:#FFDEAD; color:#000;"| 9,5 | style="text-align:center; background:#ffcc99; color:#000;"| 10,1 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 11,3 | style="text-align:center; background:#FF9C00; color:#000;"| 13,2 | style="text-align:center; background:#FFA040; color:#000;"| 11,6 |- ! style="background:#efefef; color:#000; height:16px;"| Nearslog in mm | style="text-align:center; background:#87BBC8; color:#000;"| 96 | style="text-align:center; background:#87CEEB; color:#000;"| 78 | style="text-align:center; background:#A5CADA; color:#000;"| 82 | style="text-align:center; background:#4B95B5; color:#000;"| 102 | style="text-align:center; background:#3060D0; color:#000;"| 110 | style="text-align:center; background:#3060D0; color:#000;"| 113 | style="text-align:center; background:#4B95B5; color:#000;"| 104 | style="text-align:center; background:#87BBC8; color:#000;"| 95 | style="text-align:center; background:#A5CADA; color:#000;"| 83 | style="text-align:center; background:#A5CADA; color:#000;"| 85 | style="text-align:center; background:#87BBC8; color:#000;"| 90 | style="text-align:center; background:#A5CADA; color:#000;"| 81 | style="text-align:center; background:#3060D0; color:#000;"| 1.119 |- ! style="background:#efefef; color:#000; height:16px;"| Mirlde antal uurn zönnelich | style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#000;"| 177 | style="text-align:center; background:#ffff99; color:#000;"| 145 | style="text-align:center; background:#ffff99; color:#000;"| 134 | style="text-align:center; background:#EEDD82; color:#000;"| 110 | style="text-align:center; background:#F0E68C; color:#000;"| 107 | style="text-align:center; background:#F0E68C; color:#000;"| 99 | style="text-align:center; background:#F0E68C; color:#000;"| 104 | style="text-align:center; background:#EEDD82; color:#000;"| 121 | style="text-align:center; background:#EEDD82; color:#000;"| 123 | style="text-align:center; background:#ffff99; color:#000;"| 141 | style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#000;"| 150 | style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#000;"| 170 | style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#000;"| 1.581 |- |} ===Flora en fauna=== ''Mear informoasie:[[Gemoatigde graslaanden van Amsterdam en Saint-Paul]]'' ====Vegetoasie==== [[Ofbeelding:Phylica arborea.JPG|250px|thumb|right|''Phylica arborea''-boom.]] ''[[Phylica arborea]]''-beume kö'j öp Île Amsterdam veendn, nen beumesoort dee'j ok öp [[Tristan da Cunha]] en [[Gough]] veendn könt, moar neargns oars in n wearld kö'j öar in t loagbos veendn zoo-a'j t hier könt. t Hetn t ''Grand Bois'', det vreuger oawer t heale loaglaand van t eailaand te veendn was töt n 19n joarhönnerd, en woarvan noen slechs ach kleaine stökskn oawerblieft<ref>https://web.archive.org/web/20140322014419/http://www.wondermondo.com/Countries/An/SubAntarctic/StPaulAmsterdam/GrandBois.htm</ref>. ====Vögel==== t Eailaand is de hoezige van n endemiesn [[Amsterdamalbatros]], den iej alleannig öp Plateau des Tourbières veendn könt. Oare zeldzoame vögelseurte bint n [[Grötten Joager]], [[Arktiesen Stern]] en n [[rotspinguïn]]. n [[Amsterdameand]] is noen oet-störwn, net zoo-as n antal broodpopuloasies van [[störmvögel]]. t [[Seent-Helenafezäntske]] is hier introduseard. Zoowa't Plateau des Tourbières en de Falaises d'Entrecasteaux bint Wichtige Vögelgebeedn nöamd deur [[Birdlife International]], de loatste veur öare grötte broodkolonie van [[Indiese geelsnoekensalbatros|Indiese geelsnoekensalbatrösse]]. ====Zoogdiere==== D'r bint ginne origineale laandzoogdiere öp t eailaand. [[Subantartkiesen zeabeer|Subantartkiese zeabeern]] en [[zuudlike zea-olifaant|zuudlike zea-olifaantn]] broodt öp t eailaand. Introdusearde zoogdiere bint [[hoesmoes]] en [[broenen rat]]. D'r bin [[verwilderden kat|verwilderde kätte]]<ref>http://jygeorges.free.fr/english/ams04b.html</ref>. Nen distinktn soort vea kö'j ok öp t eailaand veendn. Disse kömt of van vief introdusearde diere dee met Heurtin metkömn tiedns zinne körte pögige öm t eailaand te wonnen in [[1871]]<ref>http://jygeorges.free.fr/english/ams04b.html</ref>, en in [[1988]] warn d'r a 2.000. Noadet zee d'raachterkömn de't vea t eailaand skoade andöa baawn zee n hekke woardeur t vea alleannig nöch öp t neurdlike deal van t eailaand roondloopn kän. ==Referensies== <references/> [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Île Amsterdam| ]] ms1fpf5ki5lzhzksnw4p4646yyp7yyt 0 29989 332908 330853 2026-06-18T00:17:11Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332908 wikitext text/x-wiki {{Laandtabel-twd | naaminlaandssproak=Jamhuri ya Kenya | naam-nds=Kenia | vlagge=Flag of Kenya.svg | naam=Kenia | woapn=Coat of arms of Kenya (Official).svg | lokasie=LocationKenya.svg | sproaken=[[engelsk]], [[swahili]], [[kikuyu]], [[luhiya]], [[luo]], [[kalenjin]], [[kamba]], [[kisii]], [[meru]] | heufdstad=[[Nairobi]] | regeringsvörm=Federale republik | religie=Christendom (83%), Islam (15%), Hinduisme, buddhisme | pctwater=2.3 | km2=580.367 | dichtheid=78 | inwonners=49.364.325 |region=KE | breedtegroad=1/16//S | lengtegroad=36/48//E | volksleed="Ee Mungu Nguvu Yetu" (Oh God of all creation) | munteenheid=Keniaanske shilling | valutakode=KES |tiedzone=UTC+3 (EAT) | feestdag= |tld=ke | laandkode=KE | tel=+254 | webstea= | ofbeelding2= | umskrieving2= }} '''Kenia''' of '''Kenya''', officieel de '''Keniaanske Republik''' ([[Swahili]]: ''Jamhuri ya Kenya'') is en land in [[Afrika]]. Med de klokke med grenset Kenia an [[Zuudsoedan|Süüdsudan]] un [[Ethiopie]] in et noorden, [[Somalie]] in et noordousten, den [[Indisken Oceaan]] un de [[Seychellen]] in et süüdousten, [[Tanzania]] in et süden un an [[Uganda]] in et westen.hoi Bestüürlik besteyt Kenia uut 47 halv-unafhangelike gråvskappen med yders nen eygen guvernöör. Med 580.367 kilometer in et veerkant is Kenia et 48.-gröätste land up de wearld un med meyr as 52,2 miljoon inwoaners et 27. drukstbevolkede land.<ref>[https://web.archive.org/web/20180922024646/https://population.un.org/wpp/DataQuery/ population.un.org. World Population Prospects - Population Division - United Nations.] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> Höyvdstad van Kenia is [[Nairobi]]. De öldste stad un vrogere höyvdstad is [[Mombasa]]. [[Kisumu Stad]] is de dardegröätste stad un binnenlandske haven an et [[Viktoriameyr|Viktoriamear]]. Andere vöärname steadelike gebeden sint [[Nakuru]] un [[Eldoret]]. Rund 500 [[Christus|v. Kr.]] tröäken nilotiske herders vanuut et hüdige [[Zuudsoedan|Süüdsudan]] når Kenia. Europeeske [[kolonialisme|kolonisaty]] van Kenia begün in de 19. eywe, do as de europeanen meyr et binnenland intröäken. Et hüdige Kenia untstünd uut nen beskarmståt dee et [[Britske Ryk]] in [[1895]] uutröäp un de dårup volgende keniaanske kolony, den as in [[1920]] begün. Verskillende uneynigheden tüsken [[Grout-Brittannie]] un de kolony leidden töt de [[Mau Mau-upstand]] in [[1952]] un et uutropen van de unafhangelikheid in [[1963]]. Kenia bleav dårnå lid van et [[Britske Gemenebest]]. De hüdige [[grundwet]] stamt uut [[2010]] un vervangt de unafhangelikheidsgrundwet van 1963. Kenia is ne presidentiäle representative demokratiske republik, wårin verköäsen verteagenwoordigers de belangen van de inwoaners behartiget un de president ståtshöyvd un regeyringsleider is. Et land is anslöäten by de [[Vereynigde Natys]], [[Wearldbanke]], [[Internationaal Monetäär Funds]]. [[COMESA]] un andere internationale organisatys. Med een döärsneyde inkoamen van 1460<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/ny.gnp.pcap.cd?year_high_desc=true data.worldbank.org. GNI per capita, Atlas method (current US$).] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> hevt Kenia ne middellaege inkoamensekonomy. Nå [[Ethiopie]] is Kenia de gröätste ekonomy van oust- un middel-Afrika,<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=664&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=69&pr.y=14 imf.org. Kenia GDP purchasing power 2010: 66 Billion]. 14 September 2006.</ref> med Nairobi as regionaal kommercieel centrum. Landbouw is de gröätste sektor, tea un koffee brengt et meyste geld up. Blomenuutvoor wördt ouk voord-an belangryker. Ouk uut deensten krigt et land vöäle geld, med name uut urisme. Kenia is lidmåt van et Oustafrikaanske Handelsblok. Gröätste afsetmarkt vöär Kenia is vöäral Afrika selv, med de Europeeske Unie as gode tweyde.<ref>[http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf Mwangi S. Kumenyi, Francis M Mwega en Njuguna s. Ndung'u. The African Lions: Kenya country case study. Mei 2016. The Brookings Institution.] Bekeaken up 23 mei 2016.</ref> ==Etymology== Kenia is vernöömd når den [[Barg Kenia]]. Den modernen name wör vöär et eyrste dale skreaven döär den [[düütskland|düütsken]] verkenner [[Johann Ludwig Krapf]] in de [[19e eeuw|19. eyw]]. Den tröäk döär et gebeed med nen [[Kamba (volk)|Kambakaravaan]] achter den legendarisken handelsman [[Höyvdman Kivoi]] an. Krapf saggen nen bargtop un vröäg wo as den heaten. Kivoi seade "''Kĩ-Nyaa''" of "''Kĩĩma- Kĩĩnyaa''", wårskynlik ümdat et swarte gesteynde un witten sney up de töppe em deaden denken an nen [[struusvoagel]].<ref>Sullivan, Paul (2006). ''Kikuyu Districts''. Mkuki na Nyota Publishers, Dar es Salaam, Tanzania.</ref> Et Agikuyuvolk, dee as up de flanken van de Kenia woanet, nömet em ''Kĩrĩma Kĩrĩnyaga'' in öäre [[Kikuyu]]-språke, terwyl as de [[Embu (volk)|Embu]] em de "Kirenyaa" nömet. Alle dree de naams kummet up etselvde dale.<ref>[https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html Kenyaembassy.com. "History".] Bekeaken up 13 mei 2016.</ref> Ludwig Krapf skreav beide ''Kenia'' un ''Kegnia'' as namen dale.<ref>Krapf, Johann Ludwig (1860). "Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa. Frank Cass & Co. Ltd, London.</ref> Up ne kaarte uut [[1882]], teakend döär Joseph Thompsons, nen [[skotland|skotsken]] geoloog un natuurundersöker, steyt den Barg Kenia as Mt. Kenia. Den bargname is ne [[pars pro toto]] vöär et heyle land wörden. Toch köäm et noch nit heyl rap in bruuk. In de vroge koloniale tyd wör et land et [[Oust-Afrikaanske Protektoraat]] enömed. Pas in [[1920]] wör den name veranderd in de Keniaanske Kolony. ==Geskydenisse== ===Prehistory=== [[File:Turkana Boy.jpg|thumb|upright=0.65|left|Den [[Turkana-jungen]], et [[fossyl]] van ne 1,6-miljoon jår olde [[menskachtige]] den as by et geslacht ''[[Homo erectus]]'' höyrt.]] Uut vündste van fossylen in Kenia blikt dat aapachtigen al 20 miljoon jår terügge in et gebeed rundlöypen. Vündste by et [[Turkanamear]] låtet seen dat [[menskachtige]]n so as de ''[[Homo habilis]]'' (tüsken 1,8 un 2,5 miljoon jår eleaden) un ''[[Homo erectus]]'' (tüsken 1,9 miljoon un 350,000 jår terügge) rechtstreykse vöärolders weasen köänet van de moderne ''[[Homo sapiens]]''. See leavden in et [[Pleistoceen]]. In [[1984]] gröäven paleoantropoloog Richard Leakey un Kamoya Kimeu by et Turkanamear de [[Turkana-jungen]] up, en 1,6 miljoon jår old ''Homo erectus-''fossyl. Ölder undersöök når vroge menskachtigen steyt ouk up naam van Mark un Louis Leakey, dee de vrogste archeologiske upgraevingen leidden by [[Olorgesailie]] un [[Hyrax-höyvel|Hyrax-höävel]]. ===Neolitisk=== De eyrste inwoaners van et hüdigendaagse Kenia warren [[jager-gadderaars]], ungeväär so as de moderne [[Khoisan]]-spreakers.<ref>Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800'', University Press of Virginia, ISBN 0-8139-2085-X.</ref> Disse lüde wördden händig-an verdrüngen döär [[Kusjitisk]]e herdersvolker uut den [[Hoorn van Afrika]].<ref>Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.</ref> In et vroge [[Holoceen]] versköäv et lokale klimaat van dröyge når natter, wårdöär kulturele traditys as [[laandbouw|landbouw]] un [[herderye|veyholderye]] kunden untwikkelen. Ründ 500 [[Jezus Christus|v. Kr.]] tröäken [[nilo-saharaanske språken|nilotiske]] [[veyholderye|veyholders]] vanuut et hüdige Süüdsudan Kenia binnen.<ref>Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, ISBN 1-872566-04-9.</ref><ref>Ambrose, S.H. (1982). "Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa." In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, ISBN 0-520-04593-9.</ref> Rund et eyrste millenium köämen der ouk [[bantu-språken|bantu]]-volker by.<ref>Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, ISBN 0-8139-2057-4.</ref> Disse lüde köämen oorsprunkelik vanaf de [[Benuerivyr]] in [[West-Afrika]], wår as vandage den dag oust-[[Nigeria]] un west-[[Kameruun]] ligget.<ref>Smith, C. Wayne (1995) ''Crop Production: Evolution, History, and Technology'', John Wiley & Sons, p. 132, ISBN 0-471-07972-3.</ref> De bantuvolksverhüsing brachtden nye untwikkelingen in landbouw un [[metaalbewarking]] når et gebeed. Hüdigendaagse bantugrupen sint under meyr de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]], [[Luhya (volk)|Luhya]], [[Kamba (volk)|Kamba]], [[Gusii (volk)|Kisii]], [[Meru (volk)|Meru]], [[Kuria (volk)|Kuria]], [[Aembu]], [[Ambeere]], [[Wadawida]]-Watuweta, Wapokomo un [[Mijikenda (volk)|Mijikenda]]. Upmarkelike vöärhistoriske steades in et keniaanske binnenland sint de archeo-astronomiske steade [[Namoratunga]] up et westen van et Turkanameyr un et ummüürde kamp [[ThimLich Ohinga]] in de gråfskap [[Migori]]. ===Swahilikultuur un handel (1. – 19. eyw)=== [[File:Lamu door.jpg|thumb|Ne döäre med traditioneel [[Swahili-kultuur|Swahili]]-holsnywark in [[Lamu]].]] Al längeren tyd was de keniaanske küste een huus vöär grupen metaalbewarkers un bantu-buren, jagers un viskerslüde. Dee understütden de [[ekonomy]] med landbouw, viskerye, metaal un handel med et butenland. Disse grupen förmden de eyrste stadståten un wörden samenlik [[Asanie]] nöömd.<ref>[https://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm Pbs.org. "Wonders of the African World."] Bekeaken up 16 april 2010.</ref> Teagen et 1. jårhunderd gungen stadståten as [[Mombasa]], [[Malindi]] un [[Zanzibar]] handelsbunden an med [[Arabyren (volk)|Arabyren]]. Hyrdöär groiden de ekonomien, wör de [[islam]] introduceerd un kreyg de swahili-bantuspråke vöäle arabiske trekken. De swahili-stadståten förmden een handelsnetwark.<ref>[https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html Swahilihub.com. "History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili"]. Bekeaken up 17 juli 2016.</ref><ref>Don Nanjira, Daniel (2010) [https://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&printsec=frontcover ''African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century''], ABC-CLIO, p. 114. ISBN 0-313-37982-3.</ref> Vöäle geskydkündigen meynden lange tyd dat de stadståten stichted warren döär arabiske of persiske handelslüde, mär upgraevingen wyset dat de stadståten inheymsk begünnen un dat se undanks butenmarksk inwarken toch in grundbeginsel bantu warren.<ref>Spear, Thomas (2000)."Early Swahili History Reconsidered." The International Journal of African Historical Studies. vol 33, is 2. p257–290. jstor: 220649. Doi 10.2307/220649.</ref> Et [[Sultanaat van Kilwa]] was een middeleywsk [[sultanaat]] rund [[Kilwa Kisiwani]] in et hüdige [[Tanzania]]. In de beste dage beslöög dat de heyle swahiliküste, med Kenia der by in. Der wördt bewäärd dat et in et 10. jårhunderd stichted wör döär [[Ali ibn al-Hassan Shirazi]]<ref>شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360</ref>, nen persisken sultan uut [[Shiraz]] in süüd-Iran.<ref>Hastings, James (2003) ''Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24'', Kessinger Publishing, p. 847</ref> Geleyrden meynet dat de Swahili de verhalen oaver arabisken of persisken oorsprung versünnen hadden üm öäre oaverhearsking good te küren.<ref>[https://www.britishmuseum.org/pdf/SwahiliCoast_TeachersNotes.pdf British Museum. "The wealth of Africa The Swahili Coast."] Bekeaken up 7 June 2017.</ref><ref>[https://www.thoughtco.com/swahili-culture-guide-171638 K. Kris Hirst. "Swahili Culture Guide – The Rise and Fall of Swahili States."] 12 February 2017. Bekeaken up 10 juni 2017.</ref> Vanaf et 10. jårhunderd begünden de heyrskers van Kilwa med groute moskeen te bouwen un koaperen münten te gebruken.<ref>[https://books.google.com/books?id=kVwhcDDhHQkC&printsec=frontcover Nicolini, Beatrice and Watson, Penelope-Jane (2004). ''Makran, Oman, and Zanzibar'', Volume 3 van Islam in Africa, BRILL, p. 62] ISBN 90-04-13780-7.</ref> [[File:British Museum Kilwa pot sherds.jpg|thumb|Potskarven uut et [[Sultanaat van Kilwa]], sticht in et 10. jårhunderd döär den [[Persen (volk)|persisken]] sultan [[Ali ibn al-Hassan Shirazi]].]] De Swahili makeden van Mombasa ne belangryke havenstad. Se begünden te handelen med eaven wyderup liggende stadståten un kommerciäle steades in Persie, Arabie, un selvs India.<ref>[https://books.google.com/?id=6u3CRDloG-YC&pg=PA22 Alsayyad, Nezar. "Hybrid Urbanism." Greenwood Publishing Group, 30 maert 2001.] ISBN 978-0-275-96612-6.</ref> Teagen de 15. eyw köäm den [[Portugal|portugeesken]] reisiger [[Duarte Barbosa]] in Mombasa. Hee skreav dat "et ne steade is med vöäle verkeyr un nen goden haven wår as altyd meanige soorten kleine skeypkes un groute skeypen ligget, wårvan der vöäle vanuut Sofala koamet un anderen uut Cambay un Melinde un anderen dee når et eiland Zanzibar seilet."<ref>[https://books.google.com/?id=-3CPc22nMqIC&pg=PA24Ali, Shanti Sadiq. "The African Dispersal in the Deccan." Orient Blackswan, 1996. ISBN 978-81-250-0485-1.]</ref> Do as in de 17. eywe de Omani-arabyren de Swahiliküste innöämen, wör de [[Arabiske slavenhandel]] uutbreided ümdat de plantages in [[Oman]] un [[Zanzibar]] voord-an meyr warkkracht nöydig warren.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)]". ''Encyclopædia Britannica'' Online.</ref> Anvangelik köämen de handelslüde vöärnamelik uut Oman, mär later vöäle uut Zanzibar (so as [[Tippu Tip]]).<ref>[https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast]. ''National Geographic''.</ref> Dårby begünden de portugeysken slaven te koupen van de Omani un Zanzibari, do as de britten uutskeidden med de transatlantiske slavenhandel. Et [[Swahili]], ne bantuspråke med leynwöörde uut arabiske, persiske un andere ousterske un süüdasiastiske streaken (en inmiddels ouk engelsk), wör uuteindelik de ''[[lingua franca]]'' vöär handel tüsken de verskillende volker. Vöär hunderden jåren was de keniaanske küste ne belangryke steade vöär handelslüde un untdekkingsvöärders. In [[1414]] köäm den [[Volksrippebliek China|chineesken]] handelsreisiger [[Zheng He]] uut de [[Ming-dynasty]] når de oust-afrikaanske küste tydens syne lätste [[Skatreisen|skatreise]].<ref>[https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html PBS.org. "Ancient chinese explorers."] Bekeaken up 12 oktober 2015.</ref> Veerentachtig jår later, in [[1498]], köäm den portugeesken untdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]] in [[Malindi]]. ===Britsk Kenia (1888–1962)=== [[File:Africa 1909 16a.png|thumb|[[Britsk Oust-Afrika]] in 1909]] Et koloniale verleaden van Kenia begint by et uprichten van nen [[Düütske Ryk|düütsken]] beskarmståt oaver et küstbesit van de Sultan van Zanzibar in [[1885]], wårnå in [[1888]] de [[Keiserlike Britske Oust-Afrikaanske Kompany]] der oaverhen köäm. Düütskland gavven de küstgebeden an Grout-Britannie in [[1890]] üm keiserliken stryd te vöärkoamen. Kört dårup wör de [[Ugandeeske Spoarlyne]] döär et land legd. Van [[1890]] töt [[1900]] vöchtden een paar volker teagen de spoarlyne, med name de [[Nandi (volk)|Nandi]] under anvoring van ''[[Orkoiyot]]'' [[Koitalel Arap Samoei]]. Toch güngen de britten der med voord-an. De ''Nandi'' warren de eyrsten dee in een reservaat estöäken wörden üm se van de spoarlyne weg te holden. Vöär dee spoarlyne haalden de britten en flink antal vaklüde uut [[India]].<ref>R. Mugo Gatheru (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, ISBN|0-7864-2199-1</ref> See un öäre nåkoamelingen stichtden de noch altyd kenmarkend indiaske gemeynskappen in Kenia, so as de Ismaili-moslims un [[Sikh]].<ref>[http://orvillejenkins.com/profiles/sikh.html Orvillejenkins.com. "Sikh."] Bekeaken up 16 april 2010.</ref> By den anleg van et spoar döär [[Tsavo]] wördden tüsken de 28 un 31 spoarwarkers greapen döär twey [[leywe|leywen]] dee bekend ståt as de [[Männeslachters van Tsavo|Manslachters van Tsavo]]. Volgens de verhalen warren de deers sou'n probleem dat selvs Heyr Salisbury, de domålige Eyrste Minister, et ankaartden vöär et britske [[Hougerhuus]]. Do as den [[Eyrsten Wearldoorlog]] uutbröäk in [[1914]], slöäten de guvernöörs van [[Britsk Oust-Afrika]] un [[Düütsk Oust-Afrika]] een wåpenstilstand üm de junge kolonys uut de stryd te holden. [[Paul von Lettow-Vorbeck| Luitenant Kolonel Paul von Lettow-Vorbeck]] leidden et lokale düütske leager, vastbeslöäten üm so vöäle möägelik engelske besittingen in handen te krygen. Sunder hülpe vanuut Düütskland lükkeden et em töt et ende van den oorlog ne suksesvulle [[guerillaoorlog|guerillastryd]] te voren, döär te leaven van de natüür un innöämene britske vöärråden. Pas veerteen dage nå et underskryven van de wåpenstilstand in [[1918]] gavven Von Lettow-Vorbeck sik oaver. Hee was do al in [[Noord-Rodesie]] (et hüdige Zambia). [[File:Kurve bei Mombasa.jpg|thumb|upright=1.35|The [[Kenia–Ugandalyne]] by [[Mombasa]], rund 1899.]] Üm Von Lettow-Vorbeck achternå te sitten, löäten de britten et [[Britsk Indiske Leager]] oaverkoamen vanuut [[Britsk Raj]] in [[India]]. Mär se hadden unmündig vöäle draegers nöydig üm alle vöärråden te voot depe et land in te krygen. Dårup wör et [[Draegerkorps]] uprichted un 400.000 afrikanen uproupen. Uutendelik leidden dat under de afrikanen töt meyr selvbewüstheid un arger oaver öäre behandeling. In 1920 wör de Oust-Afrikaanske Beskarmståt in ne kolony ümsat un når Kenia ümnöömd. In de eyrste hälvte van de 20. eyw wördden de binnenlandse houglanden untgünnen döär britske un andere europeeske buren, dee ryke wördden an [[koffy]]- un [[tea]]-plantages.<ref>[https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html "We Want Our Country"]. ''Time''. 5 November 1965.</ref> (Eyne beskryving van disse tyd van verandering döär de ougen van nen kolonist is ''Uut Afrika'' van [[Daenemarken|daenske]] skryvster Barones Karen von Blixen-Finecke, uutgeaven in [[1937]].) Teagen de jåren '30 van de 20. eyw woanden der ungeväär 30.000 blanke kolonisten in et gebeed. See kreagen politiken invlood döärdat se bydröägen an de marktekonomy. Toch woanden der al meyr as ne miljoon stamleyden van et [[Kikuyu (volk)|Kikuyu-volk]] in de binnenlandse houglanden. Ümdat dee as rundtrekkende buren leavden, makeden se nit up Europeeske wyse anspråke up et land. Üm de eygene belangen te beskarmen, verböäden de kolonisten et verbowen van koffy, voorden ne hüttenbelasting in un de landlousen kreagen stöädigan minder land toweysen as uuttuusk vöär et wark wat se leyverden. Dårup tröäken der machtige grupen lüde richting de steaden. Teagen de vyvtiger jåren woanden der rund de 80.000 blanke kolonisten in Kenia.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=R-r3g6OdLEUC&pg=PA28 Kenya]''". Matthew Firestone (2009). p. 28. ISBN|1-74104-773-0.</ref> Tydens de [[Tweyde Wearldoorlog]] was Kenia ne vöärname brunne van mankracht un vöärråden vöär et Vereynigd Köäninkryk. Ouk in Kenia selv wör der vöchten, tüsken de Allieerden un [[Köyninkryk Italie|italiaanske]] trupen, doo as dee lätsten tüsken 1940 un 1941 Kenia binnenvöllen. [[Wajir]] un [[Malindi]] wördden ouk bombardeerd. Do as de britske [[Köäninginne Elizabeth II|Princesse Elizabeth]] un öären man [[Prins Philip]] up vakanty warren in Kenia in [[1952]], köäm öären vader [[Köänink George VI]] uut de tyd. De junge princesse güng medeyne når huus un wör een jår later kroned töt Köäniginne Elizabeth II.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html Vickers, Hugo. "Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen." The Daily Telegraph, London.] Bekeaken up 29 januari 2012.</ref> ===Mau Mau-upstand=== [[File:Statue of Dedan Kimathi Nairobi, Kenya.jpg|thumb|Standbeald van [[Dedan Kimathi]], nen keniaansken upstandsleider van et [[Mau Mau]]-leager wat as teagen et britske koloniale systeem vöcht.]] Tüsken oktober 1952 un december 1959 was der upröör in Kenia vanweage de Mau Mau-upstand teagen britske oaverhearsking. Leaden van de Mau Mau, ouk bekend as et keniaanske land- un vryheidsleager, höyrden vöäral by de Kikuyu-stamme. Den guvernöör vröäg britske un afrikaanske trupen an, wårunder de [[Köäninglike Afrikaanske Skütterye]]. De britten startden underdrükkingsveldtochten. In mei 1953 nöär Generaal Sir George Erskine de leiding as leagerleider van koloniale strydkrachten, med persöynlike goodköäring van [[Winston Churchill]].<ref>Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.</ref> Med et gevangenneamen van Warũhiũ Itote (ouk bekend as [[Generaal China]]) up 15 january 1954 un de dårup volgende undervråging kreagen de britten beater insicht in de Mau Mau-organisaty. Under de name Operaty Anbeald beleagerden de britten up 24 april 1954 Nairobi. De besetters wördden döärelichted un anhangers van de Mau Mau når [[gevangenkamp]]en stüürd. Vöär de oaverwinning was de Home Guard et belangrykste leagerunderdeyl, ümdat et bestünd uut afrikanen dee as trow an de krone warren un nit uut butenlanders so as et [[Britse Leager]] of de Köäninglike Afrikaanske Skütterye. Teagen et ende van den upstand had de Home Guard 4686 Mau Mau ümmebracht, wat 42% van alle upstandelingen was. Et grypen van [[Dedan Kimathi]] up 21 oktober 1956 in [[Nyeri]] gavven den döärslag vöär et verslån van de Mau Mau. In disse tyd güng et beleid vöär landtowysing flink up de sküppe. Et belangrykste hyrin was et Swynnertonplan, wårmed kroongetrowe lüde ne beloaning kreagen un Mau Mau-anhangers straffed wördden. ===Unafhanglikheid=== [[File:Jomo Kenyatta.jpg|thumb|upright|left|[[Jomo Kenyatta]], den eyrsten president un stichter van Kenia.]] De eyrste direkte verkesingen vöär inheymske kenianen vöär den Wetgeavenden Råd wördden in [[1957]] hölden. Undanks de hoape van de britten up winst van 'gemåtigde' lokale rivalen, was et de [[Keniaansk Afrikaanske Nationale Uny]] (KANU) van [[Jomo Kenyatta]] dee ne regeyring vörmden. De Keniaanske Kolony un de Keniaanske Beskarmståt köämen beide te ende up 12 december [[1963]], do as unafhanglikheid oaver heyl Kenia uutspröäken wör. Et Vereynigd Köäningryk gavven de suvereiniteit oaver. Up etselvde ougenblik dead ouk den sultan van Zanzibar afstand van alle anspråke up et land, so dat Kenia geheyl unafhanglik was.<ref>Roberts-Wray, Kenneth. "Commonwealth and Colonial Law". Stevens, London. 1966. p 762.</ref> Precys een jår later, up 12 december [[1964]], wör Kenia ne republyk under de naam "Republik Kenia". Tegelyke vöcht et keniaanske leager de [[Shiftaoorlog]] teagen de etniske [[Somali (volk)|somaliske]] rebellen in de Noordelike Grensstreake, dee as sik wullen afsplitsen un bie an [[Somalie]] höyren wullen.<ref>Bruce Baker, ''Escape from Domination in Africa: Political Disengagement & Its Consequences'', (Africa World Press: 2003), p.83</ref> Ne wåpenstilstand under de naam Arusha Memorandum wör underskreaven in oktober [[1967]], mär et bleav noch töt 1969 unrüstig.<ref>Hogg, Richard (1986)."The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya." Africa: Journal of the International African Institute. Vol 56, is 3. p 319–333. jstor 1160687. Doi 10.2307/1160687.</ref> Üm wydtere invasys te untmodigen underskreav Kenia een verdeadigingsoavereynkumst med [[Ethiopie]] in 1969, den as noch altyd in stand is.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1992/BHK.htm Globalsecurity.org (1992). Pike, John. "Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya."] Bekeaken up 16 april 2010.</ref> === Den eyrsten president van Kenia === Med et uutroupen van den Republik Kenia up 12 deccember 1964 wör [[Jomo Kenyatta]] köäsen as president.<ref>[https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html Kenyaun.org (archiveerd). "Kenya at the United Nations." Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations (2002).] Archivdåtum: 8 juni 2009. Bekeaken up 15 february 2010.</ref> Under Kenyatta breiden sik [[umkeuperieje|ümköypbårheid]] rap uut in de regeyring, openbåre deensten un sakenwerld. Kenyatta un syne family verrykeden sik med de groutskeypske ankoup van vastgood. Med öäre ankoupen in centraal-Kenia, de [[Riftvallei]] un de küstprovincys kreagen se vöäle hellige landlose kenianen teagen sik. Syne family versköäl sik achter syn presidentiäle amt üm wettelike un administrative obstakels te ümseilen. De Kenyatta's investeerden flink in de hotellerye. Kenyatta selv was eygener van et Leonard Beach Hotel.<ref>Boone, Catherine. April 2012. "Land Conflict and Distributive Politics in Kenya. African Studies Review. vol 55, is 1. p 75–103. Doi 10.1353/arw.2012.0010. ISSN 0002-0206. hdl 2152/19778}}</ref> Kenyatta bleav president töt synen doud up 22 augustus 1978.<ref>Ndegwa, Stephen N. 1999. "Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review). Africa Today. vol 46, is 2. p 146-148. doi 10.1353/at.1999.0008. ISSN 1527-1978.</ref> [[Daniel arap Moi]] volgden em up. ===Moi-tyd=== Van [[1978]] töt [[2002]] was Daniel Arap Moi president. By verkesingen in [[1979]], [[1983]] (Vervroogde verkesingen) un [[1988]] had den president gin enkele teagenstand. De grundwet skreav ouk mär eyne partye vöär. De vervroogde verkesingen van 1983 warren een gevolg van nen mislükkeden ståtsgreap up 2 augustus [[1982]]. [[File:Moi and Bush.jpg|thumb|[[Daniel arap Moi]], Kenia's tweyden president med [[George W. Bush]] in [[2001]]]] Den mislükkenden ståtsgreap was upesat döär ne laegereplaatsden medwarker van de [[luchtmacht]], suldåt [[Hezekiah Ochuka]]. Hee wör vöäral hülpen döär andere medwarkers van de luchtmacht. Al rap wör den ståtsgreap afkapped döär trupen under leiding van leagerleider [[Mahamoud Mohamed]], nen veteraan uut et somaliske leager. <ref>[https://books.google.com/books?id=3MctAQAAIAAJ Nyamora Communications Limited (1992). "Society". p 12.]</ref> Under andere et gewone leager, de paramilitaere polity un later ouk de gewone polity warren der by. In den nåsleap van de [[Garissaslachting]] van [[1980]] begüngen in [[1984]] keniaanske trupen de [[Wagallaslachting]] teagen dusenden börgers in [[Gråfskap Wajir]]. Pas in [[2011]] wör der een formeel undersöök inricht.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001 BBC. "Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe." Skreaven up 14 november 2013. Bekeaken up 11 february 2011.</ref> By de verkesingen van 1988 wördden et ''mlolongo''-systeem invoord, wårby as stemmers sik in ne lyne achter öär favorite kandidåt musten upstellen, in steyde van med anonyme stembiljetten.<ref>[https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Harden, Blaine (25 February 1988). "Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election"]. ''[[The Washington Post]]''.</ref> Vöär vöäle lüde was dit et deeptepünt van een slim undemokratisk regime. Et leidden töt wydverbreid protest vöär bywarking van de grundwet. In de jåren dårup güngen verskeidene klausules up de sküppe, so as denne wårin as mär eyne politike partye möäg.<ref>[https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html (archiveerd) Moreno, Pedro C. Handbook on Religious Liberty Around the World. 'Kenya'. The Rutherford Institute. Charlottesville, VA.]</ref> ===Meyrdere partyen un ende van et tydpark-Moi=== Nå 26 jår as eynpartyståt wör Kenia in [[1991]] nen meyrpartyenståt. Up den 28. oktober [[1992]] untbünd Moi et parlement, vyv månd vöärdat syne presidentstyd der up sat. Dårdöär begünnen de verkesingsvöärbereidingen vöär et parlement un de president. Up den 7. december 1992 must et geböären, mär et wör uutesteld tÖt 29 december. Nöäst de hearskende KANU-partye warren der nu ouk andere partyen, so as et [[Forum vöär Herstel van de Demokraty]] in Kenia un FORD Asili. De verkesingen wördden kenmarked döär groatsköälige intimidaty van teagenstanders un lastigvallen van verkesingsbeambten. Et resultåt was ne ekonomiske krisis, hülpen döär etnisk gewald dat uutbröäk ümdat de president wör verdacht van knoien med de verkesingsresultåten üm selv an de macht te blyven.<ref>Keith, Kyle. Politics of the independence of Kenya. 1999, Macmillan. ISBN 978-0333720080.</ref> Toch was disse verkesingsrunde een kantelpunt vöär Kenia, ümdat hyr et ende van Moi syn leiderskap un de oaverhearsking van de KANU begün. Anvanglik bleav Moi an de macht, med [[George Saitoti]] as underpresident. De KANU bleav an de macht med 100 seatels, mär verlöär der 88 an de ses andere partyen. {| class="wikitable" |'''Runde 1 (29 december 1992): uutslage''' |'''Telling''' |- |Antal registreerde keesgerechtigden |7,900,366 |- |Stemmers |5,486,768 (69.4%) |- |Blanco of verkeyrd invülde stembiljetten |61,173 |- |Good invüld |5,425,595 |} {| class="wikitable" |'''Runde 1: Seatelverdeyling''' | colspan="3" | |- |'''Politike gruup''' |'''Totaal''' |- |Kenya African National Union (KANU) |100 |- |Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Kenya) |31 |- |Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Asili) |31 |- |Democratic Party (DP) |23 |- |Kenya Social Congress (KSC) |1 |- |Kenya National Congress (KNC) |1 |- |Party of independent Candidates of Kenya (PICK) |1 |} In de nåsleap van de partyverkesingen van 1992 köämen 5000 lüde ümme un noch es 75.000 rakeden untheymd.<ref>[http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo Irinnews.org. "Clashes, elections and land - church keeps watch in Molo".| Skreaven up 19 juli 2007.] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> In de dårupvolgende vyv jåren wördden vöäle polityke verbunden esmeadet in de anloup når de nye verkesingen. In [[1994]] köäm Jaramogi Oginga Odinga uut de tyd un verskeidene koalitys slöäten sik an by syne FORD Kenya-partye. De nye partye nöömden sik de National Democratic Alliance (Nationaal Demokratisk Verbund). Lüde in disse partye kunden et nit eyns worden. Dårup vörmden [[Richard Leakey]] in [[1995]] de Safina-partye, mär den wör uut de verkesingen eweyrd töt 1997.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176 BBC.com. Kenya profile. Skreaven up 31 januåry 2018.] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> In 1996 veranderden KANU de grundwet wårdöär Moi noch ne ekstra tyd president möcht weasen. Moi löät sik herkesen un wün ne 5e termine in [[1997]].<ref>[https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm|title=Kenya crawfurd.dk. "History Timeline - historic overview of Kenya, Africa".] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> Synen winst wör stark bekritiseerd döär syne gröätste teagenstanders [[Mwai Kibaki|Kibaki]] un [[Raila Odinga|Odinga]].<ref>Anderson, David M. (2003). "Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era". African Affairs, vol 102, is 407. p 331–342.</ref> Nå synen winst kun Moi grundwettelik nit meyr meddoon an de verkesingen. Vanaf et begin van [[1998]] probeerden Moi de volgende verkesingen te stüren, so dat [[Uhuru Kenyatta]] in [[2002]] president sul worden.<ref>[http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ Africanews.com. "A look at Kenya's elections history since independence in 1964." Skreaven up 25 november 2017.] Bekeaken up 29 januåri 2019.</ref> ===President Kibaki un de weg når ne nye grundwet=== [[File:Nairobi Kibera 04.JPG|thumb|Uutsicht up [[Kibera]], de gröätste [[sloppenwyk]] in Afrika]] Moi syn plan üm Uhuru Kenyatta as syn upvolger te krygen mislükkeden. [[Mwai Kibaki]] un syne opposity-verbund et Nationale Reagenboagverbund ([[National Rainbow Coalition]]) wör den nyen president. Volgens Anderson (2003) meldden lokale un internationale wachters dat de verkesingen eyrlik un sunder inmenging verlöäpen. Et leak een kantelpunt vöär Kenia's demokratisering. In 2005 verwörpen de Kenianen een plan üm de unafhanglikheidsgrundwet van 1963 te vervangen.<ref>[http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas Cmi.no. "Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution." Chr. Michelsen Institute.] Bekeaken up 13 mei 2016.</ref> Et resultaat was dat de verkesingen van 2007 volgens de olde grundwet verlöypen. Kibaki wör herköäsen in een slim ümstreyden verkesingsverloup wat uutmundden in de [[Keniaanske Krisis van 2007]], med politik un etnisk gewald. Anleiding warren anklachten van de vöärnaamste teagenstander, Raila Odinga, den as beweyrden dat der med de uutslagen esjumeld was un hee selv eygenlik president must weasen. By de rellen köämen 1500 lüde uut de tyd un noch es 600.000 wördden untheymd, wårmed et de slimste upröär in de keniaanske geskedenis was. Üm wydter bloodvergeten te vöärkoamen beslöäten Kibaki un Raila samen te warken. Den lätsten wör do Eyrste Minister.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm BBC.co.uk. "Deal to end Kenyan crisis agreed". 12 april 2008.] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> In juli van 2010 güng Kenia samenwarken med andere oust-afrikaanske landen üm de nye Oust-Afrikaanske Deylmarkt te vörmen.<ref>[https://web.archive.org/web/20181211145446/https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701 Reuters.com. "FACTBOX-East African common market begins". Skreaven up 1 juli 2010.] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> In augustus van 2010 höld Kenia een referendum wårup ne nye [[Grundwet van Kenia|keniaanske grundwet]] uutskreaven wör. Macht van de president wör an banden legd un de centrale regeyring upheaven. ===upheaving van de regeyring un verdeyling van de macht=== Nå anname van de nye grundwet wör Kenia ne presidentiele representative demokraty, wårby as de president van Kenia beide ståtshöyvd, regeyringsleider is. Ouk wör der ne meyrpartyenstelsel insteld. In de grundwet steyt under meyr dat de uutvorende macht by et uutvorende deyl van de regeyring ligt under anvoring van de president den as ouk kabinetsvöärsitter is. Et kabinet besteyt uut lüde van buten et parlement. Wettelike macht ligt uutslutend by et [[Keniaanske Parlement]]. Et rechterlike apparaat is unafhanglik van de beide instantys. In 2011 stüürden Kenia trupen når Somalie üm te vechten teagen [[islam]]itiske terröörgruup [[Al-Shabaab]]. [[File:Secretary Kerry Jokes About HIs Height Standing With Kenyan President Uhuru Kenyatta at the State House in Nairobi (28534132883).jpg|thumb|Keniaanske president [[Uhuru Kenyatta]] med den amerikaansken ståtssekretåris [[John Kerry]] up [[22 augustus]] 2016]] Do as halverweage [[2011]] vöär et tweyde jår te weinig reygen völ, kreag Kenia te maken med de slimste dröygte un dårupvolgenden hunger in 60 jår. Vöäral de noordwestelike [[gråfskap Turkana]] wör slim tröffen.<ref>[https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104173650/https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 Kbc.co.ke]. (Archiveerd). "Red Cross Warns of Catastrophy in Turkana". Koech, Dennis. Skreaven up 4 januåry 2012.] Bekeaken up 7 August 2011.</ref> Lokale skolen wördden der selvs ümme slöäten.<ref>[http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 Indcatholicnews.com. "Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana." Skreaven up 28 july 2011.] Bekeaken up 7 augustus 2011.</ref> Begin 2012 wör den krisis oaverwünnen döär erichte noudhülpe. hülpbedryve deaden öäre hülpe verleggen når weaderupbow, döär under meyr irrigatykanalen te graeven un söäde uut te deylen.<ref>[https://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html Gettleman, Jeffrey (3 februåry 2012) "U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain]. ''The New York Times''.</ref> In 2013 had Kenia syn eyrste algemeyne verkesingen nå den nyen grundwet. Uhuru Kenyatta wün in een slim betwiste uutslag, wårup den teagenstander, Raila Odinga, ne petity uutskreav. Den keniaansken Hougen Råd höld vaste an de oorsprunglike verkesingsuutslage un Kenyatta wör president, med [[William Ruto]] as underpresident. In [[2017]] wün Uhuru Kenyatta syn tweyde ambstyd. Weaderümme wör den uutslag betwyfeld döär Odinga, den as der med når et Hougere Rechtshov güng. Hee klaagden de verkesingskommissy an vöär misbestüür van de verkesingen, un Kenyatta vöär sjummelen. Et Hougere Rechtshov güng der in med un verklården de uutslagen ungeldig.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court The Guardian. Burke, Jason. "Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay". Skreaven up 25 oktober 2017.] bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> Med disse beslissing gavven et Hougere Rechtshov an dat se öäre unafhanglikheid seriöös nöämen.<ref>[https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law idlo.int. "Kenya court decision demonstrates respect for rule of law".] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> Dårnå höld Kenia ne tweyde verkesingsrunde, wår as Uhuru Kenyatta toch wün, ümdat Raila nit med wul doon vanweage unregelmåtigheden.<ref>[https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes Standardmedia.co.ke. "President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election".] Bekeaken up 29 januåry 2019</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html. New York Times. "President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election".] Bekeaken up 29 januåry 2019.</ref> ==Landskap un klimaat== [[File:Un-kenya.png|thumb|Kaarte van Kenia.]] [[File:Koppen-Geiger Map KEN present.svg|thumb|Klimaatkaarte van Kenia.]] Med 580.367 km²<ref>[https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html Central Intelligence Agency. The World Factbook. "Kenya". 2012.] Bekeaken up 28 mei 2013.</ref> is Kenia et söävenenveertigste land van de wearld wat uppervlakte angeyt. Et ligt tusken de 5° noord- un süderbreydte un 34° un 42° outsterlängde. Vanaf de küste an den Indisken Oceaan klimt et land geleidelik up töt de houglanden in et binnenland. De houglanden wordet döärsneyden döär de [[Riftvallei]], med up et ousten dårvan ne vrüchtbåre streake. De keniaanske houglanden sint eyne van de beste landbouwstreaken van Afrika.<ref>Central Intelligence Agency. The World Factbook. Potomac Books, Inc. 2010. ISBN 978-1-59797-541-4. p 336.</ref> In de houglanden ligt ouk et höygste punt van Kenia un de eyn-nå-höygste top van et wearlddeyl: De [[Kenia (barg)|Barg Kenia]], med 5199 meater. Vanuut et süden van Kenia is de [[Kilimanjaro]] (5895 meater) in [[Tanzania]] te seen. ===Klimaat=== Kenia is tropisk an de küste, gemåtigd in et binnenland un dröyge in et noorden un noordousten. Der is et heyle jår döär vöäle sünnenskyn un de lüde loupet et heyle jår in summerske kleyder. Meysttyds is et in et binnenland höygerup 's nachtes un 's morgens kuul. Et 'lange reygen'-seisoon duurt van maert/april töt mei/juni. Et 'körte reygen'-seisoon duurt van oktober töt november/december. Mangs is de reygen heavig. Vake valt et 's middags of 's åvends. Tydens de tropiske reygentyd blivt de temperatuur houge. Et heytst is et tüsken februåri un maert, as de lange reygentyd anvangt. Et köldst is et tüsken juli un halv augustus. [[File:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|thumb|Ne giraffe in [[Nationaal Park Nairobi]], med et stadsansicht van Nairobi der achter]] {|class="wikitable" style="text-align:right;" |+ style="font-size:110%" | Döärsneyde jårtemperaturen !colspan="2" style="text-align:left;"| Stad ! Höygte (m) !! Max (°C) !! Min (°C) |- |align="left" | Mombasa | style="text-align:center;"| <small>küststad</small> | 17 || 32.3 || 23.8 |- |align="left" | Nairobi | style="text-align:center;"| <small>höyvdstad</small> | 1,661 || 25.2 || 13.6 |- |align="left" | Kisumu | style="text-align:center;"| <small>stad an een mear</small> | 1,131 || 31.8 || 16.9 |- |align="left" | Eldoret | style="text-align:center;"| <small>stad in et Riftdal</small> | 2,085 || 23.6 || 9.5 |- |align="left" | Lodwar | style="text-align:center;"| <small>noordelik platteland</small> | 506 || 34.8 || 23.7 |- |align="left" | Mandera | style="text-align:center;"| <small>noordelik platteland</small> | 506 || 34.8 || 25.7 |} ===Deers=== Een flink deyl van Kenia is vöärbestemd vöär wilde deers, med inbegrip van de [[Masai Mara]]. Dår vindet alle jåren tüsken juni un september den [[Grouten Trek]] plaats, wårby as oaver de 1 miljoon [[gnu]]s un 200.000 [[zebra]]'s de [[Mara (rivyr)|Mararivyr]] oaversteaket.<ref>[https://web.archive.org/web/20160612175545/http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/ National Geographic.com. "Wildebeest Migration". Skreaven up 19 januåri 2012.] Bekeaken up 13 mei 2016.</ref> In ne vöärtgånde beweyging med de klokke med loupet de deers 2900 km van de eyne voder- un watersteyde når den volgenden, tüsken de [[Serengeti]] in [[Tanzania]] un de Masai Mara in Kenia. Dit spektakel leyvert vöäre inkomsten uut et [[tourisme]] up. ==Ekonomy== [[File:Kenya Export Treemap.jpg|thumb|upright=1.6|Ne verholdingskaarte van Kenia's uutvoor.]] Kenia's algemeyne ekonomy is de lätste teentallen jåren flink egrööid, vöärnamelik döär groute weagenbowprojekten. Vöäle van disse grööi kümt van geld wat eygenlik bestemd was vöär gewone kenianen. Mär döär erichte fiskale un monetäre måtregelen un misbestüür, [[umkoperieje|ümköyperye]], wegslusen van publike fundsen un een slecht warkend rechterlik apparaat, belandt der weinig van de geldelike stüt by de gewone lüde un lokale underneamers in de knippe. In [[2014]] wör et land upny skatted un versköäv et Bruto Inlandsk Produkt når de ståtus van laege-töt-döärsneyde inkoamens. Kenia hevt ne Menskelike Untwikkelings Index (MUI) van 0,555 un steyt dårmed up de 145. van de 186 in de wearld. In [[2005]] must 17,7% van kenianen sik redden med €1,12 up nen dag. In [[2017]] stünd Kenia 92. in de handelsgemaksindex van de wearldbanke, teagenoaver 113. in 2016 (up 190 landen).<ref>[http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya doingbusiness.org. "Doing Business in Kenya – World Bank Group".] Bekeaken up 14 januåry 2017.</ref> De belangrykste, mär ouk slim underuntwikkelde un inefficiente handelstak is de landbow. Hyrin warket 75% van de lüde, teagenoaver 3% in [[untwikkelde landen]]. Kenia wördt vake anedüdet as ne ''grensmarkt'' of mangs [[upkoamende markt]], mär höyrt nit by de slechtst untwikkelde landen. De ekonomy is flink uutebreidet, vöäral döär tooneamend tourisme, höyger underwys un [[telekommunikaty]], as ouk gode landbowresultåten nå de dröygte. Dat lätste med name in de vöärname [[tea]]-industry. In [[2007]] grööiden Kenia's ekonomy med meyr as 7% un losden et land vöäle skulden af. Nå de anevöchtene presidentsverkesingen van december 2007 slöäg dit dramatisk ümme un vervöl et land in chaos. Telekommunikaty un financieel wark ümvattet nu 62% van et BIP. 22% van et BIP kümt noch altyd uut de unstabile landbow, wårin as noch 75% van et warkvolk warket (een kenteaken van underuntwikkelde ekonomyen wår as noch gin [[voodselseakerheid]] is - een belangryke grund vöär ekonomisken grööi). Een klein deyl van de bevolking müt et hebben van voodselhülpe.<ref>[https://web.archive.org/web/20160610135707/https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance usaid.gov. "Food Assistance Fact Sheet – Kenya".] Bekeaken up 13 mei 2016.</ref> Industry un fabrikswark vörmet de kleinste sektor, med 16% van et BIP. In deensten un maakindustry warket mär 25% van et warkvolk, mär se leyvert 75% van et BIP.<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf Library of Congress: Federal Research Division. "Country Profile: Kenya". Skreaven in juni 2007.] Bekeaken up 23 april 2011.</ref> Kenia voort jårliks oaver de €350 miljoon uut an linnengood. Vöäle vrogere ståtsbedryve, so as de buten bedryv weasende Kenya Post and Telecommunications company, wördden privatiseerd. Dit tröäk nen machtigen houp private investering an, wårdöär as et hüdige [[Safaricom]] rechtevoort eyne van de suksesvulste bedryve in Oust-Afrika is. [[File:Kenya, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|upright=1.6|Kenia's trends in de Menskelike Untwikkelings Index van 1970 töt 2010.]] In maert [[1996]] vörmden de presidenten van Kenia, Tanzania un Uganda med mekander de [[Oust-Afrikaanske Gemeynskap]] (OAG). De OAG wil tariven un douanehandelingen lyktrekken un samenwarken an vrye döärgang vöär inwoaners un beatere weagen. In maert 2004 teakenden de drey landen een handelsverdrag. ===Tourisme=== [[File:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|thumb|[[Nationaal Park Amboseli]]]] [[File:Tsavo east panorama.jpg|thumb|[[Nationaal Park Oust-Tsavo]]]] Nå de landbow is tourisme de gröätste brunne van butenlandsk inkoamen.<ref>de Blij, Harm. The World Today: Concepts and Regions in Geography 4th edition. Wiley Publishing: Hoboken, NJ</ref> Verantwoordelik vöär de informatyvöärsening vöär et tourisme is et Kenya Tourism Board.<ref>[https://web.archive.org/web/20170219014534/http://ktb.go.ke/ Kenya KTB.go.ke. Tourism Board. Bekeaken up 2 maert 2017.]</ref> De vöärnaamste touristentrekkers sint fotosafari's döär de 60 nationale parken un wildreservaten. Andere trekkers sint de Groute Trek van de gnus in de [[Masai Mara]], wat te book steyt as et söävende wearldwunder, historiske moskeen un forten uut de koloniale tyd so as by [[Mombasa]], [[Malindi]] un [[Lamu]]. Dårnöäst is Kenia geleevd üm de wydske landskappen so as de witte töppe van de [[Kenia (barg)|Barg Kenia]], et groute [[Riftdal]], teavelden van [[Kericho]], koffyplantages van [[thika]] un et uutsicht up de [[Kilimanjaro]] vanuut et süden.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Kenya-TOURISM-TRAVEL-AND-RECREATION.html NationsEncyclopedia.com. "Tourism, travel, and recreation - Kenya - area".] Bekeaken up 2 maert 2017.</ref> Wydters hevt Kenia uutstrekkede stranden an de [[Swahiliküste]] an den Indisken Oceaan. Et gröätste andeyl touristen kümt uut [[Düütskland]] un et [[Vereynigd Köäningryk]]. See trekket meyst up de stranden un wilparken. ===Landbouw=== Lanbow is de eyn-nå-grötste bydraeger an et keniaanske Bruto binnenlandsk produkt (BBP), nå de deenstensektor. In 2005 was landbouw, med inbegrip van holtkap un viskerye, good vöär 24% van et BBP, vöär 18% van alle lounen un 50% van de uutvoorwinst. De belangrykste winstgewassen sint tea, blomen un planten un koffy. Tea un blomen un planten leyvert et meyste up van alle Kenia's uutvoor. Upbrengsten van belangryke voodselbrunnen as [[mais]] hangt stark af van et weader. As et mangs wat minder geyt, is et land deyls afhanglik van voodselhülpe. Byvöärbeeld in [[2004]] mislükkeden de ougst döär groute dröygte un satten 1,8 miljoon lüde sunder eaten.<ref>[https://web.archive.org/web/20160814052428/http://www.wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid wfp.org. "Drought leaves two million Kenyans in need of food aid". United Nations World Food Programme. Skreaven up 26 april 2005.] Bekeaken up 5 August 2016.</ref> Een internationaal samenwarkingsverband vöär undersöök når gewassen in halv-dröyge tropenlanden hevt med redelik sukses een paar buren hülpen üm [[oranje linsen]] te verbowen in steyde van mais, vöäral in de dröygere steydes. Oranje linsen köänet heyl good teagen dröygte un wilt best gröien in streaken wår jårliks minder as 650 mm reygen valt. Volgende projekten jaagden de handel in pöälenvrüchten an. Hyrby wör vöäral insat up et upbowen van handelsnetwarken un de afstand verkörten tüsken vrüchtenkweakers un tüskenhandelaars. Hyrmed steyg de lokale produktyprysen med 20 - 25% in Nairobi un Mombasi. Döär de vermarkting van de oranje linse köänet wat buren nu investeren in masjines as mobile telefoons un beatere grund un deers. In de vrüchtbåre houglanden verbowt se tea, koffy, sisal, chrysanten, mais un tarwe. Et is eyne van de meyst suksesvolle landbowstreaken van Afrika. In et halv-dröyge noordousten wördt der vöärnamelik med leavende deers ebuurd. In de laeger liggende deylen verbowt se [[kokosnoat|kokosnöäten]], [[ananas]] [[kasjewnöäten]], [[katoon]], [[sükerreed]], sisal un mais. Kenia hef noch gin sodöänige måte van efficienty un investeringen dat se voodselveiligheid köänet beden. In samengang med årmood (53% van de lüde leavet under de årmodegrense) sorget dit dat een flink deyl van de inwoaners regelmåtig hunger lidt un afhanglik is van voodselhülpe. Slechte weagen, een unbetrowbår spoarnetwark, verwårlousd waternetwark un vöäls te prysig luchtvervoor sorgt dervöär dat buren in dröyge un halv-dröyge deylen van et land öäre gewassen nit kwyt köänet. Dit was töt in 2011 noch so, wårup at et Roude Krüüs et hülpprogramma [[Kenyans for Kenya]] upsat.<ref>[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya]. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda.</ref> [[File:Kapsowar1.JPG|thumb|Burenland in Kenia]] Kenia's irrigatysektor is up drey wysen verdeyld: vöär kleine afneamers, centraal beheyrd publike irrigaty un private/kommerciele irrigaty. De kleine afneamers behelst alleyne warkende of grupen buren dee selv ouk water gebruket. Irrigeerd wördt der up eygene velden of grupsvelden van 0,1 töt 0,4 hektare grout. Der sint ungeväär 3000 kleine afneamers oaver ne totale uppervlakte van 47.000 ha. Dårnöäst hevt et land noch söäven groute, centraal beheyrde irrigatyprogramma's: in Mwea, [[Bura]], [[Hola]], [[Perkerra]], Westkano, Bunyala un Ahero. By mekander is dat ne uppervlakte van 18.200 ha med in döärsneyde 2600 ha per afneamer. Disse irrigatystreaken valt under de Nationale Råd vöär Irrigaty un sint good vöär 18% van alle irrigeerde land in Kenia. Groutskålige privaat beheyrde buurderyen beslåt 45.000 hectare, good vöär 40% van al et irrigeerde land. See gebruket hougwaerdige technology un leyvert gewassen van houge kwaliteit vöär de uutvoormarkt, med name blomen un grööntes.<ref>Republic of Kenya, Ministry of Water and Irrigation (2009) ''National Irrigation and Drainage Policy'':3–4.</ref> Kenia is de up twey nå gröätste uutvoorder van [[snydblomen]].<ref>[http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ Veselinovic, Milena. "Got roses this Valentine's Day? They probably came from Kenya". Edition.cnn.com. Skreaven up 16 maert 2015.] Bekeaken up 17 juli 2016.</ref> Ungeveyr de hälvte van Kenia's 127 blomenkweakers sittet rund et [[Naivashamear]], 90 kilometer noorwestelik van Nairobi. Üm den uutvoor te versnellen hevt de luchthaven van Nairobi ne aparte halle speciaal vöär den döärvoor van blomen un grööntes. ===Industry=== [[File:Orrling of Nairobi.jpg|thumb|300px|Et höyvdkantoor van de [[Kenya Commercial Bank]] in [[KENCOM House]] (rechts) in Nairobi.]] Al is Kenia een middellaege inkoamensekonomy, toch is fabrikswark good vöär 14% van et BBP. De gröätste industriäle centra sint [[Nairobi]], [[Mombasa]] un [[Kisumu]]. De belangrykste industryen sint voderverwarkingsbedryve so as grånmålers, beerbroweryen, sükerreedbreakers un makers van bruuksgoderen so as auto's. Up industriäle skåle doot se in Kenia cement maken.<ref>[http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ constructionkenya.xom. "Cement production keeps pace with growing demand". Skreaven up 5 september 2015.] Bekeaken up 13 mei 2016.</ref> Dårnöäst hevt Kenia ne öälyverwarkingsindustry, wår ruwe petröäly töt gebruukspetröäly vöär de lokale markt verwarked wördt. Dårnöäst is der ne gröiende informele sektor under de name ''jua kali'', wår up kleine skåle huusholdgoderen maked wordt, so as auto-underdeylen un landbowwarktügen.<ref>[http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm ilo.org. "Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises"]. Skreaven up 2 augustus 2005.] Bekeaken up 13 mei 2016</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160610135631/http://www.mygov.go.ke/?p=5038|archive- mygov.go.ke (Archiveerd). "Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation". Skreaven up 13 november 2015] Bekeaken up 13 mei 2016.</ref> Döärdat Kenia de lätste jåren anslöäten is by de African Growth and Opportunity Act (AGOA) van de amerikaanske regeyring, gröit de industry de lätste jåren rapper. Seyt at de AGOA in warking tröäd in 2000, steag de uutvoor van kleyder når de [[Vereynigde Ståten|VS]] van € 39 miljoon når € 242 miljoon in 2006. Andere wysen van stüt vöär de maakindustry sint under meyr de günstige belastingsmåtregels van de nye regeyring, wåründer et wegneamen van tariven up kapitaalbesit un andere ruwe materialen.<ref>[https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0. state.gov. "Kenya."] Bekeaken up 10 juni 2016.</ref> ===Vervoor=== Et land hevt een uutgebreid netwark van hardte un unverhardte weagen. Kenia's spoarlyne verbindet de havens un gröätste städen un löpt når et nåberland Uganda. Der sint 15 luchthavens med hardte banen. De döär China betaalde spoarlyne van Mombasa når Uganda güng lös in [[2017]], wårmed in 2019 al meyr as 2,7 miljoon lüde reisd hebbet.<ref>[https://edition.cnn.com/2019/05/20/china/china-kenya-sgr-rail-africa-intl/index.html Cnn.com. "A legacy of lunacy haunts Kenya's old railway. Will China's $3.6B line be different?" Marsch, Jenni. 21 mei 2019.] Bekeaken up 15 augustus 2019.</ref> ===Energy=== Et grötste andeyl elektriciteit kümt van geothermiske energy.<ref>[https://web.archive.org/web/20180811133300/https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&product=electricityandheat iea.org. (Archiveerd). "Electricity in Kenya".] 11 augustus 2018.</ref> As tweyde vöärnaamste energybrunne hebbet se hydroelektriske stations in dammen by de höygere [[Tanarivyr]] un de dam by de [[Turkwelkloov]] in et westen. De rest van de energy kümt van een petröälykrachtwark an de küste, geothermiske installatys by [[Olkaria]] un importeerd uut [[Uganda]]. Selv kun Kenia tüsken 2001 un 2003 1142 [[megawatt]] upwekken. Et ståtsbedryv [[Kenya Electricity Generating Company]] (KenGen), wat in 1997 uprichted wör under de name Kenya Power Company, geyt oaver et upwekken, terwyl as et bedryv Kenya Power oaver de verspreiding geyt. Et land hevt mangs te maken med uutval, vöäral as der döär dröygte te weinig water vöärby de dammen kümt. Üm de groiende vråge by te beynen, wil Kenya in 2024 anvangen med de bow van een kernenergycentrale. In 2019 sint dårvöär al verskeidene lokatys bekeaken, under meyr an den Indisken Oceaan, et Turkanamear un et Viktoriamear. Vöär den bow kryget se hülpe uut [[Rusland]], [[Volksrippebliek China|China]] un [[Süüd-Korea]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190815092202/https://www.esi-africa.com/industry-sectors/generation/kenya-nuclear-electricity-board-evaluates-nuclear-sites/ Esi-africa.com. "Kenya Nuclear Electricity Board evaluates nuclear sites". Skreaven up 8 januåri 2019.] Bekeaken up 15 augustus 2019.</ref> [[File:Worker in Olkaria Kenya.jpg|thumb|upright|Warklüde by de [[Geothermiske energycentrale van Olkaria]]]] In de gråfskap Turkana sit öäly in de grund. Et yrske bedryv [[Tullow Oil]] skattet at der rund de 1 miljard vaten uut te halen sint.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Bloomberg.com. "Kenya From Nowhere Plans East Africa's First Oil Exports: Energy".] Bekeaken up 15 augustus 2019. </ref> Et land undersöcht noch of der anderswår noch öäly sit. Kenia importeert noch alle ruwe petröäly un is noch vulleydig afhanglik van de 21-daagse vöärråden dee as de öälymarkt vöärskrivt. Petröäly beslüt 20% töt 25% van de landelike uutgaven.<ref>[https://web.archive.org/web/20181106222417/https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0 Reuters.com. "Kenya plans strategic oil reserve"]. Reuters (10 November 2011).</ref> ===Chineeske investeringen un handel=== Up de websteyde van [[98.4 Capital FM]], een landelik radiostation, stünd te leasen dat [[Volksrippebliek China|China]]'s ambassadöör vöär Kenia, Liu Guangyuan, by president Kenyatta's besöök an Peking seade: "China hevt inmiddels € 425 miljoon investeerd. Dårmed sint se Kenia's gröätste brunne van butenlandske investeringen. Weadersydsen handel was good vöär €2,6 miljard in 2012. Med Kenyatta reisden noch 60 sakenlüde med, dee as €2,2 miljoon understöäning van China wullen krygen vöär ne spoarlyne van van Mombasa når Uganda un €1,6 miljard vöär nen dam." In 2014 begün Kenia mineralen med China te verhandelen, so as [[ilmenyt]].<ref>[https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port Standard Digital News. "Business – Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port". Jackson Okoth, Philip Mwakio. Skreaven up 14 february 2014.] Bekeaken up 15 February 2015.</ref> De nye Mombasa-Ugandalyne is döär China betaald. Volgens een artikel up CNN sint der wal sorgen oaver chineeske inmenging in keniaanske saken. In de belangrykste banen, so as stationsbehear un treinmachinisten, ståt noch altyd chineeske warkers an de top. Döärdat de chineesken sik oaver et algemeyn nit buten öäre kantoren låt seen, unståt de lätste tyd raciale spanningen.<ref>Cnn.com.</ref> Ouk is der angst dat Kenia de skulden nit kan aflossen un China dårup beslag geyt leggen up belangryke havens. ===Vision 2030=== [[File:Vision2030 logo.svg|thumb|Et officiäle logo vöär [[Kenya Vision 2030|Vision 2030]].]] In 2007 makeden de keniaanske regeyring et plan ''Vision 2030'' bekend, een ekonomisk untwikkelingsprogramma wårmed as Kenia in 2030 up denselvden voot hoapet te koamen as de Ekonomiske Tygers van Asie. In 2013 gavven et een Nationaal Klimaatveranderingsplan uut. In et warkplan van 200 bladsyden, untwikkeld med hülpe van de [[Clima & Development Knowledge Network]], beskrivt et land öäre visy vöär een 'klimaatvast untwikkelpad når laege koalstuvuutstoat'. By de uutgave in maert 2013 seade den sekretåris van et Ministery van Planning, Nationale Untwikkeling un Vision 2030 dat klimaat een middelpunt was in et vernyde Halverweags Termynplan wat in de månden dårup uut sul koamen. Dit sul een rechtstreyks un robüüst raamwark weasen vöär et warkplan un de seykerheid geaven dat klimaatverandering een ekonomybreyd punt wördt.<ref>[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ cdkn.org. Climate & Development Knowledge Network. "NEWS: Kenya's National Climate Change Action Plan is officially launched".] Skreaven up 28 March 2013.</ref> ===Öäly-undersöök=== [[File:Kenya Aerial 2009-08-27 14-26-44.JPG|thumb|upright=1.35|[[Lake Turkana]] borders Turkana County]] Et is bekend dat Kenia öälyvöärråden hevt in de [[Gråfskap Turkana]]. President Mwai Kibaki makeden up 26 maert 2012 bekend at Tullow Oil een britsk-yrsk öäly-undersööksbedryv öäly vünden had, mär dat et noch drey jår duren sul üm te kyken of et genog was üm an te verdenen.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling]. BBC. 26 March 2012.</ref> In 2006 teakenden den domåligen chineesken president [[Hu Jintao]] een öälykuntrakt med Kenia. Et was deyl van een ryge handelsoavereynkoamsten wårmed Afrika's natuurlike hülpstovven når China's rap groiende ekonomy musten blyven koamen. Med disse oavereynkoamst möäg China's nationale öäly- un gasbedryv vry når öäly boaren in Kenia. Inmiddels wördt der eboard by de grense med Süüd-Sudan, et betwiste land van de Noord-Oustelike Provincy up de grense med [[Somalie]] un in küstwateren.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html Financial Times. fy.com. Barber, Lionel, England, Andrew. "China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya". Skreaven up 10 augustus 2006.] Bekeaken up 27 juni 2008.</ref> ===Kinderwark un prostituty=== [[File:Enfants Masai - Kenya décembre 1990.jpg|thumb|upright=1.35| De [[Maasai (volk)|Maasai]] woanet in Kenia un Tanzania.]] Kinderarbeid is wydverbreid in Kenia. De meyste kinder warket in de landbouw.<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf (PDF) UNHCR.org. "Country profile report – Kenya". (2009)].</ref> In 2006 skatten UNICEF dat ungeväär 30% van alle meydkens in de küststreaken van Malindi, Mombasa, Kilifi un Diana med prostituty te maken kreagen. De meyste prostituees in Kenia sint tüsken de 9 un 18 jår old. Et Keniaanske Ministery vöär Kindersaken had in 2009 so'n 400 kinderbeskarmingsambtenaren in deenst. De reydenen vöär kinderwark sint årmode, gin togang töt underwys un nit good warkende regeyringsinstellingen. Kenia underskreav Konventy 81 up warkinspektys in de industry un Konventy 129 up kinderarbeid in de landbouw.<ref>[https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf Suda, Collette. "The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture". Nordic Journal of African Studies, 2010 vol 10 is 2.] p 163–175.</ref> [[File:African Kids working in the family farm.jpg|thumb|Kinder an et wark in Kenia]] ==Volk== [[File:Kikuyu woman traditional dress.jpg|thumb|upright|A [[Bantu peoples|Bantu]] [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]]-vrowe in traditionele uutdossing]] {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Bevolking|- ! style="background:#cfb;"|Jår ! style="background:#cfb;"|Miljoon |- |style="text-align:left;"|1950 ||style="text-align:right;"|6,1 |- |style="text-align:left;"|2000 ||style="text-align:right;"|31,4 |} Up 1 januåry 2017 had Kenia ungeväär 48 miljoon inwoaners. Med 73% dårvan under de 30 jår old hevt Kenia ne junge bevolking. Ouk is et inwoanertal de lätste jåren hard egroid;<ref>[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Csmonitor.com. "Why a new president may slow population growth]". ''The Christian Science Monitor''. 14 january 2008. Bekeaken up 18 augustus 2018.</ref><ref>[http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=360&Itemid=1 Zinkina J. en Korotayev A. "Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)". World Futures, vol 70, is 2. (2014). p 120–139.]</ref> van 2,9 miljoon når meyr as 40 miljoon in hunderd jår tyd.<ref>[https://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]". ''The New York Times''. 7 January 2008.</ref> By de höyvdstad van Kenia, Nairobi, ligt eyne van de gröätste [[sloppenwyk]]en van de wearld: [[Kibera]]. Når skatting woanet dår tusken de 170.000<ref>[http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html Nation.co.ke. "Myth shattered: Kibera numbers fail to add up". Muchiri, Karanja. Skreaven up 3 September 2010.] Bekeaken up 4 September 2010.</ref> un 1 miljoon lüde.<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ National Geographic. "World Water Day Focus on Global Sewage Flood". Skreaven up 22 maert 2010.] Bekeaken up 10 februåry 2012.</ref> By de UNHCR-basis in [[Dadaab]] in et noorden woanet ouk rund de 500.000 people.<ref>[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&docid=4e579df59&query=dadaab The UN Refugee Agency]. Unhcr.org.</ref> ===Volker=== [[File:A woman wearing traditional tribal beads in Turkana, Kenya, October 2012 (8405274783).jpg|thumb|upright=0.75|A [[Nilotiske volker|Nilotiske]] [[Turkana (volk)|Turkana]]-vrouwe med traditionele nekkrallen]] Kenia hevt ne verskeidene bevolking bestånde uut de meyste groute etniske un linguistiske grupen in Afrika. Der sint når skatting 47 verskillende gemeynskappen, wårvan [[Bantu (volk)|Bantus]] (67%) un Niloten (30%) de meyrderheid vörmet.<ref>Asongu, J. J. en Marr, Marvee (2007). "Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates. Greenview Publishing Co. ISBN 978-0-9797976-3-7. p 12 & 112.</ref> Minderheidsgrupen sint under meyr [[kusjitisk]]e grupen, [[arabisch|arabiske]], indiers un europeanen.<ref>[https://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&pg=PA60 Okoth, A. en Ndaloh, A. (2006) ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, p. 60–61. ISBN 9966-25-450-1.</ref> Volgens et keniaanske Nationale Bureau vöär de Ståtistik (KNBS) hevt Kenia ne totale bevolking van 38.610.097 inwoaners. De gröätste inheymske grupen sint de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] (6.622.576), [[Luhya (volk)|Luhya]] (5.338.666), [[Kalenjin (volk)|Kalenjin]] (4.967.328), [[Luo (volk)|Luo]] (4.044.440), [[Kamba (volk)|Kamba]] (3.893.157), [[Somaliers]] (3.510.757), [[Kisii (volk)|Kisii]] (2.205.669), [[Mijikenda (volk)|Mijikenda]] (1.960.574), [[Meru (volk)|Meru]] (1.658.108), [[Turkana (volk)|Turkana]] (988.592), and [[Maasai (volk)|Maasai]] (841.622). In de [[Noordoustelike Provincy (Kenia)|Noordoustelike Provincy]], vroger bekend as NFD, woanet vöärnamelik inheymske etniske [[somaliers]]. Volker med butenlandske afkoamst sint somailiers uut [[Somalie]], keniaanske arabyren, asiaten un europeanen.<ref>[http://knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&view=category&download=585:volume-2-population-and-household-distribution-by-socio-economic-characteristics&id=109:population-and-housing-census-2009&Itemid=599 Kenya National Bureau of Statistics (KNBS). "The 2009 Kenya Population and Housing Census Volume II – Population and Household Distribution by Social Economic Characteristics". p. 397-398.]</ref> ===Språken=== Binnen öäre eygene gemeynskappen spreaket de verskillende volker van Kenia meysttyds öäre moderspråke. De beide officiäle landsspråken, [[engels|engelsk]] un [[swahili]], gebruket se as uutwesselingsspråke tüsken verskillende gemeynskappen. Engelsk is wydverbreid in de handel, up skole un in de regeyring.<ref>Proquest Info & Learning (COR). "Culturegrams: World Edition".2009, Proquest/Csa Journal Div. p 98. ISBN 978-0-9778091-6-5.</ref> Lüde in minder groute städen un up den buur sint döär mekander minder meyrspråkig. See spreaket öäre lokale språke.<ref>Brown, E. K., Asher, R. E. en Simpson, J. M. Y. "Encyclopedia of language & linguistics, Volume 1, Edition 2". Elsevier, 2006. p 181. ISBN 978-0-08-044299-0.</ref> [[Britsk engelsk]] is de modelspråke, mär under invlood van verskillende bantuspråken as swahili un [[kikuyu (språke)|kikuyu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20161226102504/http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ (Archiveerd) Nyaggah, Lynette Behm. "Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax". University of California. Skreaven up 8 augustus 2014.]</ref> Et is seyt de kolonisaty in untwikkelng un bevattet ouk verskeidene elementen van [[amerikaansk engelsk]]. [[Sheng-slang]] is ne up swahili egrunde [[bargunsk]]e språke in een antal städelike deylen. Et besteyt vöäral uut ne mengeling van swahili un engelsk un is een vöärbeald van [[codewisseln|kode-switchen]].<ref>[https://www.google.com/books?id=M8cHBAAAQBAJ Derek Nurse, Gérard Philippson. "Bantu Languages". Routledge, 2006. p 197. ISBN 978-1-135-79683-9]. Bekeaken up 20 oktober 2014.</ref> Allens by mekander wordet der so'n 69 verskillende språken in Kenia küred. De meysten behöyret by de twey groute afrikaanske språkenfamilys: [[Niger-Kongospråken]] (bantu-tak) un [[Nilo-saharaspråken]] (nilotisken tak). Kusjitiske un arabiske minderheden spreaket språken dee as by de [[afroasiatiske språken]] höyret. Indiaske un europääske inwoaners küret språken dee under de [[Indo-Uropeese taolen|Indo-Europääske språken]] valt.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Ethnologue.com. "Languages of Kenya"].</ref> ===Gelöyv=== [[File:Catholic Church in Mombasa.JPG|thumb|Roumsk-katholike Katedrale van den Heiligen Geyst in Mombasa.]] [[File:Mwingi mosque.JPG|thumb|Moskee in [[Mwingi]]]] de meyste kenianen sint [[Christendom|kristelik]] (83%), wårvan 47,7% [[protestantisme|protestantsk]] un 23,5% [[Rooms-Katholieke Karke|roumsk-katholik]] is.<ref>[https://web.archive.org/web/20130810185221/http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf (PDF) (Archiveerd) knbs.or.ke. Wycliffe Ambetsa Oparanya. "2009 Population & Housing Census Results". Ministry of State for Planning. Skreaven up 31 August 2010.] Bekeaken up 15 january 2013.</ref> De [[Oust-Afrikaanske Presbiteraanske Karke]] hevt 3 miljoon volgers in Kenia un ümliggende landen.<ref>[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions]. Reformiert-online.net. Bekeaken up 16 april 2013.</ref> Der sint ouk kleinere konservative [[gereformeerd]]e karken, de Afrikaanske Evangelisk-Presbiteraanske Karke,<ref>[https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&p_p_id=62_INSTANCE_119G&p_p_action=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&p_p_col_id=&p_p_col_pos=0&p_p_col_count=0&_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&_62_INSTANCE_119G_groupId=1&_62_INSTANCE_119G_articleId=479&_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News]. Wrfnet.org. Bekeaken up 16 april 2013.</ref> de Unafhanglike Presbiteraanske Karke in Kenia un de Reformeerde Karke van Oust-Afrika. et [[Orthodoks Christendom]] telt 621.200 anhangers.<ref>[https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html (Archiveerd). Oikoumene.org. "Kenya". Skreaven up 3 february 2008.] Bekeaken up 26 february 2013.</ref> Kenia hevt med afstand de meyste anhangers van de [[Quaker]]s wearldwyd, med rund de146.300 leyden.<ref>[http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml Samuel, Bill. "World Distribution of Quakers, 2012 - QuakerInfo.com".] Bekeaken up 24 december 2018.</ref> De eanigste [[Jeudendom|jöädske]] synagoge van et land steyt in Nairobi. De tweyde-gröätste religy van Kenia is de [[Islam]], med 15% van de bevolking. Sestig percent van alle keniaanske moslims woant in de küstprovincy, wår se 50% van de totale bevolking dår uutmaket. Dårnöäst woanet noch 10% van de moslims in de Oustelike Provincy. In disse streaken sint de in de meyrderheid.<ref>[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm U.S. Department of State (2008). "Kenya: International Religious Freedom Report 2008".] Bekeaken up 16 april 2010.</ref> [[Afrikaansk traditioneel gelöyv]] are wördt döär 1,7% van de lüde beleyden, mär ouk lüde dee as sik kristelik of moslim nömet, holdet der een paar traditionele gebruken up nå. Nit-gelöyvige kenianen vörmet 2,4% van de bevolking. Wyders hevt Kenya noch eyne van Afrika's gröätste [[Hinduisme|hindu]]-gemeynskappen (rund de 300.000 lüde), vöärnamelik van [[India|Indiaaske]] kumaf. Dårnöäst sint hyr de gröätste anhangers van et [[Baha'i]]-gelöyv (430,000). Der is ne kleine [[boeddhisme|buddhisten]]gemeynte. ===Gesundheid=== [[File:Kapsowarhospital1.jpg|thumb|Poliklinik van et AIC Sekenhuus in [[Kapsowar]].]] Kenia's private sektor is når verholding untwikkeld in vergelyk med andere afrikaanske landen under den [[sahara]]. Private sorgverleaners sint de vöärnaamste doktoren in et land, selvs vöär de armsten. De private gesundheidssorg is grötter un hevt et better vöär mekander as de publike un non-profitorganisatys, wat behandelrüümtes un personeel angeyt. Volgens een rapport van de Wearldbanke geyt sowat de hälvte van de armste 20 percent van de kenianen når ne private sorginstelling as een kind seke is.<ref>[http://documents.worldbank.org/curated/en/434701468048274776/Private-health-sector-assessment-in-Kenya Barnes, Jeff. O'Hanlon, Barbara. Feeley, Frank. McKeon, Kimberley. Gitonga, Nelson. Decker, Caytie. "Private health sector assessment in Kenya". Skreaven up 7 juni 2010.]</ref> Private sorgverleaners med vegünning warket meysttyds as kleine undernemmingen. De meyste kenianen gåt hyr et leevste hen ümdat se togankelik sint, herkenbår as mark, wår vöär et geld bedet un eyn-up-eyne behandelt. Dit steyt in starke teagenstelling töt de slim [[bureaukratie|burokratiske]] un groutskålige sorgverleaning van de groutendeyls verwaerlousde publike sorginstellingen. Döär disse inefficienty hebbet de regeyring un geldsketers meyr un meyr anstüürd up de wendböärdere un efficientere private dokters. Dit geyt via verskillende programma's med medisk-juridiske deenste, noudhülpe, vaksineren; un undersöök, behandeling un beparking van [[kanker]], [[HIV/AIDS]] un [[tuberkulose]]. Dårnöäst wördt insat up veilig moderskap. Ydereyne kan by private instellingen terechte. Sekenhüse as et [[Universiteitsseknhuus Aga Khan]] in Nairobi un et Sekenhuus van Mombasa sint vergelykbår med vöäranstånde sekenhüse in et [[Westen]], mär sint düür un dårdöär enkel döär ryke lüde un verseakerden te betalen. Der is ne doudelike swarte markt van unregistreerde mediske instellingen, [[kwaksalver]]s un nepmedicynen. Dissen drayt vöäral up de unweatendheid, årmode un wanhoupe van patienten döär et heyle land. By alle registreerde mediske instellingen koamet regelmåtig gesundheidsbeambten vanuut de regeyring un andere nationale reguleringsorganisatys an vöär kontrole- un understüttingsbesöök. See kyket of vuldån wördt an juridiske eisen, so as upstelled in de ''Fair Administratie Action Act'' van 2015. Ouk köänet se kesen vöär wydere hülpe un kwaliteitsverbeateringsprocessen, döär samen te warken under ne sociale franchise, so as de [[Tunza Family Network]], wat geld krig van beide de regeyring un donoren. Tosicht up mediske handelingen döär unkwalificeerden wördt vake hölden döär [[vennoutskap]]pen, lokale regeyringen un andere künstmåtige juridiske organisatys. Et wördt döär de vingers seen.<ref>[https://web.archive.org/web/20190427011612/http://www.mbc.ca.gov/Licensees/Corporate_Practice.aspx Mbc.ca.gov. "Corporate Practice - Licensees - Medical Board of California".]</ref> Wet- un regelgeaving vöär de gesundheidssorg is beparked. Dårümme wördt et vake slecht beheyrd un kryget gesundheidswarkers regelmåtig te maken med mundelike, emotionele un lichamelike mishandeling döär patienten un bestüürders. Private sorginstellingen sint verskeiden, der sit vöäle verloup in un se låtet sik nit makkelik indeylen. Publike instellingen wordet meysttyds in gradatys indeyld: gemeynskapsinstellingen (Gråd I) wordet beheyrd döär gemeynskapswarkers, dispensäres (Gråd II) wordet beheyrd döär versorgers, gesundheidscentra (Gråd III) döär doktersassistenten, underlokale sekenhüse (Gråd IV) döär doktersassistenten of huusdokters, gråfskapssekenhüse (Gråd V) döär huusdokters un nationale verwysingssekenhüse (gråd VI) döär vulleydig kwalificeerde dokters un gesundheidswarkers. [[File:Table rco co mo medical practitioners.png|thumb|Tabel med verskillende gråden assistenten, doktoren un chirurgenin Kenia's publike deenst]] Verpleygers sint med afstand de grötste gruup gesundheidswarkers in alle sektoren. Dårnå koamet de [[clinical officer]]s (doktersassistenten), [[huusdokter]]s un [[medisk specialist]]en. Volgens et keniaanske Nationaal Bureau vöär Ståtistik warren der in 2011 65.000 kwalificeerde verpleygers in et land, 8600 assistenten un 7000 dokters vöär 43 miljoon lüde. By disse antallen sint ouk de oaverleadene of pensioneerde gesundheidswarkers medrekkend. Et warkelike antal kan dårümme laeger weasen.)<ref>[http://www.knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&view=category&download=587:kenya-facts-and-figures-2014&id=20:kenya-facts-figures&Itemid=595. Knbs.or.ke. "Kenya Facts". Bekeaken up 10 juni 2016].</ref> Döär et heyle land sint traditionele geneasers te vinden ([[krüdendokter]]s, [[heks]]endokters un gebedsgeneasers). Se wordet vöäle besocht. Undanks dat der al groute trädte maked sint, steyt Kenia noch vöär een paar flinke uutdagingen. De döärsneyde leavensverwachting is når 55 jår esakked in [[2009]]. Dat is vyv jår minder as in [[1990]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya]. Unicef.org.</ref> Kinderstarvte is houge, med in döärsneyde 44 up 1000 kinder in [[2012]].<ref>[https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&countryCode=ke&regionCode=afr&rank=53#ke Infant Mortality ranks]. ''The World Factbook''</ref> De Wearldgesundheidsorganisaty skatteden in [[2011]] dat by mär 42% van de geboortes ne kwalificeerde gesundheidswarker by was.<ref>[http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011].</ref> Kenmarkende årmodeseektes sint ouk in Kenia wydverbreid: de hälvte van de kenianen leavet under de årmodegrense. Vöärkoambåre seektes, so as [[malaria]], HIV/AIDS, lungunstekking, diarree un undervoding sint belangryke kindermoordenaars. Dårnöäst sorget slecht beleid, [[umkeuperieje|ümköyperye]], inadekwate gesundheidswarkers, slecht behear un leiderskap vöär vöäle ellende. Volgens ne skatting uut 2009 had 6,3% van de vulwassenen HIV/AIDS.<ref>[https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&countryCode=ke&regionCode=afr&rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings]. Cia.gov. Bekeaken up 23 april 2012.</ref> Toch wist een UNAIDS-rapport van 2011 uut dat de HIV-epidemy händig-an wat verbettert. Minder junge lüde (tüsken 15 un 24 jår) un swangere vrouwlüde hebbet de seekte.<ref>[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf World AIDS Day Report 2011]. UNAIDS</ref> In [[2006]] wör rund de 15 miljoon mål malaria vünden.<ref>[http://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf "Kenya"], p 111–113 in ''World Malaria report 2009''. WHO.</ref> ===Vrouwlüde=== [[File:Kenyan Women in Nairobi 01.jpg|thumb|Keniaanske vrouwlüde in Nairobi]] Keniaanske vrouwlüde kreagen in 2012 in döärsneyde 4,49 kinder.<ref>[https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=TFR&fdim_y=scenario:1&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=world&idim=country:KE&ifdim=world&tstart=1106895600000&tend=2842498800000 IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer.] Bekeaken up 15 february 2015.</ref> Volgens een regeyringsundersöök uut 2008 was de vrüchtbårheidsgråd 4,6% un et gebruuk van vöärbehoodsmiddelen was 46%.<ref>[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09]. Kenya National Data Archive (KeNADA)</ref> Moderstarvte is houge, deyls döär [[vrouwenbesnydenis]], wat 27% van de vrouwlüde undergån hebbet.<ref>[http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/|title=WHO – Female genital mutilation and other harmful practices.] Bekeaken up 15 february 2015.</ref> Döär modernisering wördt dit gebruuk vöärdan minder uutvoord. Dårnöäst wör et 2011 by wet verböäden.<ref>[https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa The Guardian.com. Boseley, Sarah. "FGM: Kenya acts against unkindest cut"]. Skreaven up 8 september 2011.</ref> Vöär de kolonisaty hadden vrouwlüde ne ekonomiske eygen seg. Döär koloniale landafname rakeden de vrouwlüde de seggenskap kwyt.<ref>[https://web.archive.org/web/20110111134944/http://www.cipe.org/essay/Women%27s%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf (Archiveerd) (PDF). Center for International Private Enterprise. "WOMEN'S PARTICIPATION IN THE KENYAN SOCIETY".] Bekeaken up 2 februåry 2018.</ref> De döärsneyde trouwleavtyd neamt eavenreydig to med underwysgråd.<ref>[https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf Kenya National Bureau of Statistics. "Demographic and Health Survey 2014".] Bekeaken up 2 februåry 2018.</ref> Verkrachtig, misbruuk un mishandeling wordt nit altyd as misdåden seen.<ref>[https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf (PDF) Sydney eScholarship Repository. MAKING JUSTICE WORK FOR WOMEN Kenya Country Report.] Bekeaken up 2 februåry 2018.</ref> Meldingen van seksueel misbruuk wordt nit altyd seriöös nöämen. ===Skolen=== [[File:Community work in Kenya DVIDS342488.jpg|thumb|Skoolkinder in de klasse.]] [[File:MSc student at Kenyatta University.jpg|thumb|Ne MSc-student an de [[Kenyatta University]] in Nairobi.]] Töt vyv jår old köänet kinder når de vöärskoolse upvang. Dat duret eyne töt drey jår un wördt uut eygene sak betaald, ümdat der töt vöär kört noch gin officiääl regeyringsbeleid vöär was.<ref>[http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy Standardmedia.co.ke. "Government to review Early Childhood Development policy".] Bekeaken up 23 juni 2016.</ref> Vanaf ses jår kryget kinder les up de laegere skole. Dår sittet se acht jår un dårnå noch veer jår up de middelbåre skole. Underwys is gratis in oapenbåre skolen. Dår köänet se kesen vöär ne tweyjöärige warkrichte upleiding, of selv ne learwarksteyde regelen vöär kleydermaker, timmerman, automontöör of metselder.<ref>[http://kenyapage.net/education/primary.html Kenyapage.net. "Primary School Education in Kenya"]. bekeaken up 10 juni 2016.</ref> Dee wat de middelbåre skole afmaket köänet når ne techniske hougeskole of ander kollege vöär ne dreyjöärige upleiding, of medeyne döär når ne universiteit un dår veer jår studeren. Afstudeerden van de techniske upleidingen un kolleges köänet an et wark un later noch een diploma in een specialisme halen of når de universiteit. Dat doot se meysttyds nå et tweyde of darde jåren an de höygere skole. Een höyger diploma wördt döär de meyste warkgeavers aksepteerd. [[File:Masai girl at school doing maths.jpg|thumb|Een Maasai-meydken up skole.]] Keniaanske publike universiteiten sint slim verkommercialiseerd un mär een klein deyl van de kwalificeerde lüde med een diploma van de middelbåre skole kryget ne studyböörse van de regeyring. De meysten koamet in de geystesweatenskappen terechte ümdat dat goodkoup te understütten is. De meyste studenten dee in anmarking koamet mär nit tolåten wordet, keset vöär minder prominente lesryges in publike of private universiteiten, hougeskolen un techniske upleidingen. Van de keniaanske vulwassenen kan 38,5 percent nit (good) leysen of skryven.<ref>[https://web.archive.org/web/20161226223607/http://www.eldis.org/go/home%26id%3D31868%26type%3DDocument Eldis.org. "Kenya National Adult Literacy Survey report".] Bekeaken up 27 juni 2016.</ref> Der sint groute verskillen når strekke. In Nairobi is 87,1% leyskündig. In de Nooroustelike Provincy mär 8 percent. Den vöärskoolsken upvang, vöär kinder tusken drey un vyv jår old, is verplicht üm tolåten te worden töt Standard One (de eyrste klasse). As se slaget, kryget se et Keniaanske Certifikaat vöär Laeger Underwys, wat bepålt wee når de middelbåre skole mag of når ne beroopsupleiding geyt. An et ende van de middelbåre skole kryget leyrlingen een landelik eksamen in acht väkke når köäse. Engelsk, Kiswahili un rekkenkünde sint verplicht. De Keniaanske Centrale Plaatsingsdeenst vöär Universiteiten un Hougeskolen bepålt welke studenten by de publike universiteiten magt. Nöäst de publike skolen gevt et noch nen houp priveeskolen, vöärnamelik in städelike gebeyden. Wydters sint der noch een antal internationale skolen dee verskillende butenlandske underwysstelsels volget. Undanks de kommerciäle benöädering is Kenia's höygere upleidingsstelsel berücht star un steyt wyd af van wat der nöydig is up de lokale arbeidsmarkt. Der besteyt vöäle unvreade oaver de untopasbårheid van de kennis dee afstudeerden hebbet.<ref>[http://www.businessdailyafrica.com/news/Varsity-expansion-blamed-for-half-baked-graduates/539546-3354256-108r90o/index.html Businessdailyafrica.com. "Varsity expansion blamed for half-baked graduates".]</ref> == Kultuur == [[File:Kenyan dancers.jpg|thumb|Keniaanske kinder voort nen traditionelen dans uut]] [[File:Nation media house.jpg|thumb|De [[Nation Media Group]] sit in et Nation Media House]] De keniaanske kultuur besteyt uut meyrdere traditys. Ümdat der verskillende volker in Kenia leavet, is der ginne eyndüdig keniaanske kultuur an te wysen. De meyrderheid besteyt uut Swahili-lüde an de küste un verskillende bantuvolker in et midden un westen. In et noordwesten woanet vöärnamelik nilotiske volker. De [[Maasai (volk)|Maasai]] sint een bekend volk döär tourisme, mär se vörmet mär een klein deel van de heyle bevolking. Se sint bekend üm öäre uutvorige boavenkleyder un [[opsmuk|upsmük]]. Ouk hevt Kenia een uutebreid musik-, televisy- un teaterweasen. ===Media=== Kenia hevt een antal mediakanalen dee as binnenlandsk un wearldwyd uutsendet. See behandelt et nys, sakengeböären, sport un vermaak. De belangrykste keniaanske kranten sint under meyr: * ''[[Daily Nation|The Daily Nation]]''; * ''[[The Standard (Kenya)|The Standard]]'' * ''The Star'' * ''The People'' * ''East Africa Weekly'' * ''[[Taifa Leo]]'' Keniaanske televisystations sint under meyr: * [[Kenya Broadcasting Corporation]] (KBC) * [[Citizen TV]] * [[Kenya Television Network]] (KTN) * [[NTV (Kenya)|NTV]] * Kiss Television * [[K24 (Kenya)|K24 Television]] * Kass-TV ===Skryverye=== [[File:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|Den keniaansken skryver [[Ngũgĩ wa Thiong'o]].]] [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] is eyne van de bekendste skryvers van Kenia. Syn book ''[[Weep Not, Child]]'' (''Stille mär myn kind'') gevt ne beskryving van et leaven in Kenia under britske oaverhearsking. Et verhaal löt seen wo as de Mau Mau-upstand et leaven van kenianen beïnvloded hevt. De thema's in et book, [[kolonialisme]], underwys un leevde, maket et eyne van de bekendste afrikaanske böker. [[M.G. Vassanji]]'s book uut 2003, ''The In-Between World of Vikram Lall'' (''De tüskenwearld van Vikram Lall'') wün de [[Scotiabank Giller Prize|Giller Prize]] in 2003. Et is een fiktyf dagbook van nen keniaan med indiaske wörtel un syne family, terwyl as se proberet ümme te gån med de politike veranderingen in vöär- un nå-koloniaal Kenia. Seyt 2003 besteyt der een literaer tydskrivt ''[[Kwani?]]'' oaver hüdigendaagse keniaanske literatuur. ===Musik=== [[File:Juacali 2.jpg|thumb|Den populaeren keniaansken musikant [[Jua Cali]].]] Kenia hevt een breyd musikaal anbod, boavenup de meyrdere soorten volksmusik dee meysttyds med de meyr as 40 lokale språken in verband eseen wordet.<ref>[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry], [[WIPO]] Magazine (juli 2007).</ref> [[Drums|Trummen]] sint et vöärnaamste musikinstrument in keniaanske popmusik. De trumritmes sint ingewikkeld un beståt vake uut beide inheymske un importeerde ritmes, vöärnamelik et [[Demokratiese Republiek van de Kongo|Kongolese]] [[cavacha]]-ritme. In keniaanske popmusik wordt meyrdere deylen med mekander afwesseld un hebbet de lätste tyd ouk vaker upvallerige gitaarsolo's. Wyders sint [[hiphop]] un lokale genres as [[benga]] populaer. Teksten wordet meysttyds in kiswahili of engelsk esüngen. Med toneamende regelmåt wordet ouk [[lingala (språke)|lingala]]-elementen gebruked, eleynd van kongolese musikanten. Der wordt ouk wal teksten in lokale språken eskreaven, mär gröttere radiostations drayet meysttyds alleyne engelske musik. Toch sint der wal wat lokale radiostations dee lokaal wark drayet. Nen slim uutbündigen dans is de isukuti, dee vöäral döär de verskillende [[Luhya (volk)|Luhya]]-stammen edansed wördt by geleygenheden as geboortes, trouweryen un groves. Andere traditionele dansen sint under meyr de [[Ohangla]] van de [[Luo (volk)|Luo]], [[Nzele]] van de [[Midjikenda (volk)|Midjikenda]], [[Mugithi]] van de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] un de [[taarab]] van de swahili. == Brunnen == <references /> [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Kenia| ]] k2w37l9cd3hsgr1klkhigt4nxu518sv 0 30024 332918 303021 2026-06-18T08:35:25Z EmausBot 4535 Bot: dubbele deurverwiezing verbeterd naor [[Letiense alfabet]] 332918 wikitext text/x-wiki #DEURVERWIEZING [[Letiense alfabet]] n9yc86nffn5kdlj3185zd0xfetdcn81 0 30651 332904 321922 2026-06-17T14:58:36Z Tlölf 27813 klookluustert en platweggezeg der biej doan 332904 wikitext text/x-wiki '''Nedersaksische podcasts''', of '''platcasts''', bint [[podcast|podcasts]] die diels of kats in 't [[Nedersaksisch]] ebracht wördt, en/of heur op een structurele maniere bezigholdt mit dizze taal. Een Nedersaksischtalige podcast kan in principe aover alle onderwarpen onder de zunne gaon. ==Lieste van Nedersaksische podcasts== * '''Platweggezeg''' is ne podcast van de gemeente [[Riessen-Hooltn|Riessen-Holten]] en et Riessens Museum. Et geet oawer politiek en maatschappiej. Per Juni 2026 bint der 19 ofleawerings maakt. * '''Klookluustert''' is ne platte podcast oet [[Duutsland|De Pruus]] van et [[Niederdeutschsekretariat]]. Et get oawer wetenschop, politiek en zo mear. Per Juni 2026 hebt ze 3 rieges maakt met in totaal 23 ofleawerings. * De '''Wearldspråke Podcast''' is een op 18 juni 2018 begunde podcast, te beluustern via verscheiden platforms waoronder [[YouTube]] en [[Spotify]]. De maker is [[Martin ter Denge]] uut [[Riessen]], [[Aoveriessel]]. De podcast, in 't [[Riessens]] eprissenteerd, giet aover de Nedersaksische taal zölf. De insteek is det die serieus eneumen mut wörden as een volweerdige, moderne taal waor toekomst in kan zitten as de gebrukers dervan det zölf wilt. Bezundere andacht is der veur broggenbouwerije tussen sprekers in Nederlaand en sprekers in Duutslaand. Mangs prissenteert Ter Denge de podcast allennig, mangs is der een gast. Miestal is Wearldspråke puur audio, een enkele keer kriej der bield bij. Per december 2020 bint der 35 ofleverings. * '''WATATA''' is een op 5 april 2020 estarte audiopodcast op Spotify, begund um luusteraars [[Tweants|Twèentstalige]] dieverdaotsie te brengen in [[coronavirus|coronatied]], veural as ze beveurbield wegens leeftied an huus ebunden bint. De prissentatoren bint Martin ter Denge en Gerbert Voortman uut Riessen. De titel van de show beduudt ''Wa's dat dan'', de reactie die volgens de makers veul luusteraars zult hebben wegens de naodrok op geïmproviseerde kurendrieverije daor aj beter gien diepere betiekenis achter kunt zuken. In de oflevering van 14 febrewaori 2021 zee Ter Denge det, allewal ze in eerste instaansie verwachtten oldere luusteraars te trekken, de mieste luusteraars tussen de 20 en 30 jaor liekt te wezen. * '''De Grunneger Podcast''' is in september 2020 begund deur [[Ingeborg Nienhuis]] en is mit op Spotify beschikber. Nienhuis is schriefster en is sinds 2016 streektaalfunctionaoris bij 't [[Bureau Groninger Taal en Cultuur]]. *'''Praot Drents met mij''' is een [[Drèents|Drèentstalige]] podcast die op 3 meert 2021 begund is. In de podcast prat [[Renate Snoeijing]], directeur van 't [[Huus van de Taol]], mit Drèenten aover wat 't Drèents veur heur betiekent. De podcast wördt in de maande emeuken deur 't Huus van de Taol en [[RTV Drenthe]]. De eerste oflevering was mit William Bossong, bassist van de rockgroep [[Mooi Wark]]. *'''De Nedersaksen''' is een op 21 september 2021 begunde podcast waorin [[Hendrik Jan Bökkers]] en [[Albert Bartelds]] 't mit menare en mit gasten hebt aover Nedersaksische taal, cultuur en geschiedenis. Muziek nemp een centraole plekke in. De riege is een productie van [[Hedon|Hedon Productiehuis]] in samenwarking mit de [[Iesseakkedemie]] en wördt uutebracht deur Topcast Media. * '''Plattfunk – Der Podcast auf Hoch- und Plattdeutsch''' is een op 24 febrewaori 2020 estarte [[Platduuts|Platduutse]] audiopodcast op [[YouTube]], eprissenteerd deur Thorsten Börnsen en Nikos Saul. De podcast giet aover allerhaande onderwarpen. Alle keren prat iene van de beiden Platduuts en de aander [[Hoogduuts]]. Per 3 december 2020 bint der negen ofleverings. * De '''Plautdietsch PlautCast''' is een op YouTube te bekieken videopodcast in 't [[Plautdietsch]], een vörm van Nedersaksisch die veural in Noord-, Midden- en Zuud-Amerika espreuken wördt deur lu van [[Russische Mennoniet|Russisch-Mennonitische]] ofkomst. De prissentatoren bint twee mansluden, Ken en Vern, uut [[Winnipeg]], [[Canada]]. Per 28 april 2020 hebt ze 76 ofleverings emeuken. * De riegen '''Schölers leest Platt''' en '''SPRAAK!''' wördt deur de Schleswig-Holsteinischer Heimatbund anebeuden op audio-uutzeiingsplatform [[Soundcloud]]. De podcast SPRAAK!, begünd op 9 september 2020, dreit um Platduutse cultuur in Sleeswiek-Holstien en wördt prissenteerd deur Jan Graf. * Onder de titel '''Platt Land Kind''' zet MissLawlHey, een jonge vrouwe uut [[Oostfrieslaand]], körte humoristische filmpies in 't [[Oostfreisk Nederduutsk|Platduuts van Oostfrieslaand]] op YouTube. Vake behandelt ze plattelaandsonderwarpen of gef ze uutleg aover 't Platduuts. De Platduutstalige filmpies wördt sinds 2015 anebeuden. ==Uutgaonde verwiezings== * [https://www.rijssensmuseum.nl/podcast-platweggezeg/ Webstie van Platweggezeg] * [https://www.niederdeutschsekretariat.de/category/regionalsprache-niederdeutsch/medien/klookluustert/ Webstie van Klookluustert] *[https://www.youtube.com/channel/UCJrMRbrz7uVHG0MHq5B0dPA YouTube-kenaal van Wearldspråke Podcast] *[https://web.archive.org/web/20200810013744/https://www.watata.nl/ Webstee van WATATA] * [https://anchor.fm/ingeborg-nienhuis/episodes/Schoem-of-De-Voarende-Zoltkamper-van-Ingeborg-Nienhuis--oetgeven-deur-Stichten-t-Grunneger-Bouk-eki4c6/Schoem-of-De-Voarende-Zoltkamper---hoofdstuk-1-a3eah07?fbclid=IwAR1SNJ9gQ0Y99krUvPueyNbPzMhF8G_51Xtg8T7Ds5rG8lpIpc4yenhpY4k De Grunneger Podcast op Anchor.fm] *[https://open.spotify.com/show/45SrkFfF8hCXI9U9KiRdUU?si=FO_gxnb6SOGuDyvk-jJLrg Watata op Spotify] *[https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/168032/Nieuwe-Drentstalige-podcast-Praot-Drents-Met-Mij-trapt-af-met-William-Bossong Ofleverings van Praot Drents met mij] *[https://www.youtube.com/channel/UCuvynAppCOqF7aR61yT4uPQ YouTube-kenaal van Plattfunk] *[https://www.youtube.com/user/plautcast YouTube-kenaal van de PlautCast] *[https://soundcloud.com/user-836319488 Podcasts van de Schleswig-Holsteinischer Heimatbund] *[https://www.youtube.com/user/MissLawlHey YouTube-kenaal van Platt Land Kind] {{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Nedersaksiese kultuur]] [[Kategorie:Nedersaksies]] 4jtzbnzvom5x8eh4b67v06l7bu4f6uz 0 33421 332917 319595 2026-06-18T08:35:15Z EmausBot 4535 Bot: dubbele deurverwiezing verbeterd naor [[Letiense alfabet]] 332917 wikitext text/x-wiki #DEURVERWIEZING [[Letiense alfabet]] n9yc86nffn5kdlj3185zd0xfetdcn81