Wikipedia ndswiki https://nds.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:H%C3%B6%C3%B6ftsiet MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Spezial Diskuschoon Bruker Bruker Diskuschoon Wikipedia Wikipedia Diskuschoon Bild Bild Diskuschoon MediaWiki MediaWiki Diskuschoon Vörlaag Vörlaag Diskuschoon Hülp Hülp Diskuschoon Kategorie Kategorie Diskuschoon Portal Portal Diskuschoon TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 1753 1062477 1043818 2026-04-17T15:36:49Z Eastfrisian2 58044 /* Boren */ 1062477 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Johr}} (MCMXXXIV) == Wat passeert is == ===Kunst un Kultur=== * [[24. April]]: [[Laurens Hammond]] kriggt vun dat US-Patentamt in [[Washington (D.C.)]] dat Patent för den ''packing box prototype'' unner den Naam ''Electrical Musical Instrument'' (US-Patent ''1.956.350''). Hüdigendags is dat Instrument bekannt as [[Hammond-Orgel]]. == Boren == ;Januar * [[4. Januar]]: [[Hellmuth Karasek]], düütsch Journalist, Schriever un Theaterwetenschoppler († [[2015]]) * [[8. Januar]]: [[Jacques Anquetil]], franzöösch Radrennfohrer († [[1987]]) * [[8. Januar]]: [[Roy Kinnear]], britisch Schauspeler († [[1988]]) * [[17. Januar]]: [[Cedar Walton]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2013]]) * [[22. Januar]]: [[Bill Bixby]], US-amerikaansch Schauspeler un Speelbaas († [[1993]]) ;Februar * [[2. Februar]]: [[Julie Ann Sampson]], US-amerikaansch Tennisspelerin († [[2011]]) * [[13. Februar]]: [[Berni Kelb]], düütsch Schriever († [[2011]]) ;März * [[1. März]]: [[Joan Hackett]], US-amerikaansch Schauspelerin († [[1983]]) * [[2. März]]: [[Joseph Groussard]], franzöösch Radrennfohrer * [[5. März]]: [[Daniel Kahneman]], israeelsch-US-amerikaansch Psycholoog un Nobelpriesdräger († [[2024]]) * [[9. März]]: [[Juri Alexejewitsch Gagarin|Juri Gagarin]], sowjetsch Kosmonaut († [[1968]]) * [[14. März]]: [[Eugene Andrew Cernan]], US-amerikaansch Astronaut († [[2017]]) * [[18. März]]: [[Adolf Merckle]], düütschen Ünnernehmer († [[2009]]) * [[26. März]]: [[Alan Arkin]], US-amerikaansch Schauspeler, Speelbaas un Schriever († [[2023]]) ;April * [[5. April]]: [[Roman Herzog]], düütsch Jurist, Politiker un Bundspräsident († [[2017]]) * [[5. April]]: [[Stanley Turrentine]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2000]]) * [[7. April]]: [[Johannes Peter Mehltretter]], düütsch Physiker un Astronom († [[1982]]) * [[18. April]]: [[James Drury]], US-amerikaansch Schauspeler († [[2020]]) * [[29. April]]: [[Pedro Pires]], Präsident vun Kap Verde ;Mai * [[5. Mai]]: [[Jef Planckaert]], belgisch Radrennfohrer († [[2007]]) * [[6. Mai]]: [[Hennes Junkermann]], düütsch Radrennfohrer († [[2022]]) * [[16. Mai]]: [[Ilse Seemann]], düütsche Schauspelersche un Höörspeelsnackersche († [[2021]]) * [[21. Mai]]: [[Bengt Ingemar Samuelsson]], sweedsch Biochemiker un Nobelpriesdräger († [[2024]]) * [[28. Mai]]: [[Geoffrey Thorndike Martin]], britisch Ägyptoloog († [[2022]]) ;Juni * [[9. Juni]]: [[Dieter Haack]], düütsch Politiker un Bundsminister * [[16. Juni]]: [[William Forsyth Sharpe]], US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger ;Juli * [[5. Juli]]: [[Péter Dely]], ungaarsch Schachspeler († [[2012]]) * [[19. Juli]]: [[Bobby Bradford]], US-amerikaansch Jazzmusiker * [[23. Juli]]: [[Steve Lacy]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2004]]) ;August * [[16. August]]: [[Angela Buxton]], britisch Tennisspelerin († [[2020]]) * [[16. August]]: [[John Standing]], engelsch Schauspeler * [[17. August]]: [[Rinje Bernd Behrens]], plattdüütsch Schriever († [[2022]]) * [[21. August]]: [[John Lewis Hall]], US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger * [[29. August]]: [[Horst Szymaniak]], düütsch Footballnatschonalspeler († [[2009]]) ;September * [[2. September]]: [[Werner Leimgruber]], Swiezer Footballnatschonalspeler († [[2025]]) * [[4. September]]: [[Clive William John Granger]], britisch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († [[2009]]) * [[9. September]]: [[Arnold Spruck]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Hessen († [[2013]]) * [[15. September]]: [[Anna Birreck]], plattdüütsch Schrieverin († [[2020]]) * [[20. September]]: [[Jeff Morris (Schauspeler)|Jeff Morris]], US-amerikaansch Schauspeler († [[2004]]) * [[21. September]]: [[David James Thouless]], schottisch Physiker un Nobelpriesdräger († [[2019]]) * [[24. September]]: [[Manfred Wörner]], düütsch Politiker, Bundsminister, NATO-Generalsekretär († [[1994]]) * [[27. September]]: [[Anne-Marga Sprick]], plattdüütsche Schrieversche * [[30. September]]: [[Udo Jürgens]], österrieksch Musiker un Komponist († [[2014]]) ;Oktober * [[4. Oktober]]: [[Veikko Heinonen]], finnisch Skispringer († [[2015]]) * [[13. Oktober]]: [[Nana Mouskouri]], greeksch Singerin ;November * [[1. November]]: [[Raymond Mastrotto]], franzöösch Radrennfohrer († [[1984]]) * [[2. November]]: [[Ken Rosewall]], austraalsch Tennisspeler * [[9. November]]: [[Willy Sanders]], düütschen Germanist († [[2024]]) * [[14. November]]: [[Ellis Marsalis]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2020]]) * [[15. November]]: [[Martin Bangemann]], düütsch Politiker un Bundsminister († [[2022]]) * [[23. November]]: [[Victor Gaskin]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2012]]) * [[23. November]]: [[Lew Hoad]], austraalsch Tennisspeler († [[1994]]) ;Dezember * [[1. Dezember]]: [[Billy Paul]], US-amerikaansch Singer un Soulmusiker († [[2016]]) * [[3. Dezember]]: [[Wiktor Wassiljewitsch Gorbatko]], sowjeetsch Kosmonaut († [[2017]]) * [[3. Dezember]]: [[Paul Weier]], Swiezer Springrieder * [[18. Dezember]]: [[Boris Walentinowitsch Wolynow]], sowjeetsch Ruumfohrer == Storven == * [[17. Februar]]: [[Siegbert Tarrasch]], düütsch Schachspeler (* [[1862]]) * [[4. Juli]]: [[Marie Curie]], poolsch Physikerin, Chemikerin un tweefach Nobelpriesdrägerin (* [[1867]]) * [[13. August]]: [[Chato]], Indianeranführer (* üm un bi 1860) * [[28. August]]: [[Tannatt William Edgeworth David]], britisch-austraalsch Geoloog, Polarforscher, Bargstieger un Schriever (* [[1858]]) * [[28. September]]: [[August Düffer]], plattdüütsch Schriever (* [[1854]]) * [[5. November]]: [[Willem Kloeke]], nedderlandschen Schoolmeester un Schriever op Zwols (* [[1852]]) * [[14. Dezember]]: [[Reginald Walter Maudslay]], britsch Autokonstrukteur (* [[1871]]) [[Kategorie:Johr]] [[Kategorie:20. Johrhunnert|34]] 5mkw22oy2ro9lzb931gr2banagyz38k 0 1916 1062481 1062460 2026-04-17T16:25:17Z Flaverius 21322 1062481 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Oldmakedoonsche Spraak|Oldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] in [[Lüttasien]] snackt, un dat warrt vun Beekes as en egenstännige Telg vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken.<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> Faken warrt dat ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche, ankeken.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ok verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] [[Oskische Spraak|Oskisch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]] – un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinsche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Oskisch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Oskisch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Oskisch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Datei:Indoarische Sprachen Gruppen.png|thumb|Dat Rebeed vun de verscheden indo-arischen Spraken op de [[Indsch Subkontinent|indsche Subkontinent]] vundaag. De iraanschen Spraken un Nuristanspraken sünd nich mit afbillt.]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristanspraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengali]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i, a, u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“, un se seen sik as eddeler as eer Navers. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galicien (Spanien)|Galicien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Brythoonsche Spraken|brythoonschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de brythoonschen Spraken tohoop mit dat Gallsche, dat ook {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen de goideelschen Spraken gemeensaam mit dat Keltibeersche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmerspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „Trümmerspraken“. Dat sünd Spraken de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt.Bloots in [[Korpussprak|Fragmenten]] överlevert sünd disse Spraken, de seker to de indoeuropäische Spraakfamilie höört, man ehr genaue Toornen to anner Spraken is ümstrieden: * [[Illyrische Spraak|Illyrisch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaanische) * [[Lusitanische Spraak|Lusitanisch]] † (villicht keltisch oder keltisch nah verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht nah an’t Grieksch) * [[Messapische Spraak|Messapisch]] † (villicht nah an’t Illyrisch) * [[Phrygische Spraak|Phrygisch]] † (wieset Gemeensaamkeiden mit Grieksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikulische Spraak|Sikulisch]] † (villicht italisch) * [[Thrakische Spraak|Thrakisch]] † (mit Dialekten as Dakisch, Getisch, Moesisch) * [[Venetische Spraak|Venetisch]] † (villicht to de italischen Spraken höörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. Mit 406 Referenzen, 11 Graustufen- und Farbabbildungen im Text sowie Miniaturabbildungen aller 130 repräsentativen Radfunde, darunter neue Funde in Deutschland und Westchina. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bände. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (niederländisch). ** englisch: ''Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction.'' 2. Auflage. Übersetzt von UvA Vertalers, Paul Gabriner. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2011 (1. Auflage 1995), ISBN 1-55619-505-2. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., völlig neu bearbeitete Auflage. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Auflage. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, Heidelberg 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelisch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Hrsg.): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat von [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] und [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unveränderter Nachdruck der ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. Heidelberg 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' Göttingen 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. Heidelberg 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, München 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, Heidelberg 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (auch als Buch). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Hrsg.): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Auflage. University Press, Cambridge 1995 (1. Aufl. 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, Heidelberg 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. Das Werk findet sich nur in drei deutschen Uni-Bibliotheken. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Auflage. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] eokftttfa3pqdpguld1wcv4jbb5kx01 1062482 1062481 2026-04-17T16:27:31Z Flaverius 21322 1062482 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ok verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] [[Oskische Spraak|Oskisch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]] – un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinsche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Oskisch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Oskisch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Oskisch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Datei:Indoarische Sprachen Gruppen.png|thumb|Dat Rebeed vun de verscheden indo-arischen Spraken op de [[Indsch Subkontinent|indsche Subkontinent]] vundaag. De iraanschen Spraken un Nuristanspraken sünd nich mit afbillt.]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristanspraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengali]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i, a, u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“, un se seen sik as eddeler as eer Navers. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galicien (Spanien)|Galicien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Brythoonsche Spraken|brythoonschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de brythoonschen Spraken tohoop mit dat Gallsche, dat ook {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen de goideelschen Spraken gemeensaam mit dat Keltibeersche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmerspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „Trümmerspraken“. Dat sünd Spraken de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt.Bloots in [[Korpussprak|Fragmenten]] överlevert sünd disse Spraken, de seker to de indoeuropäische Spraakfamilie höört, man ehr genaue Toornen to anner Spraken is ümstrieden: * [[Illyrische Spraak|Illyrisch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaanische) * [[Lusitanische Spraak|Lusitanisch]] † (villicht keltisch oder keltisch nah verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht nah an’t Grieksch) * [[Messapische Spraak|Messapisch]] † (villicht nah an’t Illyrisch) * [[Phrygische Spraak|Phrygisch]] † (wieset Gemeensaamkeiden mit Grieksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikulische Spraak|Sikulisch]] † (villicht italisch) * [[Thrakische Spraak|Thrakisch]] † (mit Dialekten as Dakisch, Getisch, Moesisch) * [[Venetische Spraak|Venetisch]] † (villicht to de italischen Spraken höörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. Mit 406 Referenzen, 11 Graustufen- und Farbabbildungen im Text sowie Miniaturabbildungen aller 130 repräsentativen Radfunde, darunter neue Funde in Deutschland und Westchina. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bände. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (niederländisch). ** englisch: ''Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction.'' 2. Auflage. Übersetzt von UvA Vertalers, Paul Gabriner. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2011 (1. Auflage 1995), ISBN 1-55619-505-2. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., völlig neu bearbeitete Auflage. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Auflage. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, Heidelberg 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelisch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Hrsg.): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat von [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] und [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unveränderter Nachdruck der ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. Heidelberg 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' Göttingen 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. Heidelberg 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, München 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, Heidelberg 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (auch als Buch). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Hrsg.): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Auflage. University Press, Cambridge 1995 (1. Aufl. 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, Heidelberg 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. Das Werk findet sich nur in drei deutschen Uni-Bibliotheken. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Auflage. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] 4mp2z5v7yksqtn85usklc4hg49ttcw6 1062483 1062482 2026-04-17T16:28:59Z Flaverius 21322 1062483 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Datei:Indoarische Sprachen Gruppen.png|thumb|Dat Rebeed vun de verscheden indo-arischen Spraken op de [[Indsch Subkontinent|indsche Subkontinent]] vundaag. De iraanschen Spraken un Nuristanspraken sünd nich mit afbillt.]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristanspraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengali]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i, a, u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“, un se seen sik as eddeler as eer Navers. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galicien (Spanien)|Galicien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Brythoonsche Spraken|brythoonschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de brythoonschen Spraken tohoop mit dat Gallsche, dat ook {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen de goideelschen Spraken gemeensaam mit dat Keltibeersche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmerspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „Trümmerspraken“. Dat sünd Spraken de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt.Bloots in [[Korpussprak|Fragmenten]] överlevert sünd disse Spraken, de seker to de indoeuropäische Spraakfamilie höört, man ehr genaue Toornen to anner Spraken is ümstrieden: * [[Illyrische Spraak|Illyrisch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaanische) * [[Lusitanische Spraak|Lusitanisch]] † (villicht keltisch oder keltisch nah verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht nah an’t Grieksch) * [[Messapische Spraak|Messapisch]] † (villicht nah an’t Illyrisch) * [[Phrygische Spraak|Phrygisch]] † (wieset Gemeensaamkeiden mit Grieksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikulische Spraak|Sikulisch]] † (villicht italisch) * [[Thrakische Spraak|Thrakisch]] † (mit Dialekten as Dakisch, Getisch, Moesisch) * [[Venetische Spraak|Venetisch]] † (villicht to de italischen Spraken höörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. Mit 406 Referenzen, 11 Graustufen- und Farbabbildungen im Text sowie Miniaturabbildungen aller 130 repräsentativen Radfunde, darunter neue Funde in Deutschland und Westchina. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bände. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (niederländisch). ** englisch: ''Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction.'' 2. Auflage. Übersetzt von UvA Vertalers, Paul Gabriner. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2011 (1. Auflage 1995), ISBN 1-55619-505-2. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., völlig neu bearbeitete Auflage. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Auflage. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, Heidelberg 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelisch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Hrsg.): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat von [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] und [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unveränderter Nachdruck der ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. Heidelberg 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' Göttingen 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. Heidelberg 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, München 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, Heidelberg 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (auch als Buch). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Hrsg.): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Auflage. University Press, Cambridge 1995 (1. Aufl. 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, Heidelberg 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. Das Werk findet sich nur in drei deutschen Uni-Bibliotheken. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Auflage. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] mxppwnausvfoc0s2z569nfaa0w3d6rd 1062484 1062483 2026-04-17T16:31:45Z Flaverius 21322 1062484 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galicien (Spanien)|Galicien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Brythoonsche Spraken|brythoonschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de brythoonschen Spraken tohoop mit dat Gallsche, dat ook {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen de goideelschen Spraken gemeensaam mit dat Keltibeersche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmerspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „Trümmerspraken“. Dat sünd Spraken de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt.Bloots in [[Korpussprak|Fragmenten]] överlevert sünd disse Spraken, de seker to de indoeuropäische Spraakfamilie höört, man ehr genaue Toornen to anner Spraken is ümstrieden: * [[Illyrische Spraak|Illyrisch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaanische) * [[Lusitanische Spraak|Lusitanisch]] † (villicht keltisch oder keltisch nah verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht nah an’t Grieksch) * [[Messapische Spraak|Messapisch]] † (villicht nah an’t Illyrisch) * [[Phrygische Spraak|Phrygisch]] † (wieset Gemeensaamkeiden mit Grieksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikulische Spraak|Sikulisch]] † (villicht italisch) * [[Thrakische Spraak|Thrakisch]] † (mit Dialekten as Dakisch, Getisch, Moesisch) * [[Venetische Spraak|Venetisch]] † (villicht to de italischen Spraken höörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. Mit 406 Referenzen, 11 Graustufen- und Farbabbildungen im Text sowie Miniaturabbildungen aller 130 repräsentativen Radfunde, darunter neue Funde in Deutschland und Westchina. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bände. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (niederländisch). ** englisch: ''Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction.'' 2. Auflage. Übersetzt von UvA Vertalers, Paul Gabriner. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2011 (1. Auflage 1995), ISBN 1-55619-505-2. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., völlig neu bearbeitete Auflage. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Auflage. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, Heidelberg 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelisch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Hrsg.): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat von [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] und [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unveränderter Nachdruck der ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. Heidelberg 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' Göttingen 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. Heidelberg 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, München 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, Heidelberg 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (auch als Buch). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Hrsg.): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Auflage. University Press, Cambridge 1995 (1. Aufl. 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, Heidelberg 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. Das Werk findet sich nur in drei deutschen Uni-Bibliotheken. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Auflage. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] 1ed0910kkjqdsv3ejmfudn172na64pk 1062485 1062484 2026-04-17T16:34:49Z Flaverius 21322 1062485 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmerspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „Trümmerspraken“. Dat sünd Spraken de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt.Bloots in [[Korpussprak|Fragmenten]] överlevert sünd disse Spraken, de seker to de indoeuropäische Spraakfamilie höört, man ehr genaue Toornen to anner Spraken is ümstrieden: * [[Illyrische Spraak|Illyrisch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaanische) * [[Lusitanische Spraak|Lusitanisch]] † (villicht keltisch oder keltisch nah verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht nah an’t Grieksch) * [[Messapische Spraak|Messapisch]] † (villicht nah an’t Illyrisch) * [[Phrygische Spraak|Phrygisch]] † (wieset Gemeensaamkeiden mit Grieksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikulische Spraak|Sikulisch]] † (villicht italisch) * [[Thrakische Spraak|Thrakisch]] † (mit Dialekten as Dakisch, Getisch, Moesisch) * [[Venetische Spraak|Venetisch]] † (villicht to de italischen Spraken höörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. Mit 406 Referenzen, 11 Graustufen- und Farbabbildungen im Text sowie Miniaturabbildungen aller 130 repräsentativen Radfunde, darunter neue Funde in Deutschland und Westchina. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bände. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (niederländisch). ** englisch: ''Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction.'' 2. Auflage. Übersetzt von UvA Vertalers, Paul Gabriner. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2011 (1. Auflage 1995), ISBN 1-55619-505-2. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., völlig neu bearbeitete Auflage. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Auflage. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, Heidelberg 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelisch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Hrsg.): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat von [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] und [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unveränderter Nachdruck der ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. Heidelberg 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' Göttingen 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. Heidelberg 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, München 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, Heidelberg 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (auch als Buch). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Hrsg.): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Auflage. University Press, Cambridge 1995 (1. Aufl. 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, Heidelberg 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. Das Werk findet sich nur in drei deutschen Uni-Bibliotheken. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Auflage. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] ou00i0cs41p4t9eiymjkxehwvk80raq 1062486 1062485 2026-04-17T16:38:31Z Flaverius 21322 1062486 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. Mit 406 Referenzen, 11 Graustufen- und Farbabbildungen im Text sowie Miniaturabbildungen aller 130 repräsentativen Radfunde, darunter neue Funde in Deutschland und Westchina. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bände. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (niederländisch). ** englisch: ''Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction.'' 2. Auflage. Übersetzt von UvA Vertalers, Paul Gabriner. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2011 (1. Auflage 1995), ISBN 1-55619-505-2. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., völlig neu bearbeitete Auflage. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Auflage. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, Heidelberg 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelisch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Hrsg.): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat von [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] und [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unveränderter Nachdruck der ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. Heidelberg 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' Göttingen 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Hrsg.): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. Heidelberg 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, München 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, Heidelberg 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (auch als Buch). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Hrsg.): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Auflage. University Press, Cambridge 1995 (1. Aufl. 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, Heidelberg 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. Das Werk findet sich nur in drei deutschen Uni-Bibliotheken. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Auflage. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] 5xcnz0tmz06p79xxqovuzslyoqa583f 1062488 1062486 2026-04-17T17:45:03Z Flaverius 21322 1062488 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indogermanische Sprachen|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfurt, 1999 (chronologische Grafik) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos der [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Göttingen]] zur [[Grammatik]] alter indogermanischen Sprachen (englisch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bänn. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (nedderlandsch). * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Ruutgevers: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, [[Heidelbarg]] 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., heel nee bearbeidt Oplaag. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Oplaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Oplaag. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, [[Heidelbarg]] 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelsch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Ruutgever s): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat vun [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] un [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unverännerr Nadruck vun de ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgevers): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. [[Heidelbarg]] 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' [[Chöttingen]] 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgever): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. [[Heidelbarg]] 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, [[München|Mönken]] 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (ook as Book). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Ruutgevers): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Oplaag. University Press, Cambridge 1995 (1. Oplaag 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Oplaag. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] ci7zcph8naxawsw3adr4fmuk7q0tlzc 1062489 1062488 2026-04-17T17:47:19Z Flaverius 21322 1062489 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indoeuropääsche Spraken|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfort, 1999 (chronoloogsche Grafik, hoogdüütsch) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument, hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB, hoogdüütsch) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] (hoogdüütsch) * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos vun de [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Chöttingen]] to de [[Grammatik]] vun ole indoeuropääsche Spraken (engelsch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bänn. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990 (nedderlandsch). * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Ruutgevers: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, [[Heidelbarg]] 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Auflage Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., heel nee bearbeidt Oplaag. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Oplaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5. Oplaag. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne|Iohann [sic] Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, [[Heidelbarg]] 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelsch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band 2, Nr. 2, 2008, S. 154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Ruutgever s): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S. 17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat vun [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] un [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S. 1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band 5, Nr. 1 (spring 1977), S. 55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unverännerr Nadruck vun de ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7. Reihe, Historische und philosophische Abteilung, Band IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgevers): ''Germanen und Indogermanen,'' Band 2, S. 45–95. [[Heidelbarg]] 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S. 1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' [[Chöttingen]] 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgever): ''Germanen und Indogermanen,'' 2. Band, S. 171–181. [[Heidelbarg]] 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S. 301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton (NJ) 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft 1, 2015, S. 199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, [[München|Mönken]] 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6. jointly ed. by the Archaeological Institute of Hungarian Academy of Sciences and the Linguistic Institute of the University of Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (ook as Book). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Ruutgevers): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2. Oplaag. University Press, Cambridge 1995 (1. Oplaag 1987), ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), 185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: Varia neolithica III, 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschoplich Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Oplaag. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] c64vd598l72hu2mcoeipqq1pukf564p 1062499 1062489 2026-04-18T09:11:32Z Flaverius 21322 1062499 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Oole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultur === Dör Rekonstruktschoon vun dat Woordschatt vun de Oorspraak kann man Kenntnis över de Kultur vun de Oorindoeuropäers winnen. Dat gifft hunnerten Wöör, de in de meeste oder in en breede Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Mett“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Korn (as Gerst, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „sääen“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Swert“ * *''lonkos'' „Bogen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Orm“ un „Boomrind“ (Bork) höört dor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op en Kultur, de as Hirten lebte, mit besünners Wulldören un Veh, un de ok en eenvoudig Landbruuk kannte. Se hadden Kenntnis vun Peerden un bruken Wagens mit Räder för [[Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ok anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueeren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sossiale Bruken un poetische [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers hadden wierschienlich meerdere Götter, dorünner en männlichen Himmelgott *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leeft wieder in: * Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́'' * Grieksch ''Zeùs patēr'' * Latien ''Jupiter'' * Urgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den nordischen Gott [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peerden spielden en wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religionsforscher [[Georges Dumézil]] meende, dat dat en dreeledige Gesellschaft (Priesters, Kriegers, Arbeiders) geven hett. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansahn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indoeuropääsche Spraken|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfort, 1999 (chronoloogsche Grafik, hoogdüütsch) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument, hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB, hoogdüütsch) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] (hoogdüütsch) * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos vun de [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Chöttingen]] to de [[Grammatik]] vun ole indoeuropääsche Spraken (engelsch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bänn. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Ruutgevers: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reeg&nbsp;1, Lehr- und Handbücher. Winter, [[Heidelbarg]] 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Oplaag Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., heel nee bearbeidt Oplaag. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Oplaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5.&nbsp;Oplaag. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, [[Heidelbarg]] 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelsch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band&nbsp;2, Nr.&nbsp;2, 2008, S.&nbsp;154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Ruutgevers): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S.&nbsp;17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat vun [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] un [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S.&nbsp;1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band&nbsp;5, Nr.&nbsp;1 (spring 1977), S.&nbsp;55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unverännert Nadruck vun de ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7.&nbsp;Reeg, Historische und philosophische Abteilung, Band&nbsp;IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgevers): ''Germanen und Indogermanen,'' Band&nbsp;2, S.&nbsp;45–95. [[Heidelbarg]] 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S.&nbsp;1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' [[Chöttingen]] 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgever): ''Germanen und Indogermanen,'' 2.&nbsp;Band, S.&nbsp;171–181. [[Heidelbarg]] 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S.&nbsp;301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft&nbsp;1, 2015, S.&nbsp;199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, [[München|Mönken]] 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6., Archäoloogsch Instituut vun de Ungaarsche Academie vun de Wetenschoppen un dat Spraakwetenschopliche Instituut vun de Universität Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (ook as Book). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Ruutgevers): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2.&nbsp;Oplaag. University Press, Cambridge 1995 (1.&nbsp;Oplaag 1987), <nowiki/>ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), S.&nbsp;185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: ''Varia neolithica III'', 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschopliche Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Oplaag. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] 5lkuyvxfq99zqau4v8lk21g48f6r4wc 1062502 1062499 2026-04-18T09:54:48Z Flaverius 21322 1062502 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell so ansahn, dat dat dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en harr: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. En Deel Forschers seht dorin, dat hittitisch bloots twee Geslachten hett, en Teken dorför, dat dat in en fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geef dree Tallen: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un hadden disse [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dor geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stammen (as in slaavsche Spraken un Grieksch). De Verben wurrn in dree Personen un – as de Substantiven – in dree Tallen böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde thematische Böögen (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Ole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultuur === Dör Rekonstruktschoon vun de Woordschatt vun de Oorspraak kriggt een ook war över de Kultuur vun de Oorindoeuropäers to weten. Dat givt hunnerde Wöör, de in de meisten oder den gröttsten Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Meed“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Koorn (as Garsten, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „seien“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Sweerd“ * *''lonkos'' „Bagen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Arm“ un „Boomrind“ (Bork) höört aaor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op ene Kultuur, de as Harders leven dee, un de ook eenfache Bueree kern. Se harrn Peer un bruken Wagens mit Räder för den [[Verkehr|Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ook anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sotschale Brüük un poeetsche [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers harrn waarschienlich merere Gödder, daarmang enen männlichen Himmelgodd *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leevt wieder in: Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́,'' Greeksch ''Zeùs patēr,'' Latiendch ''Jupiter'' un Oorgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den noordschen Godd [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peer spelen ene wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religioonsforscher [[Georges Dumézil]] meen, dat dat ene dreeledige Sellschop (Preesters, Kriegers, Arbeiders) geev. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansehn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indoeuropääsche Spraken|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfort, 1999 (chronoloogsche Grafik, hoogdüütsch) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument, hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB, hoogdüütsch) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] (hoogdüütsch) * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos vun de [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Chöttingen]] to de [[Grammatik]] vun ole indoeuropääsche Spraken (engelsch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bänn. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Ruutgevers: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reeg&nbsp;1, Lehr- und Handbücher. Winter, [[Heidelbarg]] 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Oplaag Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., heel nee bearbeidt Oplaag. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Oplaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5.&nbsp;Oplaag. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, [[Heidelbarg]] 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelsch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band&nbsp;2, Nr.&nbsp;2, 2008, S.&nbsp;154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Ruutgevers): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S.&nbsp;17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat vun [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] un [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S.&nbsp;1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band&nbsp;5, Nr.&nbsp;1 (spring 1977), S.&nbsp;55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unverännert Nadruck vun de ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7.&nbsp;Reeg, Historische und philosophische Abteilung, Band&nbsp;IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgevers): ''Germanen und Indogermanen,'' Band&nbsp;2, S.&nbsp;45–95. [[Heidelbarg]] 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S.&nbsp;1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' [[Chöttingen]] 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgever): ''Germanen und Indogermanen,'' 2.&nbsp;Band, S.&nbsp;171–181. [[Heidelbarg]] 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S.&nbsp;301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft&nbsp;1, 2015, S.&nbsp;199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, [[München|Mönken]] 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6., Archäoloogsch Instituut vun de Ungaarsche Academie vun de Wetenschoppen un dat Spraakwetenschopliche Instituut vun de Universität Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (ook as Book). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Ruutgevers): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2.&nbsp;Oplaag. University Press, Cambridge 1995 (1.&nbsp;Oplaag 1987), <nowiki/>ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), S.&nbsp;185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: ''Varia neolithica III'', 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschopliche Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Oplaag. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] su2oss4qelevof0v5h8zrf8zqgqgv27 1062503 1062502 2026-04-18T09:58:09Z Flaverius 21322 1062503 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsch Spraak un Kultur == === Grundspraak === De Grundspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör Vergliek vun de Spraken rekonstrueert, de dorut hervörgahn sünd. Dör den Vergliek vun all bekende levende un utstörven indoeuropäische Spraken hett man en grote Tall vun [[Gemeensamwöör]] (Wörtels un Stammen), en gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un en gemeensame [[Syntaks]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Fonologie ==== De följgenden Konsonanten sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Klusil ! <small>unstimmt</small> | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! <small>stimmt</small> | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! <small>aspireert</small> | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Likvid | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers hett dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmte, aspireerte un unstimmte Klusilen, man lever twüschen unstimmt, ejektiv un unstimmt aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreters vun de sogenaamde „Glottaltheorie“, de eerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslagen wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in en poor Wöör rekonstrueert warrn un kunn villicht en Leenwoort wesen. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vörtong ! Achtertong |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halfapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderne indoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en annamen: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. Een Deel Forschers meent op Grundlaag, vun de Genera in’t Hethietsche, dat dat in ene fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geev dree Numeri: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un harrn de [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dorto geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stämm (as in slaawsche Spraken un Greeksch). De Verben wurrn na dree Personen un – as de Substantiven – na dree Numeri böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde themaatsche Konjugatschoon (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Ole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultuur === Dör Rekonstruktschoon vun de Woordschatt vun de Oorspraak kriggt een ook war över de Kultuur vun de Oorindoeuropäers to weten. Dat givt hunnerde Wöör, de in de meisten oder den gröttsten Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Meed“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Koorn (as Garsten, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „seien“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Sweerd“ * *''lonkos'' „Bagen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Arm“ un „Boomrind“ (Bork) höört aaor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op ene Kultuur, de as Harders leven dee, un de ook eenfache Bueree kern. Se harrn Peer un bruken Wagens mit Räder för den [[Verkehr|Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ook anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sotschale Brüük un poeetsche [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers harrn waarschienlich merere Gödder, daarmang enen männlichen Himmelgodd *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leevt wieder in: Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́,'' Greeksch ''Zeùs patēr,'' Latiendch ''Jupiter'' un Oorgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den noordschen Godd [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peer spelen ene wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religioonsforscher [[Georges Dumézil]] meen, dat dat ene dreeledige Sellschop (Preesters, Kriegers, Arbeiders) geev. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansehn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indoeuropääsche Spraken|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfort, 1999 (chronoloogsche Grafik, hoogdüütsch) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument, hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB, hoogdüütsch) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] (hoogdüütsch) * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos vun de [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Chöttingen]] to de [[Grammatik]] vun ole indoeuropääsche Spraken (engelsch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bänn. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Ruutgevers: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reeg&nbsp;1, Lehr- und Handbücher. Winter, [[Heidelbarg]] 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Oplaag Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., heel nee bearbeidt Oplaag. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Oplaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5.&nbsp;Oplaag. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, [[Heidelbarg]] 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelsch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band&nbsp;2, Nr.&nbsp;2, 2008, S.&nbsp;154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Ruutgevers): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S.&nbsp;17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat vun [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] un [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S.&nbsp;1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band&nbsp;5, Nr.&nbsp;1 (spring 1977), S.&nbsp;55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unverännert Nadruck vun de ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7.&nbsp;Reeg, Historische und philosophische Abteilung, Band&nbsp;IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgevers): ''Germanen und Indogermanen,'' Band&nbsp;2, S.&nbsp;45–95. [[Heidelbarg]] 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S.&nbsp;1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' [[Chöttingen]] 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgever): ''Germanen und Indogermanen,'' 2.&nbsp;Band, S.&nbsp;171–181. [[Heidelbarg]] 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S.&nbsp;301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft&nbsp;1, 2015, S.&nbsp;199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, [[München|Mönken]] 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6., Archäoloogsch Instituut vun de Ungaarsche Academie vun de Wetenschoppen un dat Spraakwetenschopliche Instituut vun de Universität Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (ook as Book). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Ruutgevers): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2.&nbsp;Oplaag. University Press, Cambridge 1995 (1.&nbsp;Oplaag 1987), <nowiki/>ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), S.&nbsp;185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: ''Varia neolithica III'', 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschopliche Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Oplaag. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] psygm007wmb50jvpp4bqmoh9e8ad4c0 1062504 1062503 2026-04-18T10:03:34Z Flaverius 21322 1062504 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraakfamilie |Koort= |Spraak=Indoeuropääsch |Tied= |Länner=[[Europa]], [[Eurasien]], [[Süüdasien]], vundaag ook weltwied |Spreker=~3,4&nbsp;Mrd. |Klassifikatschoon=Primäre Spraakfamilie |KSpraak= |Oorspraak=[[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]] |Ünnergruppen= [[Albaansche Spraak|Albaansch]]<br/> [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsch]]<br/> [[Armeensche Sprake|Armeensch]]<br/> [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]]<br/> [[Germaansche Spraken|Germaansch]]<br/> [[Greeksche Spraak|Greeksch]] <br/> [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]<br/> [[Itaalsche Spraken|Itaalsch]]<br/> [[Keltsche Spraken|Keltsch]]<br/> [[Tochaarsche Spraak|Tochaarsch]] |ISO1= |ISO2= |ISO2B= |ISO2T= |ISO3= |ISO5=ine |KeineAutoSprachzeile=Ja}} [[Bild:Indo-European_branches_map.png|duum|De indoeuropääschen Spraken in Europa un Asien vundaag:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFD800|[[Greeksche Spraak|Greeksch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#7F6A00|[[Itaalsche Spraken|Itaalsch]] (mit [[Romaansche Spraken|Romaansch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00269F|[[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFAA00|[[Keltsche Spraken|Keltsch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#CD0000|[[Germaansche Spraken|Germaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#57007F|[[Armeensche Spraak|Armeensch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#4CC200|[[Baltoslaavsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Baltsche Spraken|Baltsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#007F0E|[[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ([[Slaawsche Spraken|Slaawsch]])}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#00D4FF|[[Albaansche Spraak|Albaansch]]}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#A3A3A3|nich-indoeuropääsche Spraak}}]] De '''indoeuropääschen''' oder '''indogermaanschen Spraken''' sünd ene grote [[Spraakfamilie]], de oorsprünglich in grote Deelen vun [[Europa]], in’n nöördlichen Deel vun’n [[Indsche Subkontinent|indsche Subkontinent]] un in’t [[Iraansch Hoogland|iraansche Hoogland]] snackt wurr. Vundaag warrt se weltwied snackt un billt mit över 3,4&nbsp;Milliarden Moddersprekers de gröttste Spraakfamilie op de Eer. De Familie warrt in verscheden Telgen indeelt, daarmang sünd [[Germaansche Spraken|Germaansch]], [[Romaansche Spraken|Romaansch]] (Itaalsch), [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]], [[Indoiraansche Spraken|Indoiraansch]], [[Keltsche Spraken|Keltsch]], [[Greeksche Spraak|Greeksch]], [[Armeensche Sprake|Armeensch]] un [[Albaansche Spraak|Albaansch]]. Uutstorven Telgen sünd dat [[Anatoolsche Spraken|Anatoolsche]] un [[Tochaarsche Spraken|Tochaarsche]]. Alle indoeuropääsche Spraken stammt vun de rekonstrueerte [[oorindoeuropääsche Spraak]] af, de sachtens üm 3000–1200&nbsp;v. Chr. tiedens de [[Jungsteentied]] un fröhe [[Bronzetiet|Bronztied]] in de [[indoeuropääsche Oorheimat]] – woll in de [[Stepp]] vun de hüdige [[Ukraine]] und dat süüdliche [[Russland]] – snackt wurr. In de Tied, uut de wi de eersten schreven Borns vun indoeuropääschen Spraken hebbt, harr sik de Spraakfamilie al in [[Europa]], [[Lüttasien]], [[Zentraalasien]] un [[Süüdasien]] uutbreedt. Vele vun de gröttsten Spraken vundaag, to’n Bispeel [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Russische Spraak|Russisch]] un [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], tellt to dat Indoeuropääsche un hebbt sik mit den [[Kolonialismus]] weltwied uutbreedt. De [[Indogermanistik]] is de Disziplin vun de [[Spraakwetenschop]], de sik mit de indoeuropääsche Spraken befaat. Se het, indem dat se de [[komparative Methood]] uutsunnen het, den Grundsteen för de [[histoorsche Spraakwetenschop]] allgemeen leggt. == Telgen == === Albaansch === [[Bild:Albanian dialects.svg|duum|De alabaanschen Dialekten]] De [[albaansche Spraak]] is tohoop mit [[Greeksche Spraak|Greeksch]] un [[Armeensche Sprake|Armeensch]] ene mang den indoeuropääschen Spraken, de kenen annern engen Verwandten binnen de Spraakfamilie het. Na verscheden Ansichten stammt dat Albaansche vun de knapp överlevert [[Illyrsche Spraken|illyrschen Spraken]] af, de in de [[Antike]] op’n [[Westbalkan]] snackt worrn sünd.<ref>''Comparative Studies on Albanian'' , 2007.</ref> Wegen de knappen Belegen vun’t Illyrsche un de laten schreven Borns vun’t Albaansche kann düsse Hypothees nich wedderleggt Warren, man ook nich as richtig anseggt warrn.<ref>Matthew Cowan Curtis: ''Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence''. S. 18 .</ref> De albaanschen Dialekten warrt in dat nöördliche [[Gheg]] un dat süüdliche [[Tosk]] indeelt. [[Arbëresh]] warrt op dat [[Italien|italieensch]] Halveiland un [[Arvanitika]] in [[Grekenland]] snackt. De eersten schreven Texten stammt uut 15.&nbsp;Jhd. Naverspraken as [[Latiensche Spraak|Latiensch]], Greeksch, [[Slaawsche Spraken|Slaawsch]] un [[Törksche Spraak|Törksch]] hebbt groten Inflood op de Spraak namen un vele Leenwöör nalaten.<ref>Beekes 1998, S. 25.</ref> === Anatoolsch === [[Datei:Anatolian Languages in 2nd millennium BC.jpg|thumb|Rebeed vun de anatoolschen Spraken in’t 2. Jaardusend&nbsp;v. Chr.]] De uutstorven [[Anatoolsche Spraken|anatoolschen Spraken]] sünd öllste överlevert indoeuropääsche Telgen un de eerste Telgen, de sik vun dat Oorindoeuropääsche afscheedt. Vundaag sünd se besünners vun [[Kleitafel|Kleitafels]], de in [[Kielschrift]] schreven sünd, bekannt. Daarto kaamt Texten in [[Luuwsche Hieroglyphen|luuwschen Hieroglyphen]]. De Spraken wurrn in [[Lüttasien]] in’t anatoolsche Hoogland snackt. Op’t Best sünd [[Hethietsche Spraak|Hethietsch]] un [[Luuwsche Spraak|Luuwsch]] överlevert. Daarto kaamt man ene Handvoll lütter Spraken mit wenigen nableven Borns, as [[Palaasche Spraak|Palaasch]], [[Lyksche Spraak|Lyksch]], [[Karsche Spraak|Karsch]] un [[Lydsche Spraak|Lydsch]]. Hethietsch is as öllste överlevert Spraak besünners wichtig för de [[Indogermanisitk]], üm dat se vele konservative Kennteken het un to’n Bispelen de [[Laryngaaltheorie|Laryngalen]] beholen het.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 28–31.</ref> === Armeensch === De [[Armeensche Sprake|armeensche]] Spraak is eer egen Telgen binnen dat Indoeuropääsche. Na Ansicht vun welk Forscherlüüd billt na Armeensche mit den Greekschen ene engere Grupp. Al frö kemen vele [[Iraansche Spraken|iraansche]] Leenwöör in de Spraak. Dat armeensche Luudsysteem het sik stark wannelt, so dat verwandte Wöör bloot swaar wedder to kennen sünd.<ref>Beekes 1998:20</ref> To’n Bispeel stammt dat armeensche Woord för twee ''erku'' even so as dat plattdüütsche „twee“ direkt vun dat indoeuopääsche ''*dwō'' af.<ref>Winter, W. (1992). Armenian. Indo-European Numerals, 57, 347.</ref><ref>DeLisi, J. (2013). Feature metathesis and the change of PIE* du̯ to Classical Armenian-rk-*. Diachronica, 30(4), 469-49</ref> === Baltoslaawsch === [[Bild:Balto-Slavic.svg|duum|Rebeed vun de baltoslaawschen Spraken vundaag (Baltsch in geel, Slaawsch in gröön)]] [[Baltoslaawsche Spraken|Baltoslaawsch]] ümfaat de [[slaawsche Spraken]], daarmang Spraken as [[Russische Spraak|Russisch]], [[Poolsche Spraak|Poolsch]], [[Tschechsche Spraak|Tschechsch]], [[Bulgaarsche Spraak|Bulgaarsch]], [[Serbokroaatsche Spraak|Serbokroaatsch]], un de [[Baltsche Spraken|baltschen Spraken]], so as dat [[Oostbaltsche Spraken|oostbaltsche]] [[Litausche Spraak|Litausch]] un [[Lettsche Spraak|Lettsch]] un de uutstorven [[Westbaltsche Spraken|westbaltschen]] Spraken. Besünners Litausch un dat westbaltsche [[Ooldprüßische Spraak|Ooldprüßisch]] gellt as bannig konservative Spraken, de enen groten Bidrag för de Rekonstruktschoon vun dat Oorindoeuropääsche levert hebbt. De öllste slaawsche Spraak is [[Ooldkarkenslaawsche Spraak|Ooldkarkenslaawsch]], de in dat 9. Johrhunnert in de [[Glagolitsche Schrift|glagolietsche]] Schrift daalschreven wurr.<ref>Beekes 1995, S. 22–23.</ref><ref>R. Sussex, P. Cubberley: ''The Slavic Languages''. Cambridge University Press, 2006.</ref> Slaawsch warrt wedder in dree Telgen indeelt: [[Süüdslaawsche Spraken|Süüdslaawsch]] (Serbokroaatsch, Bulgaarsch, [[Makedoonsche Spraak|Makedoonsch]], [[Sloweensche Spraak|Sloweensch]]), [[Westslaavske Sproken|Westslaawsch]] ([[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], Poolsch, Tschechsch, [[Slowaaksche Spraak|Slowaaksch]]) un Oostslaawsch (Russisch, [[Ukrainsche Spraak|Ukrainisch]] un [[Wittrussische Spraak|Wittrussisch]]). De baltschen Spraken, besünner Litauisch, sünd besünners wichtig för dat Verständnis vun de indoeuropääsche Grammatik un Phonologie, ümdat se allens tohoop bekeken bannig konservativ sünd. Baltsch behöllt to’n Bispeel 7 vun de 8 indoeuropäischen [[Kasus]] un ook den [[Dual]], ook wenn dat [[Genus (Grammatik)|Genussysteem]] in’t Oostbaltsche vereenfacht wurr op [[maskulin]] un [[feminin]] (in dat westbaltsche Ooldprüßisch is dat [[Neutrum]] bleven).<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 52–54.</ref> === Germaansch === [[Bild:Germanic-speaking areas in Europe.png|duum|Germaansche Spraken in Europa vundaag]] De [[Germaansche Spraken|germaanschen Spraken]] ümfaat de [[Westgermaansche Spraken|westgermaanschen]] Spraken as [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]], Plattdüütsch, [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] un [[Freesche Spraken|Freesch]], [[Noordgermaansche Spraken|noordgermaansche]] Spraken, de uut’n [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]] ranwussen, so as [[Ieslannsche Spraak|Ieslandsch]], [[Norweegsche Spraak|Norweegsch]], [[Däänsche Spraak|Däänsch]], [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]] un [[Färöösche Spraak|Färöösch]], un de utstorven [[Oostgermaansche Spraken|oostgermaanschen]] Spraken, vun de wi bloots dat [[Gootsche Spraak|Gootsche]] in längeren Texten överlevert hebbt. Kennteken för’t Germaansche is de [[Eerste germaansche Luudwannel|germaansche Luudwannel]], de dat oorindoeuropääsche Konsonatensysteem verschaven het.<ref>Beekes 1995, S. 27–29.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 19–23.</ref> Dat oorgermaansche Spraakrebeed warrt in dat süüdliche [[Skandinavien]] un vun de [[Polen|poolsche]] un [[Düütschland|düütsche]] [[Oostsee]]küst bet an de freesche un nederlandsche [[Noordsee]]küst vermoodt.<ref>Ekkehard Konig, Johan van der Auwera:''The Germanic Languages''. Routledge 1994.</ref> ===Greeksch=== [[Datei:AncientGreekDialects (Woodard) en.svg|thumb|Dat Rebeed vun de greekschen Dialekten in de Antike. Greeksch wurr in grote Delen vun [[Lüttasien]] snackt, bet dat’t in’t Middelöller vun dat [[Törksche Spraak|Törksche]] verdrängt wurr]] De greeksche oder helleensche Telgen sett sik uut den [[greeksche Spraak]] un ene grötter Tall uutstorven helleensche Spraken oder greeksche „Dialekten“ in Antike tohoop. Daarto tellt [[Äoolsch]], [[Ioonsch]] un [[Dorisch|Dorsch]], un bavento dat [[Mykeensche Spraak|Mykeensche]] un [[Ooldmakedoonsche Spraak|Ooldmakedoonsche]]. Dat [[Phrygsche Spraak|Phrygsche]] wirr in [[Lüttasien]] snackt un warte as enen egenstännigenTelgen vun de indoeuropääsche Spraakfamilie bekeken,<ref>Beekes 1995, S. 22.</ref> oder as ene Spraak, de neeg verwandt mit dat Greeksche ist, anseen.<ref>Roger D. Woodard: ''The Ancient Languages of Asia Minor''. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-68496-X, S. 72.</ref> Mykeensch, dat op [[Kreta]] in de [[Minoers|minoosche]] Tied twüschen 1400 un 1200 v. Chr. in de [[Linear B]]-Schrift daalschreven wurr, is de öllste bekannte hellensche Spraak.<ref>Beekes 1995, S. 23–24.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 27–28.</ref> Dat moderne Greeksch stammt vun de ioonsch-attische Dialektgrupp af, de uut den vermengelten greeksche Dialekt, de [[Koiné]], ranwussen is un sik as Kultuursprak vun Athen in de klassische Tied uutbredd het. === Itaalsch === [[Datei:Iron Age Italy.png|thumb|De Spraken Italien üm 600 v. Chr. De [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]] weren in Süditalien wied verbreedt, wogegen de latienschen Spraken bloots in en lütt Rebeed üm Rom ([[Latium]]) snackt wurrn. In Noorditalien wurr dat nich-indoeuropääsche [[Etrusksche Spraak|Etrusksch]] snackt, un ook verschedene keltsche Spraken. Later wurrn se alle vun’t Latinsche verdrängt]] De [[Itaalsche Spraken|itaalschen Spraken]] ümfaat de hele [[Romaansche Spraken|romaansche]] Spraakfamilie, de uut dat [[Latiensche Spraak|Latiensche]] ranwussen sünd un vundaag Spraken as [[Italieensche Spraak|Italieensch]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Rumäänsche Spraak|Rumäänsch]] oder [[Rätoromaansch]] ümfaat. In de fröhe Antike geev dat ook ene Reeg anner itaalsche Spraken in Italien, so as de [[Sabellsche Spraken|sabellschen Spraken]], [[Osksche Spraak|Osksch]] un [[Umbrische Spraak|Umbersch]], un de Süsterspraak vun dat Latiensche, [[Faliskische Spraak|Faliskisch]].<ref>Beekes 1995, S. 25–26.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 18–19.</ref> Oskisch un Umbersch ünnerscheden sik vun’t Latinlensche, to’n Bispeeel indem dat se /p/ hebbt, wo Latiensch /k{{IPA|ʷ}}/ het, so dat latiensch ''quis'' „wokeen“ to oskisch-umbersch ''pis'' passt. Osksch harr daarto de Luud /z/ ([[Stimmhaften alveolaren Sibilant|stimmhafte alveolare Sibilant]]) bewaart, wo Latiensch /r/ uut een öller intervokaalisch *s maakt het. Osksch-Umbersch harr ook en anner [[Flekschoon|Flekschoonssysteem]] un ünnerscheed sik hier dör konservative man ook innovative Kenntekent vun’t Latinsche. Osksch un Umbersch sünd uutstorven, as sik dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] uutbredd. So sünd alle itaalsche Spraken, de dat vundaag noch givt, romaansche Spraken, de all vun dat Latiensch afstammt.<ref>Rex Wallace: „Sabellian languages“. In: R. D. Woodard (Hrsg.): ''The Ancient Languages of Europe''. Cambridge University Press, 2008, S. 96–124.</ref> En Deel Forschers meent, dat Itaalsch enen gemeensamen Oorsprung mit Keltsch het un de beiden Familien to enen [[Italokeltsche Spraken|italokeltschen]] Telgen tohoopfaat. === Indoiraansch === [[Bild:Map of Attested and Hypothetical Old Indo-Iranian Dialects.png|duum|Dat Rebeed vun de verscheden indoiraanaschen Spraken ]] De [[Indoiraansche Spraken|indoiraanschen Spraken]] sünd de Telg vun de Spraakfamilie mit de meisten Spraken. Se warrt in dree Gruppen indeelt: de [[Indo-arische Spraken|indo-arischen Spraken]], de [[Iraansche Spraken|iraanschen Spraken]] un de [[Nuristaansche Spraken|nuristaanschen Spraken]]. De indo-arischen Spraken ümfaat de indschen Spraken as [[Sanskrit]], de moderne noordindischen Spraken as [[Hindi]] un [[Urdu]], [[Marathi]], [[Gujarati]] un [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], un dutzwies lütte Spraken un Dialekten in dat sülve Rebeed. Dat [[Veedsch Sanskrit|veedsche Sanskrit]], in dat üm 1000 v. Chr. de [[Vedas]] affaat worden sünd, is, die anatoolschen Spraken uutbenamen, de öllste överleverte indoeuropääsche Spraak.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 32–35.</ref> De iraanschen Spraken ümfaat Spraken as [[Persische Spraak|Persisch]], [[Kurdsche Spraken|Kurdsch]], [[Paschtuunsche Spraak|Paschtuunsch]] un [[Osseetsche Spraak|Osseetsch]]. [[Avestsche Spraak|Avestsch]] is ene klassische iraansche Spraak, de uut [[Zoroastrismus|zoroastersche]] religiöse Schriften bekannt is, de in dat drüdde Jaarhunnerd n. Chr. daalschreven un in de zoroastersche Traditschoon överlevert sünd. In de [[Iesentiet|Iesentied]] wurrn iraansche Spraken ook vun Völkers as de [[Meder]] un [[Skythen]] snackt. De lütte Grupp vun nuristaanschen Spraken warrt in [[Pakistan]] un [[Afghanistan]] vun rund 130.000 Minschen snackt.<ref>Elena Efimovna Kuzʹmina: ''The Origin of the Indo-Iranians''. BRILL, 2007.</ref> De indoiraanschen Spraken deelt en gemeensame Luudwannels, to’n Bispeel hebbt se dat Vokaalsysteem vereenfacht op bloots dree Vokalen: /i a u/. De Sprekers vun de oorindoiraansche Spraak nömen sik sülvst ''ārya'' „[[Arier]]“. Dat Wood wurr later deelwies ook för de ganze indoeuropääsche Spraakfamilie bruukt un noch later in [[Rassismus|rassistsche]] Ideologien as dat [[Natschonaalsotschalismus|natschonaalsotschalistsche]] Rassenbild. Daarüm bruukt veel Spraakwetenschoppers vundaag lever den Begriff „indsch“ as „indo-arisch“.<ref>Hans Henrich Hock, Brian D. Joseph: ''Language History, Language Change, and Language Relationship''. Walter de Gruyter, 1996, S. 58.</ref> === Keltsch === [[File:Celts in Europe.png|300px|thumb|right|Histoorsch Rebeed vun keltsche Völker: <br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff43|TEXT=Karnrebeed vun de keltsche Hallstattkultuur, 600 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#97ffb6|TEXT=Maximaal keltsch Rebeed üm 275 v. Chr.}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#d2ffd2|TEXT=Lusitaansch Rebeed op dat ibeersche Halveiland (unklaar of keltsch)}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#27c600|TEXT=De söss keltische Natschonen in de fröhe Neetied}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#1a8000|TEXT=keltsch Spraakrebeed vundaag}} ]] De [[Keltsche Spraken|keltschen Spraken]] wurrn in de [[Prähistorie|Oor]]- un [[Fröhgeschicht]] bet un in de [[Antike]] in grote Delen vun [[Middeleuropa]] snackt. Dat oorkeltsche Spraakrebeed weer villicht de middeleuropääsche [[Hallstattkulturen|Hallstattkultuur]]. Vun daar bredden de Kelten sik na Westen to uut, na [[Spanien]] ([[Keltiberer]]s), [[Frankriek]] ([[Gallier]]s) un de [[Grootbritannien|britischen Eilannen]] ([[Britonnen]]). Keltsche Sedlers weren wied verbreedt un hebbt ook Regionen as [[Galizien (Spanien)|Galizien]] op dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]] eren Naam geven. De [[Galater]]s, de in den [[Breev an de Galater]] in [[Bibel]] staat, weren Kelten, de bet na [[Lüttasien|Anatolien]] wannern. Vundaag warrt keltsche Spraken bloots noch vun wenigen Minschen in [[Irland]], [[Schottland]], [[Wales]] un in de [[Bretagne]] in Frankriek snackt. De Familie warrt faken in twee Gruppen indeelt: Dat [[Eilandkeltsche Spraken|Eilandkeltsch]], daarmang de [[Goideelsche Spraken|goideelschen Spraken]] ([[Irisch Spraak|Iersch]], [[Schottsch-gäälsche Spraak|Schottsch]] un [[Manx]]) un de [[Britannsche Spraken|britannschen Spraken]] ([[Walisische Spraak|Walisisch]], [[Koornsche Spraak|Kornsch]] un [[Bretoonsche Spraak|Bretoonsch]]) un dat Fastlandkeltsche, wat op’t laatst in’t fröhe Middelöller uutstorven is, mit Spraken as [[Gallsche Spraak|Gallsch]] (inst in Frankriek snackt), [[Lepontsche Spraak|Lepontsch]] (inst in Noorditalien snackt), [[Keltibeersche Spraak|Keltibeersch]] (inst in Spanien un Portugal snackt) un [[Galatsche Spraak|Galatsch]] (inst in de Törkie snackt).<ref>Beekes 1995, S. 26–27.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 15–17.</ref><ref>Martin Ball, Nicole Muller: ''The Celtic Languages''. Routledge, 2012.</ref> Een anner Klassifikatschoon maakt enen Ünnerscheed twüschen „p-keltsch“ un „q-keltsch“, alldaarna, of de Spraken dat oorindoeuropääsche Phoneem {{IPA|*kʷ}} behollt oder to /p/ wannelt hebbt. In disse Klassifikatschoon fallt de goideelschen Spraken mit Keltibeersche to dat q-Keltsche tohoop, ümdat se dat {{IPA|*kʷ}} behollen het, wogegen dat p-keltsche Britannsch un dat Gallsche /p/ hebbt.<ref name=Celtic/> === Tocharsch === De uutstorven [[Tocharsche Spraken|tocharsche]] Telgen is in twee Spraakvarietäten överlevert: [[Tocharsch A]] un [[Tocharsch B]]. De Spraken sünd in buddhistschen Schriften uut dat Tarimbeken nableven, wat vundaag in de westchineesche Provint Xinjiang liggt, un stammt uut dat 6.&nbsp;–7.&nbsp;Jhd.<ref>James P. Mallory, Douglas Q. Adams: ''The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World'', S.&nbsp;35.</ref> === Trümmer- oder Korpussspraken === To de baven optellt Telgen kaamt ook ene Tall antike „[[Trümmerspraak|Trümmerspraken]]“ oder „Korpusspraken“. Dat sünd Sprake, de bloot stückwies överlevert sünd, so dat se na dat Materiaal as indoeuropääsch klasifizeert warrn köönt, de Stand binnen de indoeuropääsche Spraakfamilie avers unseker blivt: * [[Illyrsche Spraak|Illyrsch]] † (villicht de Vöörstufe vun dat Albaansche) * [[Lusitaansche Spraak|Lusitaansch]] † (villicht keltsch oder neeg mit’n Keltschen verwandt) * [[Makedonische Spraak|Makedonisch]] † (villicht neeg bi’t Greeksche) * [[Messaapsche Spraak|Messaapsch]] † (villicht mit’t Illyrsche verwandt) * [[Phrygsche Spraak|Phrygsch]] † (wiest Gemeensaamkeiden mit Greeksch un Armeensch)<ref>Benjamin W. Fortson: ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2. Oplaag. Blackwell, Malden/Oxford/Victoria 2010, S. 461 f.</ref> * [[Sikuulsche Spraak|Sikuulsch]] † (villicht itaalsch) * [[Thraksche Spraak|Thraksch]] † (mit Dialekten as Daaksch, Geetsch, Moesisch) * [[Veneetsche Spraak|Veneetsch]] † (villicht to de itaalschen Spraken tohöörig) == Klassifikatschoon == === Interne Klassifikatschoon === Fachlüüd hebbt jümmers wedder vöörslaan, dat bestimmte Telgen vun de indoeuropääschen Spraken enger mit eenanner verwandt sünd. Daarto tellt [[Italokeltsche Spraken|Italokeltsch]], [[Greeksch-Armeensch]], [[Gräkoarisch]] oder Greeksch-Armeensch-Arisch un Balto-Slawo-Germaansch. In Ünner­scheed to de tein traditschonellen Telgen sünd disse all mehr oder minner umstrieden.<ref>J. P. Mallory, D. Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Fitzroy Dearborn, London 1997.</ref> De italokeltsche Ünnergrupp wurr lange Tied as relativ seker bekeken un vun [[Antoine Meillet]] sogaar as sekerer as Baltoslaawsch anseen. As Argumenten för dat Italokeltsche gellt dat Genitiv-Suffix ''-ī'', dat Superlativsuffix ''-m̥mo'', de Liddeannel vun /p/ to /kʷ/ vöör enen anner /kʷ/ in dat sülve Woord (as in ''penkʷe'' > ''*kʷenkʷe'' > Latiensch {{lang|la|quīnque}}, Ooldiersch {{lang|sga|cóic}}) un dat Konjunktivmorpheem ''-ā-''. Disse Bewiesen sünd later vun [[Calvert Watkins]] kritiseert worrn, wogegen Michael Weiss för de Ünnergrupp argumenteert hett.<ref>Calvert Watkins: „Italo-Celtic revisited“. In: ''Ancient Indo-European dialects''. University of California Press, Berkeley 1966, S. 29–50.</ref><ref>Michael Weiss: „Italo-Celtica: linguistic and cultural points of contact between Italic and Celtic“. In: ''Proceedings of the 23rd annual UCLA Indo-European Conference''. Hempen, Bremen 2012, S. 151–173.</ref> Bewiesen för en Verwantschop twüschen Greeksch un Armeensch sünd de regelmatige Resultate vun den tweden [[Laryngaaltheorue|Laryngaal]] to ''a'' an’n Anfang vun Wöör un ook Woordformen för „Fru“ un „Schaap“.<ref>James Greppin: Review of ''The linguistic relationship between Armenian and Greek''. In: ''Language'' 72/4, 1996, S. 804–807.</ref> Greeksch un Indoiraansch deelt Innovatschonen vör allem in de Verbmorphologie un in Munstern vun de Nominaalderivatschoo <ref>Wolfram Euler: ''Indoiranisch-griechische Gemeinsamkeiten der Nominalbildung und deren indogermanische Grundlagen''. Innsbruck 1979.</ref> Ook ene Verwantschopp twüschen Phrygsch un Greeksch, un twüschen Thraaksch un Armeensch sünd vöörslaan worrn.<ref>Colin Renfrew: ''Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins''. London 1987.</ref> Gemeensame Kennteken as de [[Aorist]] mit de perfektsche Aktivpartikel -s, dat an den Stamm bunnen is, verbindt disse Grupp neger mit de anatolischen Spraken un Tocharsch. Gemeensame Kennteken mit Baltoslaavsch köönt daargegen op later Kontakten torügggahn. De [[Indohethietsch]]e Hypothees seggt, dat de indoeuropääsche Spraakfamilie ut twee Höövdtelgen besteit: een mit de anatoolschen Spraken un een anner mit all anner indoeuropääsche Spraken. Ünnerscheeden twüschen Anatoolsch un de annern Telgen (as dat Genus- oder Verbsysteem) warrt deels as archaische Resten oder as Innovatschonen dör lang Isolatschoon düüdt. För disse Hypothees warrt as Argumenten, de gemeensame Indoeuropääsche Woortschatt üm den Bueree, un dat Bibeholen vun de Laryngalen anföhrt. In’t Geheel warrt disse Hypothees aver meist as överbewertet ansahn. En anner Ansicht seggt, dat de anatoolsche Telg sik nich as eerste, man bummelig to de sülve Tied as Indoiraansch oder sogor later as Greeksch oder Armeensch afspleten hett. En drüdde Ansicht – besünners in de franzöösche School – seggt, dat Gemeensaamkeiden in nich-[[satem]]-Spraken dör de Rabdlaag un dat fröhe Afspleten verklaart warrn köönt. Hans J. Holm kümmt op Grund vun lexikaalsche Berekebs to ern Bild, dat de allgemeene wetenschopliche Meinung ünnerstütt un de Indohethietsche Hypothees wedderlegt.<ref>Hans J. Holm: „The distribution of data in word lists and its impact on the subgrouping of languages“. 2008, S. 629–636.</ref> === Externe Verwantschop === Dat Indoeuropääsche is ene primäre Spraakfamilie, för de kene wiedere Verwandtschop mit ene anner Spraakfamilie nawiest warrn kann. Sied den Anfang vun de Indogermanistik geev man dat Versöök de indoeuropääschen Spraken mit anner Spraken oder Spraakfamilien to verbinnen. Kene Theorie is vundaag allgemeen akzepteert un de meiste Facklüüd in de indoeuropääsche Spraakwetenschop sünd skeptisch gegenöver disse Vörslääg.<ref name=Kallio2018>Petri Kallio, Jorma Koivulehto: „More remote relationships of Proto-Indo-European“. In: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (Ruutgever): ''Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics''. 2018, S. 2280–2291.</ref> Vörslääg, de de indoeuropääschen Spraken mit en anner Spraakfamilien to verbinnen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Indo-uraalsche Spraken|Indo-uraalsch]], dat Indoeuropääsch mit [[Uraalsche Spraken|Uraalsch]] tohoopstellt und [[Pontsche Spraken|Pontsch]], een Vöörslag vun [[John Colarusso]], de Indoeuropääsch mit dat [[Noordwestkaukasische]] verbinnt. Anner Vöörslääg dat Indoeuropääsche in [[Makrofamilie]]n intoornen sünd:<ref name=Kallio2018 /> [[Nostraatsch]], dat all oder enen groten Deel vun de eurasiaatschen Spraken un de [[Kartveelsche Spraken|kartveelschen]], [[Dravidsche Spraken|dravidschen]] un [[Afroasiaatsche Spraken|afroasiaatschen]] Spraakfamilien ümfaat un[[Eurasiaatsch]], ene Theorie vun [[Joseph Greenberg]], de de [[Uraalsche Spraken|uraalschen]], [[Altaische Spraken|altaischen]] un verschedene [[Paläosibiersche Spraken|paläosibiersche]] Familien ([[Ainu Spraken|Ainu]], [[Jukgiersche Spraken|Jukagiersch]], [[Niwchische Spraak|Niwchisch]], [[Tschuktscho-kamtschadaalsche Spraken|Tschuktscho-kamtschadaalsch]], [[Eskimo–Aleutsche Spraken|Eskimo-Aleutsch]]) un villicht noch anner ümfaat. Nostratsch un Eurasiatsch sünd wedderüm in noch gröttere Gruppen indeelt worrn, as [[Boreaansch]], ene Spraakfamilie, de [[Harold C. Fleming]] un [[Sergei Anatoljewitsch Starostin|Sergei Starostin]] vöörslaan hebbt, de meist all natüürliche Spraken op de Welt ümfaat, mit Utnaahm vun de Spraken in Afrika süüdlich vun de [[Sahara]], [[Neeguinea]], [[Australien]] un de [[Andamanen]]-Eilandgrupp. == Forskningsgeschicht == Dat disse Spraken vun en gemeensame Oorspraak afstammt, wurr eerst vörslagen vun Sir [[William Jones]] 1786. As een vun de eersten Europäers harr he Künnnis vun [[Sanskrit]], dat klassische Spraak vun de Inder, un wurr dor dör op de opfallenden Ähnlichkeiten in Grammatik un Woordschatt twüschen disse Spraak un Grieksch un Latiensch opmerksam.<ref>Beekes 1994, S. 13–14.</ref> De däänsche Spraakforscher [[Rasmus Rask]] schreev 1814 de Priesopgaav ''Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske sprogs oprindelse'', worin he wiest, dat de noordischen Spraken mit Grieksch un Latiensch verwandt sünd, un dat sik dat Verwantschop vun Wöör dör regelmätige [[Luudwetten]] bewiesen laat („de [[germaansche Luudverschuven]]“).<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> Twee Johr later erschenn [[Franz Bopp]] sien Wark ''Über das Konjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenen der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache''. So wurr allensidens klor, dat Indisch, Grieksch, Latiensch un Germaansch vun de sülve Wörtel afstammt.<ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 20.</ref> De Spraakfamilie wurr bald as ''indogermaansch'' (vörslagen vun [[Conrad Malte-Brun]], 1810) oder ''indoeuropäisch'' (vörslagen vun [[Thomas Young]], 1813) bekannt, wiel se na ehr twee Ranngebieten nöömt wurr (''-germaansch'', wiel dat westlicher keltisch noch nich as indoeuropäisch bekannt wurr).<ref>Robert Cowan: ''The Indo-German Identification: Reconciling South Asian Origins and European Destinies, 1765–1885''. Camden House, 2010, S. 3.</ref><ref>Hans Frede Nielsen: ''The Continental Backgrounds of English and Its Insular Development Until 1154''. John Benjamins Publishing, 1998, S. 21–22.</ref> Dat eerste Naam is op Dütsch noch jümmers üblich (''indogermaansch''), man in anner Spraken hett sik de twete Form dörsett, wiel „germaansch“ as to eng empfunden wurr. Dat Woort ''arisch'' weer eigentlich de Sülvstbezeichnung vun de Inder un Iraaner, man wiel man anfangs fälschlich meen, dat Sanskrit direkt dat Oorindoeuropääsche weer, wurr ''arisch'' in veele Kringen as Synonym för ''indoeuropäisch'' bruukt, ok noch, as man al erkennt harr, dat Sanskrit bloots en Telg vun de Spraakfamilie is.<ref>Anthony, S. 9–11.</ref> === Konsolideren === In dat 20. Johrhunnert wurr de Spraakfamilie wieder utbredd, as dat klor wurr, dat dat utstörven Spraak Hethitisch, dat in Kleinasien un in den Mellen Oosten in biblische Tieden snackt wurr, ok en indoeuropäisch Spraak is. Later funn man oolde buddhistische Texten ut de zentralasiatische Tarim-Region noordlich vun de Gobi-Wööst, schreven in dat bet dorhen unbekannte Spraak Tocharisch, wat ok as Deel vun de Spraakfamilie erkent wurr.<ref>Beekes 1995, S. 20.</ref>=== Laryngaaltheorie === En grooten Schridd in dat Verstahn vun dat Indoeuropääsche un in de Spraakwetenschop överhaupt wurr 1879 vun [[Ferdinand de Saussure]] maakt, as he erkannte, dat Ünnerscheeden in de Vokaalen twüschen de indoeuropäischen Spraken verklaart warrn köönt, wenn man annimmt, dat disse Ünnerscheeden op Luudelementen in de Oorspraak torügggahn, de later verschwunnen sünd, man de nafolgende oder vöranstahende Vokaalen op verschedene Wies beinfloed hebbt. Saussure sloog vör, dat de Oorspraak twee „sonantische Koeffizienten“ harr, de Vokaalen in Richten vun ''a'' oder ''o'' färven. Later sloog de Spraakforscher [[Hermann Møller]] vör, dat disse Koeffizienten lever dree verschedene [[Laryngaal]]-Fonemen weren (Luuden, de in de Kehl maakt warrt), de de Ünnerscheeden in de Vokaalen utlööst hebbt, vördat se wegfallen sünd. Disse Theorie warrt de [[Laryngaaltheorie]] nöömt. Se weer eerst umstrieden, wiel dat keen direkt Bewies för de Existenz vun disse hypothetischen Laryngalen geef, man mit de Tied wurr se allmeen anerkent, besünners as sik wies, dat in dat Hethitische Laryngaal-Luuden vörkamen, de vun de Theorie vörutseggen wurrn.<ref>Clackson 2007, S. 53–61.</ref><ref>Mallory & Adams 2006, S. 48–51.</ref> De meeste Forschers sünd sik eenig, dat dat dree Laryngalen geef, ok wenn en poor veer annehmen: {| |*''h₁'' |färvt en neegliggend ''e'' nich |- |*''h₂'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''a'' |- |*''h₃'' |färvt en neegliggend ''e'' to ''o'' |} In de moderne indoeuropäischen Spraken hett de Laryngaal twee Sporen achterlaten: * Wenn de Laryngaal twüschen twee Konsonanten stunn, wurr se in Sanskrit to ''i'' oder ''Ø'' (Null), man in de europäische Spraken to ''a''. Disse Luud wurr in de öllere Indoeuropäistik as *''ə'' rekonstrueert. In’t Grieksch warrt de vokalisierte Laryngaal to ''e'', ''a'' oder ''o'', afhangen vun ehr Qualität. * Wenn de Laryngaal twüschen en Vokaal un en Konsonant stunn, verdwunn se, un de Vokaal wurr verlengt un villicht dör de Laryngaal färvt.<ref>Beekes 1995, S. 142.</ref> === Oorhjem-Diskuschoon === {{Main|Indoeuropäisch Oorhjem}} [[Datei:IE expansion.png|thumb|right|De Utbreeden vun de Oorindoeuropääers na de Kurgan-Hypothese.]] De Debatt doröver, wo de indoeuropäischen Spraken eerst ontstaan sünd un to welk archäologische Kultur ehr Sprekers höört hebbt, is een vun de meest diskutierte Fragen binnen dat Feld un is vundaag noch nich afslaten klärt. Eerst meenden veel Spraakforscher, dat Sanskrit dat oorsprüngliche Moder-Spraak weer, vun dat all anner Spraken afstammt sünd – dorüm harrn se Noordindien as Oorhjem ansahn. Anner meenden, dat Sanskrit en Rest vun en Infall vun [[Arier|arische]] Völkers weer, de vun Westen kamen un de dravidischen Bevölkerungen ünnerdrückt harrn. As dat klor wurr, dat Sanskrit nich öller as anner beleggte Spraken is, wurr ok klor, dat disse Ansicht nich stimmen kann. Vundaag warrt en indisch Oorhjem fast bloots noch vun indische Spraakforscher oder vun [[Hindutva|hindunationalistische]] Kringen vertegen. Anner Vörslääg weren ok stark politiseert, as dat vun den düütschen Nationalisten [[Gustaf Kossinna]], de dat Oorhjem in Dütschland setten wull.<ref>Anthony 2010, S. 10 ff.</ref> Vundaag steiht de Diskuschoon vör allem twüschen twee Mööglichkeiten: de anatolische Hööchte oder de pontische Steppe noordlich vun dat Kaspische Meer. De Kurgan-Hypothese, de de Oorindoeuropääers in de pontische Steppen set, warrt vundaag vun de meeste Spraakforscher vörtagen.<ref>Mallory & Adams 2006, S. 60–63.</ref> In de 1960er Johrn sloog de litauische Linguist [[Marija Gimbutas]] vör, dat de Oorindoeuropääers identisch weren mit de [[Sredny Stog-Kultur]] oder mit de nakamen [[Jamna-Kultur|Jamnakultur]], de sik üm 3500 v. Chr. vun de pontische Steppen na Westen utbredd. Disse Kulturen warrt ok as Kurgan-Kulturen nöömt, na ehr typischen Grafhögens (Kurganen), de üm 3000 v. Chr. in Oost- un Middeneuropa de ölleren Begräbnissformen verdrängen un as Teken för de Indräng vun de Indoeuropääers gellt. De Theorie baseert dorop, dat de materielle Funden goot to de rekonstrueerte Kultur un Tied vun de Oorindoeuropääers passt. De Jamnakultur weer en Hirtkultur, de Peer un Wagen bruukte, man keen Landbouw bedreev. Veel indoeuropäische Spraken deelt Wöör för Peer, Rieden un Räder, man nich för Landbouw, wat disse Theorie ünnerstützt.<ref>Anthony 2010.</ref> 2015 wies en genetische Studie, dat in dat drüdde Johrdusend v. Chr. en grote Inwannerung na Europa ut den Osten stattfunn, vun en Bevölkerungsgrupp, de neeg verwandt weer mit de Jamna-Kultur.<ref>Haak et al. 2015.</ref> Dat warrt as stark Bewies sehn, dat tominnst en Deel vun de indoeuropäischen Spraken vun Osten na Europa kamen is. In de 1980er Johrn sloog de Archäologen Colin Renfrew un Peter Bellwood vör, dat de Oorindoeuropääers lever de eersten Landbouwers weren, de sik siet üm 7000 v. Chr. na Europa utbredd. In 2003 un 2012 argumenteerden twee lexikostatistische Studien, dat de Tiedräumen twüschen de Opsplitting vun dat Oorindoeuropääsche länger weren as vörhen annamen, wat de anatolische Hypothese ünnerstützen schull.<ref>Gray & Atkinson 2003.</ref><ref>Bouckaert et al. 2012.</ref> Disse Argumenten sünd awer stark kritiseert worrn, wiel veel Forschers de Daterungen nich för verlässlich hollen.<ref>Pereltsvaig & Lewis 2015.</ref> == Hüdige Verbreeden == {{See also|List of Indo-European languages}} [[Datei:Indo-European distribution 2.png|thumb|upright=1.55| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#045a8d|TEXT=En indoeuropäische Spraak is de Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0674b6|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich un Mehrheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#439dd4|TEXT=En indoeuropäische Spraak is amtlich man Minderheidssprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#9bbae1|TEXT=En indoeuropäische Spraak is Kultur- oder Tweedsprak}} {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|TEXT=En indoeuropäische Spraak warrt nich wiet verbreedt snackt}}]] [[Datei:Map-Romance Language World.png|thumb|upright=1.55|Romaansche Spraken in de Welt]] In’t 21. Johrhunnert warrt indoeuropäische Spraken vun Milliarden Minschen as Moder-Spraak snackt över all Kontinenten.<ref>Ethnologue 2019: List of language families.</ref> Dat is mit Afstand de gröttste Spraakfamilie. Vun de 20 Spraken mit de meeste Snackers sünd teihn indoeuropäisch, dorünner [[Engelsche Spraak|Engelsch]], [[Hindustani]], [[Spaansche Spraak|Spaansch]], [[Bengaalsche Spraak|Bengaalsch]], [[Französische Spraak|Französch]], [[Russische Spraak|Russisch]], [[Portugeesche Spraak|Portugeesch]], [[Düütsche Spraak|Düütsch]], [[Persische Spraak|Persisch]] un [[Punjabi]].<ref>Ethnologue 2018: Languages by number of speakers.</ref> Hunnerten Millionen Minschen lehrt indoeuropäische Spraken ok as Tweed- oder Drittsprak. Alleen Engelsch hett rund 600 Millionen Lerner weltwiet.<ref>Ethnologue: English.</ref> De grote Verbreeden vun disse Spraakfamilie hangt tosamen mit meerdere Faktoren: de [[indoeuropäische Wanderungen]], de Verbreeden vun indoeuropäische Kulturen över [[Eurasien]] un de Dominanz vun Völker as [[Indo-Arier]], [[Iranische Völker]], [[Kelten]], [[Griechen]], [[Römisches Reich|Römer]], [[Germanen]] un [[Slawen]]. Disse Gruppen hebben in vele Gegenden fröhere [[pre-indoeuropäische Spraken]] verdrängt. In grote Deelen vun den [[Naher Osten|Nahen Oosten]] un [[Nordafrika]] sünd awer noch [[Semitische Spraken]] dominant, un in den [[Kaukasus]] de [[Kaukasische Spraken]]. In Europa sünd ok nich-indoeuropäische Spraken as de [[Uralische Spraken]] (z. B. Ungarisch, Finnisch, Estnisch) un dat [[Baskische Spraak|Baskisch]] erhollen bleven. Al vör de Erkenntnis vun de gemeensame Oorsprung hebbt indoeuropäische Völker kulturell un spraaklich grote Deelen vun Europa un Westasien domineert. To Tieden vun de [[Antike]] harrn Kelten, Römer, Germanen, Slawen, Iraner un Indo-Arier al große Gebieden besett. In de Middelöller bleven anner Spraakfamilien as Semitisch, Dravidisch, Kaukasisch un Uralisch bestahn. En niege Höhepunkt vun de Verbreeden keem in de fröhe Nieg Tied dör de europäische Expansion in de [[Age of Discovery|Entdeckungszeit]] un de starke Bevölkerungswachs in den [[Indische Subkontinent]]. Dör [[Kolonialismus]] wurrn indoeuropäische Spraken ok in de [[Amerika]] un [[Ozeanien]] verbreedt. Hüt sünd indoeuropäische Spraken oft Amtsspraken, ok in Lannen, wo se nich de oorsprüngliche Spraken sünd. De meeste Spraken in’t Internet sünd indoeuropäisch, un besünners Engelsch hett sik to en globale Verkehrsspraak (''lingua franca'') ontwikkelt. == Oorindoeuropääsche Spraak un Kultuur == === Oorspraak === De Oorspraak, dat so nöömde Oorindoeuropääsch (oder „Protoindoeuropääsch“), is dör den Vergliek vun de indoeuropääschen Spraken rekonstrueert. Dör den Vergliek vun all levigeb un uutstorven indoeuropääsche Spraken hett man ene grote Tall vun [[Kognaat|Kognaten]] (Wörtels un Stammen), ene gemeensame [[Grammatik]] (Morphologie) un ene gemeensame [[Syntax]] faststellt.<ref>Clackson 2007, S. 27–33.</ref> ==== Phonologie ==== De Konsonanten hier ünner sünd för dat Oorindoeuropääsche rekonstrueert:<ref>Beekes 1995, S. 124.</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Rekonstrueerte oorindoeuropäische Konsonanten |- ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | Labiaal ! rowspan="2" | Koronaal ! colspan=3| Dorsaal ! rowspan="2" | [[Laryngaal]] |- ! <small>palataal</small> ! <small>neutral</small> ! <small>labiaal</small> |- ! colspan="2" | Nasal | *{{IPA|m}} | *{{IPA|n}} | || || || |- ! rowspan=3| Plosiven ! stimmloos | *{{IPA|p}} | *{{IPA|t}} | *{{IPA|ḱ}} | *{{IPA|k}} | *{{IPA|kʷ}} | |- ! stimmhaft | (*{{IPA|b}}) | *{{IPA|d}} | *{{IPA|ǵ}} | *{{IPA|g}} | *{{IPA|gʷ}} | |- ! aspireert | *{{IPA|bʰ}} | *{{IPA|dʰ}} | *{{IPA|ǵʰ}} | *{{IPA|gʰ}} | *{{IPA|gʷʰ}} | |- ! colspan="2" | Frikativ | | *{{IPA|s}} | || || | *h₁, *h₂, *h₃ |- ! colspan="2" | Liquifeb | | {{IPA|*r, *l}} | || || || |- ! colspan="2" | Halvvokalen | | | *{{IPA|y}} {{IPA|[j]}} | | *{{IPA|w}} | |} Na en Deel Forschers het dat Oorindoeuropääsche nich so’n Ünnerscheed maakt twüschen stimmhaftr, aspireerte un stimmlose Plosiveb, man eer twüschen stimmloos, ejektiv un stimmloos aspireert.<ref>Beekes 1995, S. 132–133.</ref> Disse Forschers sünd Vertreders vun de „Glottaltheorie“, de toeerst vun den däänschen Spraakforscher [[Holger Pedersen (Spraakforscher)|Holger Pedersen]] vörslaan wurr. De Tall vun Vokaalen in’t Oorindoeuropääsche is noch ümstrieden. Villicht harr de Oorspraak bloots de Vokaalen ''e'' un ''o''. De Vokaal ''a'' kann bloots in een poor Wöör rekonstrueert warrn, de villicht Leenwöör sünd. De Vokaalen ''i'' un ''u'' sünd villicht bloots vokalische Varianten vun de Halvvokalen ''j'' un ''w''. {| | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Kortvokaalen |- ! ! Vöör ! Achte |- ! Slaten | ({{IPA|*i}}) | ({{IPA|*u}}) |- ! Halvapen | {{IPA|*e}} | {{IPA|*o}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*a}}) |} | {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Langvokaalen |- ! ! Vöör ! Achter |- ! Slaten | ({{IPA|*ī}}) | ({{IPA|*ū}}) |- ! Halvapen | {{IPA|*ē}} | {{IPA|*ō}} |- ! Apen | colspan="2" | ({{IPA|*ā}}) |} |} '''Ablaut''' In’t Oorindoeuropääsche geef dat en Prozess, de as Ablaut nöömt warrt, wo de Vokaal in en Woort na de Böögen variieren kunn. Dör Ablaut kann dat sülve Woort mit verschedene Vokaalen (*e, *o, *ē, *ō) oder sogor ganz ahn Vokaal vörkamen, wo denn en Konsonant sillabisch warrt. Disse Variatschoon spegelt sik noch in moderneindoeuropäische Spraken, to’n Bispeel in starke Verben as ''drinken'', ''drank'', ''drunken''. Man snackt vun fief Stufen: Nulstufe („Ø“) un Vullstufe (mit *e).<ref>Clackson 2007, S. 71–74.</ref> {| class="wikitable" | nul | kort | lang |- | rowspan=2 | Ø | e | ē |- | o | ō |} Dat följgende Bispeel wiest, wo de Ablaut in’t Oorindoeuropääsche bi dat Woort „Vader“ funkschoneert un wo de Reflexen in’t Grieksch utsähn: :{| class="wikitable" |- | ablautstufe | oorindoeuropääsch | grieksch | grieksch (translitereert) | Bedüden |- | e-stufe (vullstufe) | {{unicode|*ph₂-'''tér'''-m̥}} | {{lang|grc|πα-'''τέρ'''-α}} | pa-'''tér'''-a | „Vader“ (Akkusativ) |- | lang e-stufe | *ph₂-'''t |} ==== Luudverännern ==== Ut dit oorsprüngliche Luudinventar köönt sik de moderne indoeuropäische Spraken ontwikkelt hebben, wenn man en Reeg Luudwetten annimmt – also systemaatsche Verännern vun bepaalde Luuden ünner bepaalde Bedingen in de verscheden Spraakgruppen. Elke Ünnergrupp vun de indoeuropäische Spraken kann dör allgemeene Luudverännern definieert warrn, de dat Moder-Spraak beinfloed hebbt, un dör spezielle Verännern in de enkelte Spraken. '''Kentumspraken un Satemspraken''' [[Datei:Centum Satem map.png|250px|thumb|Kentum-Spraken in blau, Satem-Spraken in rood]] En grundleggen Reeg vun Luudverännern hett all indoeuropäische Spraken beinfloedt, so dat man twüschen de sogenaamde „Kentumspraken“ un „Satemspraken“ ünnerscheden kann. Keen moderne indoeuropäische Spraak hett de dreefache Ünnerscheed vun dat Oorindoeuropääsche (labialisierte, palatalisierte un gewöhnliche [[Klusil]]en) behollen, man disse op en tweefache Ünnerscheed reduzert. In Kentumspraken sünd de Luuden ''*k'' un ''*ḱ'' tosamenfallen, wogegen Satemspraken de labialisierte Velaren ''*kʷ'' mit *k tosamenfallen laten, man ''*ḱ'' afsondert behollen.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> De Gruppen sünd nöömt na dat Woort för „hunnert“: latiensch ''centum'' (mit k-Luud) un sanskrit ''śatam'', beid ut oorindoeuropäisch *''ḱm̥tóm''. In Satemspraken (as Sanskrit) wurr ''*ḱ'' to ś, in lettisch, avestisch, russisch un armeensch to s, in litauisch to š [ʃ], un in albaanisch to th [θ]. In Kentumspraken (italisch, keltisch, germaansch) bleef ''*ḱ'' en k-Luud, wogegen *kʷ un *k tosamenfallen sünd.<ref>Beekes 1995, S. 129.</ref> {| class="wikitable" | || *kʷ, || *gʷ, || *gʷʰ || labialisierte velaren | rowspan="2" style="background:#fcc;" | tosamenfallen in satemspraken |- | rowspan="2" style="background:#ccf;" | tosamenfallen in kentumspraken | *k, || *g, || *gʰ || gewöhnliche velaren |- | *ḱ, || *ǵ, || *ǵʰ || palatalisierte velaren |} '''Grimms un Rasks Gesetz (de germaansche Luudverschuven)''' Grimms Gesetz beschrifft en Kettenverschuven in de germaanschen Spraken, wo dree Verännern naenanner passeren:<ref>Lyle Campbell: ''Historical Linguistics''. MIT Press, 2004, S. 49.</ref> # Oorindoeuropäische unstimmte Klusilen warrt to unstimmte Frikatieven. # Stimmte Klusilen warrt to unstimmte Klusilen. # Stimmte aspirierte Klusilen warrt to stimmte Klusilen oder Frikatieven. De Prozess: * {{IPA|bʰ}} > {{IPA|b}} > {{IPA|p}} > {{IPA|ɸ}} * {{IPA|dʰ}} > {{IPA|d}} > {{IPA|t}} > {{IPA|θ}} * {{IPA|gʰ}} > {{IPA|g}} > {{IPA|k}} > {{IPA|x}} * {{IPA|gʷʰ}} > {{IPA|gʷ}} > {{IPA|kʷ}} > {{IPA|xʷ}} Dat verklaart, worüm germaansche Spraken f hebben, wo anner Spraken p hebben (as „fisch“ vs. latiensch ''piscis''). '''Verners Gesetz''' Verners Gesetz verklaart Utnaahmen vun Grimms Gesetz: Klusilen warrt wedder stimmhaft, wenn se na en unbetoonte Silb stahn. So warrt *''ph₂tér'' to *''fadar'', man *''bhréh₂tēr'' to *''broþar''.<ref>Beekes 1995, S. 150.</ref> '''Grassmanns Gesetz''' En aspirierte Konsonant verlüürt ehr Aspiraatschoon, wenn en anner aspirierte Konsonant in de nakamen Silb steiht.<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Bartholomaes Gesetz''' In indoiranschen Spraken warrt Konsonantgruppen mit stimmte Luuden komplett stimmhaft, un de leste warrt aspireert (as ''buddha'').<ref>Beekes 1995, S. 128.</ref> '''Brugmanns Gesetz''' Kortvokaal *o warrt in indoiransch to a in apene Silben.<ref>Beekes 1995, S. 138.</ref> '''RUKI-Regeln''' Dat *s verännert sik na de Luuden *r, *u, *k, *i (ruki). In Sanskrit un Litauisch warrt dat palataliseert.<ref>Beekes 1995, S. 134–135.</ref> '''Saussure un Meillet''' Disse Gesetze beschrievt dat Tosammenspill vun Toonakzent un Stres in balto-slaavsch. '''Sievers' Gesetz''' Beschrifft, wann *i as Vokaal oder as Halvvokaal (j) utspraken warrt.<ref>Beekes 1995, S. 136.</ref> ==== Grammatik ==== Dat Grundspraak warrt traditschonell dree [[grammatisch Geslecht|grammatische Geslachten]] för [[Substantiv]]en annamen: [[Maskulinum]], [[Femininum]] un [[Neutrum]]. Een Deel Forschers meent op Grundlaag, vun de Genera in’t Hethietsche, dat dat in ene fröher Phase bloots twee Kategorien geven hett (levendige Wesen vs. nich-levendige Dingen).<ref>Clackson 2007, S. 90–112.</ref> Dat geev dree Numeri: [[Singular]], [[Dual]] un [[Plural]], un acht [[Kasus]]: [[Nominativ]], [[Vokativ]], [[Akkusativ]], [[Genitiv]], [[Ablativ]], [[Dativ]], [[Lokativ]] un [[Instrumentalis]].<ref>Clackson 2007, S. 100–104.</ref> Enige Spraakwetenschoppers nehmt sogor teihn Kasus an, inklusiv [[Adessiv]] un [[Illativ]].<ref>Netleksikon: „Kasus“.</ref> De [[Verb]]en wurrn böögt in [[Aktiv]] un [[Medium (Grammatik)|Medium]] un harrn de [[Modus|Modi]]: [[Indikativ]], [[Injunktiv]], [[Konjunktiv]], [[Optativ]] un [[Imperativ]]. Traditschonell geiht man vun disse Tieden ut: [[Präsens]], [[Imperfekt]] / [[Präteritum]] (mit [[Augment]]), [[Perfekt]] un villicht [[Futur]]. Dorto geev ok en Ünnerscheed twüschen [[Imperfektiv]]- un [[Aorist]]-Stämm (as in slaawsche Spraken un Greeksch). De Verben wurrn na dree Personen un – as de Substantiven – na dree Numeri böögt: Singular, Dual un Plural.<ref>Clackson 2007, S. 114–155.</ref> De meiste Verbform, de sogenaamde themaatsche Konjugatschoon (mit Stammvokaal ''e/o''), seht in verschedene klasssche Spraken so ut: * Sanskrit ''bhár'''āmi''''', ''bhár'''asi''''', ''bhár'''ati''''', ''bhár'''āmasi''''', ''bhár'''ata''''', ''bhár'''anti''''' * Avestisch ''bar'''ā(mi)''''', ''bar'''ahi''''', ''bar'''aiti''''', ''bar'''āmahi''''', ''bar'''aθā''''', ''bar'''ənti''''' * Ooldgrieksch φέρ'''ω''', φέρ'''εις''', φέρ'''ει''', φέρ'''ομεν''', φέρ'''ετε''', φέρ'''οντι''' / '''-ουσι(ν)''' * Latien ''veh'''ō''''', ''veh'''is''''', ''veh'''it''''', ''veh'''imus''''', ''veh'''itis''''', ''veh'''unt''''' * Gotisch ''bair'''au''''', ''bair'''is''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''am''''', ''bair'''iþ''''', ''bair'''and''''' * Ooldkirkeslaavsch ''vez'''oͅ''''', ''vez'''eši''''', ''vez'''e(tъ)''''', ''vez'''emъ''''', ''vez'''ete''''', ''vez'''oͅtъ''''' * Litauisch ''vež'''ù''''', ''vež'''ì''''', ''vež'''a''''', ''vež'''ame''''', ''vež'''ate''''', ''vež'''a''''' * Ooldirsch ''bir'''u''''', ''bir'''i''''', ''ber'''id''''', ''ber'''mai''''', ''beir'''the''''', ''ber'''ait''''' * Hittitisch ''pí-eš-k'''i-mi''''', ''pí-iš-k'''i-ši''''', ''pí-eš-k'''iz-zi''''', ''pí-eš-g'''a-u-e-ni''''', ''pí-eš-k'''it-te-ni''''', ''pí-eš-k'''án-zi''''' Disse Formen gaht all torügg op en gemeensame Oorsprung, de traditschonell so rekonstrueert warrt: * Oorindoeuropääsch *''bher'''ō''''', *''bher'''esi''''', *''bher'''eti''''', *''bher'''omes''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' Niegere Ansichten (na [[Calvert Watkins]]) nehmt disse Formen an: * Oorindoeuropääsch *''bher'''oh₂''''', *''bher'''ei''''' → '''''esi''''', *''bher'''ei''''' → '''''eti''''', *''bher'''omos''''', *''bher'''ete''''', *''bher'''onti''''' De niegen Endungen sünd wierschienlich dör en anner Paradigma beeinflusst, dat sogenaamde athematische, as bi dat Verb „wesen“: * Sanskrit ''ás'''mi''''', ''á'''si''''', ''ás'''ti''''', ''s'''más''''', ''s'''thá''''', ''s'''ánti''''' * Avestisch ''ah'''mi''''', ''a'''hi''''', ''as'''ti''''', ''mahi'', ''stā'', ''h'''ənti''''' * Ooldgrieksch εἰ'''μί''', ε'''ἶ''', ἐσ'''τί''', εἰ'''μέν''', ἐσ'''τέ''', εἰ'''σί(ν)''' * Latien ''su'''m''''', ''e'''s''''', ''es'''t''''', ''su'''mus''''', ''es'''tis''''', ''s'''unt''''' * Gotisch ''i'''m''''', ''i'''s''''', ''is'''t''''', ''siju'''m''''', ''siju'''þ''''', ''s'''ind''''' * Hittitisch ''e-eš-'''mi''''', ''e-eš-'''ši''''', ''e-eš-'''zi''''', ''aš-'''wa-ni''''', ''aš-'''te-ni''''', ''a-š'''a-an-zi''''' ← Oorindoeuropääsch *''h₁és'''mi''''', *''h₁és'''si''''', *''h₁és'''ti''''', *''h₁s'''mós''''', *''h₁s'''té''''', *''h₁s'''énti'''''<ref>Clackson 2007, S. 124.</ref> === Ole gemeensame Wöör un oorindoeuropääsche Kultuur === Dör Rekonstruktschoon vun de Woordschatt vun de Oorspraak kriggt een ook war över de Kultuur vun de Oorindoeuropäers to weten. Dat givt hunnerde Wöör, de in de meisten oder den gröttsten Deel vun de indoeuropäische Spraken vörkaamt. Dor höört to’n Bispeel: * *''dems'' „Huus“ * *''dhueres'' „Döör“ * *''medhu'' „Honnig, Meed“ * *''albhis'' / *''bharos'' / *''g’hersdā'' / *''ieuos'' „Koorn (as Garsten, Spelt)“ * *''g’dhūs'' / *''piskos'' „Fisch“ * *''sals'' „Soolt“ * *''gwous'' „Koh, Oss“ * *''ek’uos'' „Peerd“ * *''ouis'' „Schaap“ * *''sūs'' „Swien“ * *''kwriəmoi'' „köpen“ * *''bherō'' „dregen“ * *''edmi'' „eten“ * *''sēiō'' „seien“ * *''ubhnāmi'' / *''uebhō'' „weven“ * *''ul̅nom'' „Wull“ * *''nogwnos'' „nackt“ * *''aios'' „Kopper“ * *''ausom'' „Goold“ * *''nsis'' „Sweerd“ * *''lonkos'' „Bagen“ * *''k’elus'' „Piel“ * *''nāus'' „Schipp“ * *''ueg’hō'' „föhren“ * *''kwekwlos'' „Rad“ * *''arətrom'' „[[Ploog]]“ (de Rekonstruktschoonen sünd klassisch, ahn [[Laryngaal]]en).<ref>Clackson 2007, S. 187–213.</ref> Wöör as „du“, „Modder“ un „Füür“ höört to de öllsten, de villicht bet 15.000 Johr torügggahn. Ok „Arm“ un „Boomrind“ (Bork) höört aaor to. [[Verb]]en ännern sik över Tied meist sneller, utnohmen dat Verb „geven“.<ref>National Post (PNAS-Artikel): „Ultraconserved words …“.</ref> Disse Wöör wiest op ene Kultuur, de as Harders leven dee, un de ook eenfache Bueree kern. Se harrn Peer un bruken Wagens mit Räder för den [[Verkehr|Transport]].<ref>Anthony 2007, S. 59–81; Beekes 1995, S. 35–55.</ref> Ook anner kulturelle Elementen laat sik rekonstrueren: [[Religion]], [[Mythologie]], Technik, sotschale Brüük un poeetsche [[Genre]]n.<ref>Mallory/Adams 2006, S. 409–434.</ref> De Oorindoeuropäers harrn waarschienlich merere Gödder, daarmang enen männlichen Himmelgodd *''Diḗus ph₂ter''. Disse Naam leevt wieder in: Sanskrit ''Dyáuṣ pitā́,'' Greeksch ''Zeùs patēr,'' Latiendch ''Jupiter'' un Oorgermaansch ''Tiwaz'' (vgl. den noordschen Godd [[Tyr (Gott)|Tyr]]) Veh un Peer spelen ene wichtige Rull in Mythologie un Ritualen. De Religioonsforscher [[Georges Dumézil]] meen, dat dat ene dreeledige Sellschop (Preesters, Kriegers, Arbeiders) geev. Disse Theorie warrt hüüt meist as nich belegt ansehn.<ref>Beekes 1995, S. 40–41.</ref> == Weblenken == {{Commonscat|Indo-European languages|Indoeuropääsche Spraken|audio=1|video=0}} * [[Jost Gippert]]: [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm ''Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe''] im [[Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien|TITUS]]-Projekt, Uni Frankfort, 1999 (chronoloogsche Grafik, hoogdüütsch) * [[Ernst Kausen]]: [http://homepages.fh-giessen.de/~hg8429/klassifikationen/Indogermanisch.doc ''Indogermanisch: Vollständige Klassifikation mit Sprecherzahlen''], 2010 (Word-Dokument, hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.lrz-muenchen.de/~wolfgang_schindler/skripte/Sprachgeschichte1.pdf|text=Wolfgang Schindler, Einführung in die Sprachgeschichte|wayback=20041012155858}} (PDF; 295&nbsp;kB, hoogdüütsch) * [https://www.eurasischesmagazin.de/artikel/Anatolien-war-nicht-Ur-Heimat-der-indogermanischen-Staemme/20040313 Jürgen Udolph, „Anatolien war nicht Ur-Heimat der indogermanischen Stämme“] (hoogdüütsch) * [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/ ''glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online''] Videos vun de [[Georg-August-Universität Chöttingen|Universität Chöttingen]] to de [[Grammatik]] vun ole indoeuropääsche Spraken (engelsch) == Literatuur == === Översichten === * Hans J.J.G. Holm: ''Die ältesten Räder der Welt – von den Indogermanen erfunden oder nur bei ihrer Ausbreitung benutzt? Neueste archäologische und sprachwissenschaftliche Ergebnisse.'' Inspiration Unlimited 2024. ISBN 978-3-94512754-4. * Wolfram Euler: ''Die Rolle von Etymologie und Grammatik in Sprachentwicklung und Sprachverwandtschaft – Gesetzmäßigkeiten und Regeln.'' In: ''Studia Etymologica Cracoviensia.'' Band&nbsp;17, Krakau 2012, S.&nbsp;25–66 ([https://www.ejournals.eu/pliki/art/301/ PDF]; 508,3&nbsp;kB). * Émile Benveniste: ''Le vocabulaire des institutions indoeuropéennes.'' 2 Bänn. Éditions de Minuit, Paris 1969, ISBN 2-7073-0050-0. === Leerböker === * Robert S.P. Beekes: ''Vergelijkende taalwetenschap. Een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap.'' Het Spectrum, Amsterdam 1990. * Warren Cowgill: ''Indogermanische Grammatik.'' Band I: Einleitung; Band II: Lautlehre. Begr. v.&nbsp;Jerzy Kuryłowicz, Ruutgevers: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reeg&nbsp;1, Lehr- und Handbücher. Winter, [[Heidelbarg]] 1986. * [[Benjamin W. Fortson IV]]: ''Indo-European Language and Culture. An Introduction.'' 2004; 2. Oplaag Wiley-Blackwell, Malden, MA / Chichester 2010, ISBN 978-1-4051-8896-8. * [[Matthias Andreas Fritz|Matthias Fritz]], [[Michael Meier-Brügger]]: ''Indogermanische Sprachwissenschaft.'' 10., heel nee bearbeidt Oplaag. De Gruyter, Berlin 2021, ISBN 978-3-11-059832-2. * [[Oswald Szemerényi]]: ''Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft.'' 4. Oplaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-04216-6. * [[Eva Tichy]]: ''Indogermanistisches Grundwissen.'' Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5. === Historische Warken === * [[Berthold Delbrück]]: ''Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung'' (= ''Bibliothek indogermanischer Grammatiken.'' Band 4). 5.&nbsp;Oplaag. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908. ([[iarchive:einleitungindas00delbgoog/page/n5/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Johann Arnold Kanne]]: ''Ueber die Verwandtschaft der griechischen und teutschen Sprache.'' Rein, Leipzig 1804. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10585074?page=5 Digitalisat]). * [[Rasmus Rask]]: ''Undersögelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse.'' Gyldendalske Boghandlings Forlag, Kopenhagen 1818. ([[iarchive:undersgelseomde01raskgoog/page/n4/mode/2up|Digitalisat]]). * [[Friedrich Schlegel]]: ''Ueber die Sprache und Weisheit der Indier. Ein Beitrag zur Begründung der Alterthumskunde.'' Mohr und Zimmer, [[Heidelbarg]] 1808. ([https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10922018?page=5 Digitalisat]). * [[August Schleicher]]: ''Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.'' Böhlau, Weimar 1861. ([[iarchive:compendiumderve01schlgoog/page/n6/mode/2up|Digitalisat]]). === Betog to anner Spraakfamilien === '''Kartweelsch''' * [[Franz Bopp]]: ''Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstamms.'' ([https://opacplus.bsb-muenchen.de/Vta2/bsb10524095/bsb:BV004809743?page=5 Digitalisat]) Berlin 1847. * [[Thomas V. Gamkrelidze]]: ''Kartvelian and Indo-European. A Typological Comparison of Reconstructed Linguistic Systems.'' In: ''Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences,'' Band&nbsp;2, Nr.&nbsp;2, 2008, S.&nbsp;154–160. * Thomas V. Gamkrelidze, Givi I. Mačavariani: ''Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen.'' Tübingen 1982. '''Nostraatsch''' * [[Allan R. Bomhard]]: ''Nostratic, Eurasiatic, and Indo-European.'' In: Brian D. Joseph, Joseph C. Salmons (Ruutgevers): ''Nostratic: Sifting the Evidence.'' Amsterdam [u. a.]: John Benjamins, 1998, S.&nbsp;17–49. * Allan R. Bomhard: ''Reconstructing Proto-Nostratic.'' (Digitalisat vun [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_1/|Band 1]] un [[iarchive:reconstructing-proto-nostratic-2-vols/Reconstructing_Proto-Nostratic_Volume_2/|Band 2]]). Leiden: Brill, 2008. '''Semitsch/Afroasiaatsch''' * [[Václav Blažek]]: ''Indo-European Laryngeals in Afroasiatic perspective.'' In: ''Journal of Language Relationship'' 5, 2011, S.&nbsp;1–22. * Allan R. Bomhard: ''The ‘Indo-European-Semitic’ Hypothesis Re-examined.'' In: ''The Journal of Indo-European Studies,'' Band&nbsp;5, Nr.&nbsp;1 (spring 1977), S.&nbsp;55–99. * [[Linus Brunner]]: ''Die gemeinsamen Wurzeln des semitischen und indogermanischen Wortschatzes – Versuch einer Etymologie.'' Francke, Bern/München 1969. * [[Hermann Möller]]: ''Semitisch und Indogermanisch – 1. Teil: Konsonanten.'' ([[iarchive:semitischundindo00mlle|Digitalisat]]) Kopenhagen 1906. * Hermann Möller: ''Vergleichendes indogermanisch-semitisches Wörterbuch.'' ([[iarchive:VergleichendesIndogermanischSemitischesWorterbuch|Digitalisat]]) Göttingen ²1970 (unverännert Nadruck vun de ¹1911). * Hermann Møller: ''Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten.'' ([[iarchive:diesemitischvori00mlle|Digitalisat]]) (= ''D. Kgl. Danske Vidensk. Selsk. Skrifter'', 7.&nbsp;Reeg, Historische und philosophische Abteilung, Band&nbsp;IV.1) Kopenhagen, 1917. * [[Albert Schott (Assyriologe)|Albert Schott]]: ''Indogermanisch-Semitisch-Sumerisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgevers): ''Germanen und Indogermanen,'' Band&nbsp;2, S.&nbsp;45–95. [[Heidelbarg]] 1936. '''Uraalsch''' * [[Björn Collinder]]: ''Indo-uralisches Sprachgut.'' In: ''Uppsala Universitets Årsskrift 1934. Filosofi, Språkvetenskap och historiska vetenskaper I,'' S.&nbsp;1–116. Uppsala 1934. * [[Hermann Jacobsohn]]: ''Arier und Ugrofinnen.'' [[Chöttingen]] 1922. * [[Hans Jensen (Sprachwissenschaftler)|Hans Jensen]]: ''Indogermanisch und Uralisch.'' In: [[Helmut Arntz]] (Ruutgever): ''Germanen und Indogermanen,'' 2.&nbsp;Band, S.&nbsp;171–181. [[Heidelbarg]] 1936. * [[Aulis Joki]]: ''Uralier und Indogermanen. Die älteren Berührungen zwischen den uralischen und indogermanischen Sprachen.'' (= ''Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia,'' 151) Helsinki 1973. * Alexei Kassian, Mikhail Zhivlov, George Starostin: ''Proto-Indo-European-Uralic Comparison from the Probabilistic Point of View.'' In: ''Journal of Indo-European Studies'' 43, 2015, S.&nbsp;301–347. * [[Károly Rédei]]: ''Zu den indogermanisch-uralischen Sprachkontakten.'' Wien 1986. === Archäologie un Oorheimat === * David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel and Language. How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton University Press, Princeton 2007, ISBN 978-0-691-14818-2. * David W. Anthony, Don Ringe: „The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives“. In: ''Annual Review of Linguistics.'' Heft&nbsp;1, 2015, S.&nbsp;199–219 ([http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-linguist-030514-124812 annualreviews.org]). * [[Luigi Luca Cavalli-Sforza]]: ''Gene, Völker und Sprachen. Die biologischen Grundlagen unserer Zivilisation.'' dtv, [[München|Mönken]] 2001, ISBN 3-423-33061-9 * Thomas W. Gamkrelidse, [[Wjatscheslaw Wsewolodowitsch Iwanow|Wjatscheslaw Iwanow]]: ''Die Frühgeschichte der indoeuropäischen Sprachen.'' In: ''[[Spektrum der Wissenschaft]]. Dossier. Die Evolution der Sprachen.'' Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000,1, S.&nbsp;50–57. {{ISSN|0947-7934}} * [[Marija Gimbutas]]: ''The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe. Selected Articles from 1952 to 1993.'' Institute for the Study of Man, Washington 1997, ISBN 0-941694-56-9 * Marija Gimbutas: ''Das Ende Alteuropas. Der Einfall von Steppennomaden aus Südrussland und die Indogermanisierung Mitteleuropas.'' In: ''Archeolingua.'' series minor 6., Archäoloogsch Instituut vun de Ungaarsche Academie vun de Wetenschoppen un dat Spraakwetenschopliche Instituut vun de Universität Innsbruck. Archaeolingua Alapítvány, Budapest 1994 (ook as Book). {{ISSN|1216-6847}} ISBN 3-85124-171-1 * [[James Patrick Mallory|James P. Mallory]]: ''In Search of the Indo-Europeans. Language, Archaeology and Myth.'' Thames & Hudson, London 1989, ISBN 0-500-27616-1 * James P. Mallory, D. Q. Adams (Ruutgevers): ''Encyclopedia of Indo-European Culture.'' Fitzroy Dearborn, London 1997, ISBN 1-884964-98-2 * Georges-Jean Pinault: ''La langue poétique indo-européenne – actes du colloque de travail de la Société des Études Indo-Européennes.'' Leuven, Peeters, 2006, ISBN 90-429-1781-4 * [[Colin Renfrew]]: ''Archaeology and Language. The Puzzle of Indo-European Origins.'' 2.&nbsp;Oplaag. University Press, Cambridge 1995 (1.&nbsp;Oplaag 1987), <nowiki/>ISBN 0-521-38675-6<nowiki/>Ã * Colin Renfrew: ''Die Indoeuropäer&nbsp;– aus archäologischer Sicht.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' Dossier. Die Evolution der Sprachen. Spektrumverlag, [[Heidelbarg]] 2000, S.&nbsp;40–48. {{ISSN|0947-7934}} * [[Elmar Seebold]]: ''Versuch über die Herkunft der indogermanischen Verbalendungssysteme.'' In: ''Zeitschrift für vgl. Sprachforschung'' 85-2 (1971), S.&nbsp;185-210. * Jürgen E. Walkowitz: ''Die Sprache der ersten europäischen Bauern und die Archäologie'' In: ''Varia neolithica III'', 2004, ISBN 3-937517-03-0 === Populäärwetenschopliche Warken === * [[Milan Machovec]]: ''Heimat Indoeuropa: Das Leben unserer Vorfahren aufgrund eines Vergleichs einzelner Sprachen.'' Verlagsatelier Wagner, Linz 2002, ISBN 3-9500891-9-5 * [[Reinhard Schmoeckel]]: ''Die Indoeuropäer.'' Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1999, ISBN 3-404-64162-0. * Harald Wiese: ''Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt.'' 2.&nbsp;Oplaag. Logos Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-8325-1601-7. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Spraakgrupp]] [[Kategorie:Indogermaansch]] 4zuq3xfg3j6stnsujjgz1r3jpa3kwl8 0 3083 1062470 1048723 2026-04-17T12:26:30Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062470 wikitext text/x-wiki [[Bild:Carte linguistique de Franche-Comté.png|duum]] De '''frainc-comtou Spraak''', kort '''frainc-comtou''', sünd twee Gruppen vun Dialekten vun de [[Franzöösche Spraak]]. De weert vun en Minnerheit vun Lüde in de [[Franche-Comté]] in'n Oosten vun [[Frankriek]] un in de [[franzöösche Swiez]] snackt. == Definitschonen == 1.) ''Franc-Comtois'', ok ''Jurassien-Méridional'', is en vun de gröttsten Dialekt-Gruppen vun de '''[[Franco-Provençaalsche Spraak]]'''. Dor höört fiev Ünnerdialekten mit düsse Naams to (Dalby, 1999/2000, S. 402): ::* '''Neuchâtelois''': Snackt in den [[Kanton Neuchâtel]], [[Swiez]]. ::* '''Vaudois-NW''': Snackt in den noordwestlichen Deel vun de [[Kanton Waadt]]. ::* '''Pontissalien''': Snackt in [[Pontarlier]] un in dat süüdliche Drüddel vun dat [[département Doubs]], [[Frankriek]]. ::* '''Ain-N''': Snackt in de högern Dalen vun de [[Jura (Bargen)|Jura]]-Bargen in de nöördliche Eck vun dat [[département Ain]]. ::* '''Valserine''': Snackt in dat Valserine-Daal in de [[Franche-Comté]]. 2.) ''Franc-Comtois'', fröher '''''Jurassien''''' is, wenn dat na hüdige [[Linguistik]]ers geiht, en vun de Dialektgruppen vun de '''[[Langues d'Oïl]]'''. Dor höört seß Ünnerdialekten to mit düsse Naams (Dalby, 1999/2000, p. 398): ::* '''Saône-N''': Snackt up dat Hoochplateau vun dat département [[Haute-Saône]] un in'n Süüdoosten vun [[Haute-Marne]]. ::* '''Doubs-Ognon''': Snackt in dat Daal vun den [[Ognon]]-Stroom ::* '''Lomont-Doubs''': Snackt in dat Lomont Massiv un högere Dalen in den Oosten vun Doubs un in den Westen vun dat [[Swiez|swiezersche]] [[Kanton Jura]]. ::* '''Ajulot''': Snackt in Ajoie, de Grenzrebeten vun dat Elsgau, in dat Daal vun de Savoureuse, in dat westlich [[Sundgau]], un Porrentruy, wo de [[Kuntrei vun Belfort]] un Landstreken in dat département [[Haut-Rhin]] in Frankriek, un de noordwestlichen Delen vun den Kanton Jura in de Swiez tohöört. ::* '''Vâdais''': Snackt in [[Delémont]] (Delsberg) in den Kanton Jura. ::* '''Taignon''': Snackt in dat Franzöösch Massiv un in de süüdwestlichen Delen vun den Kanton Jura. == Klassifikatschoon == De [[Spraakkood]]s för de Spraakgrupp mit den Naam ''Franc-Comtois'' sünd: * 51-AAA-ja ( ''jaa – jae'' ): För de Franco-Provençaalschen Dialekten. * 51-AAA-hj ( ''hja – hjf'' ): För de Dialekten vun de Langues d'Oïl. == Kiek ook bi == * [[Spraken in Frankriek]] == Weblink == https://web.archive.org/web/20050511215807/http://www.linguasphere.org/langues_romanes.pdf {{Spraken in Frankriek}} [[Kategorie:Spraakvarietät]] [[Kategorie:Langues d'oïl]] 9ajlbc5yynttvie8wnzwfe3cqnquwwe 0 10581 1062478 1032784 2026-04-17T15:37:53Z Eastfrisian2 58044 /* Boren */ 1062478 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|September}} == Wat passeert is == * [[1124]]: De Naam vun dat Dörp [[Habenhusen]] steiht to'n eersten Mol in en Urkunn to lesen * [[1918]]: [[Bulgarien]] kaptuleert. Dat Land harr up de düütsche Siet in'n [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] mit maakt == Boren == * [[1637]]: [[Hieronymus Gradenthaler]], düütsch Organist un Komponist († [[1700]]) * [[1729]]: [[Michael Denis]], öösterrieksch Schriever, Översetter, Bibliothekar un Zooloog († [[1800]]) * [[1849]]: [[Hermann Hildebrand]], [[Bremer Börgermeester|Börgermeester]] vun [[Bremen]] († [[1939]]) * [[1871]]: [[Grazia Deledda]], italieensch Schrieverin un Nobelpriesdrägerin († [[1936]]) * [[1881]]: [[William Clothier]], US-amerikaansch Tennisspeler († [[1962]]) * [[1919]]: [[Braslav Rabar]], kroaatsch Schachspeler († [[1973]]) * [[1931]]: [[Freddy Quinn]], öösterrieksch Slagersinger un Schauspeler * [[1931]]: [[Pentti Uotinen]], finnisch Skispringer († [[2010]]) * [[1932]]: [[Oliver Eaton Williamson]], US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († [[2020]]) * [[1934]]: [[Anne-Marga Sprick]], plattdüütsche Schrieversche * [[1943]]: [[Walter Riester]], düütsch Politiker un Bundsminister * [[1953]]: [[Claudio Gentile]], italieensch Footballspeler * [[1963]]: [[Astrid M. Fünderich]], düütsch Schauspelerin * [[1968]]: [[Mari Kiviniemi]], finnisch Politikerin * [[1976]]: [[Francesco Totti]], italiensch Footballspeler * [[1982]]: [[Markus Rosenberg]], sweedsch Footballspeler * [[1984]]: [[Wouter Weylandt]], belgisch Radrennfohrer († [[2011]]) * [[1993]]: [[Mónica Puig]], puerto-ricaansch Tennisspelerin * [[1996]]: [[Ilja Nyschnyk]], ukrainsch Schachspeler == Storven == * [[1590]]: [[Urban VII.]], Paapst (* [[1521]]) * [[1700]]: [[Innozenz XII.]], Paapst (* [[1615]]) * [[1917]]: [[Edgar Degas]], franzöösch Maler un Bildhauer (* [[1834]]) * [[1941]]: [[Juan Corzo]], kubaansch Schachmeester (* [[1873]]) * [[1967]]: [[William Foerste]], düütschen Germanist un Ethnoloog mit Swaarpunkt up’t Plattdüütsch (* [[1911]]) * [[1969]]: [[Violet Farebrother]], engelsch Schauspelerin (* [[1888]]) * [[1995]]: [[Karl Leifermann]], plattdüütsch Schriever (* [[1926]]) * [[2005]]: [[Ronald Golias]], brasiliaansch Schauspeler un Komiker (* [[1929]]) * [[2020]]: [[Wolfgang Clement]], düütsch Politiker und Bundsminister (* [[1940]]) [[Kategorie:Dag|September 27]] bql9ek1cd3r2ok2cqykdrzntmaemg7q 0 10595 1062509 1042256 2026-04-18T10:35:40Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1062509 wikitext text/x-wiki De '''24. April''' is de 114. [[Dag]] in’n [[Gregoriaansch Klenner|Gregoriaanschen Klenner]] oder ok de 115. Dag, wenn en [[Schaltjohr]] is. {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|April}} == Wat passeert is == === Politik un Sellschop === * [[1585]]: Kardinal Felice Peretti di Montalto wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück den Naam [[Sixtus V.]] * [[1854]]: De öösterrieksch Kaiser [[Franz Joseph I. (Öösterriek-Ungarn)|Franz Joseph I.]] heiraad de 16 johrig Dochter vun den bayerischen Hertog [[Max Joseph in Bayern|Max Jospeh]], de as [[Elisabeth vun Öösterriek-Ungarn|„Sisi“]] bekannt warrt. * [[1870]]: [[Jürgen Borcherdt]], plattdüütschen Theaterstückschriever († [[1956]]) * [[1877]]: [[Russland]] verklort den [[Osmaansch Riek]] den Krieg un fangt dormit den [[Russ’sch-Törksch Krieg]] an. * [[1898]]: [[Spanien]] verklort Amerika den [[Spaansch-Amerikaansch Krieg|Krieg]] . * [[1915]]: De [[Völkermoord]] an de [[Armenien|Armeniers]] in de [[Törkie]] fangt an. * [[1916]]: Mit dat Verlesen vun de [[Ooster-Proklamatschoon]] geiht de irische [[Oosteropstand]] los. * [[1945]]: [[Heinrich Himmler]] driggt de Westallierten de Kapitulatschoon vun Düütschland an. * [[1970]]: [[Gambia (Land)|Gambia]] warrt Republiek mit [[Dawda Jawara]] as Staatspräsident. * [[1971]]: In [[Washington D.C.]], USA, demonstreert ungefäähr en half Million Lüüd gegen den [[Vietnamkrieg]]. * [[1972]]: De [[CDU]] beslutt, en [[Argdenkersvotum]] gegen [[Willy Brandt]] intobringen. * [[1974]]: De as [[DDR]]-[[Spion]] utfinnig makte persönliche Referent vun Willy Brandt, [[Günter Guillaume]], warrt fastnahmen. * [[1981]]: De US-Präsident [[Ronald Reagan]] stellt dat [[Embargo]] för Koorn gegen de [[Sowjetunion]] in. * [[1990]]: [[Nursultan Nasarbajew]] warrt Staatspräsident vun [[Kasachstan]]. * [[2002]]: [[Bosnien un Herzegowina]] schapt de Doodsstraaf af. === Kunst, Kultur un Bowark === * [[1767]]: De komische Oper ''[[Lottchen am Hofe]]'' vun [[Johann Adam Hiller]] warrt ooropföhrt. * [[1801]]: Dat [[Oratorium]] ''[[Die Jahreszeiten]]'' vun [[Joseph Haydn]] warrt in Wien ooropföhrt. * [[1874]]: De Oper ''[[Opritschnik]]'' (dt.: ''Der Leibwächter'') vun [[Pjotr Iljitsch Tschaikowski]] warrt in St. Petersborg ooropföhrt. * [[1923]]: In Leipzig kummt dat Book ''[[Das Ich und das Es]]'' vun [[Siegmund Freud]] rut. * [[1934]]: [[Laurens Hammond]] kriggt vun dat US-Patentamt in [[Washington (D.C.)]] dat Patent för den ''packing box prototype'' unner den Naam ''Electrical Musical Instrument'' (US-Patent ''1.956.350''). Hüdigendags is dat Instrument bekannt as [[Hammond-Orgel]]. * [[1948]]: In [[Rodenborg]] warrt de [[Freudenthal-Sellschop]] grünnt * [[1982]]: De Singerin [[Nicole Holoch|Nicole]] winnt bi’n [[Eurovision Song Contest]] mit ehr Leed ''[[Ein bißchen Frieden]]'' för Düütschland. === Wetenschoppen un Technik === * [[1800]]: In [[Washington D.C.]] warrt de [[Library of Congress]] grünnt. * [[1967]]: Bi de Lannen vun de sowjetsch Ruumkapsel ''[[Sojus 1]] '' geiht de [[Fallschirm]] nich open; De Kosmonaut [[Wladimir Komarow]] kommt dorbi üm. * [[1970]]: [[China]] schickt sien eersten [[Satellit (Ruumfohrt)|Satellit]] ''[[Dong Fang Hong I]]'' in’n Weltruum. * [[1990]]: Dat [[Hubble-Teleskop]] warrt bi de Space Shuttle-Mission [[STS-31]] mit de ''[[Discovery (Ruumfäähr)|Discovery]]'' in Ümloop brocht. == Boren == * [[1533]]: [[Willem van Oranje]], nedderlannsch Staatsmann († [[1584]]) * [[1581]]: [[Vinzenz von Paul]], franzöösch Priester un grünner vun de hüütig Caritas. * [[1620]]: [[John Graunt]], Vördienker för de moderne Statistik. * [[1660]]: [[Cornelis Dusart]], nedderlännsch Maler un Radeerer. * [[1706]]: [[Giovanni Battista Martini]], italiensch Komponist un Musiktheoretiker. * [[1767]]: [[Jacques-Laurent Agasse]], Swiezer Landschaps- un Deertenmaler († [[1849]]) * [[1793]]: [[Karl Seydelmann]], düütsch Schauspeler. * [[1796]]: [[Carl Leberecht Immermann]], düütsch Schriever, Dramatiker un Dichter. * [[1817]]: [[Jean Charles Galissard de Marignac]], Swiezer Chemiker. * [[1819]]: [[Klaus Groth]], plattdüütsch Dichter un Schriever († [[1899]]) * [[1845]]: [[Carl Spitteler]], Swiezer Schriever un Nobelpriesdräger († [[1924]]) * [[1846]]: [[Karl von Bülow]], düütsch Generalfeldmarschall. * [[1852]]: [[Ernst Zimmermann (Maler)|Ernst Zimmermann]], düütsch Maler. * [[1862]]: [[Tomitaro Makino]], japaansch Botaniker. * [[1864]]: [[Alois Wolfmüller]], düütsch Utfinner, Ingenieur un Flaagtechniker. * [[1875]]: [[Johanna Tesch]], düütsch Froenrechtlerin. * [[1881]]: [[Jakob Kneip]], düütsch Heimatdichter. * [[1886]]: [[Georg Haas]], düütsch Dokter. * [[1887]]: [[Denys Finch Hatton]], britsch Aadligen un Grootwildjager * [[1892]]: [[Rudolf Muuß]], düütsch Heimatforscher, Politiker un Schriever († [[1972]]) * [[1902]]: [[Wolfgang Haack]], düütsch Mathematiker. * [[1904]]: [[Willem de Kooning]], US-amerikaansch Maler. * [[1906]]: [[Hermann Kohlhase]], düütsch Politiker * [[1908]]: [[Józef Gosławski]], poolsch Bildhauer un Medaillör († [[1963]]) * [[1909]]: [[Bernhard Grzimek]], düütsch Deertendokter,- filmer un -bookschriever. * [[1911]]: [[Karl Schiller]], düütsch Politiker un Bundsminister († [[1994]]) * [[1926]]: [[Thorbjörn Fälldin]], sweedsch Politiker un Ministerpräsident († [[2016]]) * [[1926]]: [[Joe Segal]], US-amerikaansch Jazzveranstalter († [[2020]]) * [[1930]]: [[Richard Donner]], US-amerikaansch Schauspeler un Speelbaas * [[1934]]: [[Shirley MacLaine]], US-amerikaansch Schauspelerin. * [[1936]]: [[Claus Stier]], düütschen Paster un plattdüütschen Schriever († [[2016]]) * [[1937]]: [[Spanky DeBrest]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[1973]]) * [[1942]]: [[Barbra Streisand]], US-amerikaansch Schauspelerin, Singerin un Speelbaassche * [[1944]]: [[Hues Corporation|St. Clair Lee]], US-amerikaaansch Pop- un Soulmusiker († [[2011]]) * [[1947]]: [[Roger David Kornberg]], US-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger * [[1953]]: [[Jean-Paul Gaultier]], franzöösch Moodschöpper. * [[1953]]: [[Bino]], italiensch Slagersinger. * [[1957]]: [[Stanny Van Paesschen]], belgisch Springrieder * [[1957]]: [[Bamir Topi]], albaansch Politiker * [[1964]]: [[Helga Arendt]], düütsch Lichtathletin. * [[1975]]: [[Raymond Kalla]], Footballspeler ut Kamerun. * [[1980]]: [[Julia Hummer]], düütsch Schauspslerin un Musikerin. * [[1987]]: [[Anne Kaiser]], düütsch Footballspelerin. == Storven == * [[1613]]: [[Otto von Grünrade]], düütsch evangelsch-reformeert Karkenpolitiker. * [[1732]]: [[Johann Michael Ludwig Rohrer]], düütsch Bomeester. * [[1821]]: [[Johann Peter Frank]], düütsch Mediziner. * [[1846]]: [[Girolamo Crescentini]], italiensch Singer (Kastraat) un Komponist. * [[1889]]: [[Heinrich Burmester]], plattdüütsch Schriever (* [[1839]]) * [[1891]]: [[Helmuth Karl Bernhard Graf von Moltke]], preußisch Generalfeldmarschall. * [[1904]]: [[Friedrich Siemens]], düütsch Industriellen * [[1908]]: [[Poul La Cour]], däänsch Meteoroloog un Vördenker för Windkraftanlagen. * [[1939]]: [[Louis Trousselier]], franzöösch Radrennfohrer (* [[1881]]) * [[1942]]: [[Louis Bernacchi]], austraalsch-britisch Physiker, Astronom un Polarforscher (* [[1876]]) * [[1945]]: [[Ernesto de Fiori]], italiensch Bildhauer un Maler * [[1960]]: [[Max von Laue]], düütsch Physiker un Nobelpriesdräger * [[1961]]: [[Hans Friedrich Blunck]], düütsch Schriever. * [[1964]]: [[Gerhard Domagk]], düütsch Patholoog un Bakterioloog. * [[1967]]: [[Wladimir Komarow]], sowjetisch Kosmonaut (* [[1927]]) * [[1971]]: [[Lennie Hayton]], US-amerikaansch Jazzmusiker (* [[1908]]) * [[1983]]: [[Rolf Stommelen]], düütsch Formel-1-Rennfohrer. * [[1983]]: [[Jernej Zaplotnik]], sloweensch Bargstieger (* [[1952]]) * [[1999]]: [[Walter Dreizner]], düütsch Fotograf. * [[2001]]: [[Hein Bredendiek]], düütsch Kunstopteher, Maler, Philoloog un plattdütsch Schriever (* [[1906]]) * [[2004]]: [[Estée Lauder]], US-amerikaansch Ünnernehmerin * [[2008]]: [[Jimmy Giuffre]], US-amerikaansch Jazzmusiker, -komponist un -arrangeur (* [[1921]]) * [[2012]]: [[Ingeborg Hoffmann]], düütsch Politikerin un Bundsdagsafordnete (* [[1923]]) * [[2016]]: [[Billy Paul]], US-amerikaansch Singer un Soulmusiker (* [[1934]]) * [[2016]]: [[Klaus Siebert]], düütsch Biathlet un Biathlontrainer (* [[1955]]) [[Kategorie:Dag|April 24]] g7ube7vfs6ms4jg7570fzn47g7za03n 0 11390 1062507 1051507 2026-04-18T10:34:06Z Eastfrisian2 58044 /* Boren */ 1062507 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|April}} == Wat passeert is == * [[1964]]: [[Tanganjika]] un [[Sansibar]] sluut sik to den neen Staat [[Tansania]] tosamen. === Sport === * [[1876]]: De Kjøbenhavns Boldklub (KB) wurrd grünnd. Dat is de öllste Footballvereen in Noordeuropa. Hüdtodag heet de Vereen [[FC København]] (FCK). * [[1903]]: De spaansch Footballclub [[Atlético Madrid]] wurrd grünnd. == Boren == * [[121]]: [[Marcus Aurelius]], [[List vun de Kaisers vun Rom|röömschen Kaiser]] vun 161 bit 180 († [[180]]) * [[1858]]: [[James William Tutt]], britisch Entomoloog un Lepidopteroloog († [[1911]]) * [[1880]]: [[Franz Fromme (Bremen)|Franz Fromme]], düütsch Schriever, Översetter un Journalist († [[1960]]) * [[1889]]: [[Ludwig Wittgenstein]], öösterrieksch Philosooph († [[1951]]) * [[1903]]: [[Alexander Möller]], düütsch Politiker un Bundsminister († [[1985]]) * [[1921]]: [[Jimmy Giuffre]], US-amerikaansch Jazzmusiker, -komponist un -arrangeur († [[2008]]) * [[1922]]: [[Pol Bury]], belgsch Maler un Bildhauer († [[2005]]) * [[1932]]: [[Michael Smith (Chemiker)|Michael Smith]], kanaadsch Chemiker un Nobelpriesdräger († [[2000]]) * [[1933]]: [[Gerd Bahr]], plattdüütsch Schriever * [[1933]]: [[Božidar Đurašević]], Schachspeler ut Serbien († [[2022]]) * [[1937]]: [[Jean-Pierre Beltoise]], franzöösch Motorrad- un Automobilrennfohrer († [[2015]]) * [[1942]]: [[Wolfgang Börnsen]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († [[2024]]) * [[1955]]: [[Kurt Bodewig]], düütsch Politiker un Bundsminister * [[1960]]: [[Jimmy Ekho]], Inuit-Künstler († [[2008]]) * [[1967]]: [[Ariel Sorin]], argentiensch Schachspeler * [[1984]]: [[Perrig Quéméneur]], franzöösch Radrennfohrer * [[1985]]: [[John Isner]], US-amerikaansch Tennisspeler * [[1988]]: [[Boban Bogosavljević]], serbisch Schachspeler * [[1996]]: [[Tim Ole Naske]], düütsche Roderer == Storven == * [[1490]]: [[Matthias Corvinus]], König vun [[Ungarn]] (*[[1443]]) * [[1875]]: [[Pieter Boeles]], nedderlannsch Spraakwetenschapler (* [[1795]]) * [[1877]]: [[Louise Bertin]], franzöösch Komponistin un Dichterin (* [[1805]]) * [[1964]]: [[Arthur Nikolaus Witt]], plattdüütsch Schriever un Heimatforscher (* [[1890]]) * [[1984]]: [[Count Basie]], US-amerikaansch Jazzmusiker-, komponist un Bandleader (* [[1904]]) * [[1986]]: [[Broderick Crawford]], US-amerikaansch Schauspeler (* [[1911]]) * [[1995]]: [[Egon Franke]], düütsch Politiker un Bundsminister (* [[1913]]) * [[2016]]: [[Arne Elsholtz]], düütsch Schauspeler, Dreih- un Dialogbookschriever, Synchroonsnacker un Synchroonspeelbaas (* [[1944]]) * [[2024]]: [[Volker Mosblech]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* [[1955]]) [[Kategorie:Dag|April 26]] r358kibcl6w2zupu4aa6spfv1576jyi 0 16412 1062508 1043154 2026-04-18T10:34:44Z Eastfrisian2 58044 /* Boren */ 1062508 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Johr}} == Wat passeert is == === Politik un Sellschap === * [[Republik Niger|Niger]] warrt as Kolonie to [[Franzöösch-Westafrika]] toslahn === Kunst, Kultur un Bowark === * [[6. Februar]]: [[Charlie Chaplin]]s eerste Langfilm ''[[The Kid]]'' warrt in [[New York City]] ooropföhrt. == Boren == * [[1. Januar]]: [[Hermann-Josef Kaltenborn]], düütschen Politiker vun de SPD († [[1999]]) * [[6. Januar]]: [[Louis Déprez]], franzöösch Radrennfohrer († [[1999]]) * [[17. Januar]]: [[Gilbert A. R. De Smet]], belgischen Germanist († [[2003]]) * [[18. Januar]]: [[Yōichirō Nambu]], japaansch-US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger († [[2015]]) * [[3. Februar]]: [[Herbert Baack]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († [[2006]]) * [[6. Februar]]: [[Ernie Royal]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[1983]]) * [[17. Februar]]: [[Schnuckenack Reinhardt]], düütsch tatern Jazzmusiker († [[2006]]) * [[21. Februar]]: [[Claude Lemaire]], franzöösch Entomoloog, Zooloog un Lepidopteroloog († [[2004]]) * [[14. März]]: [[Walter Schlüter]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter († [[1989]]) * [[24. März]]: [[Wassili Wassiljewitsch Smyslow]], russisch Schachspeler un Weltmeester († [[2010]]) * [[31. März]]: [[Peggy Rea]], US-amerikaansch Schauspelerin († [[2011]]) * [[8. April]]: [[Herman van Raalte]], nedderlannsch Footballspeler († [[2013]]) * [[9. April]]: [[Jitzchak Nawon]], israeelsch Politiker un Staatspräsident († [[2015]]) * [[14. April]]: [[Thomas Crombie Schelling]], US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger († [[2016]]) * [[16. April]]: [[Dorothea Fischer-Nosbisch]], düütsch Grafikerin un Breefmarkenkünstlerin († [[2009]]) * [[21. April]]: [[Nicolaus Dreyer]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († [[2003]]) * [[26. April]]: [[Jimmy Giuffre]], US-amerikaansch Jazzmusiker, -komponist un -arrangeur († [[2008]]) * [[27. April]]: [[Hans-Joachim Kulenkampff]], düütsch Moderator un Schauspeler († [[1998]]) * [[2. Mai]]: [[Satyajit Ray]], indschen Speelbaas un Schriever († [[1992]]) * [[9. Mai]]: [[Sophie Scholl]], düütsch Wedderstandskämperin († [[1943]]) * [[29. Mai]]: [[Clifton James (Schauspeler)|Clifton James]], US-amerikaansch Schauspeler († [[2017]]) * [[30. Mai]]: [[Jamie Uys]], süüdafrikaansch Speelbaas, Filmproduzent un Dreihbookschriever († [[1996]]) * [[7. Juni]]: [[Tal Farlow]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[1998]]) * [[8. Juni]]: [[Suharto]], indonesisch Politiker un Präsident van 1967 - 1998 († [[2008]]) * [[10. Juni]]: [[Jean Robic]], franzöösch Radrennfohrer († [[1980]]) * [[15. Juni]]: [[Erroll Garner]], US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist († [[1977]]) * [[29. Juni]]: [[Pierre Viette]], franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog († [[2011]]) * [[9. Juli]]: [[Marina Ried]], düütsch Schauspelerin († [[1989]]) * [[15. Juli]]: [[Robert Bruce Merrifield]], US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († [[2006]]) * [[17. Juli]]: [[Louis Lachenal]], franzöösch Bargstieger († [[1955]]) * [[18. Juli]]: [[John Herschel Glenn]], US-amerikaansch Astronaut un Politiker († [[2016]]) * [[19. Juli]]: [[Rosalyn Sussman Yalow]], US-amerikaansch Physikerin un Nobelpriesdrägerin († [[2011]]) * [[21. Juli]]: [[Ted Schroeder]], US-amerikaansch Tennisspeler († [[2006]]) * [[24. Juli]]: [[Walter Polkehn]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († [[1985]]) * [[1. August]]: [[Günter Fuhlisch]], düütsch Orchesterbaas un Basuunist († [[2013]]) * [[4. August]]: [[Herb Ellis]], US-amerikaansch Jazz-Gitarrist († [[2010]]) * [[6. August]]: [[Buddy Collette]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2010]]) * [[7. August]]: [[Martin Steffens]], düütsch Kommunalpolitiker († [[2009]]) * [[24. August]]: [[Sidney Hayers]], schottisch Filmeditor un Speelbaas († [[2000]]) * [[29. August]]: [[Roel Oostra (Schriever)|Roel Oostra]], westfreesch Schriever * [[4. September]]: [[Herbert Weicker]], düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker († [[1997]]) * [[11. September]]: [[Leaford Bearskin]], US-amerikaansch Indianer-Hööftling un Offizier († [[2012]]) * [[21. September]]: [[Chico Hamilton]], US-amerikaansch Jazzmusiker und Komponist († [[2013]]) * [[21. September]]: [[Ann-Charlott Settgast]], hooch- un plattdüütsch Schrieverin († [[1988]]) * [[12. Oktober]]: [[Jaroslav Drobný (Tennisspeler)|Jaroslav Drobný]], tschechoslowaaksch Ieshockey- un Tennisspeler († [[2001]]) * [[19. Oktober]]: [[Gunnar Nordahl]], sweedsch Footballspeler († [[1995]]) * [[21. Oktober]]: [[Ingrid van Houten-Groeneveld]], nedderlannsch Astronomin († [[2015]]) * [[21. November]]: [[Karl Schaifers]], düütsch Astronom († [[2009]]) * [[1. Dezember]]: [[John Bunch]], US-amerikaansch Jazz-Pianist († [[2010]]) * [[19. Dezember]]: [[Adolf Wiklund (Biathlet)|Adolf Wiklund]], sweedsch Biathlet († [[1970]]) === Boren ahn bekannt Datum === * [[Jameson Mbilini Dlamini]], Politiker ut Swasiland († [[2008]]) == Storven == * [[18. Januar]]: [[Wilhelm Foerster]], düütsch Astronom (* [[1832]]) * [[28. Juli]]: [[Leo Stein (Schriever)|Leo Stein]], öösterrieksch Librettist un Bühnenschriftsteller (* [[1861]]) * [[2. August]]: [[Enrico Caruso]], italieensch Opernsinger (* [[1873]]) * [[17. August]]: [[Hans Eduard von Berlepsch-Valendas]], Swiezer Architekt un Maler (* [[1849]]) * [[24. September]]: [[Hermann Boßdorf]], plattdüütsch Schriever (* [[1877]]) * [[10. Oktober]]: [[Lipót Schulhof]], öösterrieksch-franzöösch Astronom (* [[1847]]) * [[9. November]]: [[Gyula Breyer]], ungaarsch Schachspeler (* [[1893]]) * [[12. Dezember]]: [[Henrietta Swan Leavitt]], US-amerikaansch Astronomin (* [[1868]]) [[Kategorie:Johr]] [[Kategorie:20. Johrhunnert]] iisuml0pas03trkafpvqv2ndulf1njk 0 20178 1062510 1042845 2026-04-18T10:36:19Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1062510 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Johr}} == Wat passeert is == === Politik un Sellschap === * [[17. Februar]]: Dat [[Kosovo]] verklort sien Unafhangigkeit vun [[Serbien]]. * [[15. August]]: [[Fernando Lugo]] wurrd Staatspräsident vun [[Paraguay]] * [[7. September]]: [[Kurt Beck]] trett as Vörsitter vun de SPD torüch. Kommissarisch övernimmt [[Frank-Walter Steinmeier]] dat Amt. * [[6. Oktober]]: [[Erwin Sellering]] wurrd to'n Ministerpräsident vun Mekelnborg-Vörpommern wählt un is dormit Nahfolger vun [[Harald Ringstorff]]. * [[27. Oktober]]: [[Horst Seehofer]] wurrd to'n Ministerpräsidenten vun de Freestaat Bayern wählt un löst dormit [[Günther Beckstein]] af. * [[4. November]]: Bi de [[US-Präsidentenwahl 2008]] warrt [[Barack Obama]] to'n 44. Präsidenten vun de [[USA]] wählt. Sien Viez schall [[Joe Biden]] weern. He winnt gegen dat republikaansche Duo [[John McCain]] un [[Sarah Palin]]. === Weertschap === * [[1. Januar]]: [[Zypern]] un [[Malta]] övernehmt den [[Euro]] as offiziell [[Geldsoort]]. * [[1. Januar]]: Dat [[Breefmonopol]] vun de [[Düütsche Post|Düütsche Post AG]] geiht to Enn. === Katastrophen === * [[2. Mai]]: De [[Zyklon Nargis]] drööpt op de Küst vun [[Myanmar]] op, nadem he ok in [[Sri Lanka]] al för swore Unweder un Floden sorgt harr. In Myanmar verwööst he dat [[Irrawaddy]]-Delta un de Rebeden ümlangs un köst na en Schätzen üm un bi 80.000 Minschen dat Leven. In de Naklapp verseggt de Militärregeeren de internatschonalen Helpsorganisataschonen in’t Land to kamen. * [[12. Mai]]: Bi en swoor [[Eerdbeven]] in Sichuan vun 7,9 Stark up de Richter-Skala in'n Süüden vun [[China]] kommt 50.000 Inwahner to Dood. Mehr as 5 Million Minschen verleest hör Tohuus. == Boren == == Storven == * [[3. Januar]]: [[Werner Dollinger]], düütsch Politiker un Bundsminister (* [[1918]]) * [[11. Januar]]: [[Edmund Percival Hillary]], niegseelännsch Bargstieger (* [[1919]]) * [[17. Januar]]: [[Robert James Fischer]], US-amerikaansch Schachweltmeester (* [[1943]]) * [[22. Januar]]: [[Heath Ledger]], austraalsch Schauspeler (* [[1979]]) * [[31. Januar]]: [[Henrich Schürmann (Schriever)|Heinrich Schürmann]], plattdüütschen Schriever un Schoolmeester ut [[Clorholte]] * [[27. Januar]]: [[Suharto]], indonees’sch General un Staatsbaas (* [[1921]]) * [[2. Februar]]: [[Joshua Lederberg]], US-amerikaansch Molekularbioloog, Genetiker un Nobelpriesdräger (* [[1925]]) * [[13. Februar]]: [[Janny Alberts-Hofman]], nedderlandsch-nedderdsassische Schrieversche (* [[1929]]) * [[21. Februar]]: [[Mel Zelnick]], US-amerikaansch Jazzmusiker (* [[1924]]) * [[27. Februar]]: [[Ivan Rebroff]], düütsch Singer (* [[1931]]) * [[15. März]]: [[George David Low]], US-amerikaansch Astronaut (* [[1956]]) * [[16. März]]: [[Walter Bostelmann]], plattdüütsch Schriever (* [[1922]]) * [[24. März]]: [[Richard Widmark]], US-amerikaansch Schauspeler (* [[1914]]) * [[5. April]]: [[Charlton Heston]], US-amerikaansch Schauspeler, Börgerrechtler un Schriever (* [[1923]]) * [[24. April]]: [[Jimmy Giuffre]], US-amerikaansch Jazzmusiker, -komponist un -arrangeur (* [[1921]]) * [[14. Mai]]: [[Jurij Sergejewitsch Rytcheu]], [[Russland|russisch]] [[Schriever]] ut dat Volk vun de [[Tschuktschen]] (* [[1930]]) * [[25. Mai]]: [[Ernst Stuhlinger]], düütsch-amerikaansch Atom-, Elektrotechnik- un Raketenwetenschapler (* [[1913]]) * [[26. Mai]]: [[Sydney Pollack]], US-amerikaansch Filmspeelbaas, -produzent un -schauspeler (* [[1934]]) * [[1. Juni]]: [[Yves Saint Laurent]], franzöösch Modemaker (* [[1936]]) * [[5. Juni]]: [[Jameson Mbilini Dlamini]], Politiker ut Swasiland (* [[1921]]) * [[10. Juni]]: [[Jimmy Ekho]], Inuit-Künstler (* [[1960]]) * [[14. Juni]]: [[Liselotte Greife]], plattdüütsch Schrieverin (* [[1924]]) * [[22. Juni]]: [[Gerhard Meier]], Swiezer Schriever (* [[1917]]) * [[24. Juni]]: [[Leonid Hurwicz]], US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger (* [[1917]]) * [[22. Juli]]: [[Estelle Getty]], US-amerikaansch Schauspelerin (* [[1923]]) * [[25. Juli]]: [[Enzo Moser]], italieensch Radrennfohrer (* [[1940]]) * [[3. August]]: [[Alexander Solschenizyn]], russ’sch Schriever un Nobelpriesdräger (* [[1918]]) * [[5. August]]: [[Eva Pflug]], düütsche Schauspelersche (* [[1929]]) * [[20. August]]: [[Mario Bertok]], kroaatsch Schachspeler (* [[1929]]) * [[23. August]]: [[Jimmy Cleveland]], US-amerikaansch Jazzmusiker (* [[1926]]) * [[1. September]]: [[Kurt Gutowski]], plattdüütsch Schriever (* [[1922]]) * [[11. September]]: [[Klaus Johann Jacobs]], Bremer Koopmann (* [[1936]]) * [[26. September]]: [[Paul Newman]], US-amerikaansch Schauspeler, Rennfohrer un Ünnernehmer (* [[1925]]) * [[11. Oktober]]: [[Jörg Haider]], öösterrieksch Politiker (* [[1950]]) * [[18. Oktober]]: [[Brigitte Xander]], öösterrieksch Radio- un Feernsehmoderatersche (* [[1942]]) * [[28. Oktober]]: [[Bak Seong-cheol]], noordkoreaansch Politiker (* [[1913]]) * [[1. November]]: [[Jacques Piccard]], Swiezer Deepseeforscher un Ozeanograaf (* [[1922]]) * [[4. November]]: [[Michael Crichton]], US-amerikaansch Schriever un Speelbaas (* [[1942]]) * [[7. November]]: [[Heiko Engelkes]], düütsch Journalist (* [[1933]]) * [[11. November]]: [[Hans Bunje]], plattdüütschen Theater- un Höörspeelschriever (* [[1923]]) * [[16. November]]: [[Tony Reedus]], US-amerikaansch Jazzmusiker (* [[1959]]) * [[25. November]]: [[Edwin Ernest Salpeter]], öösterrieksch-austraalsch un US-amerikaansch Astrophysiker (* [[1924]]) * [[2. Dezember]]: [[Odetta Holmes]], US-amerikaansch Singersche (* [[1930]]) * [[6. Dezember]]: [[Karl Manzke]], düütsch lutherisch Theoloog (* [[1928]]) * [[12. Dezember]]: [[Daniel Carleton Gajdusek]], US-amerikaansch Viroloog un Nobelpriesdräger (* [[1923]]) * [[13. Dezember]]: [[Horst Tappert]], düütsch Schauspeler (* [[1923]]) * [[17. Dezember]]: [[Freddy Breck]], düütsch Slagersinger (* [[1942]]) * [[18. Dezember]]: [[Majel Barrett]], US-amerikaansche Schauspelersche (* [[1932]]) * [[18. Dezember]]: [[Robert Jonquet]], franzöösch Footballnatschonalspeler (* [[1925]]) * [[19. Dezember]]: [[Vi Hilbert]], de de [[Lushootseed-Spraak]] un -Kultur bewohren helpen (* [[1918]]) * [[24. Dezember]]: [[Harold Pinter]], britisch Dramatiker, Speelbaas, Dreibookschriever un Literaturnobelpriesdräger (* [[1930]]) == Nobelpriesen == * [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Medizin oder Physiologie]]: [[Harald zur Hausen]], [[Françoise Barré-Sinoussi]] un [[Luc Montagnier]] * [[Nobelpries för Physik|Physik]]: [[Yōichirō Nambu]], [[Makoto Kobayashi]] un [[Toshihide Masukawa]] * [[Nobelpries för Chemie|Chemie]]: [[Osamu Shimomura]], [[Martin Chalfie]] un [[Roger Yonchien Tsien]] * [[Nobelpries för Literatur|Literatur]]: [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] * [[Freedensnobelpries|Freeden]]: [[Martti Ahtisaari]] * [[Nobelpries för Wertschapswetenschapen|Wertschapswetenschapen]]: [[Paul Robin Krugman]] [[Kategorie:Johr]] [[Kategorie:21. Johrhunnert]] tadps0h9zbc53n5sk8yq8c8a8shbdjt 0 63999 1062479 1024304 2026-04-17T15:44:00Z Eastfrisian2 58044 /* Weblenken */ 1062479 wikitext text/x-wiki '''Gerd Bahr''' (* [[26. April]] [[1933]] in [[Drochters]]) is en [[plattdüütsch]]en Schriever. Bahr is 1933 in Drochters boren. He weer dor ok op de [[Volksschool]] un denn op de Middelschool in [[Stood]]. Na de School hett he en Lehr as Elektriker maakt un en Tied as Gesell arbeidt. Von 1955 bet 1958 hett he an de [[Pädagoogsche Hoogschool Ossenbrügge|Pädagoogsche Hoogschool]] in [[Ossenbrügge]] studeert un dat twete Lehrerexamen maakt. Von 1962 af an weer he Schoolmeester an en lüttje Volksschool. Von 1966 bet to sien Rohstand weer he Rekter an de Grund- un Hauptschool in [[Bützfleet]]. Bahr weer Afornten in’n Kreisdag von’n [[Landkreis Stood]] un Raadsherr von de [[Gemeen Stood|Stadt Stood]]. == Warken == * ''Lot Di wat vertellen. 14 korte Geschichten.'' Sülvsverlag, Bützfleet 1984 * ''Wo heet düt und dat op Platt? Kleiner plattdeutscher Sprachführer.'' [[Stadtspoorkass Stood]], Stood 1985 * ''Lot Di wat vertellen. Band 2. Nochmol 14 korte Geschichten.'' Stadtspoorkass Stood, Stood 1986 * ''So ännert sick de Tieden. Biller, Geschich’n, Riemels un Snacks ut de Kehdinger Gegend.'' Stadtspoorkass Stood, Stood 1987 * ''Schummertiet. Winter- un Wihnachtsgeschichten.'' [[Quickborn-Verlag]], Hamborg 1988, ISBN 3-87651-116-X * ''Wenn de Sünn höger stiggt. Vörjohrsgeschichten.'' Quickborn-Verlag, Hamborg 1996, ISBN 3-87651-191-7 * ''Merrn in koolen Winter. Wihnachts- un Wintergeschichten.'' Quickborn-Verlag, Hamborg 2001, ISBN 3-87651-238-7 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == * [[https://www.landschaftsverband-stade.de/plattdeutsch/geschichten-op-platt/gerd-bahr/ lütt Biografie mit Bild] {{PBuB|ID=1055}} {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Bahr, Gerd}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Boren 1933]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] cr44k8f45dxcq9je482earcuvztbeed 1062480 1062479 2026-04-17T15:44:24Z Eastfrisian2 58044 /* Weblenken */ 1062480 wikitext text/x-wiki '''Gerd Bahr''' (* [[26. April]] [[1933]] in [[Drochters]]) is en [[plattdüütsch]]en Schriever. Bahr is 1933 in Drochters boren. He weer dor ok op de [[Volksschool]] un denn op de Middelschool in [[Stood]]. Na de School hett he en Lehr as Elektriker maakt un en Tied as Gesell arbeidt. Von 1955 bet 1958 hett he an de [[Pädagoogsche Hoogschool Ossenbrügge|Pädagoogsche Hoogschool]] in [[Ossenbrügge]] studeert un dat twete Lehrerexamen maakt. Von 1962 af an weer he Schoolmeester an en lüttje Volksschool. Von 1966 bet to sien Rohstand weer he Rekter an de Grund- un Hauptschool in [[Bützfleet]]. Bahr weer Afornten in’n Kreisdag von’n [[Landkreis Stood]] un Raadsherr von de [[Gemeen Stood|Stadt Stood]]. == Warken == * ''Lot Di wat vertellen. 14 korte Geschichten.'' Sülvsverlag, Bützfleet 1984 * ''Wo heet düt und dat op Platt? Kleiner plattdeutscher Sprachführer.'' [[Stadtspoorkass Stood]], Stood 1985 * ''Lot Di wat vertellen. Band 2. Nochmol 14 korte Geschichten.'' Stadtspoorkass Stood, Stood 1986 * ''So ännert sick de Tieden. Biller, Geschich’n, Riemels un Snacks ut de Kehdinger Gegend.'' Stadtspoorkass Stood, Stood 1987 * ''Schummertiet. Winter- un Wihnachtsgeschichten.'' [[Quickborn-Verlag]], Hamborg 1988, ISBN 3-87651-116-X * ''Wenn de Sünn höger stiggt. Vörjohrsgeschichten.'' Quickborn-Verlag, Hamborg 1996, ISBN 3-87651-191-7 * ''Merrn in koolen Winter. Wihnachts- un Wintergeschichten.'' Quickborn-Verlag, Hamborg 2001, ISBN 3-87651-238-7 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == * [https://www.landschaftsverband-stade.de/plattdeutsch/geschichten-op-platt/gerd-bahr/ Lütt Biografie mit Bild] {{PBuB|ID=1055}} {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Bahr, Gerd}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Boren 1933]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] 6grvitazj4xshje6mhzodxsfbn38ou3 0 68860 1062469 1061718 2026-04-17T12:24:35Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062469 wikitext text/x-wiki [[Bild:Fort Wilhelm - Bremerhaven - 19th century.jpg|duum|Fort Willem 1833, von’n Haven ut keken]] Dat '''Fort Willem''' weer en [[Fort]] in [[Bremerhoben]], dat 1834 von dat [[Königriek Hannover]] as [[Küstenbefestigung]] anleggt worrn is un den nee anleggten Haven schulen schull. Dat Fort is 1866 opgeven un 1874 afbraken worrn. == Historie == [[Bild:Map of Bremerhaven 1849 2011 11 27 Hochhaus.jpg|duum|Bremerhoben 1849 mit Fort Willem an de Slüüs na’n Olen Haven]] In en Verdrag von 1827 hett dat Königriek Hannover en 88,7&nbsp;[[Hektar]] groten Striepen an dat rechte [[Werser]]över an [[Bremen]] verköfft, dat Bremen dor en ne’en Haven anleggen kann. In dissen Verdrag harr Hannover sik de militärsche [[Hoheit (Staatsrecht)|Hoheit]] över dat Rebeed vörbehollen. As 1830 dat eerste Becken von’n Haven&nbsp;– de [[Olen Haven (Bremerhoben)|Ole Haven]]&nbsp;– trech weer, hett Hannover op en 3&nbsp;[[Morgen (Eenheit)|Morgen]] groot Areal dicht bi de Slüüs na’n Haven an de Münn von de [[Geest (Stroom)|Geest]] en Fort boot.<ref name="Bessell S. 597" /> Hier harr ok al in de [[Franzosentied]] en [[Küstengeschütz|Küstenbatterie]] stahn. Dat Fort hett na [[Willem IV. (Vereenigt Königriek)|Willem&nbsp;IV.]], König von Hannover un dat Vereenigte Königriek von Grootbritannien un Irland, sien Naam kregen un is 1834 trech ween. Dat Fort weer ut [[Backsteen]], hett en beten mehr as en halven Kring billt un weer von en Graven ümgeven. Dat harr twee Etaaschen un weer utstatt mit 18 Geschütze<ref name="Dede 30" />. De Besatzung bestünn ut een [[Hauptmann]], een [[Leutnant]] un 44 Mann. To de Anlaag hett ok een [[Exeerplatz]] tohöört. Fort Willem schull den Haven gegen Angreep von See her sekern. De Bo harr aver mehr symboolschen as militärschen Sinn. Al kort nadem dat trech weer, is dat in Fraag stellt worrn, wat de Anlaag militärsch wat döggt. Georg Bessell schrifft in siene ''Geschichte Bremerhavens'': „[…] Man behauptete allgemein, es werde das Abfeuern seiner eigenen Kanonen nicht ertragen können.“<ref name="Bessell S. 272" /> An’n 24.&nbsp;Juni 1838 hett König [[Ernst August I. (Hannover)|Ernst August I.]] Fort Willem besöcht. In dat Fort is en Tied lang ok de [[Galjoonsfigur]] von dat däänsche Schipp ''[[Christian VIII. (Schipp, 1841)|Christian&nbsp;VIII.]]'' opbewohrt worrn, dat 1849 in dat [[Gefecht bi Eckernföör]] ünnergahn is. 1853 hett de Hartog [[Ernst II. (Sassen-Coburg un Gotha)|Ernst&nbsp;II. von Coburg-Gotha]] de Galjoonsfigur köfft un de is nich mehr in dat Fort opbewohrt worrn.<ref name="Bessell S. 392" /> As de Schippsverkehr tonehmen dee un na en poor Johren de grötteren Scheep de Kapazität von’n Olen Haven överstiegen deen, is 1847 en tweet Havenbecken boot worrn, de [[Ne’e Haven]]. De Arbeiden müssen aver stoppt warrn, as Hannover Inspruch inleggt hett, von wegen dat de ne’e Slüüs buten dat Rebeed weer, dat de Geschütze von Fort Willem recken kunnen un von wegen dat de ne’e Diek Angriepers Deckung beden kunn. Dorüm is 1848 bet 1849 mit de ''Dockbatterie'' en twete Befestigungsanlaag glieks an de Infohrt na dat ne’e Havenbecken von 1852 boot worrn. Bremen harr toseggt, dorto een Maal 10.000&nbsp;[[Daler]] un för den Ünnerholt von de Anlagen 1000&nbsp;Daler in’t Johr bitostüürn.<ref name="Bessell S. 367" /> Twüschen 1864 un 1865 is de ''Weserhauptbatterie'', de ok ''Toornfort'' nöömt worrn is, as drüdde hannöversche Küstenbefestigung an dat Noordenn von Bremerhoben anleggt worrn. === Enn === As 1866 de [[Düütsch Krieg|Krieg twüschen Prüßen un Öösterriek]] utbraken is, weer Bremen op de Sied von [[Preußen (Staat)|Prüßen]] un Hannover op de von [[Kaiserriek Öösterriek|Öösterriek]]. Dat geev aver keen Kämpf, Hannover hett siene Stellungen in Bremerhoben freewillig rüümt un prüüßsche Truppen kunnen al an’n 19.&nbsp;Juni de dree Befestigungen besetten. Alleen de ole Kummandant von Fort Willem, de as Letzten trüggbleven is, wull dat Fort blots „över sien Liek“ de Prüßen överlaten, hett sik denn aver doch von en prüüßschen Offzeer to en freedliche Övergaav överreden laten.<ref name="Bessell S. 462" /> An’t Enn von’n Juli 1866 sünd de Geschütze von de Batterien afboot worrn. 1867 hebbt se beslaten, de militärsch överhaalten Befestigungen aftobreken. To de Tied sünd bi [[Brinkamahoff]] un [[Langlütjen]], direkt in de Münn von de Werser vör Bremerhoben, al ne’e un stärkere Küstenforts anleggt worrn. In’n März 1868 sünd de dree Festungsanlagen an Bremen överdragen worrn. Prüßen hett dat Nutzungsrecht bet 1870 behollen, hett dor aver keen Bruuk von maakt. Na disse Tied kunn nu ok en Verbinnungskanaal twiüschen Olen un Ne’en Haven anleggt warrn, wat Hannover vörher ut militärsche Grünn aflehnt harr. Dat Toornfort is tiedwies noch as [[Cholera]]-[[Spital]] bruukt worrn bevör dat 1872 afreten worrn is.<ref name="Dede 34" /> Fort Willem is 1874 denn afbraken worrn.<ref name="Bessell S. 477" /> == Literatur == * Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' Verlag F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927 ([http://brema.suub.uni-bremen.de/content/titleinfo/21476?&query=Geschichte%20Bremerhavens Digitalisat]) == Weblenken == {{Commons}} == Footnoten == <references> <ref name="Bessell S. 272"> Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927, Sied 272 </ref> <ref name="Bessell S. 367"> Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927, Sied 367 </ref> <ref name="Bessell S. 392"> Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927, Sied 392 </ref> <ref name="Bessell S. 462"> Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927, Sied 462 </ref> <ref name="Bessell S. 477"> Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' =F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927, Sied 477 </ref> <ref name="Bessell S. 597"> Georg Bessell: ''Geschichte Bremerhavens.'' F.&nbsp;Morisse, Bremerhoben 1927, Sied 597 </ref> <ref name="Dede 30">{{Internetquelle | url=http://www.klausdede.de/index.php?content=weserundjade&sub=30 | autor=Klaus Dede | werk=An Weser und Jade | titel=1830–1839 | zugriff=2013-01-11 }} {{Webarchiv|url=http://www.klausdede.de/index.php?content=weserundjade&sub=30 |wayback=20070210125555 |text=1830–1839 |archiv-bot=2026-04-17 12:24:35 InternetArchiveBot }}</ref> <ref name="Dede 34">{{Internetquelle | url=http://www.klausdede.de/index.php?content=weserundjade&sub=34 | autor=Klaus Dede | werk=An Weser und Jade | titel=1860–1864 | zugriff=2013-01-11 }} {{Webarchiv|url=http://www.klausdede.de/index.php?content=weserundjade&sub=34 |wayback=20140225050543 |text=1860–1864 |archiv-bot=2026-04-17 12:24:35 InternetArchiveBot }}</ref> </references> {{Koordinaten|KOOR_NS=53.538333|KOOR_OW=8.578611|WO=baven}} [[Kategorie:Festung]] [[Kategorie:Bremerhoben]] [[Kategorie:Gifft dat nich mehr]] 9odtq8ouqlfmchyr3dybcizwmjlvseb 2 71423 1062496 1059590 2026-04-17T23:58:14Z ListeriaBot 25018 Wikidata list updated [V2] 1062496 wikitext text/x-wiki [[Bild:STD in Niedersachsen.svg|duum|Laag von’n Landkreis in Neddersassen]] Disse List wiest en Översicht över de [[Wapen (Heraldik)|Wapens]] in’n [[Landkreis Stood]] in [[Neddersassen]]. Dat sünd Wapens von Landkreise, Samtgemenen, Gemenen un von Oortschoppen un Öörd, de en egen Wapen föhrt. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P131 ?sub0 . ?tree0 (wdt:P150)* ?sub0 . ?tree0 (wdt:P131)* wd:Q5906 . ?item wdt:P31 ?sub1 . ?sub1 (wdt:P279)* wd:Q56061 . FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P31 ?sub2 . ?sub2 (wdt:P279)* wd:Q44613 . } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P31 ?sub3 . ?sub3 (wdt:P279)* wd:Q192611 . } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P31 ?sub4 . ?sub4 (wdt:P279)* wd:Q473972 . } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P31 ?sub5 . ?sub5 (wdt:P279)* wd:Q1132300 . } } |section=131 |sort=label |columns=P94,label,p31,p131,item |thumb=45 |min_section=1 |links=red }} == Balje == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Neenhoff]] | [[Oortsdeel]] | [[Balje (Neddersassen)|Balje]] | [[:d:Q24230975|Q24230975]] |- | | [[Süderdiek (Landkreis Stood)|Süderdiek]] | [[Oortsdeel]] | [[Balje (Neddersassen)|Balje]]<br/>[[Krummendiek (Neddersassen)|Krummendiek]] | [[:d:Q24228403|Q24228403]] |} == Bargst == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Ohrensburg]] | [[hillfort]] | [[Bargst (Neddersassen)|Bargst]] | [[:d:Q107357051|Q107357051]] |} == Brest == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Bredenbeek (Brest)|Bredenbeek]] | [[Oortsdeel]]<br/>[[locality]] | [[Gemeen Brest|Brest]] | [[:d:Q31780948|Q31780948]] |- | | [[Reith (Landkreis Stood)|Reith]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Brest|Brest]] | [[:d:Q13188811|Q13188811]] |- | | [[Wohlers]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Brest|Brest]] | [[:d:Q13189029|Q13189029]] |} == Burweg == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:Wapen Blomendol.png|center|45px]] | [[Blomendol]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Burweg|Burweg]] | [[:d:Q13188154|Q13188154]] |- | | [[Burweg]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Burweg|Burweg]] | [[:d:Q26715662|Q26715662]] |} == Buxthu == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Borgwall bi Ottens]] | [[Borg (Q23413)|Borg]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q1016232|Q1016232]] |- | [[Bild:Wappen Dammhausen.gif|center|45px]] | [[Dammhusen]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q1158654|Q1158654]] |- | [[Bild:Daensen.png|center|45px]] | [[Doans]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q1157088|Q1157088]] |- | [[Bild:Eilendorf.png|center|45px]] | [[Eindörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q1304026|Q1304026]] |- | | [[Estetal barracks]] | [[Kaserne]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q123235793|Q123235793]] |- | | [[Heendörp (Q24843243)|Heendörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q24843243|Q24843243]] |- | [[Bild:Wappen Immenbeck.gif|center|45px]] | [[Imbeek]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q1659982|Q1659982]] |- | [[Bild:DEU Ketzendörp COA.svg|center|45px]] | [[Ketzendörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q13188533|Q13188533]] |- | | [[Marschtorzwinger]] | [[zwinger]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q99036301|Q99036301]] |- | [[Bild:Wapen Neeklooster.gif|center|45px]] | [[Neeklooster]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q13188696|Q13188696]] |- | [[Bild:Ottensen.gif|center|45px]] | [[Ottens]] | [[Gemeen]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]]<br/>[[locality]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q2037453|Q2037453]] |- | [[Bild:Wapen Övelgünn.gif|center|45px]] | [[Öbergünn]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q13189050|Q13189050]] |- | | [[Öbergünnermoor]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[:d:Q41887848|Q41887848]] |} == Drochters == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:Wapen Aßel.png|center|45px]] | [[Aßel]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]]<br/>[[Oortsdeel]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q12269678|Q12269678]] |- | | [[Barnkroog]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]] | [[:d:Q19835223|Q19835223]] |- | | [[Doornbusch]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]] | [[:d:Q13188240|Q13188240]] |- | | [[Doornbuschermoor]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]] | [[:d:Q24232834|Q24232834]] |- | | [[Hüll]] | [[Oortsdeel]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q13188464|Q13188464]] |- | | [[Ritsch]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]] | [[:d:Q2155001|Q2155001]] |} == Düünbeudel == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Schregenmoor]] | [[Oortsdeel]] | [[Düünbeudel]] | [[:d:Q13188859|Q13188859]] |- | | [[Wittenmoor (Gemeen Düünbeudel)|Wittenmoor]] | [[Oortsdeel]] | [[Düünbeudel]] | [[:d:Q13189023|Q13189023]] |} == Engelschopp == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Neeland (Engelschopp)|Neeland]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Engelschopp|Engelschopp]] | [[:d:Q1314473|Q1314473]] |- | | [[Neelannermoor (Engelschopp)|Neelannermoor]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Engelschopp|Engelschopp]] | [[:d:Q31780975|Q31780975]] |} == Esdörp == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Beeß]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Esdörp|Esdörp]] | [[:d:Q13188136|Q13188136]] |} == Freenbeek == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Hogenoher Forth]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]] | [[:d:Q24232645|Q24232645]] |- | | [[Lünenspecken]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]] | [[:d:Q24228583|Q24228583]] |- | [[Bild:Wapen Swing.svg|center|45px]] | [[Swing (Dörp)|Swing]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q13188917|Q13188917]] |} == Freiborg == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Esch (Landkreis Stood)|Esch]] | [[Oortsdeel]] | [[Freiborg (Elv)|Freiborg]] | [[:d:Q24232054|Q24232054]] |} == Gemeen Kronenborg == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:Wappen Brobergen, Niedersachsen.svg|center|45px]] | [[Brobargen]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Kronenborg]] | [[:d:Q159095|Q159095]] |- | [[Bild:Wapen Kronenborg (Dörp), Neddersassen.svg|center|45px]] | [[Kronenborg]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Kronenborg]] | [[:d:Q500177|Q500177]] |} == Gemeen Oosten == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Rönndiek]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Oosten]]<br/>[[Grootweurn]]<br/>[[Gemeen Drochters|Drochters]] | [[:d:Q24228406|Q24228406]] |} == Harsfeld == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Burg Harsefeld]] | [[Borg (Q23413)|Borg]] | [[Gemeen Harsfeld|Harsfeld]] | [[:d:Q1012200|Q1012200]] |- | | [[Ruschwedel]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Harsfeld|Harsfeld]] | [[:d:Q1477894|Q1477894]] |- | | [[Wittenfell]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Harsfeld|Harsfeld]] | [[:d:Q928035|Q928035]] |} == Heinbockel == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Willah]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Heinbockel|Heinbockel]] | [[:d:Q13189012|Q13189012]] |- | | [[Willahermoor]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Heinbockel|Heinbockel]] | [[:d:Q24232453|Q24232453]] |} == Himmelpoorten == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Bredenwisch]] | [[Siedlung]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Himmelpoorten|Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q906485|Q906485]] |- | | [[Gut Kuhla]] | [[destroyed building or structure]]<br/>[[deserted castle site]] | [[Gemeen Himmelpoorten|Himmelpoorten]] | [[:d:Q107357246|Q107357246]] |- | | [[Kuhla]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Himmelpoorten|Himmelpoorten]] | [[:d:Q13188573|Q13188573]] |} == Hornborg == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Burg Horneburg]] | [[Borg (Q23413)|Borg]] | [[Hornborg]] | [[:d:Q1012493|Q1012493]] |} == Hullern-Twielenfleth == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Symphonie (Landkreis Stood)|Symphonie]] | [[Oortsdeel]] | [[Hullern-Twielenfleth]] | [[:d:Q31780983|Q31780983]] |- | | [[Wöhrn (Landkreis Stood)|Wöhrn]] | [[Oortsdeel]] | [[Hullern-Twielenfleth]] | [[:d:Q24232541|Q24232541]] |} == Jörk == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:Wapen Bossel.jpg|center|45px]] | [[Bossel (Jörk)|Bossel]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q13188165|Q13188165]] |- | | [[Eestbrügg]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q13188260|Q13188260]] |- | [[Bild:Wappen Hove.jpg|center|45px]] | [[Hoov]] | [[Dörp]]<br/>[[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q13188451|Q13188451]] |- | | [[Jörk]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q24230952|Q24230952]] |- | | [[Kohlenhusen (Gemeen Jörk)|Kohlenhusen]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q20617433|Q20617433]] |- | | [[Königriek (Jörk)|Königriek]] | [[Dörp]]<br/>[[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q13188584|Q13188584]] |- | | [[Leeswig]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q20618004|Q20618004]] |- | | [[Loodkup]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q13188617|Q13188617]] |- | | [[Lüh (Dörp)|Lüh]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q1880290|Q1880290]] |- | | [[Moorenn]] | [[Dörp]]<br/>[[Oortsdeel]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[:d:Q13188675|Q13188675]] |} == Kutenhult == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:Wappen Essel.jpg|center|45px]] | [[Eßel]] | [[Oortsdeel]]<br/>[[locality]] | [[Gemeen Kutenhult|Kutenhult]] | [[:d:Q31202840|Q31202840]] |- | [[Bild:Wappen Kutenholz.svg|center|45px]] | [[Kutenhult]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Kutenhult|Kutenhult]] | [[:d:Q59822216|Q59822216]] |} == Landkreis Stood == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:Great coat of arms of Buxtehude.svg|center|45px]] | [[Gemeen Buxthu|Buxthu]] | [[Middelzentrum]]<br/>[[Sülvstännige Gemeen]]<br/>[[Hansestadt]]<br/>[[urban municipality in Germany]]<br/>[[Einheitsgemeinde of Lower Saxony]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q14868|Q14868]] |- | [[Bild:DEU Drochtersen COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Drochters|Drochters]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Einheitsgemeinde of Lower Saxony]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q505599|Q505599]] |- | | [[Eenstellige Hööv (Kreis Stood)|Eenstellige Hööv]] | [[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q20615373|Q20615373]] |- | | [[Groot Freenbeek]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Landkreis Stood]]<br/>[[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]] | [[:d:Q13188348|Q13188348]] |- | [[Bild:Wapen Helmst.jpg|center|45px]] | [[Helmst]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Landkreis Stood]]<br/>[[Samtgemeen Freenbeek (1965–1972)|Samtgemeen Freenbeek]]<br/>[[Deinst]] | [[:d:Q13188425|Q13188425]] |- | [[Bild:DEU Horneburg COA.svg|center|45px]] | [[Hornborg]] | [[Flecken]]<br/>[[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Landkreis Stood]]<br/>[[Samtgemeen Hornborg]] | [[:d:Q505519|Q505519]] |- | [[Bild:DEU Jork COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Jörk|Jörk]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Einheitsgemeinde of Lower Saxony]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q504279|Q504279]] |- | | [[Lüttjen Freenbeek]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Landkreis Stood]]<br/>[[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]] | [[:d:Q13188631|Q13188631]] |- | | [[Nindorf]] | [[Oortsdeel]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q139329230|Q139329230]] |- | | [[Nordkehdingen]] | [[Einheitsgemeinde of Lower Saxony]]<br/>[[municipality without town privileges in Germany]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q138589541|Q138589541]] |- | [[Bild:DEU Fredenbeck SG COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Freenbeek]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q488336|Q488336]] |- | | [[Samtgemeen Freenbeek (1965–1972)|Samtgemeen Freenbeek]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q20615702|Q20615702]] |- | [[Bild:DEU Harsefeld COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Harsfeld]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q486785|Q486785]] |- | [[Bild:DEU SG Horneburg COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Hornborg]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q486804|Q486804]] |- | [[Bild:DEU Lühe SG COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Lüh]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q488104|Q488104]] |- | [[Bild:Wappen Samtgemeinde Nordkehdingen.jpg|center|45px]] | [[Samtgemeen Noordkeden]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q485869|Q485869]] |- | [[Bild:DEU Apensen COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Obbens]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q488313|Q488313]] |- | [[Bild:DEU SG Oldendorf COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Olendörp]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q485855|Q485855]] |- | [[Bild:DEU SG Oldendorf-Himmelpforten COA.svg|center|45px]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]] | [[Samtgemeen]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q13188838|Q13188838]] |- | [[Bild:DEU Stade COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[Hansestadt]]<br/>[[Kreisstadt]]<br/>[[Sülvstännige Gemeen]]<br/>[[urban municipality in Germany]]<br/>[[Siedlung]]<br/>[[Einheitsgemeinde of Lower Saxony]] | [[Landkreis Stood]] | [[:d:Q6949|Q6949]] |- | | [[Wehl (Freenbeek)]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Landkreis Stood]]<br/>[[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]] | [[:d:Q13188990|Q13188990]] |} == Obbens == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Gericht Delm]] | [[Bezirk]] | [[Gemeen Obbens|Obbens]] | [[:d:Q1184491|Q1184491]] |- | | [[Grundolendörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Obbens|Obbens]] | [[:d:Q1353176|Q1353176]] |} == Oederquart == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Armsdörp (Landkreis Stood)|Armsdörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Oederquart]] | [[:d:Q24228395|Q24228395]] |- | | [[Klinten (Landkreis Stood)|Klinten]] | [[Oortsdeel]] | [[Oederquart]] | [[:d:Q24232879|Q24232879]] |} == Ohlers == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Bokel (Ohlers)|Bokel]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q13188163|Q13188163]] |- | | [[Kokerbeek]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q13188553|Q13188553]] |- | | [[Lütt Wangersen]] | [[Siedlung]]<br/>[[Oortsdeel]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q51722439|Q51722439]] |- | [[Bild:Ahrensmoor Sticker.jpg|center|45px]] | [[Ohrensmoor]] | [[Oortschop]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q402821|Q402821]] |- | | [[Ohrenswohl]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q2013002|Q2013002]] |- | | [[Wangersen]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q13188983|Q13188983]] |- | [[Bild:20180304 Wappen Oersdorf.png|center|45px]] | [[Örsdörp]] | [[Dörp]]<br/>[[Gemeen (Düütschland)|Gemeen in Düütschland]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[:d:Q13189046|Q13189046]] |} == Samtgemeen Freenbeek == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:DEU Deinste COA.svg|center|45px]] | [[Deinst]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Freenbeek]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q502606|Q502606]] |- | [[Bild:DEU Fredenbeck COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Freenbeek|Freenbeek]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Freenbeek]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q504469|Q504469]] |- | [[Bild:DEU Kutenholz COA.png|center|45px]] | [[Gemeen Kutenhult|Kutenhult]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Freenbeek]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q505523|Q505523]] |} == Samtgemeen Harsfeld == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:DEU Bargstedt (Niedersachsen) COA.svg|center|45px]] | [[Bargst (Neddersassen)|Bargst]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Harsfeld]]<br/>[[Samtgemeen Bargst]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q504707|Q504707]] |- | [[Bild:DEU Brest (Niedersachsen) COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Brest|Brest]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Harsfeld]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q501675|Q501675]] |- | [[Bild:DEU Harsefeld COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Harsfeld|Harsfeld]] | [[Flecken]]<br/>[[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Harsfeld]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503819|Q503819]] |- | [[Bild:Wappen Ahlerstedt.gif|center|45px]] | [[Gemeen Ohlers|Ohlers]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Harsfeld]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q400503|Q400503]] |} == Samtgemeen Hornborg == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:DEU Bliedersdorf COA.svg|center|45px]] | [[Bliersdörp]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Hornborg]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q505569|Q505569]] |- | [[Bild:DEU Dollern COA.svg|center|45px]] | [[Dollern]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Hornborg]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503926|Q503926]] |- | [[Bild:DEU Agathenburg COA.svg|center|45px]] | [[Gothenborg]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Hornborg]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q391337|Q391337]] |- | [[Bild:DEU Nottensdorf COA.svg|center|45px]] | [[Nottensdörp]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Hornborg]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q504772|Q504772]] |} == Samtgemeen Lüh == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:DEU Guderhandviertel COA.svg|center|45px]] | [[Gauderhandviddel]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Lüh]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503789|Q503789]] |- | [[Bild:DEU Grünendeich COA.svg|center|45px]] | [[Greundiek]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Lüh]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503937|Q503937]] |- | [[Bild:DEU Hollern-Twielenfleth COA.svg|center|45px]] | [[Hullern-Twielenfleth]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Lüh]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503981|Q503981]] |- | [[Bild:DEU Mittelnkirchen COA.svg|center|45px]] | [[Mittelskark]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Lüh]] | [[:d:Q268941|Q268941]] |- | [[Bild:DEU Neuenkirchen (Altes Land) COA.svg|center|45px]] | [[Neekark (Olland)|Neekark]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Lüh]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q501888|Q501888]] |- | [[Bild:DEU Steinkirchen (Altes Land) COA.svg|center|45px]] | [[Steenkark (Olland)|Steenkark]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Lüh]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q501673|Q501673]] |} == Samtgemeen Noordkeden == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:DEU Balje COA.svg|center|45px]] | [[Balje (Neddersassen)|Balje]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Noordkeden]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q500277|Q500277]] |- | [[Bild:DEU Freiburg (Elbe) COA.svg|center|45px]] | [[Freiborg (Elv)|Freiborg]] | [[Flecken]]<br/>[[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Noordkeden]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q502617|Q502617]] |- | [[Bild:DEU Krummendeich COA.svg|center|45px]] | [[Krummendiek (Neddersassen)|Krummendiek]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Noordkeden]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503679|Q503679]] |- | [[Bild:DEU Oederquart COA.svg|center|45px]] | [[Oederquart]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Noordkeden]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503942|Q503942]] |- | [[Bild:DEU Wischhafen COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Wischhoben|Wischhoben]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Noordkeden]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q502154|Q502154]] |} == Samtgemeen Obbens == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Gemeen Beekdörp|Beekdörp]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Obbens]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q502158|Q502158]] |- | [[Bild:DEU Apensen COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Obbens|Obbens]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Obbens]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503857|Q503857]] |- | | [[Gemeen Sounsiek|Sounsiek]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Obbens]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q284153|Q284153]] |} == Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | [[Bild:DEU Burweg COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Burweg|Burweg]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q504737|Q504737]] |- | [[Bild:DEU Düdenbüttel COA.svg|center|45px]] | [[Düünbeudel]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q509973|Q509973]] |- | [[Bild:DEU Engelschoff COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Engelschopp|Engelschopp]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q504065|Q504065]] |- | [[Bild:DEU Estorf (Landkreis Stade) COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Esdörp|Esdörp]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Olendörp]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q498893|Q498893]] |- | [[Bild:DEU Kranenburg Oste COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Kronenborg]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Olendörp]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q1981413|Q1981413]] |- | [[Bild:DEU Grossenwörden COA.svg|center|45px]] | [[Grootweurn]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503824|Q503824]] |- | [[Bild:DEU Hammah COA.png|center|45px]] | [[Hammoh]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q180273|Q180273]] |- | [[Bild:DEU Heinbockel COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Heinbockel|Heinbockel]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Olendörp]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q514539|Q514539]] |- | [[Bild:DEU Himmelpforten COA.svg|center|45px]] | [[Gemeen Himmelpoorten|Himmelpoorten]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Himmelpoorten]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q503853|Q503853]] |- | [[Bild:Oldendorf Gemeinde Wappen.png|center|45px]] | [[Olendörp (Landkreis Stood)|Olendörp]] | [[municipality without town privileges in Germany]]<br/>[[Mitgliedsgemeinde]] | [[Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten]]<br/>[[Samtgemeen Olendörp]]<br/>[[Landkreis Stood]] | [[:d:Q501872|Q501872]] |} == Sounsiek == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Bredenhoorn]] | [[Drubbel]] | [[Gemeen Sounsiek|Sounsiek]] | [[:d:Q25621507|Q25621507]] |- | | [[Burg im Dannsee]] | [[Borg (Q23413)|Borg]] | [[Gemeen Sounsiek|Sounsiek]] | [[:d:Q1014713|Q1014713]] |- | | [[Remnoh-Kommerbusch]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Sounsiek|Sounsiek]] | [[:d:Q2146764|Q2146764]] |- | | [[Wiegersen]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Sounsiek|Sounsiek]] | [[:d:Q877002|Q877002]] |} == Stood == {| class='wikitable sortable' ! Bild von dat Wappen ! label ! is en ! liggt in de Verwaltenseenheit ! item |- | | [[Bossel (Bützfleet)|Bossel]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q31780984|Q31780984]] |- | | [[Burg Stade]] | [[hillfort]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q107361121|Q107361121]] |- | [[Bild:Bützfleth Wappen.png|center|45px]] | [[Bützfleet]] | [[Oortschop]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q461602|Q461602]] |- | | [[Bützfletermoor]] | [[Oortschop]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q586200|Q586200]] |- | | [[Grauerort Fortress]] | [[military museum]]<br/>[[fortress]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q1408886|Q1408886]] |- | | [[Götzdörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q1559941|Q1559941]] |- | [[Bild:Wappen Haddorf.png|center|45px]] | [[Haddörp]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q1567384|Q1567384]] |- | [[Bild:Wapen Hagen.gif|center|45px]] | [[Hagen (Stood)|Hagen]] | [[Oortschop]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q2710440|Q2710440]] |- | | [[Hahl]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q1568787|Q1568787]] |- | | [[Kamp (Stood)]] | [[Stadtdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q13188510|Q13188510]] |- | | [[Socrates Bunker]] | [[bunker]]<br/>[[command post]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q2298113|Q2298113]] |- | | [[Stubbenhoff]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q31780558|Q31780558]] |- | | [[Von-Goeben-Kasern]] | [[Kaserne]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q13582545|Q13582545]] |- | [[Bild:Wiepenkathen Wapen.jpg|center|45px]] | [[Wiepenkathen]] | [[Oortsdeel]] | [[Gemeen Stood|Stood]] | [[:d:Q2569210|Q2569210]] |} {{Wikidata list end}} {{Navigatschoonsliest Wapen na Landkreis in Neddersassen}} [[Kategorie:Heraldik]] [[Kategorie:Landkreis Stood]] a98ce2jaakkrbqz604t5wkmqdtq1mcl 2 73280 1062498 1062348 2026-04-18T04:38:16Z ListeriaBot 25018 Wikidata list updated [V2] 1062498 wikitext text/x-wiki {{../Template WD List}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { { ?item wdt:P31 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P279)* wd:Q8068 . } UNION { ?item wdt:P360 ?sub1 . ?sub1 (wdt:P279)* wd:Q8068 . } UNION { ?item wdt:P971 ?sub2 . ?sub2 (wdt:P279)* wd:Q8068 . } } |section= |sort=P580 |columns=label,description,P31,P585,P580,P582,P17,P706,P138,P625,P242,P18,item |thumb=80 |min_section= }} {| class='wikitable sortable' ! label ! description ! is en ! Tied ! Anfangstied ! Enntied ! Land ! geograafsche Laag in/op ! nöömt na ! geograafsch Koordinaten ! Laagkoort ! Bild ! item |- | ''[[:d:Q2482132|Netherlands storm surge (838)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 838-12-26 | 838-12-26 | ''[[:d:Q31929|Carolingian Empire]]'' | | | | | | [[:d:Q2482132|Q2482132]] |- | ''[[:d:Q2197033|stormvloed van 1042]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1042-11-02 | 1042-11-02 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2197033|Q2197033]] |- | ''[[:d:Q2364159|Raz-de-marée aux Pays-Bas en 1134]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1134-10-04 | 1134-10-04 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2364159|Q2364159]] |- | ''[[:d:Q1895969|Holland Saint Thomas flood (1163)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1163-12-21 | 1163-12-21 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q1895969|Q1895969]] |- | [[Julianenfloot]] | | [[Stormfloot]] | | 1164-02-16 | 1164-02-17 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q241423|Juliana of Nicomedia]]'' | | | | [[:d:Q487839|Q487839]] |- | ''[[:d:Q688380|All Saints' Flood 1170]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1170-11-01 | 1170-11-02 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q587|All Saints' Day]]'' | | | [[Bild:Allerheiligen1170.svg|center|80px]] | [[:d:Q688380|Q688380]] |- | ''[[:d:Q2204216|Saint Nicholas Flood (1196)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1196-12 | 1196-12 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q44269|Saint Nicholas]]'' | | | | [[:d:Q2204216|Q2204216]] |- | ''[[:d:Q2201775|Raz-de-marée aux Pays-Bas en 1212]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1212 | 1212 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2201775|Q2201775]] |- | ''[[:d:Q1942137|Raz-de-marée aux Pays-Bas en 1214]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1214 | 1214 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q1942137|Q1942137]] |- | [[Eerste Marcellusfloot]] | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1219-01-16 | 1219-01-16 | 1219-01-16 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | [[Marcellus I.]] | | | | [[:d:Q493557|Q493557]] |- | ''[[:d:Q2429150|stormvloed van 1220]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1220-01-04 | 1220-01-04 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2429150|Q2429150]] |- | ''[[:d:Q2324511|1221 flooding]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1221-02-24 | 1221-09-18 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2324511|Q2324511]] |- | ''[[:d:Q14744205|1248 floodings]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1248-11-20<br/>1248-12-28<br/>1249-02-04 | 1248-11-20<br/>1248-12-28<br/>1249-02-04 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q14744205|Q14744205]] |- | ''[[:d:Q736259|North Sea All Children's Day flood (1248)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1248-12-28 | 1248-12-28 | | | | | | | [[:d:Q736259|Q736259]] |- | ''[[:d:Q2796488|Raz-de-marée aux Pays-Bas en 1280]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1280 | 1280 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2796488|Q2796488]] |- | ''[[:d:Q2140765|Stormvloed van 1282]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1282 | 1282 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2140765|Q2140765]] |- | [[Luciafloot]] | | [[Stormfloot]] | | 1287-12-13 | 1287-12-14 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q183240|Saint Lucy]]'' | | | | [[:d:Q493534|Q493534]] |- | ''[[:d:Q23503878|Santa Lucia flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1287-12-13 | 1287-12-14 | | | ''[[:d:Q183240|Saint Lucy]]'' | | | | [[:d:Q23503878|Q23503878]] |- | ''[[:d:Q2493419|Inondation de la Sainte-Agathe en 1288]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1288-02-05 | 1288-02-05 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q200895|Agatha of Sicily]]'' | | | | [[:d:Q2493419|Q2493419]] |- | ''[[:d:Q2231117|Simon en Judasvloed]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1288-10-26 | 1288-10-26 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2231117|Q2231117]] |- | ''[[:d:Q2567250|Netherlands storm flood (1322)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1322 | 1322 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2567250|Q2567250]] |- | ''[[:d:Q2246484|Clemens Flut]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1334-11-23 | 1334-11-23 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | [[Clemens vun Rom]] | | | | [[:d:Q2246484|Q2246484]] |- | ''[[:d:Q6752|Saint Marcellus's flood]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1362-01-15 | 1362-01-17 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Däänmark]] | | [[Marcellus I.]] | | | | [[:d:Q6752|Q6752]] |- | ''[[:d:Q1331211|Netherlands storm surge (1374)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1374-10-09 | 1374-10-09 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q1331211|Q1331211]] |- | ''[[:d:Q1531166|Netherlands storm surge (1375)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1375-10-09 | 1375-10-10 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | {{Coord|51.67|4.1|display=inline}} | | | [[:d:Q1531166|Q1531166]] |- | ''[[:d:Q16009501|Tidal wave in the Netherlands in 1377]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1377-11-16 | | | | | | | | [[:d:Q16009501|Q16009501]] |- | ''[[:d:Q1330554|St. Elizabeth's flood]]'' | | [[Stormfloot]] | 1404 | 1404-11-19 | 1404-11-19 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q159862|Elizabeth of Hungary]]'' | | | | [[:d:Q1330554|Q1330554]] |- | [[Stormflood 1412]] | | [[Stormfloot]] | | 1412-11-21 | 1412-11-21 | [[Düütschland]] | | ''[[:d:Q80513|Saint Cecilia]]'' | {{Coord|53.506832|9.917906|display=inline}} | | | [[:d:Q1149975|Q1149975]] |- | ''[[:d:Q524797|St. Elizabeth's flood]]'' | | [[Stormfloot]] | 1421-11 | 1421-11-18 | 1421-11-19 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q159862|Elizabeth of Hungary]]'' | | | [[Bild:Vondeling Sint Elisabethsvloed 1421.jpeg|center|80px]] | [[:d:Q524797|Q524797]] |- | ''[[:d:Q2338949|Ditte Elisabethenflut]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1424-11-18 | 1424-11-19 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q159862|Elizabeth of Hungary]]'' | | | | [[:d:Q2338949|Q2338949]] |- | [[Allerhilligenfloot 1436]] | | [[Stormfloot]] | | 1436-11-01 | 1436-11-01 | | | | | | | [[:d:Q468320|Q468320]] |- | ''[[:d:Q1765348|Netherlands Ursula flood (1468)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1468-10-21 | 1468-10-21 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q1765348|Q1765348]] |- | ''[[:d:Q1361878|Erste Cosmas- und Damianflut]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1477-09-27 | 1477-09-27 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Belgien]]<br/>[[Düütschland]] | | ''[[:d:Q76486|Saints Cosmas and Damian]]'' | | | | [[:d:Q1361878|Q1361878]] |- | ''[[:d:Q1764727|Cosmas- und Damianflut]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1509-09-25 | 1509-09-26 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Düütschland]] | | ''[[:d:Q76486|Saints Cosmas and Damian]]'' | | | | [[:d:Q1764727|Q1764727]] |- | ''[[:d:Q22977466|St.-Magnus-Flut 1510]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1510-09-05 | 1510-09-06 | | | | | | | [[:d:Q22977466|Q22977466]] |- | ''[[:d:Q598826|Antoni flood (1511)]]'' | | [[Stormfloot]] | 1511-01-16 | 1511-01-16 | 1511-01-17 | | | ''[[:d:Q170547|Anthony the Great]]'' | | | | [[:d:Q598826|Q598826]] |- | ''[[:d:Q1764733|Netherlands St. Jerome tidal wave (1514)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1514-09-30 | 1514-09-30 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q1764733|Q1764733]] |- | ''[[:d:Q641335|St. Felix's Flood]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1530-11-05 | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q651999|Felix of Valois]]'' | {{Coord|51.5|4.05|display=inline}} | | [[Bild:270 Reimerswaal.JPG|center|80px]] | [[:d:Q641335|Q641335]] |- | ''[[:d:Q2160711|All Saints' Day flood (1532)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1532-10-31 | 1532-11-02 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon]] | | ''[[:d:Q587|All Saints' Day]]'' | | | | [[:d:Q2160711|Q2160711]] |- | ''[[:d:Q2223564|Sint-Pontiaansvloed]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1552-01-13 | 1552-01-13 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q436439|Pontianus]]'' | | | | [[:d:Q2223564|Q2223564]] |- | ''[[:d:Q2289407|stormramp van 1566]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1566 | 1566 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2289407|Q2289407]] |- | [[Allerhilligenfloot 1570]] | | [[Stormfloot]] | | 1570-11-01 | | ''[[:d:Q622783|Spanish Netherlands]]'' | | ''[[:d:Q587|All Saints' Day]]'' | | | [[Bild:Allerheiligen Moser 1570.jpg|center|80px]] | [[:d:Q493565|Q493565]] |- | ''[[:d:Q2215604|Emerentiavloed of Pontiaansvloed]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1610-01-23 | 1610-01-23 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q2215604|Q2215604]] |- | ''[[:d:Q58378344|All Saints' Day flood (1627)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1627-11-07 | | [[Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon]] | | | | | | [[:d:Q58378344|Q58378344]] |- | ''[[:d:Q6740|Burchardi flood]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1634-10-11 | 1634-10-12 | | [[Noordsee]] | ''[[:d:Q516172|Burchard I]]'' | | | [[Bild:Die erschreckliche Wasser-Fluth (Burchardiflut 1634, Stich).jpg|center|80px]] | [[:d:Q6740|Q6740]] |- | ''[[:d:Q17747382|overstroming van de Maas]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1643-01-15 | 1643-01-17 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q17747382|Q17747382]] |- | ''[[:d:Q1970340|Naturkatastrophe von Holstein]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1648-02-13 | 1648-02-14 | | | | | | | [[:d:Q1970340|Q1970340]] |- | ''[[:d:Q10540855|Åkerström landslide]]'' | | ''[[:d:Q167903|landslide]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1648-10-06 | 1648-10-06 | 1648-10-06 | [[Sweden]] | | | {{Coord|58.256|12.2267|display=inline}} | | | [[:d:Q10540855|Q10540855]] |- | ''[[:d:Q506912|St. Peter's Flood]]'' | | [[Stormfloot]] | 1651-02-22<br/>1651-03-04<br/>1651-03-05 | 1651-02-22 | 1651-03-05 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | [[Simon Petrus]] | | | [[Bild:Jan Asselijn - De doorbraak van de Sint Anthonisdijk in Amsterdam.jpg|center|80px]] | [[:d:Q506912|Q506912]] |- | ''[[:d:Q45607|All Saints' Flood of 1675]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1675-11-04 | 1675-11-05 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q587|All Saints' Day]]'' | | | [[Bild:Vier dijkdoorbraken in 1675 Aus Bruch der Dämme, den 4.5. Novb. ao. 1675 (titel op object), RP-P-1909-381.jpg|center|80px]] | [[:d:Q45607|Q45607]] |- | ''[[:d:Q1840751|Storm flood (1682)]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1682-01-26 | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Hoogteaanduiding vloed 26 jan 1682.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1840751|Q1840751]] |- | ''[[:d:Q2648997|Sint-Maartensvloed]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1686-11-12 | 1686-11-13 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q133704|Martin of Tours]]'' | | | [[Bild:Sint maartensvloed 1686.png|center|80px]] | [[:d:Q2648997|Q2648997]] |- | ''[[:d:Q1549050|Great Storm of 1703]]'' | | ''[[:d:Q148942|Orkaan in Europa]]''<br/>''[[:d:Q1136525|Sneestörm]]''<br/>[[Stormfloot]] | 1703 | 1703-12-05 | 1703-12-13 | ''[[:d:Q179876|Königriek England]]'' | | | {{Coord|51|-1|display=inline}} | | [[Bild:Great Storm 1703 Goodwin Sands engraving.PNG|center|80px]] | [[:d:Q1549050|Q1549050]] |- | ''[[:d:Q113686285|Alluvione del Po del 1705]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1705-11-13 | 1705-11-02 | 1705-11-26 | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q113686285|Q113686285]] |- | [[Wiehnachtsfloot]] | | [[Stormfloot]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 1717 | 1717-12-24 | 1717-12-25 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | [[Wiehnacht|Wiehnachten]] | | [[Bild:Joh. Bapt. Homann - Geographische Vorstellung der jämerlichen Wasser-Flutt in Nieder-Teutschland.jpg|center|80px]] | [[Bild:Christmas flood 1717.jpg|center|80px]] | [[:d:Q499799|Q499799]] |- | ''[[:d:Q15836635|New Year's flood of 1721]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1720-12-31 | 1721-01-01 | | | | | | | [[:d:Q15836635|Q15836635]] |- | ''[[:d:Q107656734|Flood of 1741]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1740-12-24 | 1741-04 | | | | | | | [[:d:Q107656734|Q107656734]] |- | ''[[:d:Q11457463|1742 Kanpō floods and storm surges]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Stormfloot]] | 1742 | 1742-08-28 | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:Stele of Great Kanto Flood 1742c.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11457463|Q11457463]] |- | ''[[:d:Q2584924|Winter of 1783-1784]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1783 | 1784 | | | | | | | [[:d:Q2584924|Q2584924]] |- | ''[[:d:Q12046582|Flood in Bohemia (1784)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1784-02-23 | | ''[[:d:Q42585|Kingdom of Bohemia]]'' | | | | | | [[:d:Q12046582|Q12046582]] |- | ''[[:d:Q107656739|Flood of 1808]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1808-01-14 | 1808-01-15 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Flannern]] | | | | | [[Bild:Overstroming in de Palingstraat te Vlissingen, 1808 Gezigt van de Palingstraat te Vlissingen op den morgen van den 15 januarij 1808 (titel op object), RP-P-OB-61.108.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107656739|Q107656739]] |- | ''[[:d:Q3151448|1809 floods]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1809-01 | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Dijkdoorbraak bij Kedichem, 1809 't Doorbreeken van de Lingedyk by Kedichem op den 30 january 1809 (titel op object), RP-P-OB-86.991.jpg|center|80px]] | [[:d:Q3151448|Q3151448]] |- | ''[[:d:Q2553416|Raz-de-marée aux Pays-Bas en 1820]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1820-01-23 | 1820-01-26 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Watersnood 1820 oosterhout.jpg|center|80px]] | [[:d:Q2553416|Q2553416]] |- | ''[[:d:Q506904|February flood of 1825]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1825-02-02 | 1825-02-05 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Lemmer met Wildeman.jpg|center|80px]] | [[:d:Q506904|Q506904]] |- | ''[[:d:Q23949136|Danube flood of 1830 in Vienna]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1830-02-26 | 1830-03-10 | [[Öösterriek]] | | | | | | [[:d:Q23949136|Q23949136]] |- | ''[[:d:Q1486525|1838 flood in Esztergom]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1838-03-05 | 1838-03-14 | [[Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q1486525|Q1486525]] |- | ''[[:d:Q4311397|Povodeň v Česku (1845)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1845 | 1845 | ''[[:d:Q131964|Austrian Empire]]'' | | | | | | [[:d:Q4311397|Q4311397]] |- | ''[[:d:Q28872837|New Years Eve Flood 1855]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1855-01-01 | 1855-01-02 | [[Düütschland]] | | | | | [[Bild:Die Gartenlaube (1855) b 169.jpg|center|80px]] | [[:d:Q28872837|Q28872837]] |- | ''[[:d:Q3374357|watersnood van 1855]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1855-03-08 | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Watersnood 1855.jpg|center|80px]] | [[:d:Q3374357|Q3374357]] |- | ''[[:d:Q15883864|Inondations aux Pays-Bas en 1861]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1861-01-05 | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | {{Coord|51.77|5.2|display=inline}} | | [[Bild:Ammerzoden 1861.jpg|center|80px]] | [[:d:Q15883864|Q15883864]] |- | ''[[:d:Q15883865|watersnood in het Land van Maas en Waal 1861]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1861-02-01 | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Beneden-Leeuwen Rijksmonument 38241 gedenkteken Waalbandijk.JPG|center|80px]] | [[:d:Q15883865|Q15883865]] |- | ''[[:d:Q4274684|Great Flood of 1862]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1861-12 | 1862-01 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:K Street, Inundation of the State Capitol, City of Sacramento, 1862.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4274684|Q4274684]] |- | ''[[:d:Q29513018|May 1872 flood in Bohemia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1872-05-25 | 1872-05-26 | [[Öösterriek-Ungarn]] | | | | | [[Bild:FFridrich, Karluv most, Praha, povoden 1872.jpg|center|80px]] | [[:d:Q29513018|Q29513018]] |- | ''[[:d:Q20102597|Flood of Santa Tecla]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1874-09-22 | 1874-09-23 | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q20102597|Q20102597]] |- | ''[[:d:Q14744185|Groningen storm surge (1877)]]'' | | [[Stormfloot]] | 1877-01-31 | 1877-01-30 | 1877-01-31 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q14744185|Q14744185]] |- | ''[[:d:Q1142904|1887 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1887-09-28 | 1887-09-28 | 1899-01 | [[Qing-Dynastie]] | | | {{Coord|37.763055555556|119.16194444444|display=inline}} | | [[Bild:Yellowrivermap.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1142904|Q1142904]] |- | ''[[:d:Q11405131|1889 Totsukawa flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1888-08 | 1888-08-18 | 1888-08-20 | ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | | | [[Bild:Monument of flood damage point （Totsukawa, Nara）.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11405131|Q11405131]] |- | ''[[:d:Q691404|Johnstown Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1033074|dam failure]]'' | 1889-05-31 | 1889-05-31 | 1889-05-31 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|40.340277777778|-78.770833333333|display=inline}} | | [[Bild:After the Flood at Johnstown -- Main Street.jpg|center|80px]] | [[:d:Q691404|Q691404]] |- | ''[[:d:Q12046579|Vltava flood 1890]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1890-09 | | | | | | | [[Bild:Klecany, Klecánky, vodočty povodní.JPG|center|80px]] | [[:d:Q12046579|Q12046579]] |- | ''[[:d:Q12046581|The Vltava Flood (1893)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1893-02 | | [[Öösterriek-Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q12046581|Q12046581]] |- | ''[[:d:Q96641642|Flood in Río Negro of 1899]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1899 | 1899-07-19 | 1899-07-22 | [[Argentinien]] | | | | | [[Bild:ViedmaInundación1899.jpg|center|80px]] | [[:d:Q96641642|Q96641642]] |- | ''[[:d:Q116274896|Passaic Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1903-10-09 | 1903-10-11 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q116274896|Q116274896]] |- | ''[[:d:Q2217038|Storm flood of 1906]]'' | | [[Stormfloot]] | 1906-03-12 | 1906-03-12 | 1906-03-12 | [[Belgien]]<br/>[[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Het Groenendaal tijdens de overstroming van 12 maart 1906 vanaf de Nieuwehaven 1906.jpg|center|80px]] | [[:d:Q2217038|Q2217038]] |- | ''[[:d:Q3005548|1910 Great Flood of Paris]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1322005|natural phenomenon]]'' | | 1910-01-21 | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|48.8645|2.3234|display=inline}} | | [[Bild:ND 141 - PARIS - La Grande Crue de la Seine - Rétablissement de la circulation par passerelles au Quai de Passy inondé.JPG|center|80px]] | [[:d:Q3005548|Q3005548]] |- | ''[[:d:Q5599044|Great Dayton Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1913-03-21 | 1913-03-26 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:OHdayton-flood1913-4thst.jpg|center|80px]] | [[:d:Q5599044|Q5599044]] |- | ''[[:d:Q16982566|Great Flood of 1913]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1913-03-23 | 1913-03-26 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:OHdayton-flood1913-4thst.jpg|center|80px]] | [[:d:Q16982566|Q16982566]] |- | ''[[:d:Q20102596|1913 Catalonia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1913-09-28 | 1913-09-29 | [[Spanien]] | | | {{Coord|41.8375|1.5378|display=inline}} | | | [[:d:Q20102596|Q20102596]] |- | ''[[:d:Q2372799|Flood of 1916]]'' | | [[Stormfloot]] | 1916-01-13 | 1916-01-13 | 1916-01-14 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Overstroming Schellingwoude 1916.jpg|center|80px]] | [[:d:Q2372799|Q2372799]] |- | ''[[:d:Q138514800|1919 Spanish floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1919-09-27 | 1919-10-03 | ''[[:d:Q1044536|Spain under the Restoration]]'' | | ''[[:d:Q3360565|Michaelmas]]'' | | | | [[:d:Q138514800|Q138514800]] |- | ''[[:d:Q17108584|September 1921 San Antonio floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1921-09-07 | 1921-09-11 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q17108584|Q17108584]] |- | ''[[:d:Q14651419|Flooding of the Meuse]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1926-01 | 1925-12-31 | 1926-01 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q14651419|Q14651419]] |- | ''[[:d:Q28232384|Great Vermont Flood of 1927]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1927-11-02 | 1927-11-04 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q28232384|Q28232384]] |- | ''[[:d:Q4562290|1928 Thames flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1928-01-07 | 1928-01-07 | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | {{Coord|51.484|-0.162|display=inline}} | | | [[:d:Q4562290|Q4562290]] |- | ''[[:d:Q16352736|Bauskas plūdi]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1928-06-20 | 1928-06-24 | [[Lettland]] | | | | | | [[:d:Q16352736|Q16352736]] |- | ''[[:d:Q4563475|1934 flood in Poland]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1934-07-22 | 1934-07 | 1934-07 | [[Polen]] | | | | | | [[:d:Q4563475|Q4563475]] |- | ''[[:d:Q2827862|Flood of 1940]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3354990|Cevennes episode]]'' | | 1940-10-16 | 1940-10-20 | | | | {{Coord|42.396444444444|2.5986111111111|display=inline}} | | [[Bild:Baixada del Fluvià - 20200802 154949.jpg|center|80px]] | [[:d:Q2827862|Q2827862]] |- | ''[[:d:Q85844982|1949 Eastern Guatemalan Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1949-10-14 | 1949-10-16 | [[Guatemala]] | | | | | | [[:d:Q85844982|Q85844982]] |- | ''[[:d:Q4566899|1950 Red River Flood]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1950-04-15 | 1950-06-12 | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q4566899|Q4566899]] |- | ''[[:d:Q5599202|Great Flood of 1951]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1951 | 1951-05 | 1951-07 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5599202|Q5599202]] |- | [[Stormfloot vun 1953]] | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Stormfloot]] | 1953-01-31 | 1953-01-31 | 1953-02-01 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Belgien]] | | | {{Coord|51.56666667|3.75|display=inline}} | | [[Bild:15 Amsterdamse brandweerlieden in Oude Tonge aan het werk, Bestanddeelnr 905-5961.jpg|center|80px]] | [[:d:Q504934|Q504934]] |- | ''[[:d:Q4567809|1953 North Kyushu Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1953 | 1953-06-25 | 1963-06-29 | [[Japan]] | | | {{Coord|33.6275|130.423|display=inline}} | | [[Bild:Daifuku, Asakura in 1953.JPG|center|80px]] | [[:d:Q4567809|Q4567809]] |- | ''[[:d:Q12046583|1954 Vltava River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1954-07-05 | 1954-07-08 | ''[[:d:Q33946|Czechoslovakia]]'' | | | | | | [[:d:Q12046583|Q12046583]] |- | ''[[:d:Q49868929|1954 Danube flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1954-07-07 | 1954-07-11 | [[Düütschland]]<br/>[[Öösterriek]] | | | | | | [[:d:Q49868929|Q49868929]] |- | ''[[:d:Q15734363|Sturmflutserie vom 19. bis 24. Dezember 1954]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1954-12-19 | 1954-12-24 | | | | | | | [[:d:Q15734363|Q15734363]] |- | ''[[:d:Q11632022|1957 Isahaya flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1957-07 | 1957-07-25 | 1957-07-28 | [[Japan]] | | | | | [[Bild:諫早豪雨(1).jpg|center|80px]] | [[:d:Q11632022|Q11632022]] |- | ''[[:d:Q20871|North Sea flood of 1962]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1962-02-16 | 1962-02-17 | [[Düütschland]]<br/>[[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | [[Bild:Hamburg Sturmflut 1962.png|center|80px]] | [[Bild:Hamburg Sturmflut 005.jpg|center|80px]] | [[:d:Q20871|Q20871]] |- | ''[[:d:Q26237556|1962 Flood in Skopje]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1962-11-16 | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]'' | | | | | [[Bild:Pajko maalo, poplava.jpg|center|80px]] | [[:d:Q26237556|Q26237556]] |- | ''[[:d:Q11610387|1967 Uetsu flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q180382|cloud burst]]'' | 1967-08-28 | 1967-08-26 | 1967-08-29 | [[Japan]] | | | | | [[Bild:羽越水害.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11610387|Q11610387]] |- | ''[[:d:Q48876710|1967 Portugal floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | 1967-11-25 | 1967-11-26 | [[Portugal]] | | | | | | [[:d:Q48876710|Q48876710]] |- | ''[[:d:Q1487627|1970-es makói árvíz]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1970-05 | 1970-06 | [[Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q1487627|Q1487627]] |- | ''[[:d:Q4118466|1970 floods in Romania]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1970-05 | 1970-06 | [[Rumänien]] | | | | | | [[:d:Q4118466|Q4118466]] |- | ''[[:d:Q108608366|20 September 1971 floods]]'' | | [[Flaag (Weder)]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1971-09-20 | 1971-09-23 | [[Spanien]] | | | {{Coord|41.302248|2.131948|display=inline}} | | | [[:d:Q108608366|Q108608366]] |- | ''[[:d:Q1033970|1972 Black Hills flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1972-06-09 | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|44.057783|-103.286819|display=inline}} | | | [[:d:Q1033970|Q1033970]] |- | ''[[:d:Q6107886|1973 Rambla Nogalte flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1973-10-17 | 1973-10-19 | ''[[:d:Q13474305|Francoist Spain]]'' | | | | | [[Bild:Riadade197302.jpg|center|80px]] | [[:d:Q6107886|Q6107886]] |- | ''[[:d:Q1415960|Sturmflutkette vom Herbst 1973]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1973-11-13 | 1973-12-14 | | | | | | | [[:d:Q1415960|Q1415960]] |- | ''[[:d:Q831134|Gale of January 1976]]'' | | ''[[:d:Q1063457|Zyklon buten de Tropen]]''<br/>''[[:d:Q5422269|extratropical storm surge]]''<br/>[[Stormfloot]]<br/>''[[:d:Q209190|low pressure area]]'' | | 1976-01-01 | 1976-01-05 | [[Middeleuropa]] | | ''[[:d:Q52295267|Capella]]'' | | | [[Bild:FLUT 1976.jpg|center|80px]] | [[:d:Q831134|Q831134]] |- | ''[[:d:Q15855877|Zweite Januarflut 1976]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1976-01-20 | 1976-01-21 | | | | | | | [[:d:Q15855877|Q15855877]] |- | ''[[:d:Q15926125|1978 North Sea storm surge]]'' | | ''[[:d:Q5138350|coastal flood]]''<br/>[[Stormfloot]] | | 1978-01-11 | 1978-01-12 | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | [[Bild:Burning debris from destroyed pier on Margate beach.jpg|center|80px]] | [[:d:Q15926125|Q15926125]] |- | ''[[:d:Q18695720|1982 Segre basin floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1982-11-07 | 1982-11-08 | [[Andorra]]<br/>[[Spanien]] | | | | | [[Bild:La carretera del Pont de Bar.jpg|center|80px]] | [[:d:Q18695720|Q18695720]] |- | ''[[:d:Q27861693|1982 flood in Berguedà]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1982-11-07 | 1982-11-08 | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q27861693|Q27861693]] |- | ''[[:d:Q12252519|1983 Spanish floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1983-08-25 | 1983-08-27 | [[Spanien]]<br/>[[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q12252519|Q12252519]] |- | ''[[:d:Q111938983|1987 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 1987-09 | 1987-09-25 | 1987-09-29 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-29.089723|30.700278|display=inline}} | | | [[:d:Q111938983|Q111938983]] |- | ''[[:d:Q2742723|Great Flood of 1993]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1993 | 1993-04 | 1993-10 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|38.811358|-90.119136|display=inline}} | | | [[:d:Q2742723|Q2742723]] |- | ''[[:d:Q115263893|1993 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1993-10-06 | 1993-10-08 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-28.259834|31.859417|display=inline}} | | | [[:d:Q115263893|Q115263893]] |- | ''[[:d:Q106916664|Januarflut 1994]]'' | | [[Stormfloot]] | | 1994-01-28 | 1994-01-29 | | | | | | | [[:d:Q106916664|Q106916664]] |- | ''[[:d:Q115263892|1994 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1994-06-24 | 1994-06-28 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-33.953545|18.885053|display=inline}} | | | [[:d:Q115263892|Q115263892]] |- | ''[[:d:Q16981790|May 1995 Louisiana flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1995 | 1995-05-07 | 1995-05-10 | | | | | | | [[:d:Q16981790|Q16981790]] |- | ''[[:d:Q115263891|1995 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1995-12-24 | 1995-12-27 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-28.73742|31.061819|display=inline}} | | | [[:d:Q115263891|Q115263891]] |- | ''[[:d:Q115263889|1996 Limpopo floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1996-02-06 | 1996-02-10 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-23.24201|30.682453|display=inline}} | | | [[:d:Q115263889|Q115263889]] |- | ''[[:d:Q115263890|1996 Free State floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1996-02-09 | 1996-02-19 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-27.75126|27.664001|display=inline}} | | | [[:d:Q115263890|Q115263890]] |- | ''[[:d:Q126908704|1997 California New Years Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1996-12-26 | 1997-01-31 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Rio Vista flooding 1997 (10043120174).jpg|center|80px]] | [[:d:Q126908704|Q126908704]] |- | ''[[:d:Q115263887|1997 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1997-06-26 | 1997-07-05 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-31.416256|24.750498|display=inline}} | | | [[:d:Q115263887|Q115263887]] |- | ''[[:d:Q315494|1997 Central European flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1997-07-05 | 1997-08-06 | [[Tschechien]]<br/>[[Polen]]<br/>[[Düütschland]] | | | | | [[Bild:Stary Dwor (pow. Wolowski)-powodz 1997.jpg|center|80px]] | [[:d:Q315494|Q315494]] |- | ''[[:d:Q131332552|1997 Badajoz floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1997-11-05 | 1997-11-06 | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q131332552|Q131332552]] |- | ''[[:d:Q115263886|1998 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1998-03-01 | 1998-03-04 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-31.538503|28.68567|display=inline}} | | | [[:d:Q115263886|Q115263886]] |- | ''[[:d:Q12046588|Überschwemmung in Ostböhmen (1998)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1998-07-22 | 1998-07-23 | [[Tschechien]] | | | | | | [[:d:Q12046588|Q12046588]] |- | ''[[:d:Q7076905|October 1999 Mexico floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 1999-09 | 1999-10 | | | | | [[Bild:11-L 1999 track.png|center|80px]] | [[Bild:Tropical Depression Eleven 4 Oct 2147z.png|center|80px]] | [[:d:Q7076905|Q7076905]] |- | ''[[:d:Q1758546|Cyclone Anatol]]'' | | ''[[:d:Q148942|Orkaan in Europa]]''<br/>[[Stormfloot]] | | 1999-12-02 | 1999-12-04 | [[Sweden]] | | | {{Coord|55.5|9|display=inline}} | | [[Bild:Anatol NOAA polar IR 4.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1758546|Q1758546]] |- | ''[[:d:Q859770|2000 Mozambique flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2000-02 | 2000-03 | [[Mosambik]] | | | | | [[Bild:2000 Mozambique flood Group Waiting (5687137504).jpg|center|80px]] | [[:d:Q859770|Q859770]] |- | ''[[:d:Q10728673|Floods in Sweden in 2000]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2000-07 | 2000-11 | | | | | | | [[:d:Q10728673|Q10728673]] |- | ''[[:d:Q115322736|2001 Mpumalanga floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2001-12-11 | 2001-12-12 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-26.219854|30.242043|display=inline}} | | | [[:d:Q115322736|Q115322736]] |- | ''[[:d:Q115322737|2001 KwaZulu-Natal floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2001-12-19 | 2001-12-22 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-28.564392|29.832317|display=inline}} | | | [[:d:Q115322737|Q115322737]] |- | ''[[:d:Q4600117|2002 Glasgow floods]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | 2002-07 | 2002-08 | | | | | | | [[:d:Q4600117|Q4600117]] |- | ''[[:d:Q86929|2002 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q336797|Johrhunnert-Hoogwater]]'' | 2002-08 | 2002-08-05 | 2002-09-13 | | | | | | [[Bild:Schillergarten Dresden August 2002.jpg|center|80px]] | [[:d:Q86929|Q86929]] |- | ''[[:d:Q13221916|Flood in the Czech Republic (2002)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2002-08-06 | | [[Tschechien]] | | | | | | [[:d:Q13221916|Q13221916]] |- | ''[[:d:Q47515983|Flood in Pirna 2002]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2002-08-12 | | [[Düütschland]] | | | | | [[Bild:Pirna 2002 August Flood27.jpg|center|80px]] | [[:d:Q47515983|Q47515983]] |- | ''[[:d:Q4601804|2003 Santa Fe flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2003 | 2003-04-27 | | [[Argentinien]] | | | | | [[Bild:Inundación de 2003 en Santa Fe vista por SPOT-4 03 (cropped).jpg|center|80px]] | [[:d:Q4601804|Q4601804]] |- | ''[[:d:Q6796315|May 2004 Caribbean floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2004-05-18 | 2004-05-25 | [[Haiti]]<br/>[[Jamaika]]<br/>[[Dominikaansche Republiek]]<br/>[[Kuba]]<br/>[[Bahamas]]<br/>[[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q6796315|Q6796315]] |- | ''[[:d:Q1325318|Elbe flood 2006]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2006-03 | 2006-04 | | | | | | [[Bild:Elbe 030406 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1325318|Q1325318]] |- | ''[[:d:Q12046586|Flood in the Czech Republic]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2006-03-25 | 2006-04 | [[Tschechien]] | | | | | | [[:d:Q12046586|Q12046586]] |- | ''[[:d:Q592724|All Saints' Day flood (2006)]]'' | | [[Stormfloot]] | 2006-11-01 | 2006-11-01 | 2006-11-01 | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | ''[[:d:Q587|All Saints' Day]]'' | | | | [[:d:Q592724|Q592724]] |- | ''[[:d:Q120182|North Sea flood of 2007]]'' | | [[Stormfloot]] | 2007 | 2007-11-09 | 2007-11-09 | | | | | [[Bild:Northseaflood2007countriesaffected.PNG|center|80px]] | [[Bild:Sturmflut in Bremerhaven 2007-11-09.jpg|center|80px]] | [[:d:Q120182|Q120182]] |- | ''[[:d:Q115322751|2008 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2008-01-24 | 2008-02-01 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-24.125802|30.678406|display=inline}} | | | [[:d:Q115322751|Q115322751]] |- | ''[[:d:Q12046585|Flood in the Czech Republic (2009)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2009-06-23 | 2009-07-04 | [[Tschechien]] | | | | | | [[:d:Q12046585|Q12046585]] |- | ''[[:d:Q707405|August 8 Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2009-08-06 | 2009-08-10 | [[Republiek China]] | | | | | [[Bild:那瑪夏鄉88水災後場景.JPG|center|80px]] | [[:d:Q707405|Q707405]] |- | ''[[:d:Q4616573|2010 Albania floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2009-12 | 2010-01 | [[Albanien]] | | | | | | [[:d:Q4616573|Q4616573]] |- | ''[[:d:Q926626|Cyclone Xynthia]]'' | | ''[[:d:Q148942|Orkaan in Europa]]''<br/>[[Stormfloot]] | | 2010-02-26 | 2010-03-01 | | | | | | | [[:d:Q926626|Q926626]] |- | ''[[:d:Q2741550|2010 China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-05-10 | 2010-05-10 | 2010-09 | [[Volksrepubliek China]]<br/>[[Noordkorea]] | | | {{Coord|29.21429|102.89289|display=inline}} | | [[Bild:June 2010 South China rainfall.png|center|80px]] | [[:d:Q2741550|Q2741550]] |- | ''[[:d:Q282940|2010 Central European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2010-05-14 | 2010-06-09 | [[Tschechien]]<br/>[[Polen]]<br/>[[Slowakei]]<br/>[[Ungarn]]<br/>[[Ukraine]]<br/>[[Öösterriek]]<br/>[[Düütschland]]<br/>[[Serbien]] | | | {{Coord|50.2945|18.6714|display=inline}} | | [[Bild:Bratislava floods 2001-06-05 17.jpg|center|80px]] | [[:d:Q282940|Q282940]] |- | ''[[:d:Q14912810|2010 Oder flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2010-05-15 | 2010-06-23 | [[Polen]]<br/>[[Düütschland]] | | | | | [[Bild:Wroclaw Odra-zimowisko barek Osobowice 2 22 05 2010.JPG|center|80px]] | [[:d:Q14912810|Q14912810]] |- | ''[[:d:Q3294868|2010 northeastern Brazil floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-06-22 | 2010-06-22 | 2010-06-25 | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q3294868|Q3294868]] |- | ''[[:d:Q12046591|Hochwasser an der Lausitzer Neiße 2010]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2010-08-06 | | [[Tschechien]] | | | | | | [[:d:Q12046591|Q12046591]] |- | ''[[:d:Q7452171|September 2010 Minnesota-Wisconsin flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | 2010-09-23 | 2010-10-09 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q7452171|Q7452171]] |- | ''[[:d:Q115322757|2011 Southern Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2011-01-01 | 2011-02-04 | [[Süüdafrika]]<br/>[[Mosambik]] | | | {{Coord|-31.055301|28.406985|display=inline}} | | | [[:d:Q115322757|Q115322757]] |- | ''[[:d:Q4620414|2011 Assiniboine River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011 | 2011-04 | 2011-06 | [[Kanada]] | | | {{Coord|49.6|-99.5|display=inline}} | | | [[:d:Q4620414|Q4620414]] |- | ''[[:d:Q487583|2011 Seoul floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2011-07-25 | 2011-07-28 | [[Süüdkorea]] | | | | | [[Bild:2011년 7월 우면산 산사태 서울소방 복구 활동 SFS 1908.jpg|center|80px]] | [[:d:Q487583|Q487583]] |- | ''[[:d:Q181481|2011 Thailand floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-07-31 | 2011-07-31 | 2011-12 | [[Thailand]] | | | | | [[Bild:US Navy 111022-N-WW409-275 An SH-60F Sea Hawk helicopter assigned to Helicopter Anti-Submarine Squadron (HS) 14, flies around the Bangkok area.jpg|center|80px]] | [[:d:Q181481|Q181481]] |- | ''[[:d:Q5798588|Floods in Costa Rica]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011 | 2011-10-07 | 2011-10-20 | [[Costa Rica]] | | | | | [[Bild:Inundaciones en Costa Rica, octubre de 2011 (3).jpg|center|80px]] | [[:d:Q5798588|Q5798588]] |- | ''[[:d:Q12252640|Basque Country floods, November 2011]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2011-11-04 | 2011-11-07 | | | | | | [[Bild:2011azarokouholdeak 01.jpg|center|80px]] | [[:d:Q12252640|Q12252640]] |- | ''[[:d:Q5198774|Cyclone Berit]]'' | | ''[[:d:Q148942|Orkaan in Europa]]''<br/>[[Stormfloot]] | | 2011-11-22 | 2011-11-29 | | | | | | [[Bild:Cyclone Berit analysis 25 Nov 2011 0900z.png|center|80px]] | [[:d:Q5198774|Q5198774]] |- | ''[[:d:Q115322758|2011 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2011-11-27 | 2011-12-02 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-29.208414|30.06063|display=inline}} | | | [[:d:Q115322758|Q115322758]] |- | ''[[:d:Q1434437|2012 Krasnodar Krai floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 2012-07-07 | 2012-07-06 | 2012-07-07 | [[Russland]] | | | {{Coord|44.8|37.9|display=inline}} | [[Bild:Krymsk flood 2012.png|center|80px]] | [[Bild:Наводнение в Крымске 2.JPG|center|80px]] | [[:d:Q1434437|Q1434437]] |- | ''[[:d:Q12252656|Basque Country floods, January 2013]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2013-01-15 | 2013-01-16 | | | | | | [[Bild:Luizi andoain 001.JPG|center|80px]] | [[:d:Q12252656|Q12252656]] |- | ''[[:d:Q13415210|2013 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2013-05-28 | 2013-06-05 | [[Öösterriek]]<br/>[[Tschechien]]<br/>[[Düütschland]]<br/>[[Ungarn]]<br/>[[Polen]]<br/>[[Slowakei]]<br/>[[Swiez]] | | | | | [[Bild:P6024112-NovyKnin-2013-06-02-TyrsovaUlice.JPG|center|80px]] | [[:d:Q13415210|Q13415210]] |- | ''[[:d:Q13415724|2013 Vltava flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2013-05-29 | 2013-06-27 | [[Tschechien]] | | | | | [[Bild:2013 - rozvodněná Vltava v Praze 5258.JPG|center|80px]] | [[:d:Q13415724|Q13415724]] |- | ''[[:d:Q16823311|2013 Assam floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-06 | 2013-06 | 2013-07 | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q16823311|Q16823311]] |- | ''[[:d:Q13534682|2013 Alberta floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2013-06-19 | 2013-07-12 | [[Kanada]] | | | | | [[Bild:East Village Calgary Flood 2013.jpg|center|80px]] | [[:d:Q13534682|Q13534682]] |- | ''[[:d:Q24276321|2013 Flooding in Niederweiler]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2013-06-20 | 2013-06-20 | [[Düütschland]] | | | {{Coord|49.910277777778|7.2852777777778|display=inline}} | | | [[:d:Q24276321|Q24276321]] |- | ''[[:d:Q14628797|2013 China–Russia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]'' | | 2013-08-10 | 2013-11 | [[Russland]]<br/>[[Volksrepubliek China]] | | | | [[Bild:Amurrivermap.png|center|80px]] | [[Bild:Наводнение на Амуре август 2013 ф7.JPG|center|80px]] | [[:d:Q14628797|Q14628797]] |- | ''[[:d:Q15614828|October 2013 North American storm complex]]'' | | ''[[:d:Q1136525|Sneestörm]]''<br/>''[[:d:Q205418|sneestörm]]''<br/>''[[:d:Q2696963|tornado outbreak]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2013-10-03 | 2013-10-07 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q15614828|Q15614828]] |- | ''[[:d:Q15276827|Cyclone Xaver]]'' | | ''[[:d:Q148942|Orkaan in Europa]]''<br/>[[Stormfloot]] | 2013-12-05<br/>2013-12-06<br/>2013-12-04 | 2013-12-04 | 2013-12-06 | | | | | | [[Bild:Bodil xaver hamburg 2013 0001.jpg|center|80px]] | [[:d:Q15276827|Q15276827]] |- | ''[[:d:Q115263897|2014 Southern Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2014-03-01 | 2014-03-30 | [[Süüdafrika]]<br/>[[Namibia]] | | | | | | [[:d:Q115263897|Q115263897]] |- | ''[[:d:Q16879871|2014 Southeast Europe floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014-05-27 | 2014-05-13 | 2014-05-27 | [[Bosnien-Herzegowina]]<br/>[[Serbien]]<br/>[[Rumänien]]<br/>[[Slowakei]]<br/>[[Ungarn]]<br/>[[Bulgarien]]<br/>[[Italien]] | | | | [[Bild:Precipitation Map of Europe (May 10-18, 2014).svg|center|80px]] | [[Bild:2014 Bosnia and Herzegovina floods Kamerovica flied.jpg|center|80px]] | [[:d:Q16879871|Q16879871]] |- | ''[[:d:Q18204738|2014 Assiniboine River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014-07 | 2014-07 | | [[Kanada]] | | | | | [[Bild:Portage Diversion 2014 3.JPG|center|80px]] | [[:d:Q18204738|Q18204738]] |- | ''[[:d:Q18222584|Genoa 2014 flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2014-10-09 | 2014-10-10 | [[Italien]] | | | | | [[Bild:Alluvione di Genova 2014, borgo incrociati, stazione Brignole.jpg|center|80px]] | [[:d:Q18222584|Q18222584]] |- | ''[[:d:Q19688471|2015 northern Chile rainstorms]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2015-03-24 | | [[Chile]] | | | | | [[Bild:Visita zona de emergencia Región de Atacama 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q19688471|Q19688471]] |- | ''[[:d:Q20646774|2015 Louisiana floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2015-06 | 2015-06 | | | | | | | [[:d:Q20646774|Q20646774]] |- | ''[[:d:Q20088998|2015 Tbilisi flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015-06-14 | 2015-06-14 | | [[Georgien]] | | | | | [[Bild:Tbilisi Flood 2015 2.JPG|center|80px]] | [[:d:Q20088998|Q20088998]] |- | ''[[:d:Q20630431|2015 Gujarat flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2015-06-23 | 2015-06-26 | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Flood Affected Areas of Amreli District Gujarat India on 24 June 2015 1.jpg|center|80px]] | [[:d:Q20630431|Q20630431]] |- | ''[[:d:Q21012063|July 2015 Gujarat flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2015-07-27 | 2015-07-30 | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Rescue Operations by Indian Air Force in July 2015 Gujarat Flood 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q21012063|Q21012063]] |- | ''[[:d:Q21654555|2015 Kanto-Tohoku Flood]]'' | | ''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2015-09-09 | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q21654555|Q21654555]] |- | ''[[:d:Q21528743|November 2015 South Indian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2015-11-08 | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Indian Air Force Relief and Rescue Op during Tamil Nadu Flood December 2015.jpg|center|80px]] | [[:d:Q21528743|Q21528743]] |- | ''[[:d:Q23057794|2016 São Paulo flood and mudslide]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q175768|mudflow]]'' | 2016-03-10 | 2016-03-10 | 2016-03-11 | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q23057794|Q23057794]] |- | ''[[:d:Q24287229|2016 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2016-05 | | | | | | | [[Bild:La seine sort de son lit - Pont Alexandre III.jpg|center|80px]] | [[:d:Q24287229|Q24287229]] |- | ''[[:d:Q24130513|2016 Sri Lankan floods]]'' | | ''[[:d:Q167903|landslide]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2016-05-14 | | | | | | | [[Bild:BOB 01 2016-05-15 0530Z.jpg|center|80px]] | [[:d:Q24130513|Q24130513]] |- | ''[[:d:Q25707036|2016 China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2016-06 | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | [[Bild:June 23, 2016, Eastern China thunderstorms.jpg|center|80px]] | [[:d:Q25707036|Q25707036]] |- | ''[[:d:Q24886295|2016 United Kingdom floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2016-06-05 | 2016-06-23 | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q24886295|Q24886295]] |- | ''[[:d:Q24890108|2016 Accra floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2016-06-09 | | [[Ghana]] | | | | | [[Bild:Ghana Flooding 5.jpg|center|80px]] | [[:d:Q24890108|Q24890108]] |- | ''[[:d:Q24805491|2016 West Virginia flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2016-06-23 | 2016-06-24 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Flooding of Main Street, Bridgeport, WV, June 2016.jpg|center|80px]] | [[:d:Q24805491|Q24805491]] |- | ''[[:d:Q115263898|2016 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2016-07-25 | 2016-08-03 | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-27.594955|32.288179|display=inline}} | | | [[:d:Q115263898|Q115263898]] |- | ''[[:d:Q29867121|2017 Quebec floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2017-05-03 | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q29867121|Q29867121]] |- | ''[[:d:Q38130629|2017 South Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2017-07 | | | | | | | [[Bild:2017 Gujarat Flood Rescue by Indian Air Force 10.jpg|center|80px]] | [[:d:Q38130629|Q38130629]] |- | ''[[:d:Q38587762|2017 Karachi floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2017-08 | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q38587762|Q38587762]] |- | ''[[:d:Q41530957|Hurricane Harvey floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017 | 2017-08 | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Support during Hurricane Harvey (TX) (50).jpg|center|80px]] | [[:d:Q41530957|Q41530957]] |- | ''[[:d:Q36687031|Sierra Leone mudslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2017-08-14 | 2017-08-14 | | [[Sierra Leone]] | | | {{Coord|8.4833333333333|-13.233333333333|display=inline}} | | [[Bild:Sierra Leone - Western Area.svg|center|80px]] | [[:d:Q36687031|Q36687031]] |- | ''[[:d:Q41603852|2017 Livorno floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-09 | 2017-09-09 | 2017-09-10 | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q41603852|Q41603852]] |- | ''[[:d:Q125124005|2018 Paris flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-01 | 2018-01-27 | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q125124005|Q125124005]] |- | ''[[:d:Q55391243|2018 Sri Lanka floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2018-05-19 | | [[Sri Lanka]] | | | | | | [[:d:Q55391243|Q55391243]] |- | ''[[:d:Q55410283|2018 Japan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2018 | 2018-06-28 | 2018-07-08 | [[Japan]] | | | | | [[Bild:Flood buried bridge, Ashida River 20180706.jpg|center|80px]] | [[:d:Q55410283|Q55410283]] |- | ''[[:d:Q56044878|2018 Kerala floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2018-08-30 | 2018-08 | 2018-08 | [[Indien]] | | | | [[Bild:IN-KL.svg|center|80px]] | [[Bild:Kerala Flood 2018 - Angamaly- IMG 20180816 163946.jpg|center|80px]] | [[:d:Q56044878|Q56044878]] |- | ''[[:d:Q56260989|2018 Venezuela floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-08 | 2018-08 | 2018-08 | [[Venezuela]] | | | | | | [[:d:Q56260989|Q56260989]] |- | ''[[:d:Q56273060|2018 Shouguang flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2018-08-19 | 2018-08-21 | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q56273060|Q56273060]] |- | ''[[:d:Q114905070|Tempesta Vaia nel Triveneto]]'' | | ''[[:d:Q741507|severe weather]]''<br/>''[[:d:Q81054|storm]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q2142074|windthrow]]'' | | 2018-10-26 | 2018-10-30 | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q114905070|Q114905070]] |- | ''[[:d:Q60841221|Sea storm in Liguria on 29-30 October 2018]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Stormfloot]] | | 2018-10-29 | 2018-10-30 | [[Italien]] | | | | | [[Bild:San Michele di Pagana-danni mareggiata 29-30 ottobre 2018-Prelo 3.jpg|center|80px]] | [[:d:Q60841221|Q60841221]] |- | ''[[:d:Q65119390|2019 Townsville flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2019-01-23 | 2019-02-07 | [[Australien]] | | | {{Coord|-19.25639|146.81833|display=inline}} | | [[Bild:Oonoonba State School during the 2019 Townsville flood.jpg|center|80px]] | [[:d:Q65119390|Q65119390]] |- | ''[[:d:Q63413112|2019 Quebec floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2019-04 | | | | | | | [[Bild:Inondations 2019 Parc Belmont Cartierville.jpg|center|80px]] | [[:d:Q63413112|Q63413112]] |- | ''[[:d:Q63363265|2019 Durban Easter floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2019-04-18 | 2019-04-22 | [[Süüdafrika]] | | | | | | [[:d:Q63363265|Q63363265]] |- | ''[[:d:Q64985144|Irkutsk Oblast flood (2019)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-06 | 2019-06-25 | | [[Russland]] | | | | | [[Bild:Tulun town (Irkutsk province, Russia), Sentinel-2 satellite image, 2019-06-29.jpg|center|80px]] | [[:d:Q64985144|Q64985144]] |- | ''[[:d:Q66316847|2019 Kerala floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2019-08 | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Kerala Flood 2019 Angamaly, Kerala, India IMG 20190812 130830.jpg|center|80px]] | [[:d:Q66316847|Q66316847]] |- | ''[[:d:Q133456019|2019 Spanish floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2019-09-11 | 2019-09-15 | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Solar inundado (20190913 130440).jpg|center|80px]] | [[:d:Q133456019|Q133456019]] |- | ''[[:d:Q74182909|2019 England floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2019-11-07 | 2019-11-18 | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q74182909|Q74182909]] |- | ''[[:d:Q96370224|2020 East Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2020-03 | 2020-05 | [[Ruanda]]<br/>[[Kenia]]<br/>[[Somalia]]<br/>[[Burundi]]<br/>[[Dschibuti]]<br/>[[Äthiopien]]<br/>[[Uganda]]<br/>[[Demokraatsche Republiek Kongo]]<br/>[[Tansania]] | | | | | | [[:d:Q96370224|Q96370224]] |- | ''[[:d:Q96784050|2020 China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2020-05 | 2020-09 | [[Volksrepubliek China]] | | | | [[Bild:2020 China floods.svg|center|80px]] | [[Bild:Flooded Datong Town, Tongling (2020).jpg|center|80px]] | [[:d:Q96784050|Q96784050]] |- | ''[[:d:Q98085395|2020 Korean floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2020-06 | 2020-08-16 | [[Süüdkorea]]<br/>[[Noordkorea]] | | | | | | [[:d:Q98085395|Q98085395]] |- | ''[[:d:Q96981356|2020 Kyushu floods]]'' | | ''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2020-07-03 | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:20200713kumamoto04.jpg|center|80px]] | [[:d:Q96981356|Q96981356]] |- | ''[[:d:Q109343524|2020 Yangtze Flood No.5]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2020-08-17 | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q109343524|Q109343524]] |- | ''[[:d:Q104853153|2020 Karachi floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020-08-25 | 2020-08-25 | | [[Pakistan]] | | | | | [[Bild:Pakistan2020floods800x450（Baitulmaal）.jpg|center|80px]] | [[:d:Q104853153|Q104853153]] |- | ''[[:d:Q104838517|2021 South Kalimantan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2021-01-09 | | [[Indonesien]] | | | | | [[Bild:Flood in Tanah Laut Regency.jpg|center|80px]] | [[:d:Q104838517|Q104838517]] |- | ''[[:d:Q106175826|March 2021 Australian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2021-03-18 | 2021-03-29 | [[Australien]] | | | | | [[Bild:March 2021 NSW floods.jpg|center|80px]] | [[:d:Q106175826|Q106175826]] |- | ''[[:d:Q107529288|2021 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q3839081|Desastre]]'' | 2021 | 2021-07-12 | 2021-07-25 | [[Belgien]]<br/>[[Frankriek]]<br/>[[Düütschland]]<br/>[[Italien]]<br/>[[Luxemborg]]<br/>[[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]<br/>[[Swiez]]<br/>[[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Rumänien]]<br/>[[Kroatien]]<br/>[[Tschechien]] | | | | | [[Bild:Geul-overstroming juli 2021 (55).jpg|center|80px]] | [[:d:Q107529288|Q107529288]] |- | ''[[:d:Q107596384|2021 Henan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021 | 2021-07-17 | | [[Volksrepubliek China]] | | | {{Coord|34.74916666666667|113.66055555555556|display=inline}} | | [[Bild:Damaged Songshan Road in Zhengzhou after Floods.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107596384|Q107596384]] |- | ''[[:d:Q107695056|2021 Maharashtra floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2021-07-22 | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Destroyed agricultural fields due to landslide.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107695056|Q107695056]] |- | ''[[:d:Q118501559|2021 Taiwan heavy rainfalls]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-08 | 2021-08-06 | 2021-08-08 | [[Republiek China]] | | | | | | [[:d:Q118501559|Q118501559]] |- | ''[[:d:Q108130330|August 2021 Japan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-08 | 2021-08-11 | 2021-08-19 | [[Japan]] | | | | [[Bild:令和3年8月豪雨による雨量.jpg|center|80px]] | [[Bild:令和3年8月豪雨.jpg|center|80px]] | [[:d:Q108130330|Q108130330]] |- | ''[[:d:Q109203326|August 2021 Henan Rainstorm]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-08 | 2021-08-21 | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q109203326|Q109203326]] |- | ''[[:d:Q108460386|2021 Tula River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-09-07 | 2021-09-07 | | | | | | | | [[:d:Q108460386|Q108460386]] |- | ''[[:d:Q109623540|November 2021 Pacific Northwest floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2021-11-12 | 2021-12-07 | [[Kanada]] | ''[[:d:Q1973|British Columbia]]''<br/>[[Washington (Bundsstaat)|Washington]] | | | | [[Bild:Meritt BC Flooding November 2021.png|center|80px]] | [[:d:Q109623540|Q109623540]] |- | ''[[:d:Q110291626|Late December 2021 Bahia floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 2021-12-07 | 2021-12-07 | 2022 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:12 12 2021 Sobrevoo em áreas atingidas por enchentes no Estado da Bahia (51742956858).jpg|center|80px]] | [[:d:Q110291626|Q110291626]] |- | ''[[:d:Q110184654|December 2021 Malaysian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2021-12-17 | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q110184654|Q110184654]] |- | ''[[:d:Q123010127|2022 Bayelsa State floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2022 | | [[Nigeria]] | | | | | [[Bild:Flood in bayelsa2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q123010127|Q123010127]] |- | ''[[:d:Q110541497|2022 East London floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2022-01-10 | | [[Süüdafrika]] | | | | | | [[:d:Q110541497|Q110541497]] |- | ''[[:d:Q110572949|2021-2022 summer floods in São Paulo]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2022-01-28 | 2022-01-28 | 2022-02-02 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:*Doria visita áreas atingidas pela chuva e libera R$ 15 milhões para apoiar 10 municípios* (51851544727).jpg|center|80px]] | [[:d:Q110572949|Q110572949]] |- | ''[[:d:Q110771895|2022 Brazil floods and landslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-01-28 | 2022-01-28 | 2022-05-28 | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q110771895|Q110771895]] |- | ''[[:d:Q110781668|2022 Haiti floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2022-01-31 | 2022-02-01 | [[Haiti]] | | | | | | [[:d:Q110781668|Q110781668]] |- | ''[[:d:Q110932715|2022 Petrópolis floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q132206413|mudslide]]'' | 2022-02-15 | 2022-02-15 | 2022-03-21 | [[Brasilien]] | | | {{Coord|-22.5167|-43.179865|display=inline}} | | [[Bild:Chuvas em Petrópolis - Fevereiro 2022 01.jpg|center|80px]] | [[:d:Q110932715|Q110932715]] |- | ''[[:d:Q111598844|2022 KwaZulu-Natal floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2022-04-08 | | [[Süüdafrika]] | | | | | | [[:d:Q111598844|Q111598844]] |- | ''[[:d:Q112221848|2022 India–Bangladesh floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2022-05-23 | | [[Bangladesch]]<br/>[[Indien]] | | | | | | [[:d:Q112221848|Q112221848]] |- | ''[[:d:Q112175496|Floods and landslides on the northeast coast of Brazil in 2022]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-05-27 | 2022-05-27 | 2022-05-29 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:30 05 2022 Sobrevoo de áreas afetadas pela chuva (52110117729).jpg|center|80px]] | [[:d:Q112175496|Q112175496]] |- | ''[[:d:Q117351945|Flooding in Yagoua in 2022]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2022-06 | 2022-08 | [[Kamerun]] | | | | | [[Bild:Innondation à Yagoua 2022 10.jpg|center|80px]] | [[:d:Q117351945|Q117351945]] |- | ''[[:d:Q112572050|2022 Ankara floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2022-06-07 | | [[Törkie]] | | | | | [[Bild:Ankara floods 2022.jpg|center|80px]] | [[:d:Q112572050|Q112572050]] |- | ''[[:d:Q113288859|2022 Pakistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2022-06-14 | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q113288859|Q113288859]] |- | ''[[:d:Q112947091|2022 New South Wales floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022 | 2022-07-03 | 2022-07-08 | [[Australien]] | | | | | [[Bild:Hunter valley flood.jpg|center|80px]] | [[:d:Q112947091|Q112947091]] |- | ''[[:d:Q113330937|July 2022 United States floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2022-07-24 | 2022-08-02 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q113330937|Q113330937]] |- | ''[[:d:Q113482445|2022 Central Korean floods]]'' | | ''[[:d:Q180382|cloud burst]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2022-08-08 | | | | | | | [[Bild:Floods in Han river 20220810 (2).jpg|center|80px]] | [[:d:Q113482445|Q113482445]] |- | ''[[:d:Q118316106|2023 Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-02-05 | | [[Angola]]<br/>[[Kamerun]]<br/>[[Demokraatsche Republiek Kongo]]<br/>[[Äthiopien]]<br/>[[Kenia]]<br/>[[Madagaskar]]<br/>[[Malawi]]<br/>[[Mosambik]]<br/>[[Ruanda]]<br/>[[Somalia]]<br/>[[Süüdafrika]]<br/>[[Tansania]]<br/>[[Uganda]]<br/>[[Simbabwe]] | | | | | | [[:d:Q118316106|Q118316106]] |- | ''[[:d:Q116843958|2023 São Paulo floods and landslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2023-02-18 | 2023-02-18 | 2023-02-19 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:SP 55 próximo a Lagoinha (52698194177).jpg|center|80px]] | [[:d:Q116843958|Q116843958]] |- | ''[[:d:Q117187770|2023 Turkish floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 2023-03-15 | 2023-03-15 | | [[Törkie]] | | | | [[Bild:15 March 2023 Southeastern Anatolia area radar image - NASA worldview.jpg|center|80px]] | [[Bild:2023 Adıyaman-Şanlıurfa flood disaster (Şanlıurfa 4).jpg|center|80px]] | [[:d:Q117187770|Q117187770]] |- | ''[[:d:Q117705441|2023 Fort Lauderdale floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-04-12 | 2023-04-13 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:NWS Preliminary Observed Rainfall for the 2023 Fort Lauderdale Floods.jpg|center|80px]] | [[:d:Q117705441|Q117705441]] |- | ''[[:d:Q118433941|2023 Emilia-Romagna floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-05 | 2023-05-15<br/>2023-05-02 | 2023-06-05 | [[Italien]] | | | | | [[Bild:Ponte della Motta 2023 (cropped).jpg|center|80px]] | [[:d:Q118433941|Q118433941]] |- | ''[[:d:Q119109771|2023 Haiti floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2023-06-02 | 2023-06-03 | [[Haiti]] | | | | | | [[:d:Q119109771|Q119109771]] |- | ''[[:d:Q120669170|2023 South Korea floods]]'' | | ''[[:d:Q180382|cloud burst]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-06-08 | | [[Süüdkorea]] | | | | | [[Bild:South Korean flooding picture one.png|center|80px]] | [[:d:Q120669170|Q120669170]] |- | ''[[:d:Q120850444|July 2023 Northeastern United States floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-07-09 | 2023-07-29 | | | | | | | [[:d:Q120850444|Q120850444]] |- | ''[[:d:Q121144569|July 2023 Western Kentucky floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-07-18 | 2023-07-19 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q121144569|Q121144569]] |- | ''[[:d:Q121076057|2023 North China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-07-29 | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | [[Bild:直击北京暴雨：截至目前最大降雨在门头沟.png|center|80px]] | [[:d:Q121076057|Q121076057]] |- | ''[[:d:Q121144852|2023 Carinthia and Slovenia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-08 | 2023-08-03 | | [[Öösterriek]]<br/>[[Slowenien]] | | | | | [[Bild:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|80px]] | [[:d:Q121144852|Q121144852]] |- | ''[[:d:Q121511279|2023 Slovenia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-08 | 2023-08-03 | 2023-08-23 | [[Slowenien]]<br/>[[Öösterriek]]<br/>[[Kroatien]] | | | | | [[Bild:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|80px]] | [[:d:Q121511279|Q121511279]] |- | ''[[:d:Q121610340|August 2023 Mid-South U.S. floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-08-03 | 2023-08-04 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q121610340|Q121610340]] |- | ''[[:d:Q122311510|2023 Rio Grande do Sul floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q1063457|Zyklon buten de Tropen]]'' | 2023-09-04 | 2023-09-04 | 2023-09-07 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:Ciclone extratropical na costa do Brasil em 04.09.2023.webp|center|80px]] | [[:d:Q122311510|Q122311510]] |- | ''[[:d:Q122311648|Storm Daniel]]'' | | ''[[:d:Q1781555|Mediterranean tropical cyclone]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-09 | 2023-09-04 | 2023-09-13 | [[Libyen]]<br/>[[Törkie]]<br/>[[Bulgarien]]<br/>[[Ägypten]] | | | | [[Bild:Medicane Daniel 2023 track.png|center|80px]] | [[Bild:Daniel storm in Herzliya.jpg|center|80px]] | [[:d:Q122311648|Q122311648]] |- | ''[[:d:Q122363367|2023 Hong Kong rainstorm and flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2023-09-07 | 2023-09-08 | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q122363367|Q122363367]] |- | ''[[:d:Q123145292|Storm Babet]]'' | | [[Stormfloot]]<br/>''[[:d:Q1512291|storm flood at Baltic Sea]]'' | | 2023-10-20 | 2023-10-21 | [[Däänmark]]<br/>[[Düütschland]]<br/>[[Sweden]]<br/>[[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Norwegen]] | | | | | [[Bild:Steiner Mole bei Hochwasser.jpg|center|80px]] | [[:d:Q123145292|Q123145292]] |- | ''[[:d:Q124032807|Christmas flood 2023]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023 | 2023-12-24 | | [[Düütschland]] | | | | | [[Bild:Lahn-Hochwasser Limburg Weihnachten 2023c.jpg|center|80px]] | [[:d:Q124032807|Q124032807]] |- | ''[[:d:Q127433547|2024 European floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2024 | 2024 | | | | | | [[Bild:2024 Most żelazny w Kłodzku (7), powódź.jpg|center|80px]] | [[:d:Q127433547|Q127433547]] |- | ''[[:d:Q125360359|2024 Central Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2024-03 | | [[Kasachstan]]<br/>[[Russland]] | | | | | [[Bild:Su tasqyny.jpg|center|80px]] | [[:d:Q125360359|Q125360359]] |- | ''[[:d:Q125394103|2024 Orsk Dam collapse]]'' | | ''[[:d:Q1033074|dam failure]]''<br/>''[[:d:Q2627617|freshet]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-04-05 | 2024-04-05 | | [[Russland]] | | | {{Coord|51.20722222222222|58.51027777777778|display=inline}} | | [[Bild:Ural River flood 2024-2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q125394103|Q125394103]] |- | ''[[:d:Q125748316|2024 Guangdong floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | 2024-04-16 | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q125748316|Q125748316]] |- | ''[[:d:Q125772990|2024 Rio Grande do Sul floods (April 28, 2024 - May 2024]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q18447212|heavy rain]]'' | 2024-04-28 | 2024-04-28 | 2024-05 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:05.05.2024 - Sobrevoo das áreas afetadas pelas chuvas em Canoas - 53700500641.jpg|center|80px]] | [[:d:Q125772990|Q125772990]] |- | ''[[:d:Q136559985|2024 Puerto Williams floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-05 | 2024-05-13 | 2024-05-16 | [[Chile]] | | | | | | [[:d:Q136559985|Q136559985]] |- | ''[[:d:Q126598207|June 2024 South Florida floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q13671|tropical wave]]'' | 2024-06 | 2024-06-11 | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]]<br/>[[Bahamas]] | | | | | | [[:d:Q126598207|Q126598207]] |- | ''[[:d:Q128996056|2024 Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 2024 | 2024-07-24 | | [[Sudan]] | | | | | | [[:d:Q128996056|Q128996056]] |- | ''[[:d:Q129311687|Floods in Guinea July 2024]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-07 | 2024-07-29 | 2024-07-30 | [[Guinea]] | | | | | | [[:d:Q129311687|Q129311687]] |- | ''[[:d:Q130280510|Borno State flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-09 | 2024-09-10 | | [[Nigeria]] | | | {{Coord|11.8409|13.1318795|display=inline}} | | [[Bild:Maiduguri flooding.jpg 05.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130280510|Q130280510]] |- | ''[[:d:Q130297550|2024 Czech Republic floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-09 | 2024-09-13 | | [[Tschechien]] | | | | | [[Bild:Ostrava, Svinov, povodeň, 15.9.2024 - Bratří Sedláčků.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130297550|Q130297550]] |- | ''[[:d:Q130297776|2024 Central European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-09 | 2024-09-13 | | [[Düütschland]]<br/>[[Öösterriek]]<br/>[[Polen]]<br/>[[Tschechien]]<br/>[[Slowenien]]<br/>[[Rumänien]] | | | {{Coord|49|17|display=inline}} | | [[Bild:2024 Most Żelazny w Kłodzku (8), powódź.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130297776|Q130297776]] |- | ''[[:d:Q130299313|2024 Poland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-09 | 2024-09-13 | | [[Polen]] | | | | | [[Bild:2024 Most Żelazny w Kłodzku (8), powódź.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130299313|Q130299313]] |- | ''[[:d:Q130315568|September 2024 Austrian floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2024-09-13 | | [[Öösterriek]] | | | | | [[Bild:Wienfluss-Hochwasser U4 Schönbrunn 2024-09-15.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130315568|Q130315568]] |- | ''[[:d:Q130425716|2024 Bosnia and Herzegovina floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2024-10-03 | 2024-10-04 | [[Bosnien-Herzegowina]] | | | | | | [[:d:Q130425716|Q130425716]] |- | ''[[:d:Q138577911|Storm surge in the north coast of Peru on 2024-2025]]'' | | [[Stormfloot]] | | 2024-12-27 | 2025-01-13 | [[Peru]] | | | | | | [[:d:Q138577911|Q138577911]] |- | ''[[:d:Q131765087|2025 United Kingdom floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-01 | 2025-01-01 | 2025-01-06 | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q131765087|Q131765087]] |- | ''[[:d:Q131745596|2025 Vale do Aço floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2025-01-12 | 2025-01-12 | 2025-01-13 | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:Rua coberta de lama no B. Canaã após enchentes em 2025, Ipatinga MG.JPG|center|80px]] | [[:d:Q131745596|Q131745596]] |- | ''[[:d:Q132452061|2025 Queensland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025 | 2025-01-28 | No/unknown value | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q132452061|Q132452061]] |- | ''[[:d:Q133155204|2025 Botswana floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025 | 2025-02 | No/unknown value | [[Botswana]] | | | | | | [[:d:Q133155204|Q133155204]] |- | ''[[:d:Q133846771|2025 Bolivia floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025 | 2025-03 | No/unknown value | [[Bolivien]] | | | | | | [[:d:Q133846771|Q133846771]] |- | ''[[:d:Q133254078|2025 Bahia Blanca floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-03-07 | 2025-03-07 | No/unknown value | [[Argentinien]] | | | | | [[Bild:Torrential rain - Bahía Blanca - March 2025 - Cropped.jpg|center|80px]] | [[:d:Q133254078|Q133254078]] |- | ''[[:d:Q134548489|2025 New South Wales floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-05 | 2025-05-20 | 2025-05-25 | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q134548489|Q134548489]] |- | ''[[:d:Q134617311|2025 Mokwa flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-05 | 2025-05-28 | | [[Nigeria]] | | | | | | [[:d:Q134617311|Q134617311]] |- | ''[[:d:Q135008720|2025eko Tolosaldea eta Goierriko uholdeak]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2025-06-13 | 2025-06-14 | | | | | | [[Bild:68079-Oria ibaiaren arroa.svg|center|80px]] | [[:d:Q135008720|Q135008720]] |- | ''[[:d:Q135218122|July 2025 Central Texas floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | 2025-07-04 | 2025-07-07 | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | ''[[:d:Q1109433|Central Texas]]'' | | {{Coord|30.046388888888888|-99.14055555555557|display=inline}} | [[Bild:Central Texas map.PNG|center|80px]] | [[Bild:Mesoscale Precipitation Discussion 0585.gif|center|80px]] | [[:d:Q135218122|Q135218122]] |- | ''[[:d:Q136980392|2025 Central Vietnam floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2025-10-16 | | [[Vietnam]] | | | | | | [[:d:Q136980392|Q136980392]] |- | ''[[:d:Q138082199|2026 Mozambique floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2025-12 | 2026-01 | [[Mosambik]] | | | | | | [[:d:Q138082199|Q138082199]] |- | ''[[:d:Q137374859|2025 Pacific Northwest floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | | 2025-12-08 | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]]<br/>[[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q137374859|Q137374859]] |- | ''[[:d:Q137841950|2026 Albanian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2026-01-06 | 2026-01-12 | [[Albanien]] | | | | | | [[:d:Q137841950|Q137841950]] |- | ''[[:d:Q138340433|February 2026 Grazalema floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | 2026-02-03 | 2026-02-06 | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q138340433|Q138340433]] |- | ''[[:d:Q138637932|2026 Kenya floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2026 | 2026-03-06 | | | | | | | | [[:d:Q138637932|Q138637932]] |- | ''[[:d:Q5199504|Cymbrian flood]]'' | | [[Stormfloot]] | | -120 | -114 | | | | | | | [[:d:Q5199504|Q5199504]] |- | ''[[:d:Q129151|1938 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q2920615|anthropogenic hazard]]''<br/>''[[:d:Q30941574|diversions of the Yellow River]]'' | 1938-06 | | | ''[[:d:Q13426199|Republic of China]]'' | | | | | [[Bild:Huayuankou.jpg|center|80px]] | [[:d:Q129151|Q129151]] |- | ''[[:d:Q190820|October 1998 Central Texas floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1998 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q190820|Q190820]] |- | ''[[:d:Q192436|2012 Great Britain and Ireland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Irland]] | | | | | [[Bild:Burton Fleming floods at Christmas time.jpg|center|80px]] | [[:d:Q192436|Q192436]] |- | ''[[:d:Q225936|North Sea All Saints' Day flood (1510)]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | | [[:d:Q225936|Q225936]] |- | ''[[:d:Q333343|Bristol Channel floods, 1607]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1607-01-30 | | | ''[[:d:Q179876|Königriek England]]'' | | | | | [[Bild:Somerset.gif|center|80px]] | [[:d:Q333343|Q333343]] |- | ''[[:d:Q333349|1966 flood of the Arno]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1966-11-04 | | | [[Italien]] | | | | | [[Bild:Santa Maria a Ripa 1966.jpg|center|80px]] | [[:d:Q333349|Q333349]] |- | ''[[:d:Q333363|2009 Jeddah floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-11-25 | | | [[Saudi-Arabien]] | | | {{Coord|21.5|39.1833|display=inline}} | | | [[:d:Q333363|Q333363]] |- | ''[[:d:Q333374|Early 2011 Victorian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-01-12 | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:Firebrace Street in Horsham flooded.jpg|center|80px]] | [[:d:Q333374|Q333374]] |- | ''[[:d:Q333463|2010 Pakistan flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-07 | | | [[Pakistan]] | | | | [[Bild:Indus flooding 2010 en.svg|center|80px]] | [[Bild:Swat Valley Bridge ruined by flood water.jpg|center|80px]] | [[:d:Q333463|Q333463]] |- | ''[[:d:Q386799|Ajka alumina plant accident]]'' | | ''[[:d:Q977367|chemical accident]]''<br/>''[[:d:Q54643580|tailings dam failure]]''<br/>''[[:d:Q113549847|non-water flood]]'' | 2010-10-04 | | | [[Ungarn]] | | | {{Coord|47.088611111111|17.495833333333|display=inline}} | | [[Bild:Ajka accident d38e36f0e9 b.jpg|center|80px]] | [[:d:Q386799|Q386799]] |- | ''[[:d:Q514282|2009 Great Britain and Ireland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009 | | | | | | | | | [[:d:Q514282|Q514282]] |- | ''[[:d:Q537183|2005 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005-08 | | | | | | | | | [[:d:Q537183|Q537183]] |- | ''[[:d:Q657568|Storm tides of the North Sea]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | [[Noordsee]] | | | | | [[:d:Q657568|Q657568]] |- | ''[[:d:Q716406|2012 floods in Finland]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-10 | | | [[Finnland]] | | | | | | [[:d:Q716406|Q716406]] |- | ''[[:d:Q741746|Breach at Cucca]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Italien]] | | | | | [[Bild:Потоп место прорыва 589 для загрузки.jpg|center|80px]] | [[:d:Q741746|Q741746]] |- | ''[[:d:Q837833|2010–2011 Queensland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-01-26 | | | [[Australien]] | | | {{Coord|-27.5833|152.2|display=inline}} | | [[Bild:Long and Mackenzie Streets in Toowoomba flooded.jpg|center|80px]] | [[:d:Q837833|Q837833]] |- | ''[[:d:Q848918|2009 Angola, Namibia and Zambia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-03 | | | | | | {{Coord|-17.4|16|display=inline}} | | | [[:d:Q848918|Q848918]] |- | ''[[:d:Q851523|Buffalo Creek Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q54643580|tailings dam failure]]'' | 1972-02-26 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|37.79688889|-81.64591667|display=inline}} | | [[Bild:Statue of Chief Logan the Orator (Logan, West Virginia).jpg|center|80px]] | [[:d:Q851523|Q851523]] |- | ''[[:d:Q854898|January 2011 Rio de Janeiro floods and mudslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-01-17 | | | [[Brasilien]] | | | {{Coord|-22.90833333|-43.19638889|display=inline}} | | [[Bild:FOTOREPORTERDSCF2211.jpg|center|80px]] | [[:d:Q854898|Q854898]] |- | ''[[:d:Q859930|2010–2011 Southern Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-01-24 | | | | | | | | | [[:d:Q859930|Q859930]] |- | ''[[:d:Q860463|Holmfirth Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | {{Coord|53.5594|-1.84556|display=inline}} | | | [[:d:Q860463|Q860463]] |- | ''[[:d:Q871885|2009 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009 | | | [[Tschechien]]<br/>[[Polen]]<br/>[[Slowakei]]<br/>[[Öösterriek]]<br/>[[Ungarn]]<br/>[[Düütschland]]<br/>[[Rumänien]]<br/>[[Serbien]]<br/>[[Törkie]] | | | | | [[Bild:Flood in Central Europe 20090619-30 precip acc.png|center|80px]] | [[:d:Q871885|Q871885]] |- | ''[[:d:Q902698|2012 North Korean floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-07-19 | | | [[Noordkorea]] | | | | | [[Bild:Houses destroyed by flood.jpg|center|80px]] | [[:d:Q902698|Q902698]] |- | ''[[:d:Q955641|Gilgamesh flood myth]]'' | | ''[[:d:Q134052|deluge myth]]'' | | | | | | | | | [[Bild:British Museum Flood Tablet 1.jpg|center|80px]] | [[:d:Q955641|Q955641]] |- | ''[[:d:Q963554|2007 Tabasco flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-11 | | | [[Mexiko]] | | | {{Coord|17.972|-92.588|display=inline}} | | | [[:d:Q963554|Q963554]] |- | ''[[:d:Q993582|Great Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 3rd millennium BCE | | | ''[[:d:Q169705|Xia dynasty]]'' | | | {{Coord|36.12419|116.09767|display=inline}} | [[Bild:Nine Provinces of China.png|center|80px]] | | [[:d:Q993582|Q993582]] |- | ''[[:d:Q1129089|Great Molasses Flood]]'' | | ''[[:d:Q3839081|Desastre]]''<br/>''[[:d:Q629257|work accident]]''<br/>''[[:d:Q68800046|industrial disaster]]''<br/>''[[:d:Q113549847|non-water flood]]'' | 1919-01-15 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|42.3685|-71.055833333333|display=inline}} | | [[Bild:BostonMolassesDisaster.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1129089|Q1129089]] |- | ''[[:d:Q1135487|2011 Mississippi River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-06-20 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q1135487|Q1135487]] |- | ''[[:d:Q1145882|Sidoarjo mud flow]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indonesien]] | ''[[:d:Q3757|Java]]'' | | {{Coord|-7.5275|112.71138888889|display=inline}} | | | [[:d:Q1145882|Q1145882]] |- | ''[[:d:Q1147270|Great Mississippi Flood of 1927]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1927 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q1147270|Q1147270]] |- | ''[[:d:Q1150973|1931 China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1931 | | | ''[[:d:Q13426199|Republic of China]]'' | | | {{Coord|30.5812|114.273|display=inline}} | | [[Bild:Hankow city hall.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1150973|Q1150973]] |- | ''[[:d:Q1157828|Great Sheffield Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | {{Coord|53.38722222222222|-1.4666666666666668|display=inline}} | | [[Bild:Great Sheffield Flood.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1157828|Q1157828]] |- | ''[[:d:Q1240922|2002 Danube floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q1240922|Q1240922]] |- | ''[[:d:Q1325314|Elbhochwasser 1845]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Düütschland]] | | | | | | [[:d:Q1325314|Q1325314]] |- | ''[[:d:Q1333908|2010 Schwarze Elster flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-08 | | | [[Düütschland]] | | | | | [[Bild:Überfluteter Schraden.JPG|center|80px]] | [[:d:Q1333908|Q1333908]] |- | ''[[:d:Q1387143|Weserdurchbruch 1981]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1981 | | | [[Düütschland]] | | | {{Coord|53.05111111|8.87166667|display=inline}} | | [[Bild:Deichbruch 81 006.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1387143|Q1387143]] |- | ''[[:d:Q1434410|2010 West African floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-08-24 | | | [[Republiek Niger]] | | | | | [[Bild:Vicenza flooding Nov.1, 2010.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1434410|Q1434410]] |- | ''[[:d:Q1486443|1775-ös pesti árvíz]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1775-02-15 | | | [[Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q1486443|Q1486443]] |- | ''[[:d:Q1486511|1821-es makói árvíz]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1821-07-02 | | | [[Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q1486511|Q1486511]] |- | ''[[:d:Q1486527|1838 flood in Pest]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1838-03 | | | [[Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q1486527|Q1486527]] |- | ''[[:d:Q1486586|Flood in Miskolc, 1878]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1878-08-31 | | | [[Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q1486586|Q1486586]] |- | ''[[:d:Q1488728|Boscastle flood of 2004, England, UK]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2004-08-16 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | {{Coord|50.6904|-4.69505|display=inline}} | | | [[:d:Q1488728|Q1488728]] |- | ''[[:d:Q1571840|Kyzyl-Agash Dam failure]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-03-11 | | | [[Kasachstan]] | | | {{Coord|45.291385|78.764076|display=inline}} | | [[Bild:Kyzylagash ali 2010080 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1571840|Q1571840]] |- | ''[[:d:Q1599758|flood disaster]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1965-07 | | | [[Düütschland]] | | | {{Coord|51.6426|9.44786|display=inline}} | | | [[:d:Q1599758|Q1599758]] |- | ''[[:d:Q1601776|Hochwasser 1946 in Hannover]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q1601776|Q1601776]] |- | ''[[:d:Q1622431|Hochwasser in Bremen]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | [[Werser]]<br/>''[[:d:Q481588|Wümm]]''<br/>''[[:d:Q1209|Fre’e Hansestadt Bremen]]'' | | | | | [[:d:Q1622431|Q1622431]] |- | ''[[:d:Q1622433|flood in the Osterzgebirge in 1927]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1927 | | | [[Düütschland]] | ''[[:d:Q648395|Gottleuba]]''<br/>''[[:d:Q1958317|Müglitz]]'' | | | | | [[:d:Q1622433|Q1622433]] |- | [[Döringer Sintfloot]] | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1613-05-29 | | | | | | | | [[Bild:B-1613-Weimar-Flut.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1677268|Q1677268]] |- | ''[[:d:Q1712301|Julihochwasser 1956]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1956-07 | | | [[Düütschland]] | | | {{Coord|51.6426|9.44786|display=inline}} | | | [[:d:Q1712301|Q1712301]] |- | ''[[:d:Q1747706|Hochwasserkatastrophe 1947 im Oderbruch]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1947-03-22 | | | ''[[:d:Q55300|Soviet occupation zone of Germany]]'' | | | | | [[Bild:Bundesarchiv Bild 183-N0816-326, Hochwasserkatastrophe im Oderbruch.jpg|center|80px]] | [[:d:Q1747706|Q1747706]] |- | ''[[:d:Q1773170|Storofsen]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Norwegen]] | | | | | | [[:d:Q1773170|Q1773170]] |- | ''[[:d:Q1795430|2007 North Korean floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-08 | | | [[Noordkorea]] | | | | | | [[:d:Q1795430|Q1795430]] |- | ''[[:d:Q1878838|Lynmouth Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q1878838|Q1878838]] |- | ''[[:d:Q1883854|St. Mary Magdalene's flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1342-07 | | | | | ''[[:d:Q63070|Mary Magdalene]]'' | | | | [[:d:Q1883854|Q1883854]] |- | ''[[:d:Q1894152|Cyclone Carmen]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-11 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Irland]]<br/>[[Frankriek]]<br/>[[Belgien]]<br/>[[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Neerslag België november 2010.png|center|80px]] | [[:d:Q1894152|Q1894152]] |- | ''[[:d:Q1923862|Evacuation of the River Land]]'' | | ''[[:d:Q606332|evacuation]]''<br/>[[Stormfloot]] | 1995-01-31 | | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q1923862|Q1923862]] |- | ''[[:d:Q2031700|2008 Santa Catarina floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-11 | | | [[Brasilien]] | | | {{Coord|-26.902114591833108|-48.82655360702035|display=inline}} | | | [[:d:Q2031700|Q2031700]] |- | ''[[:d:Q2083813|1999 Pentecost flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1999-05 | | | [[Düütschland]]<br/>[[Öösterriek]] | | | | | | [[:d:Q2083813|Q2083813]] |- | ''[[:d:Q2155559|Glacial River Warren]]'' | | ''[[:d:Q27067659|former river]]''<br/>''[[:d:Q3254417|glacier lake outburst flood]]'' | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | ''[[:d:Q1460144|Gouverneur Kemble Warren]]'' | {{Coord|44.884|-93.1779|display=inline}} | | | [[:d:Q2155559|Q2155559]] |- | ''[[:d:Q2205387|1014 North Sea flood]]'' | | [[Stormfloot]] | 1014-09-28 | | | ''[[:d:Q179876|Königriek England]]''<br/>''[[:d:Q157070|Graafschop Flannern]]''<br/>''[[:d:Q1945565|County of Zeeland]]'' | | | {{Coord|51.638|2.238|display=inline}} | | | [[:d:Q2205387|Q2205387]] |- | ''[[:d:Q2357407|2007 South Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007 | | | | | | | | | [[:d:Q2357407|Q2357407]] |- | ''[[:d:Q2380859|2007 United Kingdom floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-06-14 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q2380859|Q2380859]] |- | ''[[:d:Q2490914|Floods in Thailand in early 2011]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011 | | | [[Thailand]] | | | | | | [[:d:Q2490914|Q2490914]] |- | ''[[:d:Q2496007|2009 Brazilian floods and mudslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q175768|mudflow]]'' | 2009-05-08 | | | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:Enchente em Trizidela do Vale (MA) 3.jpg|center|80px]] | [[:d:Q2496007|Q2496007]] |- | ''[[:d:Q2616610|2009 Karachi floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-07-19 | | | [[Pakistan]] | | | {{Coord|24.86|67.01|display=inline}} | | | [[:d:Q2616610|Q2616610]] |- | ''[[:d:Q2643482|2010 floods in Thailand and north Malaysia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-10 | | | [[Malaysia]]<br/>[[Thailand]] | | | | | [[Bild:Thai flood4.jpg|center|80px]] | [[:d:Q2643482|Q2643482]] |- | ''[[:d:Q2689154|Flooding in the Balkans]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-12 | | | ''[[:d:Q23522|Balkan]]'' | | | | | | [[:d:Q2689154|Q2689154]] |- | ''[[:d:Q2712444|floods in the years 2010 in the Var]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-06-15 | | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q2712444|Q2712444]] |- | ''[[:d:Q2732058|2010 Madeira floods and mudslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-02-20 | | | | | | {{Coord|32.6978|-16.7744|display=inline}} | | | [[:d:Q2732058|Q2732058]] |- | ''[[:d:Q2770281|2006 Suriname floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2006-05 | | | | | | | | | [[:d:Q2770281|Q2770281]] |- | ''[[:d:Q2783102|London Beer Flood]]'' | | ''[[:d:Q629257|work accident]]''<br/>''[[:d:Q68800046|industrial disaster]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q113549847|non-water flood]]'' | 1814-10-17 | | | | | | {{Coord|51.51656|-0.13014|display=inline}} | | [[Bild:The manor house of Toten Hall - 1813.gif|center|80px]] | [[:d:Q2783102|Q2783102]] |- | ''[[:d:Q2986415|2011 Sindh floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-08-11 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q2986415|Q2986415]] |- | ''[[:d:Q3005531|1875 Garonne floodings]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]''<br/>''[[:d:Q1322005|natural phenomenon]]'' | | | | | | | | | [[Bild:Toulouse, Avenue de Billières, Crue de 1875 AL.jpg|center|80px]] | [[:d:Q3005531|Q3005531]] |- | ''[[:d:Q3005538|January 1910 Doubs river flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1910-01-21 | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|47.2399|6.0207|display=inline}} | | | [[:d:Q3005538|Q3005538]] |- | ''[[:d:Q3043388|Saguenay Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1996-07-19 | | | [[Kanada]] | | | {{Coord|48.425|-71.076111111111|display=inline}} | | | [[:d:Q3043388|Q3043388]] |- | ''[[:d:Q3043389|Montreal Flood of 1987]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1987-07-14 | | | [[Kanada]] | | | {{Coord|45.5167|-73.65|display=inline}} | | [[Bild:Déluge Montréal.png|center|80px]] | [[:d:Q3043389|Q3043389]] |- | ''[[:d:Q3050824|2010 Ladakh floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-08-06 | | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Skyu 2010.jpg|center|80px]] | [[:d:Q3050824|Q3050824]] |- | ''[[:d:Q3115081|1957 Valencia flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013 | | | [[Spanien]] | | | {{Coord|39.4702|-0.376805|display=inline}} | | [[Bild:Historia30-valencia - Valencia anegada por la riada de 1957.jpg|center|80px]] | [[:d:Q3115081|Q3115081]] |- | ''[[:d:Q3151446|1856 floods in France]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q3151446|Q3151446]] |- | ''[[:d:Q3151449|Chicago flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|41.888888888888886|-87.63916666666667|display=inline}} | | | [[:d:Q3151449|Q3151449]] |- | ''[[:d:Q3151456|2007 floods in Tunisia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007 | | | [[Tunesien]] | | | | | | [[:d:Q3151456|Q3151456]] |- | ''[[:d:Q3151459|2006 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2006-04 | | | | | | | | | [[:d:Q3151459|Q3151459]] |- | ''[[:d:Q3151461|2011 Lake Champlain and Richelieu River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-04 | | | [[Kanada]]<br/>[[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|45|-73.2833|display=inline}} | | [[Bild:Inondation St-Jean-sur-Richelieu.JPG|center|80px]] | [[:d:Q3151461|Q3151461]] |- | ''[[:d:Q3235851|2011 China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-06 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q3235851|Q3235851]] |- | ''[[:d:Q3359318|2008 South China floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-05-26 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q3359318|Q3359318]] |- | ''[[:d:Q3407614|April 2010 Rio de Janeiro floods and mudslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-04-05 | | | [[Brasilien]] | | | {{Coord|-22.90833333|-43.19638889|display=inline}} | | | [[:d:Q3407614|Q3407614]] |- | ''[[:d:Q3505936|2009 Turkish flash floods]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2009 | | | [[Törkie]] | | | | | | [[:d:Q3505936|Q3505936]] |- | ''[[:d:Q3612674|November 1951 Po River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1951-11-14 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612674|Q3612674]] |- | ''[[:d:Q3612675|Alluvione del Polesine del 17 settembre 1882]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1882-09-17 | | | [[Italien]] | | | {{Coord|45.216667|11.283333|display=inline}} | | | [[:d:Q3612675|Q3612675]] |- | ''[[:d:Q3612677|Alluvione del Tanaro del 1994]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1994-11-05 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612677|Q3612677]] |- | ''[[:d:Q3612678|Alluvione del Veneto del 2010]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-10-31 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612678|Q3612678]] |- | ''[[:d:Q3612680|Alluvione della Maremma grossetana del novembre 2012]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-11-12 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612680|Q3612680]] |- | ''[[:d:Q3612682|Alluvione della Versilia del 19 giugno 1996]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1996-06-19 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612682|Q3612682]] |- | ''[[:d:Q3612684|Alluvione dello Spezzino e della Lunigiana del 25 ottobre 2011]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-10-25 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612684|Q3612684]] |- | ''[[:d:Q3612686|Campi Bisenzio flood of 15 November 1991]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1991-11-15 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612686|Q3612686]] |- | ''[[:d:Q3612688|Campi Bisenzio flood of November 22, 1926]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1926-11-22 | | | [[Italien]] | | | {{Coord|43.8208052|11.1304343|display=inline}} | | | [[:d:Q3612688|Q3612688]] |- | ''[[:d:Q3612689|Alluvione di Crotone del 14 ottobre 1996]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1996-10-14 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612689|Q3612689]] |- | ''[[:d:Q3612691|Alluvione di Genova del 7 ottobre 1970]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1970-10-07 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612691|Q3612691]] |- | ''[[:d:Q3612692|Grosseto flood of 4 November 1966]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q6185405|alluvium]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1966-11-04 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612692|Q3612692]] |- | ''[[:d:Q3612695|alluvione di Palermo del febbraio 1931]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1931-02 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612695|Q3612695]] |- | ''[[:d:Q3612697|Alluvione di Salerno del 25 ottobre 1954]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1954-10-25 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612697|Q3612697]] |- | ''[[:d:Q3612698|1998 Sarno and Quindici landslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]'' | 1998-05-05 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3612698|Q3612698]] |- | ''[[:d:Q3612703|Zanclean flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | No/unknown value | | | | | | | [[Bild:Etapa4.jpg|center|80px]] | [[Bild:Insetinundacio.jpg|center|80px]] | [[:d:Q3612703|Q3612703]] |- | ''[[:d:Q3622874|1971 Canberra flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 1971-01-26 | | | [[Australien]] | | | {{Coord|-35.3|149.117|display=inline}} | | | [[:d:Q3622874|Q3622874]] |- | ''[[:d:Q3643277|2007 Mozambican flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-02-22 | | | [[Mosambik]] | | | | | | [[:d:Q3643277|Q3643277]] |- | ''[[:d:Q3657543|2008 Indian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q3657543|Q3657543]] |- | ''[[:d:Q3799027|Verona flood in 1882]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | {{Coord|45.4426284|11.0009539|display=inline}} | | | [[:d:Q3799027|Q3799027]] |- | ''[[:d:Q3834309|alluvioni e inondazioni in Italia]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q3834309|Q3834309]] |- | ''[[:d:Q3960023|overstroming van de Maas]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1993-12 | | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Maastricht, overstroming Maas bij Borgharen, 1993 (1).jpg|center|80px]] | [[:d:Q3960023|Q3960023]] |- | ''[[:d:Q4311395|2011 Kohistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-08 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q4311395|Q4311395]] |- | ''[[:d:Q4360230|Saint Petersburg Floods 1824]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | ''[[:d:Q34266|Russian Empire]]'' | | | | | | [[:d:Q4360230|Q4360230]] |- | ''[[:d:Q4381998|2010 Tennessee floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-05-07 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4381998|Q4381998]] |- | ''[[:d:Q4434912|Floods in the Netherlands]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q4434912|Q4434912]] |- | ''[[:d:Q4546458|1034 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4546458|Q4546458]] |- | ''[[:d:Q4546525|1048 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4546525|Q4546525]] |- | ''[[:d:Q4547690|1194 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4547690|Q4547690]] |- | ''[[:d:Q4549127|1344 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549127|Q4549127]] |- | ''[[:d:Q4549231|1375 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549231|Q4549231]] |- | ''[[:d:Q4549261|1384 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549261|Q4549261]] |- | ''[[:d:Q4549283|1390 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549283|Q4549283]] |- | ''[[:d:Q4549289|1391 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549289|Q4549289]] |- | ''[[:d:Q4549633|1410 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549633|Q4549633]] |- | ''[[:d:Q4549645|1416 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549645|Q4549645]] |- | ''[[:d:Q4549735|1441 Yangtze flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549735|Q4549735]] |- | ''[[:d:Q4549742|1448 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549742|Q4549742]] |- | ''[[:d:Q4549769|1452 Yellow River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549769|Q4549769]] |- | ''[[:d:Q4549770|1453 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549770|Q4549770]] |- | ''[[:d:Q4549890|1494 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4549890|Q4549890]] |- | ''[[:d:Q4551452|1642 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4551452|Q4551452]] |- | ''[[:d:Q4556703|1893 Brisbane flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:1893 Brisbane flood Queen St.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4556703|Q4556703]] |- | ''[[:d:Q4557192|1897 Red River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1897 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4557192|Q4557192]] |- | ''[[:d:Q4557209|1897 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4557209|Q4557209]] |- | ''[[:d:Q4557761|1900 Western Australian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1900 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q4557761|Q4557761]] |- | ''[[:d:Q4559051|1909 Western Victorian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1909-08-18 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q4559051|Q4559051]] |- | ''[[:d:Q4562473|1929 Tasmanian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1929-04-04 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q4562473|Q4562473]] |- | ''[[:d:Q4565223|1943 Madras floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1943 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q4565223|Q4565223]] |- | ''[[:d:Q4566065|1947 Thames flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1947-03 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | {{Coord|51.5|-1|display=inline}} | | | [[:d:Q4566065|Q4566065]] |- | ''[[:d:Q4568382|1955 Hunter Valley floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1955-02-29 | | | [[Australien]] | | | {{Coord|-32.733333|151.55|display=inline}} | | [[Bild:Maitland Flood 1955.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4568382|Q4568382]] |- | ''[[:d:Q4569742|1959 Uruguayan flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1959-04 | | | [[Uruguay]] | | | | | [[Bild:Creciente del 59 en Rincón del Bonete 1959 Dique Margen Derecha.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4569742|Q4569742]] |- | ''[[:d:Q4572375|2007 Midwest flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-08 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4572375|Q4572375]] |- | ''[[:d:Q4574541|1971 Kuala Lumpur floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1971-01 | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q4574541|Q4574541]] |- | ''[[:d:Q4576018|1974 Brisbane flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1974-01-29 | | | [[Australien]] | | | {{Coord|-27.465|153.035|display=inline}} | | [[Bild:The Brisbane Flood of 1974.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4576018|Q4576018]] |- | ''[[:d:Q4578300|1978 Singapore flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1978-12-02 | | | [[Singapur]] | | | | | | [[:d:Q4578300|Q4578300]] |- | ''[[:d:Q4578683|1979 Easter flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1979-04 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | [[Oostern]] | {{Coord|32.29|-90.18|display=inline}} | | | [[:d:Q4578683|Q4578683]] |- | ''[[:d:Q4580830|1982–83 Paraguay floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1982 | | | [[Paraguay]] | | | {{Coord|-25.266|-57.666|display=inline}} | | | [[:d:Q4580830|Q4580830]] |- | ''[[:d:Q4582496|1985 Puerto Rico floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1985 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Landslide in Mameyes, Ponce, Puerto Rico, in 1985, photographed by USGS Jibson.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4582496|Q4582496]] |- | ''[[:d:Q4583056|1986 Jamaica floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1986-05-24 | | | [[Jamaika]] | | | | | | [[:d:Q4583056|Q4583056]] |- | ''[[:d:Q4583297|1986 Winisk Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1986-05-16 | | | [[Kanada]] | | | {{Coord|55.2667|-85.1833|display=inline}} | | | [[:d:Q4583297|Q4583297]] |- | ''[[:d:Q4592615|1997 Merced River flood]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|37.7167|-119.558|display=inline}} | | [[Bild:Yosemite Nat 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4592615|Q4592615]] |- | ''[[:d:Q4592745|1997 Red River Flood in the United States]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1997 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4592745|Q4592745]] |- | ''[[:d:Q4592748|1997 Red River Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1997 | | | | | | | | | [[:d:Q4592748|Q4592748]] |- | ''[[:d:Q4594043|1998 Townsville floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1998-01-10 | | | [[Australien]] | | | {{Coord|-19.258|146.818|display=inline}} | | | [[:d:Q4594043|Q4594043]] |- | ''[[:d:Q4594515|1999 Bangladesh floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Bangladesch]] | | | | | | [[:d:Q4594515|Q4594515]] |- | ''[[:d:Q4595223|1999 Vietnamese floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1999 | | | [[Vietnam]] | | | | | | [[:d:Q4595223|Q4595223]] |- | ''[[:d:Q4604117|2005 Chennai floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005-11 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q4604117|Q4604117]] |- | ''[[:d:Q4604370|2005 Gujarat Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q4604370|Q4604370]] |- | ''[[:d:Q4606729|2006 North Korean floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2006-07 | | | | | | | | | [[:d:Q4606729|Q4606729]] |- | ''[[:d:Q4607654|2006–07 Southeast Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2006-12-18 | | | [[Indonesien]]<br/>[[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q4607654|Q4607654]] |- | ''[[:d:Q4607852|2007 African floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-09-14 | | | | | | | | | [[:d:Q4607852|Q4607852]] |- | ''[[:d:Q4609345|2007 Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-07-03 | | | [[Sudan]] | | | | | | [[:d:Q4609345|Q4609345]] |- | ''[[:d:Q4610598|2008 Benin floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-10 | | | [[Benin]] | | | | | | [[:d:Q4610598|Q4610598]] |- | ''[[:d:Q4611613|2008 Namibia floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Namibia]] | | | | | | [[:d:Q4611613|Q4611613]] |- | ''[[:d:Q4611746|2008 Papua New Guinea floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-12-16 | | | [[Papua-Niegguinea]] | | | {{Coord|-9.5|147.116|display=inline}} | | | [[:d:Q4611746|Q4611746]] |- | ''[[:d:Q4611864|2008 Saint John River Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-05-01 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4611864|Q4611864]] |- | ''[[:d:Q4612029|2008 Tanana Valley flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-08 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|64.4|-147|display=inline}} | | | [[:d:Q4612029|Q4612029]] |- | ''[[:d:Q4613171|2009 Alaska floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-05-16 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|65.1646|-152.314|display=inline}} | | | [[:d:Q4613171|Q4613171]] |- | ''[[:d:Q4614028|2009 India floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-07-27 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q4614028|Q4614028]] |- | ''[[:d:Q4614115|2009 Kentuckiana Flash Flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|38.254|-85.76|display=inline}} | | | [[:d:Q4614115|Q4614115]] |- | ''[[:d:Q4614226|2009 Luoding flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-09-17 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q4614226|Q4614226]] |- | ''[[:d:Q4614487|2009 North Dakota floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4614487|Q4614487]] |- | ''[[:d:Q4614785|2009 Southeastern United States floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4614785|Q4614785]] |- | ''[[:d:Q4615140|2009 West Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-06 | | | | | | {{Coord|12.35|-1.53333|display=inline}} | | | [[:d:Q4615140|Q4615140]] |- | ''[[:d:Q4615182|2009 Workington floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2009-11-20 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q4615182|Q4615182]] |- | ''[[:d:Q4616628|2010 Arkansas floods]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | 2010-06-11 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|34.3667|-93.8833|display=inline}} | | | [[:d:Q4616628|Q4616628]] |- | ''[[:d:Q4617357|2010 Gascoyne River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q4617357|Q4617357]] |- | ''[[:d:Q4617865|2010 Milwaukee flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-07 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4617865|Q4617865]] |- | ''[[:d:Q4618295|2010 Romanian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-07-05 | | | [[Rumänien]] | | | | | | [[:d:Q4618295|Q4618295]] |- | ''[[:d:Q4618383|2010 Slovenia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-09-19 | | | [[Slowenien]] | | | | | [[Bild:LjubljanaVic-poplavaSept2010.jpg|center|80px]] | [[:d:Q4618383|Q4618383]] |- | ''[[:d:Q4618778|2010 Victorian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-09 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q4618778|Q4618778]] |- | ''[[:d:Q4618839|2010 West Papua floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-10-06 | | | [[Indonesien]] | | | | | | [[:d:Q4618839|Q4618839]] |- | ''[[:d:Q4620773|2011 Colombia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-04 | | | [[Kolumbien]] | | | | | | [[:d:Q4620773|Q4620773]] |- | ''[[:d:Q4621036|2011 European floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-10 | | | | | | | | | [[:d:Q4621036|Q4621036]] |- | ''[[:d:Q4621857|2011 Missouri River Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4621857|Q4621857]] |- | ''[[:d:Q4621891|2011 Musselshell River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-05-21 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4621891|Q4621891]] |- | ''[[:d:Q4622246|2011 Red River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-04 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]]<br/>[[Kanada]] | | | {{Coord|48.9|-97.2|display=inline}} | | | [[:d:Q4622246|Q4622246]] |- | ''[[:d:Q4622387|2011 Souris River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4622387|Q4622387]] |- | ''[[:d:Q4622421|2011 Southeast Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-10 | | | | | | | | | [[:d:Q4622421|Q4622421]] |- | ''[[:d:Q4622898|2011 Wollongong floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-03 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q4622898|Q4622898]] |- | ''[[:d:Q4626500|2012 Pakistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-09 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q4626500|Q4626500]] |- | ''[[:d:Q4626536|2012 Philippines flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012 | | | [[Philippinen]] | | | | | | [[:d:Q4626536|Q4626536]] |- | ''[[:d:Q4626638|2012 Romanian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-05 | | | [[Rumänien]] | | | | | | [[:d:Q4626638|Q4626638]] |- | ''[[:d:Q4736086|Altai flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | {{Coord|50.28527778|87.67111111|display=inline}} | | | [[:d:Q4736086|Q4736086]] |- | ''[[:d:Q4942250|Bonneville flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q4942250|Q4942250]] |- | ''[[:d:Q4966778|Bridgeton flood of 1934]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|39.4296|-75.2305|display=inline}} | | | [[:d:Q4966778|Q4966778]] |- | ''[[:d:Q5021229|California flood of 1605]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q5021229|Q5021229]] |- | ''[[:d:Q5111485|Christmas flood of 1964]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | [[Bild:Christmas flood of 1964-65 (15366998573).jpg|center|80px]] | [[:d:Q5111485|Q5111485]] |- | ''[[:d:Q5326748|Early Spring 2008 Midwest floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-03-18 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5326748|Q5326748]] |- | ''[[:d:Q5330057|Eastern China flood of 1991]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1991 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q5330057|Q5330057]] |- | ''[[:d:Q5460073|Flood of 1851]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5460073|Q5460073]] |- | ''[[:d:Q5460122|Floods in California]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5460122|Q5460122]] |- | ''[[:d:Q5460123|Floods in New South Wales]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Australien]] | ''[[:d:Q3224|New South Wales]]'' | | | | | [[:d:Q5460123|Q5460123]] |- | ''[[:d:Q5460129|Floods in the United States: 1901–2000]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5460129|Q5460129]] |- | ''[[:d:Q5460130|Floods in the United States: 2001–present]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5460130|Q5460130]] |- | ''[[:d:Q5460131|Floods in the United States until 1900]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | 1900 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5460131|Q5460131]] |- | ''[[:d:Q5532837|Genesis flood narrative]]'' | | ''[[:d:Q134052|deluge myth]]''<br/>''[[:d:Q856663|Bible story]]''<br/>''[[:d:Q1406161|artistic theme]]'' | | | | | | | | | [[Bild:Le Déluge - Alessandro Turchi - Q18573548.jpg|center|80px]] | [[:d:Q5532837|Q5532837]] |- | ''[[:d:Q5599200|Great Flood of 1844]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q5599200|Q5599200]] |- | ''[[:d:Q5599203|Great Flood of 1881]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1881-04 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Buildings in the flood of 1881 (Wallace).jpg|center|80px]] | [[:d:Q5599203|Q5599203]] |- | ''[[:d:Q5599207|Great Flood of 1968]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1968-09 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Frankriek]] | | | | | [[Bild:Pool River during the Great Flood of 1968.jpg|center|80px]] | [[:d:Q5599207|Q5599207]] |- | ''[[:d:Q5607495|Grenoble flood 1859]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|45.2002|5.7222|display=inline}} | | | [[:d:Q5607495|Q5607495]] |- | ''[[:d:Q5670540|1941 Porto Alegre flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1941-04<br/>1941-05 | | | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:Enchente em Porto Alegre em 1941 01.webp|center|80px]] | [[:d:Q5670540|Q5670540]] |- | ''[[:d:Q5919428|Floods in the coastal region of Ecuador in 2008]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008 | | | [[Ecuador]] | | | | | | [[:d:Q5919428|Q5919428]] |- | ''[[:d:Q5919431|1983 Formosa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1983 | | | [[Argentinien]] | | | | | [[Bild:Inundados1.jpg|center|80px]] | [[:d:Q5919431|Q5919431]] |- | ''[[:d:Q5919434|Flood of León de los Aldama of 1926]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1926 | | | [[Mexiko]] | | | | | | [[:d:Q5919434|Q5919434]] |- | ''[[:d:Q6107884|1907 great flooding of Málaga]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1907-09-24 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Pasillo de Santo Domingo during the 1907 Flood in Malaga.jpg|center|80px]] | [[:d:Q6107884|Q6107884]] |- | ''[[:d:Q6107888|Riada de San Policarpo]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1626-01-26 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q6107888|Q6107888]] |- | ''[[:d:Q6107890|Santa Teresa flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1879-10-15 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Riadadesantateresa.jpg|center|80px]] | [[:d:Q6107890|Q6107890]] |- | ''[[:d:Q6107892|Tenerife flood of 2002]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2002-03-31 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q6107892|Q6107892]] |- | ''[[:d:Q6107897|1996 Biescas flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1996-08-07 | | | [[Spanien]] | | | {{Coord|42.61444444|-0.32666667|display=inline}} | | [[Bild:Barranco d'Arás.jpg|center|80px]] | [[:d:Q6107897|Q6107897]] |- | ''[[:d:Q6119738|Jacobs Creek Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2003-08-30 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|38.2918|-96.3561|display=inline}} | | | [[:d:Q6119738|Q6119738]] |- | ''[[:d:Q6310601|July 2012 Beijing flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-07-21 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | [[Bild:July 2012 flight cancellations in BCIA.JPG|center|80px]] | [[:d:Q6310601|Q6310601]] |- | ''[[:d:Q6312080|June 2007 Texas flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-06 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q6312080|Q6312080]] |- | ''[[:d:Q6312089|June 2008 Midwest floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2008-06 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q6312089|Q6312089]] |- | ''[[:d:Q6363593|Kankakee Torrent]]'' | | ''[[:d:Q3254417|glacier lake outburst flood]]'' | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|41.42|-88.2108|display=inline}} | | | [[:d:Q6363593|Q6363593]] |- | ''[[:d:Q6413525|Kingston Fossil Plant coal fly ash slurry spill]]'' | | ''[[:d:Q54643580|tailings dam failure]]''<br/>''[[:d:Q977367|chemical accident]]''<br/>''[[:d:Q113549847|non-water flood]]'' | 2008-12-22 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|35.9147|-84.5122|display=inline}} | | [[Bild:Kingston-fossil-plant-tn2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q6413525|Q6413525]] |- | ''[[:d:Q6525388|The Flood on Dubravienka (1942)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1942-04-10 | | | [[Wittrussland]] | | | | | [[Bild:Mahilioŭ - flood 1942 - A. Bulaj 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q6525388|Q6525388]] |- | ''[[:d:Q6615697|list of deadliest floods]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q6615697|Q6615697]] |- | ''[[:d:Q6620512|list of flash floods]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q6620512|Q6620512]] |- | ''[[:d:Q6620524|list of flood myths]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q6620524|Q6620524]] |- | ''[[:d:Q6620527|list of floods in Pakistan]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q6620527|Q6620527]] |- | ''[[:d:Q6620528|list of floods in Sheffield]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q6620528|Q6620528]] |- | ''[[:d:Q6620530|list of floods]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q6620530|Q6620530]] |- | ''[[:d:Q6736365|Maine Flood of 1987]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1987-03 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q6736365|Q6736365]] |- | ''[[:d:Q6756771|March 2007 floods in Coastal Argentina]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007-03 | | | [[Argentinien]] | | | | | | [[:d:Q6756771|Q6756771]] |- | ''[[:d:Q6792495|Maumee Torrent]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 15th millennium BCE | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q6792495|Q6792495]] |- | ''[[:d:Q6879143|Mississippi Flood of 1973]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1973-03 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q6879143|Q6879143]] |- | ''[[:d:Q6931189|Muckle Spate]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1820-08 | | | ''[[:d:Q174193|Vereenigt Königriek von Grootbritannien un Irland]]'' | | | | | | [[:d:Q6931189|Q6931189]] |- | ''[[:d:Q7007237|New England Flood of May 2006]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2006 | | | | | | | | | [[:d:Q7007237|Q7007237]] |- | ''[[:d:Q7057992|Northeast U.S. flooding of October 2005]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q7057992|Q7057992]] |- | ''[[:d:Q7080887|Ohio River flood of 1937]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1937-01 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q7080887|Q7080887]] |- | ''[[:d:Q7085913|Category:Floods in Brazil]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7085913|Q7085913]] |- | ''[[:d:Q7085930|Category:Floods in Pakistan]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7085930|Q7085930]] |- | ''[[:d:Q7085939|Category:Floods in Tunisia]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7085939|Q7085939]] |- | ''[[:d:Q7199283|Pittsburgh flood of 1936]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1936-03-17 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q7199283|Q7199283]] |- | ''[[:d:Q7484605|Category:Floods by country]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7484605|Q7484605]] |- | ''[[:d:Q7487148|Shalan Town Flood of 2005]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005-06-10 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q7487148|Q7487148]] |- | ''[[:d:Q7567191|South England flood of February 1287]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1287-02 | | | ''[[:d:Q179876|Königriek England]]'' | | | | | | [[:d:Q7567191|Q7567191]] |- | ''[[:d:Q7800814|Tiddalik]]'' | | ''[[:d:Q134052|deluge myth]]''<br/>''[[:d:Q17486927|fictional frog or toad]]'' | | | | | | | | | | [[:d:Q7800814|Q7800814]] |- | ''[[:d:Q7863488|Category:Floods in Angola]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7863488|Q7863488]] |- | ''[[:d:Q7863497|Category:Floods in Belgium]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7863497|Q7863497]] |- | ''[[:d:Q7863513|Category:Floods in Denmark]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7863513|Q7863513]] |- | ''[[:d:Q7863519|Category:Floods in Kazakhstan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7863519|Q7863519]] |- | ''[[:d:Q7863531|Category:Floods in Norway]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q7863531|Q7863531]] |- | ''[[:d:Q8003319|Willamette Valley Flood of 1996]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1996 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Willamette River 1996 flood aerial.jpg|center|80px]] | [[:d:Q8003319|Q8003319]] |- | ''[[:d:Q8116776|Category:1872 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8116776|Q8116776]] |- | ''[[:d:Q8124386|Category:1903 floods]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8124386|Q8124386]] |- | ''[[:d:Q8146522|Category:1953 floods]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8146522|Q8146522]] |- | ''[[:d:Q8158285|Category:1972 floods]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8158285|Q8158285]] |- | ''[[:d:Q8312602|Category:Brisbane River floods]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8312602|Q8312602]] |- | ''[[:d:Q8461516|Category:Floods by century]]'' | Wikimedia-Kategorie | ''[[:d:Q30432511|Wikimedia meta category]]'' | | | | | | | | | | [[:d:Q8461516|Q8461516]] |- | ''[[:d:Q8461518|Category:Floods in Africa]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461518|Q8461518]] |- | ''[[:d:Q8461519|Category:Floods in Albania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461519|Q8461519]] |- | ''[[:d:Q8461520|Category:Floods in Argentina]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461520|Q8461520]] |- | ''[[:d:Q8461521|Category:Floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461521|Q8461521]] |- | ''[[:d:Q8461522|Category:Floods in Australia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461522|Q8461522]] |- | ''[[:d:Q8461523|Category:Floods in Austria]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461523|Q8461523]] |- | ''[[:d:Q8461525|Category:Floods in Benin]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461525|Q8461525]] |- | ''[[:d:Q8461526|Category:Floods in Bhutan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461526|Q8461526]] |- | ''[[:d:Q8461528|Category:Floods in Botswana]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461528|Q8461528]] |- | ''[[:d:Q8461530|Category:Floods in Bulgaria]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461530|Q8461530]] |- | ''[[:d:Q8461532|Category:Floods in Canada]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461532|Q8461532]] |- | ''[[:d:Q8461534|Category:Floods in China]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461534|Q8461534]] |- | ''[[:d:Q8461535|Category:Floods in Colombia]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461535|Q8461535]] |- | ''[[:d:Q8461536|Category:Floods in El Salvador]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461536|Q8461536]] |- | ''[[:d:Q8461537|Category:Floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461537|Q8461537]] |- | ''[[:d:Q8461538|Category:Floods in France]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461538|Q8461538]] |- | ''[[:d:Q8461539|Category:Floods in Germany]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461539|Q8461539]] |- | ''[[:d:Q8461540|Category:Floods in Hungary]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461540|Q8461540]] |- | ''[[:d:Q8461542|Category:Floods in Indonesia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461542|Q8461542]] |- | ''[[:d:Q8461547|Category:Floods in Italy]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461547|Q8461547]] |- | ''[[:d:Q8461548|Category:Floods in Japan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461548|Q8461548]] |- | ''[[:d:Q8461549|Category:Floods in Malaysia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461549|Q8461549]] |- | ''[[:d:Q8461550|Category:Floods in Mexico]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461550|Q8461550]] |- | ''[[:d:Q8461551|Category:Floods in Mozambique]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461551|Q8461551]] |- | ''[[:d:Q8461552|Category:Floods in Namibia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461552|Q8461552]] |- | ''[[:d:Q8461553|Category:Floods in Nepal]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461553|Q8461553]] |- | ''[[:d:Q8461556|Category:Floods in North Korea]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461556|Q8461556]] |- | ''[[:d:Q8461559|Category:Floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461559|Q8461559]] |- | ''[[:d:Q8461560|Category:Floods in Peru]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461560|Q8461560]] |- | ''[[:d:Q8461562|Category:Floods in Poland]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461562|Q8461562]] |- | ''[[:d:Q8461565|Category:Floods in Serbia]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461565|Q8461565]] |- | ''[[:d:Q8461566|Category:Floods in Singapore]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461566|Q8461566]] |- | ''[[:d:Q8461567|Category:Floods in Slovakia]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461567|Q8461567]] |- | ''[[:d:Q8461569|Category:Floods in Slovenia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:LjubljanaVic-poplavaSept2010.jpg|center|80px]] | [[:d:Q8461569|Q8461569]] |- | ''[[:d:Q8461570|Category:Floods in South Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461570|Q8461570]] |- | ''[[:d:Q8461572|Category:Floods in South Korea]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461572|Q8461572]] |- | ''[[:d:Q8461573|Category:Floods in Sri Lanka]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461573|Q8461573]] |- | ''[[:d:Q8461574|Category:Floods in Sudan]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461574|Q8461574]] |- | ''[[:d:Q8461576|Category:Floods in Switzerland]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461576|Q8461576]] |- | ''[[:d:Q8461578|Category:Floods in Vietnam]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461578|Q8461578]] |- | ''[[:d:Q8461579|Category:Floods in Zambia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461579|Q8461579]] |- | ''[[:d:Q8461580|Category:Floods in Zimbabwe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461580|Q8461580]] |- | ''[[:d:Q8461583|Category:Floods in the Netherlands]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461583|Q8461583]] |- | ''[[:d:Q8461584|Category:Floods in the United Kingdom]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461584|Q8461584]] |- | ''[[:d:Q8461585|Category:Floods in the United States]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8461585|Q8461585]] |- | ''[[:d:Q8818587|Category:Storm tides of the North Sea]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8818587|Q8818587]] |- | ''[[:d:Q8957001|Category:Danube floods]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q8957001|Q8957001]] |- | ''[[:d:Q9055101|Tous dam failure]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1982-10-20 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Pantanada de Tues de 1982.png|center|80px]] | [[:d:Q9055101|Q9055101]] |- | ''[[:d:Q9538750|Category:Floods in the Czech Republic]]'' | Kategorie op Wikipedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q9538750|Q9538750]] |- | ''[[:d:Q9587251|Category:Floods in Taiwan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:2001 臺北市納莉水災 September Flood in Taipei, TAIWAN - 07.jpg|center|80px]] | [[:d:Q9587251|Q9587251]] |- | ''[[:d:Q10272695|1967 floods and landslides in Caraguatatuba]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 1967-03-18 | | | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q10272695|Q10272695]] |- | ''[[:d:Q10310765|2013 Argentina floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-04-01 | | | [[Argentinien]] | | | | | | [[:d:Q10310765|Q10310765]] |- | ''[[:d:Q10436112|Sumerian creation myth]]'' | | ''[[:d:Q215304|creation myth]]''<br/>''[[:d:Q134052|deluge myth]]'' | | | | | | | | | | [[:d:Q10436112|Q10436112]] |- | ''[[:d:Q10728675|Flood in Göteborg in 2006]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2006-12-12 | | | | | | | | | [[:d:Q10728675|Q10728675]] |- | ''[[:d:Q10891897|87 flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1959-08-07 | | | [[Republiek China]] | | | | | [[Bild:八七水災01.JPG|center|80px]] | [[:d:Q10891897|Q10891897]] |- | ''[[:d:Q10893046|1966 Hong Kong floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q180382|cloud burst]]'' | 1966-06-12 | | | | | | | | [[Bild:June 12 floods (2).jpg|center|80px]] | [[:d:Q10893046|Q10893046]] |- | ''[[:d:Q11012848|La Plata flooding in 2013]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3839081|Desastre]]'' | 2013-04-02 | | | [[Argentinien]] | | | | | [[Bild:Inundación de 2013 en La Plata-16.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11012848|Q11012848]] |- | ''[[:d:Q11141442|1975 Banqiao Dam failure]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3839081|Desastre]]'' | 1975-08-08 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | {{Coord|32.9797|113.58693|display=inline}} | | [[Bild:Banqiao Dam Failure.svg|center|80px]] | [[:d:Q11141442|Q11141442]] |- | ''[[:d:Q11186966|2011 Myanmar floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Myanmar]] | | | | | | [[:d:Q11186966|Q11186966]] |- | ''[[:d:Q11188194|July 11 Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1995-07-11 | | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q11188194|Q11188194]] |- | ''[[:d:Q11188323|August 5 Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1986-08-05 | | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q11188323|Q11188323]] |- | ''[[:d:Q11188444|September 12 Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1976-09-12 | | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:Levee collapse of Nagara river.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11188444|Q11188444]] |- | ''[[:d:Q11457462|1742 Edo flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1742 | | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q11457462|Q11457462]] |- | ''[[:d:Q11462959|Odawara tsunami]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | | [[:d:Q11462959|Q11462959]] |- | ''[[:d:Q11482807|平成16年7月新潟・福島豪雨]]'' | | ''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2004-07-13 | | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q11482807|Q11482807]] |- | ''[[:d:Q11482808|平成16年7月福井豪雨]]'' | | ''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2004-07-18 | | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:福井豪雨.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11482808|Q11482808]] |- | ''[[:d:Q11495337|Inu no Mansui]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1742-08-30 | | | [[Japan]] | | ''[[:d:Q755126|Dog]]'' | | | [[Bild:Chikuma-river-FloodSign-obuse.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11495337|Q11495337]] |- | ''[[:d:Q11543350|Yokota Break]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q11543350|Q11543350]] |- | ''[[:d:Q11605044|1953 Wakayama flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1953-07 | | | [[Japan]] | ''[[:d:Q1053290|Kii Peninsula]]'' | | | | | [[:d:Q11605044|Q11605044]] |- | ''[[:d:Q11656935|1938 Great Hanshin Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1938-07 | | | ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | | | [[Bild:1938 Great Hanshin Flood damage at Sannomiya.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11656935|Q11656935]] |- | ''[[:d:Q11825923|2010 Toruń floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Polen]] | | | | | [[Bild:2010 flood in Toruń.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11825923|Q11825923]] |- | ''[[:d:Q11826060|1956 Murray River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1956 | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:River Murray in flood at Mannum in 1956.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11826060|Q11826060]] |- | ''[[:d:Q11900076|Valapato flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1899 | | | [[Finnland]] | | | | | | [[:d:Q11900076|Q11900076]] |- | ''[[:d:Q11925944|Floods in Girona]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q13418847|historical event]]'' | | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q11925944|Q11925944]] |- | ''[[:d:Q11945759|1962 Vallés floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1962-09-25 | | | [[Spanien]] | | | {{Coord|41.50638889|2.06972222|display=inline}} | | [[Bild:Opnieuw catastrofe in Catalonie, vrijwilligers uit het stadje Tarassa nemen maat, Bestanddeelnr 914-4915.jpg|center|80px]] | [[:d:Q11945759|Q11945759]] |- | ''[[:d:Q11969248|The flood in Eastern Norway 1995 (Vesleofsen)]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1995-06 | | | [[Norwegen]] | | | | | | [[:d:Q11969248|Q11969248]] |- | ''[[:d:Q11971620|Gauldalsraset]]'' | | ''[[:d:Q167903|landslide]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1345-09-14 | | | [[Norwegen]] | | | | | | [[:d:Q11971620|Q11971620]] |- | ''[[:d:Q12046580|Überschwemmung in Mähren (1970)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1970-06-09 | | | ''[[:d:Q33946|Czechoslovakia]]'' | | | | | | [[:d:Q12046580|Q12046580]] |- | ''[[:d:Q12053313|list of floods in the Czech Republic]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Tschechien]] | [[Tschechien]] | | | | | [[:d:Q12053313|Q12053313]] |- | ''[[:d:Q12141276|Повінь на Закарпатті 1998 року]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1998-11 | | | [[Ukraine]] | | | | | | [[:d:Q12141276|Q12141276]] |- | ''[[:d:Q12217993|Jeddah flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Saudi-Arabien]] | | | | | | [[:d:Q12217993|Q12217993]] |- | ''[[:d:Q12231702|فيضانات تونس 2009]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Tunesien]] | | | | | | [[:d:Q12231702|Q12231702]] |- | ''[[:d:Q12252427|1834ko Gipuzkoako uholdeak]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1834-06-30 | | | | | | | | | [[:d:Q12252427|Q12252427]] |- | ''[[:d:Q12252470|1953ko Gipuzkoako uholdeak]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1953-10-13 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q12252470|Q12252470]] |- | ''[[:d:Q12610632|Korean Flood of 1925]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1925 | | | | | | | | | [[:d:Q12610632|Q12610632]] |- | ''[[:d:Q13507070|2013 North India floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-06 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q13507070|Q13507070]] |- | ''[[:d:Q13765056|2013 China flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-07 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | [[Bild:2013 Flood in Sichuan.jpg|center|80px]] | [[:d:Q13765056|Q13765056]] |- | ''[[:d:Q14503653|2013 Afghanistan–Pakistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-08 | | | [[Afghanistan]]<br/>[[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q14503653|Q14503653]] |- | ''[[:d:Q14517906|wateroverlast 1998]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1998-09 | | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | | [[:d:Q14517906|Q14517906]] |- | ''[[:d:Q14915752|2013 Colorado floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-09-11 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:2013 colorado floods natl guard.jpg|center|80px]] | [[:d:Q14915752|Q14915752]] |- | ''[[:d:Q15044925|Modèle:Palette Inondations aux Pays-Bas]]'' | Wikimedia-Vörlaag | ''[[:d:Q11266439|Wikimedia-Vörlaag]]'' | | | | | | | | | | [[:d:Q15044925|Q15044925]] |- | ''[[:d:Q15215530|2013 Sardinia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q79602|cyclone]]'' | 2013-11-17 | | | [[Italien]] | | | {{Coord|40.0865|9.01978|display=inline}} | | | [[:d:Q15215530|Q15215530]] |- | ''[[:d:Q15257663|Category:Floods in Venezuela]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q15257663|Q15257663]] |- | ''[[:d:Q15275516|Humanitarian response to Typhoon Haiyan]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-11 | | | [[Philippinen]] | | | | | [[Bild:Philippine citizens gather around a U.S. Navy MH-60S Seahawk helicopter assigned to Helicopter Sea Combat Squadron (HSC) 12 as it delivers relief supplies Nov. 17, 2013, during Operation Damayan in Guiuan 131117-N-XN177-310.jpg|center|80px]] | [[:d:Q15275516|Q15275516]] |- | ''[[:d:Q15833333|The Magdalen flood of 1480]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1322005|natural phenomenon]]'' | 1480-07 | | | | | ''[[:d:Q63070|Mary Magdalene]]'' | | | | [[:d:Q15833333|Q15833333]] |- | ''[[:d:Q16000691|June 1947 Tasmanian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1947-06 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q16000691|Q16000691]] |- | ''[[:d:Q16000712|1958 Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1958-07 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q16000712|Q16000712]] |- | ''[[:d:Q16000884|March 2010 Queensland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-03 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q16000884|Q16000884]] |- | ''[[:d:Q16010603|flooding of the Tarn (1930)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1930 | | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q16010603|Q16010603]] |- | ''[[:d:Q16010610|Inondation de Vaison-la-Romaine en septembre 1992]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|44.2422|5.07242|display=inline}} | | [[Bild:Plaque de crue Vaison la Romaine.jpg|center|80px]] | [[:d:Q16010610|Q16010610]] |- | ''[[:d:Q16153525|1985 Election day floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1985-11 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q16153525|Q16153525]] |- | ''[[:d:Q16164938|Genoa 2010 flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-10-04 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q16164938|Q16164938]] |- | ''[[:d:Q16202932|2013 Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013 | | | [[Sudan]] | | | | | | [[:d:Q16202932|Q16202932]] |- | ''[[:d:Q16240016|1954 Yangtze River Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1954-09 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q16240016|Q16240016]] |- | ''[[:d:Q16347845|inondation de 1931 à Jēkabpils]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1931-04 | | | [[Lettland]] | | | | | | [[:d:Q16347845|Q16347845]] |- | ''[[:d:Q16489251|Aluvião na ilha da Madeira em 1803]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 1803-10-09 | | | | | | | | | [[:d:Q16489251|Q16489251]] |- | ''[[:d:Q16525671|The flood of Carrara]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2003-09-23 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q16525671|Q16525671]] |- | ''[[:d:Q16590707|powódź w Polsce]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2001-07 | | | [[Polen]] | | | | | | [[:d:Q16590707|Q16590707]] |- | ''[[:d:Q16816884|Category:Floods in Spain]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q16816884|Q16816884]] |- | ''[[:d:Q16840007|Great Musi Flood of 1908]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1908 | | | | | | | | [[Bild:Refugees walk across a bridge with the Afzal Darwaza in the background, during the Great Musi Flood of 1908, Hyderabad.jpg|center|80px]] | [[:d:Q16840007|Q16840007]] |- | ''[[:d:Q16969823|1826 Red River Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q16969823|Q16969823]] |- | ''[[:d:Q16983878|Heppner Flood of 1903]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1903-06-14 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q16983878|Q16983878]] |- | ''[[:d:Q17001626|2013 Southeast Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-08 | | | ''[[:d:Q11708|Southeast Asia]]'' | | | | | | [[:d:Q17001626|Q17001626]] |- | ''[[:d:Q17038761|Winter flooding of 2013–14 on the Somerset Levels]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2013-12 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q17038761|Q17038761]] |- | ''[[:d:Q17053956|Great flood of 99]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1924 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q17053956|Q17053956]] |- | ''[[:d:Q17124230|Lech flood in 1910]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q17124230|Q17124230]] |- | ''[[:d:Q17218227|1885 Yodo River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1885 | | | ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | | | [[Bild:1885 Osaka flood kawaraban.png|center|80px]] | [[:d:Q17218227|Q17218227]] |- | ''[[:d:Q17299970|2014 Bulgarian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014-06-19 | | | [[Bulgarien]]<br/>[[Rumänien]] | | | | | [[Bild:NIMH 24h Rainfall Bulgaria June19 2014.jpg|center|80px]] | [[:d:Q17299970|Q17299970]] |- | ''[[:d:Q17512427|2014 Likely flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014-08-04 | | | [[Kanada]] | | | {{Coord|52.5134|-121.596|display=inline}} | | | [[:d:Q17512427|Q17512427]] |- | ''[[:d:Q17625441|crue de la Somme en 2001]]'' | | ''[[:d:Q2369493|river overflow]]''<br/>''[[:d:Q1322005|natural phenomenon]]'' | 2001 | | | | | | {{Coord|50.1058|1.83405|display=inline}} | | | [[:d:Q17625441|Q17625441]] |- | ''[[:d:Q17625444|2013 Pyrenees floods at Bastan]]'' | | ''[[:d:Q2369493|river overflow]]'' | 2013-06-18 | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|42.8978|0.0658|display=inline}} | | | [[:d:Q17625444|Q17625444]] |- | ''[[:d:Q17634958|Floods in San Juan in 2014]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Argentinien]] | | | | | | [[:d:Q17634958|Q17634958]] |- | ''[[:d:Q17772815|The flood in the Sandvik watercourse]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1987 | | | [[Norwegen]] | | | | | | [[:d:Q17772815|Q17772815]] |- | ''[[:d:Q17774088|Deucalion's flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q63143903|episode in Greek mythology]]'' | | | | | | ''[[:d:Q207715|Deucalion]]'' | | | | [[:d:Q17774088|Q17774088]] |- | ''[[:d:Q18133785|Category:Floods in Ukraine]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q18133785|Q18133785]] |- | ''[[:d:Q18134018|Category:Floods in Uruguay]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q18134018|Q18134018]] |- | ''[[:d:Q18134019|Category:Floods in Croatia]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q18134019|Q18134019]] |- | ''[[:d:Q18138918|Category:Floods in Belarus]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q18138918|Q18138918]] |- | ''[[:d:Q18339554|1910 Kantō flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1910-08 | | | ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | | | [[Bild:Japanese typhoon-boats washed a mile inland at Tokyo.jpg|center|80px]] | [[:d:Q18339554|Q18339554]] |- | ''[[:d:Q18617203|Kategorie:Hochwasserereignis (Weser)]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q18617203|Q18617203]] |- | ''[[:d:Q18890054|2015 East Malaysian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015-01-17 | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q18890054|Q18890054]] |- | ''[[:d:Q18890069|2015 Southeast Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015 | | | [[Madagaskar]]<br/>[[Malawi]]<br/>[[Mosambik]] | | | | | | [[:d:Q18890069|Q18890069]] |- | ''[[:d:Q18991372|1966 Kaetsu flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1966-07-17 | | | [[Japan]] | | | | | | [[:d:Q18991372|Q18991372]] |- | ''[[:d:Q19361240|2007 Santa Fe flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2007 | | | [[Argentinien]] | | | | | | [[:d:Q19361240|Q19361240]] |- | ''[[:d:Q19390697|Storflaumen i 1860]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q19390697|Q19390697]] |- | ''[[:d:Q19478686|Kategorie:Hochwasserereignis (Elbe)]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q19478686|Q19478686]] |- | ''[[:d:Q19478687|Category:Oder floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q19478687|Q19478687]] |- | ''[[:d:Q19478689|Kategorie:Hochwasserereignis (Rhein)]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q19478689|Q19478689]] |- | ''[[:d:Q19595731|2014 Cameron Highlands mud floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014-11-05 | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q19595731|Q19595731]] |- | ''[[:d:Q19595733|2015 Tanzania flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015-03-04 | | | [[Tansania]] | | | | | | [[:d:Q19595733|Q19595733]] |- | ''[[:d:Q19646103|Early 2014 Sabah floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014-01-13 | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q19646103|Q19646103]] |- | ''[[:d:Q19963279|Isar flood 1899]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1899-09 | | | | | | | | | [[:d:Q19963279|Q19963279]] |- | ''[[:d:Q20051820|2015 Accra floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015 | | | [[Ghana]] | | | | | [[Bild:Flooding Accra 6.jpg|center|80px]] | [[:d:Q20051820|Q20051820]] |- | ''[[:d:Q20091966|Category:2015 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q20091966|Q20091966]] |- | ''[[:d:Q20102599|10 October 1994 flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1994-10-10 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Rierada de Cambrils 1994 (2).jpg|center|80px]] | [[:d:Q20102599|Q20102599]] |- | ''[[:d:Q20102600|Flood of November 1983]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1983-11-07 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q20102600|Q20102600]] |- | ''[[:d:Q20103232|1994 Cambrils flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q20103232|Q20103232]] |- | ''[[:d:Q20104429|1852 Mallorca flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1852-11 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q20104429|Q20104429]] |- | ''[[:d:Q20468830|Наводнение в Сочи (2015)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015 | | | [[Russland]] | | | | | | [[:d:Q20468830|Q20468830]] |- | ''[[:d:Q20497143|Наводнение на село Бисер]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-02-06 | | | [[Bulgarien]] | | | | | | [[:d:Q20497143|Q20497143]] |- | ''[[:d:Q20521910|1901 floods in Slovenia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1901-11-16 | | | [[Slowenien]] | | | | | | [[:d:Q20521910|Q20521910]] |- | ''[[:d:Q20614722|Laingsburg flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1981-01-25 | | | [[Süüdafrika]] | | | | | | [[:d:Q20614722|Q20614722]] |- | ''[[:d:Q20747289|2015 Myanmar Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Myanmar]] | | | | | | [[:d:Q20747289|Q20747289]] |- | ''[[:d:Q20750515|Category:Floods in Tanzania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q20750515|Q20750515]] |- | ''[[:d:Q20750519|Category:Floods in Malawi]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q20750519|Q20750519]] |- | ''[[:d:Q20750520|Category:Floods in Madagascar]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q20750520|Q20750520]] |- | ''[[:d:Q20750521|Category:Floods in Chile]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q20750521|Q20750521]] |- | ''[[:d:Q20798740|Category:Floods in Moldova]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q20798740|Q20798740]] |- | ''[[:d:Q20816219|1966 Flood in Venice]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1966-11-04 | | | [[Italien]] | | | | | [[Bild:Alluvione di Venezia del 1966.jpg|center|80px]] | [[:d:Q20816219|Q20816219]] |- | ''[[:d:Q20971020|Crue de Châlons-en-Champagne en 1944]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|49.04916667|4.12055556|display=inline}} | | | [[:d:Q20971020|Q20971020]] |- | ''[[:d:Q20990917|2015 Argentina floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Argentinien]] | | | | | [[Bild:NOAA - Precipitación acumulada Agosto 2015, Argentina.gif|center|80px]] | [[:d:Q20990917|Q20990917]] |- | ''[[:d:Q21012056|2015 Utah floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q21012056|Q21012056]] |- | ''[[:d:Q21012142|North Saskatchewan River flood of 1915]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q21012142|Q21012142]] |- | ''[[:d:Q21012185|The 1867 Flood of Chattanooga]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q21012185|Q21012185]] |- | ''[[:d:Q21192569|Alps flood 2000]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Italien]]<br/>[[Swiez]] | | | | | | [[:d:Q21192569|Q21192569]] |- | ''[[:d:Q21525855|2014 floods in Serbia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Serbien]] | | | | | | [[:d:Q21525855|Q21525855]] |- | ''[[:d:Q21573174|Murray River floods in 1956]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1956 | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:River Murray in flood at Mannum in 1956.jpg|center|80px]] | [[:d:Q21573174|Q21573174]] |- | ''[[:d:Q21573175|Flood of Mexico City in 1629]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1629 | | | [[Mexiko]] | | | | | | [[:d:Q21573175|Q21573175]] |- | ''[[:d:Q21999812|2015–16 Great Britain and Ireland floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]]<br/>[[Irland]] | | | | | [[Bild:Generic UK flood image.jpg|center|80px]] | [[:d:Q21999812|Q21999812]] |- | ''[[:d:Q22023012|Johnstown flood of 1936]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q22023012|Q22023012]] |- | ''[[:d:Q22023013|Johnstown flood of 1977]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|40.34027778|-78.77083333|display=inline}} | | | [[:d:Q22023013|Q22023013]] |- | ''[[:d:Q22093732|1965 Philmont Scout Ranch flash flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q22093732|Q22093732]] |- | ''[[:d:Q22343624|1896 Brisbane flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q22343624|Q22343624]] |- | ''[[:d:Q22689077|Iraq floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q22689077|Q22689077]] |- | ''[[:d:Q23013419|2015 Philmont Scout Ranch flash flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2015-06-27 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|36.45416667|-104.95583333|display=inline}} | | [[Bild:PhilmontFlood2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q23013419|Q23013419]] |- | ''[[:d:Q23020044|Kopuawhara flash flood of 1938]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 1938-02-19 | | | [[Niegseeland]] | | | {{Coord|-38.965|177.86194444444445|display=inline}} | | | [[:d:Q23020044|Q23020044]] |- | ''[[:d:Q23716146|2016 Khyber Pakhtunkhwa flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q23716146|Q23716146]] |- | ''[[:d:Q23949141|Donauhochwasser 1862]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1862-02 | | | [[Düütschland]]<br/>[[Öösterriek]] | | | | | | [[:d:Q23949141|Q23949141]] |- | ''[[:d:Q24191621|2015 Ghost Ranch flash flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2015-07-07 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q24191621|Q24191621]] |- | ''[[:d:Q24284056|2016 Oklahoma floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q24284056|Q24284056]] |- | ''[[:d:Q24888871|Category:Floods in Scotland]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q24888871|Q24888871]] |- | ''[[:d:Q24908239|2016 Ethiopia flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Äthiopien]] | | | | | | [[:d:Q24908239|Q24908239]] |- | ''[[:d:Q24908322|2016 Malaysian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2016-02 | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q24908322|Q24908322]] |- | ''[[:d:Q25243959|Category:Floods in Ethiopia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q25243959|Q25243959]] |- | ''[[:d:Q25337291|Category:1908 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q25337291|Q25337291]] |- | ''[[:d:Q25338055|Category:1844 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q25338055|Q25338055]] |- | ''[[:d:Q25425180|1934 Tabriz flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1934-08-09 | | | [[Iran]] | | | | | [[Bild:سیل ۱۳۱۳ تبریز، خیابان پهلوی.jpg|center|80px]] | [[:d:Q25425180|Q25425180]] |- | ''[[:d:Q25452161|فيضانات الرياض في نوفمبر 2013]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Saudi-Arabien]] | | | | | | [[:d:Q25452161|Q25452161]] |- | ''[[:d:Q25766989|Category:Floods in Sweden]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q25766989|Q25766989]] |- | ''[[:d:Q26036652|2016 Xingtai Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q26036652|Q26036652]] |- | ''[[:d:Q26215574|2016 Assam floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q26215574|Q26215574]] |- | ''[[:d:Q26234218|2016 Macedonian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2016-08-06 | | | [[Noordmakedonien]] | | | | | | [[:d:Q26234218|Q26234218]] |- | ''[[:d:Q26270260|2016 Louisiana floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q26270260|Q26270260]] |- | ''[[:d:Q26706273|Category:Floods in North Macedonia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q26706273|Q26706273]] |- | ''[[:d:Q26877623|Fronleichnamsflut]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1984-06-21 | | | [[Düütschland]] | | | {{Coord|49.558097|9.520383|display=inline}} | [[Bild:Karte Main-Tauber-Kreis Fronleichnamsflut 1984 im Bereich der Gemeinden Königheim, Tauberbischofsheim, Boxberg und Lauda-Königshofen.png|center|80px]] | [[Bild:Fronleichnamsflut 1984, Hochwasserstand Hinweisschild neben dem Ölbach in Dittwar - 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q26877623|Q26877623]] |- | ''[[:d:Q26885259|2016 North Korean floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Noordkorea]] | | | | | | [[:d:Q26885259|Q26885259]] |- | ''[[:d:Q27629700|2016 Maryland flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Governor Hogan Tours Old Ellicott City (28313724664).jpg|center|80px]] | [[:d:Q27629700|Q27629700]] |- | ''[[:d:Q27630344|2016 Vietnam floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Vietnam]] | | | | | | [[:d:Q27630344|Q27630344]] |- | ''[[:d:Q27700500|Rovina del Goglio]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1666-11-01 | | | | | | {{Coord|45.9708541|9.916648|display=inline}} | | [[Bild:Registro dei morti - 1666 - Gromo.jpg|center|80px]] | [[:d:Q27700500|Q27700500]] |- | ''[[:d:Q27961030|Alluvione di Benevento del 15 ottobre 2015]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015-10-15 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q27961030|Q27961030]] |- | ''[[:d:Q28162751|2016 Egypt flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Ägypten]] | | | | | | [[:d:Q28162751|Q28162751]] |- | ''[[:d:Q28401064|Category:2017 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q28401064|Q28401064]] |- | ''[[:d:Q28405074|2016 Johannesburg flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2016-11-09 | | | [[Süüdafrika]] | | | | | | [[:d:Q28405074|Q28405074]] |- | ''[[:d:Q28407683|Louth flood of 1920]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | [[Bild:River Lud at Louth (geograph 2817700).jpg|center|80px]] | [[:d:Q28407683|Q28407683]] |- | ''[[:d:Q28427619|Category:Floods in Niger]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q28427619|Q28427619]] |- | ''[[:d:Q28450863|2017 Visayas and Mindanao floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Philippinen]] | | | | | | [[:d:Q28450863|Q28450863]] |- | ''[[:d:Q28451020|Chew Stoke flood of 1968]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1968-07-10 | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | [[Bild:Close-up of the memorial to the flood, Woollard - geograph.org.uk - 482605.jpg|center|80px]] | [[:d:Q28451020|Q28451020]] |- | ''[[:d:Q28457139|2017 Southern Thailand floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2016-12 | | | [[Thailand]] | | | | | | [[:d:Q28457139|Q28457139]] |- | ''[[:d:Q28670524|Alluvione del Piemonte del 2016]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2016-11-21 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q28670524|Q28670524]] |- | ''[[:d:Q28676213|powódź w Polsce]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 988 | | | | | | | | | [[:d:Q28676213|Q28676213]] |- | ''[[:d:Q28868549|2017 California floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:Flood under the Old Route 49 bridge crossing over the South Yuba River in Nevada City, California.jpg|center|80px]] | [[:d:Q28868549|Q28868549]] |- | ''[[:d:Q28912937|2015 Kashechewan Flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2015 | | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q28912937|Q28912937]] |- | ''[[:d:Q28912949|2014 Northern Ontario flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2014 | | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q28912949|Q28912949]] |- | ''[[:d:Q29406204|2017 Northwest Iran floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-04-14 | | | [[Iran]] | | | | | [[Bild:2017 Iran's North West floods 2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q29406204|Q29406204]] |- | ''[[:d:Q30543977|Category:Floods in Portugal]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30543977|Q30543977]] |- | ''[[:d:Q30644635|2000 India-Bangladesh floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2000 | | | [[Indien]]<br/>[[Bangladesch]] | | | | | | [[:d:Q30644635|Q30644635]] |- | ''[[:d:Q30700199|Category:2010s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700199|Q30700199]] |- | ''[[:d:Q30700200|Category:2000s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700200|Q30700200]] |- | ''[[:d:Q30700916|Category:1990s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700916|Q30700916]] |- | ''[[:d:Q30700918|Category:1980s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700918|Q30700918]] |- | ''[[:d:Q30700919|Category:1970s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700919|Q30700919]] |- | ''[[:d:Q30700921|Category:1960s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700921|Q30700921]] |- | ''[[:d:Q30700923|Category:1950s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700923|Q30700923]] |- | ''[[:d:Q30700925|Category:1940s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700925|Q30700925]] |- | ''[[:d:Q30700926|Category:1920s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700926|Q30700926]] |- | ''[[:d:Q30700927|Category:1930s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700927|Q30700927]] |- | ''[[:d:Q30700929|Category:1910s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700929|Q30700929]] |- | ''[[:d:Q30700931|Category:1900s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700931|Q30700931]] |- | ''[[:d:Q30700933|Category:1890s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700933|Q30700933]] |- | ''[[:d:Q30700934|Category:1880s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700934|Q30700934]] |- | ''[[:d:Q30700936|Category:1870s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700936|Q30700936]] |- | ''[[:d:Q30700937|Category:1860s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700937|Q30700937]] |- | ''[[:d:Q30700939|Category:1850s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700939|Q30700939]] |- | ''[[:d:Q30700942|Category:1840s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700942|Q30700942]] |- | ''[[:d:Q30700945|Category:1820s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30700945|Q30700945]] |- | ''[[:d:Q30806708|Category:Floods in Iran]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q30806708|Q30806708]] |- | ''[[:d:Q30905362|Delia II Mine Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1550225|mining accident]]'' | 2017-06-09 | | | [[Chile]] | | | | | | [[:d:Q30905362|Q30905362]] |- | ''[[:d:Q33405105|2017 Gujarat flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-07-31 | | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:2017 Gujarat Flood Rescue by Indian Air Force 10.jpg|center|80px]] | [[:d:Q33405105|Q33405105]] |- | ''[[:d:Q37725207|2017 Bihar Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q37725207|Q37725207]] |- | ''[[:d:Q38276364|2017 Northern Kyushu Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q11252966|water-related disaster]]'' | 2017-07-05 | | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:Hakimasue Asakura City 20170707.png|center|80px]] | [[:d:Q38276364|Q38276364]] |- | ''[[:d:Q38584014|2017 Mumbai flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q38584014|Q38584014]] |- | ''[[:d:Q38584016|2017 West Bengal floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-07 | | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:LAND01 2017-07-27 0755Z.jpg|center|80px]] | [[:d:Q38584016|Q38584016]] |- | ''[[:d:Q41603851|2017 Benue State flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-09 | | | [[Nigeria]] | | | {{Coord|7.3369|8.7404|display=inline}} | | [[Bild:Entrance view of Benue State University Teaching Hospital.jpg|center|80px]] | [[:d:Q41603851|Q41603851]] |- | ''[[:d:Q41729204|1997 flood in Wrocław]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1997-07-12 | | | [[Polen]] | | | {{Coord|51.11|17.022222|display=inline}} | | [[Bild:Powódź 1997 Wrocław 006.jpg|center|80px]] | [[:d:Q41729204|Q41729204]] |- | ''[[:d:Q41862152|Powódź tysiąclecia w Opolu]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1997-07 | | 1997-07-16 | [[Polen]] | | | | | | [[:d:Q41862152|Q41862152]] |- | ''[[:d:Q42408449|Storm Herwart]]'' | | ''[[:d:Q148942|Orkaan in Europa]]''<br/>''[[:d:Q15849531|Sturmtief]]''<br/>[[Stormfloot]] | 2017-10-29 | | | [[Däänmark]]<br/>[[Düütschland]]<br/>[[Polen]]<br/>[[Tschechien]]<br/>[[Öösterriek]] | | | | [[Bild:Ingolfkarte.gif|center|80px]] | [[Bild:2017-10-29 Europa mit Sturmtief Herwart MODIS Terra True Color 1000m.jpg|center|80px]] | [[:d:Q42408449|Q42408449]] |- | ''[[:d:Q43668035|Mexico Flood of 1446]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1446 | | | [[Mexiko]] | | | | | | [[:d:Q43668035|Q43668035]] |- | ''[[:d:Q43849422|Medicane Euredike]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q81054|storm]]'' | 2017-11-15 | | | [[Grekenland]] | | | | | [[Bild:Numa 16 November 2017.jpg|center|80px]] | [[:d:Q43849422|Q43849422]] |- | ''[[:d:Q45046253|Category:2017 South Asian floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q45046253|Q45046253]] |- | ''[[:d:Q47087105|2013 Pyrenees floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q47087105|Q47087105]] |- | ''[[:d:Q48729533|Brahmaputra Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q48729533|Q48729533]] |- | ''[[:d:Q48747828|1953 South Yamashiro floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1953-08-15 | | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:Okawara Station water damage.jpg|center|80px]] | [[:d:Q48747828|Q48747828]] |- | ''[[:d:Q48814310|January 2018 Western United States floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q48814310|Q48814310]] |- | ''[[:d:Q48837152|Piedmont flood of 2008]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q48837152|Q48837152]] |- | ''[[:d:Q48843420|powódź w Gdańsku]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1829-04 | | | ''[[:d:Q27306|Königriek Prüßen]]'' | | | | | | [[:d:Q48843420|Q48843420]] |- | ''[[:d:Q49098535|1649 - The Olsmässo River flood in Östergötland]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q49098535|Q49098535]] |- | ''[[:d:Q49780624|Category:Floods in Nigeria]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q49780624|Q49780624]] |- | ''[[:d:Q51885970|فيضانات باب الواد]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q51885970|Q51885970]] |- | ''[[:d:Q52233187|Tzafit River disaster]]'' | | ''[[:d:Q3839081|Desastre]]''<br/>''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2018-04-26 | | | [[Israel]] | | | {{Coord|30.985556|35.263056|display=inline}} | | | [[:d:Q52233187|Q52233187]] |- | ''[[:d:Q55389199|2018 Broome flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q55389199|Q55389199]] |- | ''[[:d:Q55391145|2018 East Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-03 | | | | | | | | | [[:d:Q55391145|Q55391145]] |- | ''[[:d:Q55391336|2018 Maryland flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-05-27 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q55391336|Q55391336]] |- | ''[[:d:Q55602467|2018 Vietnam Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-06-23 | | | [[Vietnam]] | | | | | | [[:d:Q55602467|Q55602467]] |- | ''[[:d:Q55702082|Ləzə sürüşməsi-sel axını (Qusar, 1993)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1993-09-08 | | | [[Aserbaidschan]] | | | | | | [[:d:Q55702082|Q55702082]] |- | ''[[:d:Q55831818|The flood of Acireale and Giarre]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1995-03-13 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q55831818|Q55831818]] |- | ''[[:d:Q56273161|late August 2018 Taiwan flood]]'' | | ''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-08 | | | [[Republiek China]] | | | | | | [[:d:Q56273161|Q56273161]] |- | ''[[:d:Q56276030|1851–1855 Yellow River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q56276030|Q56276030]] |- | ''[[:d:Q57232399|2018 Mallorca floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-10-09 | | | [[Spanien]] | | | {{Coord|39.6433|3.3397|display=inline}} | | | [[:d:Q57232399|Q57232399]] |- | ''[[:d:Q57252796|inondation de Bukalasi, dans le district de Bududa, Ouganda]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018 | | | [[Uganda]] | | | | | | [[:d:Q57252796|Q57252796]] |- | ''[[:d:Q57758371|حادث سيول البحر الميت 2018]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2018-10-25 | | | [[Jordanien]] | | | | | | [[:d:Q57758371|Q57758371]] |- | ''[[:d:Q58209139|October 2018 flood in Aude département]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-10-15 | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|43.2092|2.4405|display=inline}} | | | [[:d:Q58209139|Q58209139]] |- | ''[[:d:Q60321082|فيضانات نابل 2018]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Tunesien]] | | | | | | [[:d:Q60321082|Q60321082]] |- | ''[[:d:Q60572447|فيضان قسنطينة 2018]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Algerien]] | | | | | | [[:d:Q60572447|Q60572447]] |- | ''[[:d:Q60576362|سيول ضبعة ومليح]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q60576362|Q60576362]] |- | ''[[:d:Q60630897|Pepsi Fruit Juice Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1309431|structural failure]]''<br/>''[[:d:Q113549847|non-water flood]]'' | 2017-04-25 | | | [[Russland]] | | | {{Coord|53.01203|39.15004|display=inline}} | | | [[:d:Q60630897|Q60630897]] |- | ''[[:d:Q60740710|Bishan tunnel flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-10-08 | | | [[Singapur]] | | | | | | [[:d:Q60740710|Q60740710]] |- | ''[[:d:Q60749649|2018 Trinidad and Tobago floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-10-19 | | | [[Trinidad un Tobago]] | | | | | | [[:d:Q60749649|Q60749649]] |- | ''[[:d:Q60754050|2018 Vietnam floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-06-23 | | | [[Vietnam]] | | | | | | [[:d:Q60754050|Q60754050]] |- | ''[[:d:Q60765437|2018 Northern Province floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-12-22 | | | [[Sri Lanka]] | | | | | | [[:d:Q60765437|Q60765437]] |- | ''[[:d:Q60785344|2018 North Korean floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018-08-28 | | | [[Noordkorea]] | | | | | | [[:d:Q60785344|Q60785344]] |- | ''[[:d:Q61040405|2019 South Sulawesi floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-01-22 | | | [[Indonesien]] | | | | | [[Bild:South Sulawesi in Indonesia.svg|center|80px]] | [[:d:Q61040405|Q61040405]] |- | ''[[:d:Q61069184|1430eko Zangozako uholdea]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1430 | | | ''[[:d:Q200262|Kingdom of Navarre]]'' | | | | | | [[:d:Q61069184|Q61069184]] |- | ''[[:d:Q61465969|Заливане на Згориград и Враца от Плакалница (1966)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3193890|environmental disaster]]'' | 1966-05-01 | | | [[Bulgarien]] | | | {{Coord|43.1453367|23.5076523|display=inline}} | | | [[:d:Q61465969|Q61465969]] |- | ''[[:d:Q61861252|2010 Tenerife flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-02-01 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q61861252|Q61861252]] |- | ''[[:d:Q62087995|2019 Jayapura flood and landslide]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2019-03-16 | | | [[Indonesien]] | | | | | [[Bild:New guinea named.PNG|center|80px]] | [[:d:Q62087995|Q62087995]] |- | ''[[:d:Q62268192|2019 Mazandaran & Golestan flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-03 | | | [[Iran]] | | | | | [[Bild:سیل استان گلستان.jpg|center|80px]] | [[:d:Q62268192|Q62268192]] |- | ''[[:d:Q62457110|2019 Shiraz flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-03 | | | [[Iran]] | | | | | [[Bild:2019 Shiraz Floods 1.jpg|center|80px]] | [[:d:Q62457110|Q62457110]] |- | ''[[:d:Q62521190|2019 Iran Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-03 | | | [[Iran]] | | | | | [[Bild:مناطق سیل زده استان گلستان.jpg|center|80px]] | [[:d:Q62521190|Q62521190]] |- | ''[[:d:Q62739993|Згориградска катастрофа]]'' | | ''[[:d:Q68800046|industrial disaster]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1966-05-01 | | | [[Bulgarien]] | | | {{Coord|43.165483|23.504734|display=inline}} | | [[Bild:Vraca and Sgorigrad.jpg|center|80px]] | [[:d:Q62739993|Q62739993]] |- | ''[[:d:Q63524177|The 2011 flood in the Marche and Romagna]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2011-03-01 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q63524177|Q63524177]] |- | ''[[:d:Q65041394|Flooding of the Pearl River]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q65041394|Q65041394]] |- | ''[[:d:Q65042779|2019 Arkansas River floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-05 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q65042779|Q65042779]] |- | ''[[:d:Q65045042|June 2019 Southern and Southeastern U.S. flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-06 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q65045042|Q65045042]] |- | ''[[:d:Q65056829|2019 Pakistan floods and storms]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-02 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q65056829|Q65056829]] |- | ''[[:d:Q65252374|אסון נחל דרגה]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 1975-09-30 | | | [[Israel]] | | | | | | [[:d:Q65252374|Q65252374]] |- | ''[[:d:Q65746631|Category:2001 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q65746631|Q65746631]] |- | ''[[:d:Q66124103|2019 Vadodara flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q66124103|Q66124103]] |- | ''[[:d:Q66735825|2019 Karnataka floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-08-01 | | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:IN-KA.svg|center|80px]] | [[:d:Q66735825|Q66735825]] |- | ''[[:d:Q66761981|Dublin whiskey fire]]'' | | ''[[:d:Q168983|conflagration]]''<br/>''[[:d:Q113549847|non-water flood]]'' | 1875-06-18 | | | | | | {{Coord|53.338|-6.279|display=inline}} | | [[Bild:Dublin Whiskey Fire 1875.png|center|80px]] | [[:d:Q66761981|Q66761981]] |- | ''[[:d:Q66816488|2019 Nepal floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019 | | | [[Nepal]] | | | | | | [[:d:Q66816488|Q66816488]] |- | ''[[:d:Q66817597|2019 Vietnam floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-05-29 | | | [[Vietnam]] | | | | | | [[:d:Q66817597|Q66817597]] |- | ''[[:d:Q66821154|2019 Indian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-08 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q66821154|Q66821154]] |- | ''[[:d:Q68494209|Jánská povodeň]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1889-05-16 | | | [[Öösterriek-Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q68494209|Q68494209]] |- | ''[[:d:Q69300549|2019 Pune flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | | | | {{Coord|18.52489167|73.72287778|display=inline}} | | | [[:d:Q69300549|Q69300549]] |- | ''[[:d:Q79412401|Category:1871 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412401|Q79412401]] |- | ''[[:d:Q79412412|Category:1874 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412412|Q79412412]] |- | ''[[:d:Q79412501|Category:1891 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412501|Q79412501]] |- | ''[[:d:Q79412512|Category:1895 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412512|Q79412512]] |- | ''[[:d:Q79412540|Category:1899 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412540|Q79412540]] |- | ''[[:d:Q79412603|Category:1907 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412603|Q79412603]] |- | ''[[:d:Q79412644|Category:1919 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q79412644|Q79412644]] |- | ''[[:d:Q80630429|2020 Jakarta floods]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2020-01-01 | | | [[Indonesien]] | | | | | | [[:d:Q80630429|Q80630429]] |- | ''[[:d:Q83404079|povodně ve Včelničce 1949]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1949 | | | ''[[:d:Q33946|Czechoslovakia]]'' | | | | | | [[:d:Q83404079|Q83404079]] |- | ''[[:d:Q83404414|povodeň na Chotýšance 17. června 1906]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1906-06-17 | | | [[Öösterriek-Ungarn]] | | | | | | [[:d:Q83404414|Q83404414]] |- | ''[[:d:Q84074208|Flood on the Vltava and Elbe rivers (1940)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1940 | | | ''[[:d:Q152750|Protectorate of Bohemia and Moravia]]'' | | | | | | [[:d:Q84074208|Q84074208]] |- | ''[[:d:Q84749892|Category:2020 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q84749892|Q84749892]] |- | ''[[:d:Q84940875|Category:2020s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q84940875|Q84940875]] |- | ''[[:d:Q85844963|1935 Yangtze flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q85844963|Q85844963]] |- | ''[[:d:Q85879120|1786 Tenmei flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1786 | | | [[Japan]] | ''[[:d:Q50903480|Tone river basin]]'' | | | | | [[:d:Q85879120|Q85879120]] |- | ''[[:d:Q86661113|Inondation de Nîmes du 3 octobre 1988]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3589192|Épisode méditerranéen]]'' | 1988-10-03 | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|43.83777778|4.36083333|display=inline}} | | | [[:d:Q86661113|Q86661113]] |- | ''[[:d:Q86753517|Southeast Kentucky floods of 2020]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q86753517|Q86753517]] |- | ''[[:d:Q87822807|Flood in Dili]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | 2020 | | | [[Oosttimor]] | | | | | | [[:d:Q87822807|Q87822807]] |- | ''[[:d:Q89029761|Turbión del Río Piraí de 1983]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1983-03-18 | | | [[Bolivien]] | | | | | | [[:d:Q89029761|Q89029761]] |- | ''[[:d:Q92803835|2018 Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2018 | | | [[Sudan]] | | | | | | [[:d:Q92803835|Q92803835]] |- | ''[[:d:Q94346158|Povodeň na Moravě r. 1985]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1985-05 | | | ''[[:d:Q33946|Czechoslovakia]]'' | | | | | | [[:d:Q94346158|Q94346158]] |- | ''[[:d:Q95630452|Februarhochwasser 1946 in Herford]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1946 | | | [[Düütschland]] | | | | | | [[:d:Q95630452|Q95630452]] |- | ''[[:d:Q96369076|2006 Surat flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q96369076|Q96369076]] |- | ''[[:d:Q96369780|2019 Yorkshire Dales flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q96369780|Q96369780]] |- | ''[[:d:Q97165917|2020 Yangtze Flood No.1]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q97165917|Q97165917]] |- | ''[[:d:Q97432285|Category:Floods in Djibouti]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q97432285|Q97432285]] |- | ''[[:d:Q97500602|Alluvione di Palermo del 15 luglio 2020]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020-07-15 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q97500602|Q97500602]] |- | ''[[:d:Q97515199|2020 Fort Payne flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:2020 Fort Payne Flood 03.jpg|center|80px]] | [[:d:Q97515199|Q97515199]] |- | ''[[:d:Q97602821|1870 Yangtze Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1870-07 | | | | | | | | | [[:d:Q97602821|Q97602821]] |- | ''[[:d:Q97602833|2020 Yangtze Flood No.2]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q97602833|Q97602833]] |- | ''[[:d:Q98834029|2020 Evia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020-08-09 | | | [[Grekenland]] | | | | | | [[:d:Q98834029|Q98834029]] |- | ''[[:d:Q98929935|2020 Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Sudan]] | | | | | | [[:d:Q98929935|Q98929935]] |- | ''[[:d:Q100293305|2020 Vietnamese floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Vietnam]] | | | | | [[Bild:Lũ lụt Huế 2020.jpg|center|80px]] | [[:d:Q100293305|Q100293305]] |- | ''[[:d:Q101569184|2020 southeastern Mexico floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020-10 | | | [[Mexiko]] | | | | | [[Bild:Uxpanapa Veracruz vacas paisajes parroquia San Marcos 2020 (2).jpg|center|80px]] | [[:d:Q101569184|Q101569184]] |- | ''[[:d:Q101627669|St Vincent's Flood]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | | [[:d:Q101627669|Q101627669]] |- | ''[[:d:Q102001946|Category:Flooded buildings in Taiwan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:Typhoon Fanapi MG 3769 (5010080052).jpg|center|80px]] | [[:d:Q102001946|Q102001946]] |- | ''[[:d:Q102003875|Category:Flood monuments in Taiwan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:Fazih River 87 Flood Memorial.JPG|center|80px]] | [[:d:Q102003875|Q102003875]] |- | ''[[:d:Q102003879|Category:Flooded roads in Taiwan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:Jiankang Road, Taipei City 20010917.jpg|center|80px]] | [[:d:Q102003879|Q102003879]] |- | ''[[:d:Q103821287|New Year's Flood of 1855]]'' | | [[Stormfloot]] | 1855 | | | | | | | | | [[:d:Q103821287|Q103821287]] |- | ''[[:d:Q104764792|2020–21 Malaysian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020<br/>2021 | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q104764792|Q104764792]] |- | ''[[:d:Q105037891|The Saar flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1947 | | | [[Düütschland]] | | | | | | [[:d:Q105037891|Q105037891]] |- | ''[[:d:Q105105866|Giétro debacle]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q3612702|outburst flood]]''<br/>''[[:d:Q1313696|river ice break-up]]'' | 1818-06-16 | | | [[Swiez]] | | | {{Coord|45.99560259770811|7.350876782098263|display=inline}} | | | [[:d:Q105105866|Q105105866]] |- | ''[[:d:Q105240401|Category:Floods in Somalia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q105240401|Q105240401]] |- | ''[[:d:Q105243563|Category:Floods in the Democratic Republic of the Congo]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q105243563|Q105243563]] |- | ''[[:d:Q105330504|Category:Floods in Uganda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q105330504|Q105330504]] |- | ''[[:d:Q105358710|2021 Uttarakhand glacial outburst flood]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-02-07 | | | [[Indien]] | | | {{Coord|30.425|79.935|display=inline}} | | [[Bild:PIB053 Uttarakhand avalanche rescue operation 2021.jpg|center|80px]] | [[:d:Q105358710|Q105358710]] |- | ''[[:d:Q105406163|Category:2021 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q105406163|Q105406163]] |- | ''[[:d:Q105428751|Category:Floods in Rwanda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q105428751|Q105428751]] |- | ''[[:d:Q105713991|2019 Francolí flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-10-22 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Foto. Vista aèria del pont Vell de Montblanc i el seu entorn després de les riuades del mes d'octubre de 2019. (27-09-2024).jpg|center|80px]] | [[:d:Q105713991|Q105713991]] |- | ''[[:d:Q105834357|Great Flood of 1771]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q105834357|Q105834357]] |- | ''[[:d:Q105846629|Hawkesbury River flood 1867]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1867 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q105846629|Q105846629]] |- | ''[[:d:Q106129048|The Loire flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q1322005|natural phenomenon]]'' | 1907 | | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q106129048|Q106129048]] |- | ''[[:d:Q106365455|2021 floods in Indonesia and East Timor]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-03 | | | [[Oosttimor]]<br/>[[Indonesien]] | | | | | | [[:d:Q106365455|Q106365455]] |- | ''[[:d:Q106510596|Flood in Saint Petersburg, 1924]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1924-09-23 | | | [[Sowjetunion]] | | | | | | [[:d:Q106510596|Q106510596]] |- | ''[[:d:Q106611659|2020 Zagreb flash flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Kroatien]] | | | | | | [[:d:Q106611659|Q106611659]] |- | ''[[:d:Q107122084|1863 Vic flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1863-10 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:1863-12-06, El Museo Universal, Desastres de Vich, Vista tomada desde las Tenerías.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107122084|Q107122084]] |- | ''[[:d:Q107441801|Flood in the city of São Paulo in 1929]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | | | | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q107441801|Q107441801]] |- | ''[[:d:Q107525050|2021 Melamchi flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-06 | | | [[Nepal]] | | | | | | [[:d:Q107525050|Q107525050]] |- | ''[[:d:Q107538995|2021 German floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021 | | | [[Düütschland]] | | | | | | [[:d:Q107538995|Q107538995]] |- | ''[[:d:Q107558002|Hochwasser der Ahr am 13. Juni 1910]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1910-06-13 | | | | | | | | [[Bild:Adenau Hochwasser Juni 1910.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107558002|Q107558002]] |- | ''[[:d:Q107558003|Hochwasser der Ahr am 21. Juli 1804]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1804-07-21 | | | | | | | | | [[:d:Q107558003|Q107558003]] |- | ''[[:d:Q107560397|Floods in Belgium in 2021]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-07 | | | [[Belgien]] | | | | | | [[:d:Q107560397|Q107560397]] |- | ''[[:d:Q107568796|Eastern Black Sea floods (2021)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021 | | | [[Törkie]] | | | | | | [[:d:Q107568796|Q107568796]] |- | ''[[:d:Q107610722|2017 Payson flash floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2017-07-15 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | {{Coord|34.35055555555556|-111.28527777777778|display=inline}} | | | [[:d:Q107610722|Q107610722]] |- | ''[[:d:Q107613148|Floods in central China kill 25]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q107613148|Q107613148]] |- | ''[[:d:Q107656735|Flood of 1799]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | [[Bild:Overstroming bij Haarsteeg, 1799, RP-P-1944-1862.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107656735|Q107656735]] |- | ''[[:d:Q107656736|Flood of 1784]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | [[Bild:Gezicht op het Valkhof te Nijmegen Het Valkhof te Nymegen, nevens het geruïneerde door de watervloed in 1784, ten ooste te zien (titel op object), RP-P-AO-4-106B.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107656736|Q107656736]] |- | ''[[:d:Q107656737|Flood of 1776]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | [[Bild:Storm en hoge vloed bij Elburg, 1776 Gezicht van den storm en hogen vloed, voor Elburg, den 21sten novemb. 1776 (titel op object), RP-P-OB-84.983.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107656737|Q107656737]] |- | ''[[:d:Q107656738|storm flood of 1775 in the Netherlands]]'' | | [[Stormfloot]] | | | | | | | | | [[Bild:Overstroming van het Bergse Veld in het Land van Heusden, 15 november 1775 Gezicht van het Bergsche Veld, in het Land van Heusden, aan de Doversche Sluis, in de overstrooming, den 15den nov. 1775 (ti, RP-P-AO-14-81.jpg|center|80px]] | [[:d:Q107656738|Q107656738]] |- | ''[[:d:Q107754717|2021 China floods]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | 2021 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q107754717|Q107754717]] |- | ''[[:d:Q107803245|1910 European Floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q107803245|Q107803245]] |- | ''[[:d:Q108056854|Flood of 1726]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1726 | | | | | | | | | [[:d:Q108056854|Q108056854]] |- | ''[[:d:Q108083668|2021 Islamabad flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-07-28 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q108083668|Q108083668]] |- | ''[[:d:Q108083842|2021 Turkish floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-08-11 | | | [[Törkie]] | | | | | | [[:d:Q108083842|Q108083842]] |- | ''[[:d:Q108405116|1990 Hanjiang River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1990-09 | | | [[Süüdkorea]] | | | | | [[Bild:과거 최고 홍수위 안내판2.png|center|80px]] | [[:d:Q108405116|Q108405116]] |- | ''[[:d:Q108864836|1936 Northeast Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q108864836|Q108864836]] |- | ''[[:d:Q108933919|2002 La Paz floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2002-02 | | | [[Bolivien]] | | | | | | [[:d:Q108933919|Q108933919]] |- | ''[[:d:Q109346047|2020 Yangtze Flood No.3]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q109346047|Q109346047]] |- | ''[[:d:Q109346084|2020 Yangtze Flood No.4]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q109346084|Q109346084]] |- | ''[[:d:Q109601316|2021 British Columbia and Washington floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q175768|mudflow]]'' | | | | | | | | | | [[:d:Q109601316|Q109601316]] |- | ''[[:d:Q109934251|Flood of November 1981]]'' | | [[Stormfloot]] | 1981-11-25 | | | | | | | | | [[:d:Q109934251|Q109934251]] |- | ''[[:d:Q109974181|2017 Zadar flash flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Kroatien]] | | | | | | [[:d:Q109974181|Q109974181]] |- | ''[[:d:Q109974344|November 2021 Atlantic Canada floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q109974344|Q109974344]] |- | ''[[:d:Q110291453|Great Iran Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1954-08-17 | | | [[Iran]] | | | | | | [[:d:Q110291453|Q110291453]] |- | ''[[:d:Q110295419|Category:Flood and repair 1940 (Skryjský mlýn, Jihlava river)]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q110295419|Q110295419]] |- | ''[[:d:Q110295636|Category:Jihlava floods in Třebíč]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q110295636|Q110295636]] |- | ''[[:d:Q110473131|Category:2021 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q110473131|Q110473131]] |- | ''[[:d:Q110541511|Category:2022 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q110541511|Q110541511]] |- | ''[[:d:Q110613272|2022 Antananarivo floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Madagaskar]] | | | | | | [[:d:Q110613272|Q110613272]] |- | ''[[:d:Q110818493|Flooding of the Ahr in 2021]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-07-14 | | | [[Düütschland]] | | | | | | [[:d:Q110818493|Q110818493]] |- | ''[[:d:Q110895653|2022 Rwanda floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Ruanda]] | | | | | | [[:d:Q110895653|Q110895653]] |- | ''[[:d:Q110998500|Shrewsbury floods]]'' | | ''[[:d:Q15275719|recurring event]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | [[Bild:Shrewsbury 2004 floods - geograph.org.uk - 92064 (cropped).jpg|center|80px]] | [[:d:Q110998500|Q110998500]] |- | ''[[:d:Q111032086|2022 Malaysian east coast floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Malaysia]] | | | | | | [[:d:Q111032086|Q111032086]] |- | ''[[:d:Q111039036|Inundación de Almería del 11 de septiembre de 1891]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1891-09-11 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q111039036|Q111039036]] |- | ''[[:d:Q111047748|2022 Eastern Australia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:Tunnel in South Brisbane flooding.jpg|center|80px]] | [[:d:Q111047748|Q111047748]] |- | ''[[:d:Q111181068|1341 Floods in Kerala]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q111181068|Q111181068]] |- | ''[[:d:Q111263881|March 2022 Suriname flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-03 | | | [[Suriname|Surinam]] | | | | | [[Bild:Watersnood 2022 Suriname, 7-34.PNG|center|80px]] | [[:d:Q111263881|Q111263881]] |- | ''[[:d:Q111508584|Floods and landslides in Rio de Janeiro state in March–April 2022]]'' | | ''[[:d:Q167903|landslide]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-04-01 | | | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:Estragos causados pela chuva em Angra dos Reis (Abril 2022), 02.jpg|center|80px]] | [[:d:Q111508584|Q111508584]] |- | ''[[:d:Q111911800|list of non-water floods]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q111911800|Q111911800]] |- | ''[[:d:Q111917712|Cheia de 1975]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | 1975 | | | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q111917712|Q111917712]] |- | ''[[:d:Q111939719|Phoenix flood of 1891]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q111939719|Q111939719]] |- | ''[[:d:Q111950590|May 2021 South Central United States flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2021-05 | | | | | | | | | [[:d:Q111950590|Q111950590]] |- | ''[[:d:Q111952240|2020 Pacific Northwest floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020-02 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q111952240|Q111952240]] |- | ''[[:d:Q112111713|2022 Sylhet floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Bangladesch]] | | | {{Coord|24.88888888888889|91.84166666666668|display=inline}} | | [[Bild:Flooding after 1991 cyclone.jpg|center|80px]] | [[:d:Q112111713|Q112111713]] |- | ''[[:d:Q112636539|2022 Montana floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q112636539|Q112636539]] |- | ''[[:d:Q113016964|2021-2022 summer floods in Bahia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q113016964|Q113016964]] |- | ''[[:d:Q113148207|Hochwassernot vom Grünbachtal]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1911-05-29 | | | [[Düütschland]] | | | {{Coord|49.623687703221215|9.739529419970578|display=inline}} | | [[Bild:Paimar Gedenkplatte Hochwasseropfer 1911.jpg|center|80px]] | [[:d:Q113148207|Q113148207]] |- | ''[[:d:Q113158700|2022 Quetta floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q113158700|Q113158700]] |- | ''[[:d:Q113351703|2022 floods in Iran]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-07 | | | [[Iran]] | | | | | | [[:d:Q113351703|Q113351703]] |- | ''[[:d:Q113381157|Jishi Gorge outburst flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | -1920 | | | ''[[:d:Q29520|China]]'' | | | | | | [[:d:Q113381157|Q113381157]] |- | ''[[:d:Q113471699|2022 Gilgit-Baltistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2022-07 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q113471699|Q113471699]] |- | ''[[:d:Q113480330|2022 Accra floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-06-05 | | | [[Ghana]] | | | | | [[Bild:Flooding in Accra 7.jpg|center|80px]] | [[:d:Q113480330|Q113480330]] |- | ''[[:d:Q113585685|2022 Dallas floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-08-22 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q113585685|Q113585685]] |- | ''[[:d:Q113640507|2022 Dera Ghazi Khan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q113640507|Q113640507]] |- | ''[[:d:Q113647977|2022 South Asian floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q113647977|Q113647977]] |- | ''[[:d:Q113675134|2022 Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022 | | | [[Sudan]] | | | | | | [[:d:Q113675134|Q113675134]] |- | ''[[:d:Q113677869|2022 United Kingdom floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigt Königriek|Vereenigt Königriek]] | | | | | | [[:d:Q113677869|Q113677869]] |- | ''[[:d:Q113737005|Category:Floods in the United Arab Emirates]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q113737005|Q113737005]] |- | ''[[:d:Q113884439|January 2022 Montevideo Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-01-17 | | | [[Uruguay]] | | | | | [[Bild:Underwater car, floods in Paris (2).jpg|center|80px]] | [[:d:Q113884439|Q113884439]] |- | ''[[:d:Q113995073|2022 Marche flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-09-16 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q113995073|Q113995073]] |- | ''[[:d:Q114006683|Category:Floods in Chad]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q114006683|Q114006683]] |- | ''[[:d:Q114054882|Salzachhochwasser 2005]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005-07-11<br/>2005-07-12 | | | [[Öösterriek]] | | | | | | [[:d:Q114054882|Q114054882]] |- | ''[[:d:Q114580562|2022 Nigeria floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 2022 | | | [[Nigeria]] | | | | | [[Bild:Flood apocalypse2.jpg|center|80px]] | [[:d:Q114580562|Q114580562]] |- | ''[[:d:Q114652062|March 2012 floods in Wagga Wagga‎]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-03 | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:Flood waters on the Murrumbidgee flood plains in North Wagga, viewed from Franklin Drive in Estella (7).jpg|center|80px]] | [[:d:Q114652062|Q114652062]] |- | ''[[:d:Q114660107|Category:2022 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q114660107|Q114660107]] |- | ''[[:d:Q114713177|October 2022 floods in Wagga Wagga]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-10 | | | [[Australien]] | | | | | [[Bild:Flooding of low-lying areas in Moorong.jpg|center|80px]] | [[:d:Q114713177|Q114713177]] |- | ''[[:d:Q114713181|August 2022 floods in Wagga Wagga]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-08 | | | [[Australien]] | | | | | | [[:d:Q114713181|Q114713181]] |- | ''[[:d:Q114839820|1840 flooding in the Rhône basin]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1840 | | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q114839820|Q114839820]] |- | ''[[:d:Q114960838|Category:2022 Nigeria floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q114960838|Q114960838]] |- | ''[[:d:Q115263888|January 1996 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-28.07599|29.516387|display=inline}} | | | [[:d:Q115263888|Q115263888]] |- | ''[[:d:Q115263894|March 1988 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-22.150841|26.954305|display=inline}} | | | [[:d:Q115263894|Q115263894]] |- | ''[[:d:Q115263895|February 1988 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-28.842889|24.358677|display=inline}} | | | [[:d:Q115263895|Q115263895]] |- | ''[[:d:Q115263896|December 2012 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-30.568042|30.133646|display=inline}} | | | [[:d:Q115263896|Q115263896]] |- | ''[[:d:Q115322731|December 1999 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-29.717567|30.461678|display=inline}} | | | [[:d:Q115322731|Q115322731]] |- | ''[[:d:Q115322732|February 1999 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-30.557284|29.875888|display=inline}} | | | [[:d:Q115322732|Q115322732]] |- | ''[[:d:Q115322733|October 1999 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-29.144655|30.008301|display=inline}} | | | [[:d:Q115322733|Q115322733]] |- | ''[[:d:Q115322734|March 2000 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-32.700238|25.646695|display=inline}} | | | [[:d:Q115322734|Q115322734]] |- | ''[[:d:Q115322735|November 2000 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-27.942201|31.950369|display=inline}} | | | [[:d:Q115322735|Q115322735]] |- | ''[[:d:Q115322738|August 2002 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-32.897183|27.712316|display=inline}} | | | [[:d:Q115322738|Q115322738]] |- | ''[[:d:Q115322739|July 2002 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-31.242688|27.707771|display=inline}} | | | [[:d:Q115322739|Q115322739]] |- | ''[[:d:Q115322740|November 2003 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-27.523566|24.799583|display=inline}} | | | [[:d:Q115322740|Q115322740]] |- | ''[[:d:Q115322741|March 2003 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-33.756902|20.11481|display=inline}} | | | [[:d:Q115322741|Q115322741]] |- | ''[[:d:Q115322742|March 2006 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-27.439685|24.826774|display=inline}} | | | [[:d:Q115322742|Q115322742]] |- | ''[[:d:Q115322743|August 2006 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-33.537779|26.294504|display=inline}} | | | [[:d:Q115322743|Q115322743]] |- | ''[[:d:Q115322745|March 2007 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-31.810582|28.259444|display=inline}} | | | [[:d:Q115322745|Q115322745]] |- | ''[[:d:Q115322748|November 2007 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-34.02997|21.785816|display=inline}} | | | [[:d:Q115322748|Q115322748]] |- | ''[[:d:Q115322754|July 2009 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-33.067981|18.923616|display=inline}} | | | [[:d:Q115322754|Q115322754]] |- | ''[[:d:Q115322756|February 2009 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | | | | [[:d:Q115322756|Q115322756]] |- | ''[[:d:Q115322759|October 2012 South Africa floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdafrika]] | | | {{Coord|-32.936713|26.561544|display=inline}} | | | [[:d:Q115322759|Q115322759]] |- | ''[[:d:Q115647454|Category:Floods in Ghana]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q115647454|Q115647454]] |- | ''[[:d:Q115707122|December 2022 floods in Portugal]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-12-13 | | | [[Portugal]] | | | | | [[Bild:Estação de Entrecampos inundada 2022-12-13 - 03.png|center|80px]] | [[:d:Q115707122|Q115707122]] |- | ''[[:d:Q115766682|Category:Floods in Prague]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q115766682|Q115766682]] |- | ''[[:d:Q115801634|2022 Saudi Arabia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Saudi-Arabien]] | | | | | | [[:d:Q115801634|Q115801634]] |- | ''[[:d:Q115802851|2022 Greek floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-10 | | | [[Grekenland]] | | | | | | [[:d:Q115802851|Q115802851]] |- | ''[[:d:Q115903377|Category:2022 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q115903377|Q115903377]] |- | ''[[:d:Q115903413|Category:2020 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:Flooding in Sirajganj 2020 (52423722318).jpg|center|80px]] | [[:d:Q115903413|Q115903413]] |- | ''[[:d:Q115922042|2001 flood in Gdańsk]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2001-07-09 | | | [[Polen]] | | | {{Coord|54.3475|18.645278|display=inline}} | | [[Bild:Powódź Gdańsk6.jpg|center|80px]] | [[:d:Q115922042|Q115922042]] |- | ''[[:d:Q116005718|Category:2023 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116005718|Q116005718]] |- | ''[[:d:Q116029199|2022 Pyin Oo Lwin flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Myanmar]] | | | | | | [[:d:Q116029199|Q116029199]] |- | ''[[:d:Q116147145|Category:2020 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116147145|Q116147145]] |- | ''[[:d:Q116152064|Category:2021 floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152064|Q116152064]] |- | ''[[:d:Q116152068|Category:2022 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152068|Q116152068]] |- | ''[[:d:Q116152080|Category:2022 floods in South America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152080|Q116152080]] |- | ''[[:d:Q116152083|Category:2022 floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152083|Q116152083]] |- | ''[[:d:Q116152094|Category:2009 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152094|Q116152094]] |- | ''[[:d:Q116152105|Category:2021 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152105|Q116152105]] |- | ''[[:d:Q116152108|Category:2021 floods in South America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116152108|Q116152108]] |- | ''[[:d:Q116157337|Category:2022 floods in North America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116157337|Q116157337]] |- | ''[[:d:Q116163924|Category:2007 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116163924|Q116163924]] |- | ''[[:d:Q116169316|Category:2015 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116169316|Q116169316]] |- | ''[[:d:Q116169317|Category:2023 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116169317|Q116169317]] |- | ''[[:d:Q116203511|1961 Tamarguillo flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1961-11-25 | | | ''[[:d:Q13474305|Francoist Spain]]'' | | | | | [[Bild:Inundación 1961.jpg|center|80px]] | [[:d:Q116203511|Q116203511]] |- | ''[[:d:Q116275770|1999 Las Vegas flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q116275770|Q116275770]] |- | ''[[:d:Q116377305|Category:2021 floods in North America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116377305|Q116377305]] |- | ''[[:d:Q116377344|Category:2023 floods in North America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116377344|Q116377344]] |- | ''[[:d:Q116419075|Category:2023 floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116419075|Q116419075]] |- | ''[[:d:Q116455499|2023 Auckland Anniversary Weekend floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-01-27 | | | [[Niegseeland]] | | | | | | [[:d:Q116455499|Q116455499]] |- | ''[[:d:Q116487010|Category:2023 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116487010|Q116487010]] |- | ''[[:d:Q116768199|肝属地方風水害]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q140588|typhoon]]'' | | | | [[Japan]] | | | | | [[Bild:1938 Kimotsuki District Storm and Flood Damages Kushira 001.jpg|center|80px]] | [[:d:Q116768199|Q116768199]] |- | ''[[:d:Q116864736|Category:2023 floods in South America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116864736|Q116864736]] |- | ''[[:d:Q116972900|Category:Flood debris]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q116972900|Q116972900]] |- | ''[[:d:Q117068775|Category:2023 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q117068775|Q117068775]] |- | ''[[:d:Q117191932|2010 floods in Bogatynia]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2010-08-07 | | | [[Polen]] | | | | | | [[:d:Q117191932|Q117191932]] |- | ''[[:d:Q117429605|Flooding in Yagoua in 2012]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-08-10 | | | [[Kamerun]] | | | | | | [[:d:Q117429605|Q117429605]] |- | ''[[:d:Q118121266|Category:Paintings of the Great Flood]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q118121266|Q118121266]] |- | ''[[:d:Q118139246|2023 floods in Rwanda, Uganda and the Democratic Republic of the Congo]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023 | | | | | | | | [[Bild:ECDM 20230510 FL DRC Rwanda (cropped).jpg|center|80px]] | [[:d:Q118139246|Q118139246]] |- | ''[[:d:Q118383765|Sturzfluten in Mekka]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | | | | | | | [[:d:Q118383765|Q118383765]] |- | ''[[:d:Q118396323|1908 Port Elizabeth flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1908-11-16 | | | [[Süüdafrika]] | | | | | [[Bild:Flood damage in the Baakens River Valley 1.jpg|center|80px]] | [[:d:Q118396323|Q118396323]] |- | ''[[:d:Q118501433|Category:1830s floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q118501433|Q118501433]] |- | ''[[:d:Q118543618|2023 floods in Europe]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | 2023 | | | | | | | | | [[:d:Q118543618|Q118543618]] |- | ''[[:d:Q118589980|Yangtze River floods in 2020]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2020 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | | | | [[:d:Q118589980|Q118589980]] |- | ''[[:d:Q119061029|Flooding in Maga in 2012]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2012-08-10 | | | [[Kamerun]] | | | | | | [[:d:Q119061029|Q119061029]] |- | ''[[:d:Q119123254|destruction of the Kakhovka Dam]]'' | | ''[[:d:Q1033074|dam failure]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q645883|military operation]]''<br/>''[[:d:Q296486|ecocide]]''<br/>''[[:d:Q12098825|гідродинамічна аварія]]'' | 2023-06-06 | | | [[Ukraine]] | | | {{Coord|46.77777777777778|33.37027777777778|display=inline}} | [[Bild:Kharkova flowpath.jpg|center|80px]] | [[Bild:Flooding in Kherson after the destruction of the Kakhovka Dam 2023.jpg|center|80px]] | [[:d:Q119123254|Q119123254]] |- | ''[[:d:Q120279714|destruction of the Kozarovytska Dam]]'' | | ''[[:d:Q1033074|dam failure]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q645883|military operation]]'' | 2022-02-26 | | | [[Ukraine]] | | | {{Coord|50.744166666666665|30.368333333333332|display=inline}} | | | [[:d:Q120279714|Q120279714]] |- | ''[[:d:Q120641852|2023 North India floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-07 | | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:2023 North India floods on 10 July.jpg|center|80px]] | [[:d:Q120641852|Q120641852]] |- | ''[[:d:Q120690224|Cheongju tunnel flooding]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q120690224|Q120690224]] |- | ''[[:d:Q121080347|2023 Nova Scotia floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023 | | | [[Kanada]] | | | | | | [[:d:Q121080347|Q121080347]] |- | ''[[:d:Q121241290|2023 floods in China]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q121241290|Q121241290]] |- | ''[[:d:Q121270500|1980 Necochea-Quequén floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1980-04 | | | [[Argentinien]] | | | | | | [[:d:Q121270500|Q121270500]] |- | ''[[:d:Q121288677|Flood of 1916]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1916-08-09 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q121288677|Q121288677]] |- | ''[[:d:Q121366741|August 2023 floods in Austria]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2023-08-04 | | | [[Öösterriek]] | | | | | | [[:d:Q121366741|Q121366741]] |- | ''[[:d:Q122460361|2023年9月嘉義暴雨]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-09 | | | [[Republiek China]] | | | | | | [[:d:Q122460361|Q122460361]] |- | ''[[:d:Q122485042|Category:Floods in Libya]]'' | | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122485042|Q122485042]] |- | ''[[:d:Q122916195|September 2023 New York floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | [[Bild:09292023 NYC flash floods Flatbush Brooklyn Prospect Park.jpg|center|80px]] | [[:d:Q122916195|Q122916195]] |- | ''[[:d:Q122925197|Category:2021 floods in Uganda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925197|Q122925197]] |- | ''[[:d:Q122925217|Category:2018 floods in Uganda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925217|Q122925217]] |- | ''[[:d:Q122925278|Category:Floods in Egypt]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925278|Q122925278]] |- | ''[[:d:Q122925309|Category:Floods in Algeria]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925309|Q122925309]] |- | ''[[:d:Q122925345|Category:Floods in Burkina Faso]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925345|Q122925345]] |- | ''[[:d:Q122925361|Category:Floods in Burundi]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925361|Q122925361]] |- | ''[[:d:Q122925398|Category:Floods in Ivory Coast]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925398|Q122925398]] |- | ''[[:d:Q122925482|Category:Floods in Guinea]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925482|Q122925482]] |- | ''[[:d:Q122925500|Category:Floods in Cameroon]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925500|Q122925500]] |- | ''[[:d:Q122925508|Category:Floods in Kenya]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122925508|Q122925508]] |- | ''[[:d:Q122926330|Category:Floods in Morocco]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926330|Q122926330]] |- | ''[[:d:Q122926355|Category:Floods in Senegal]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926355|Q122926355]] |- | ''[[:d:Q122926466|Category:Floods in Togo]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926466|Q122926466]] |- | ''[[:d:Q122926819|Category:Floods in Réunion]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926819|Q122926819]] |- | ''[[:d:Q122926928|Category:2009 Floods in Benin]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926928|Q122926928]] |- | ''[[:d:Q122926939|Category:2015 Floods in Benin]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926939|Q122926939]] |- | ''[[:d:Q122926953|Category:2023 floods in Burundi]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926953|Q122926953]] |- | ''[[:d:Q122926967|Category:2023 floods in Libya]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926967|Q122926967]] |- | ''[[:d:Q122926987|Category:2023 floods in Namibia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122926987|Q122926987]] |- | ''[[:d:Q122927000|Category:2023 floods in Tanzania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927000|Q122927000]] |- | ''[[:d:Q122927021|2023 floods in Nigeria]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Nigeria]] | | | | | [[Bild:20230427142907 IMG 8474.jpg|center|80px]] | [[:d:Q122927021|Q122927021]] |- | ''[[:d:Q122927096|Category:2014 floods in Somalia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | [[Somalia]] | | | | | | [[:d:Q122927096|Q122927096]] |- | ''[[:d:Q122927124|Category:2010 floods in South Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927124|Q122927124]] |- | ''[[:d:Q122927142|Category:2006 floods in South Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927142|Q122927142]] |- | ''[[:d:Q122927269|Category:1988 floods in South Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927269|Q122927269]] |- | ''[[:d:Q122927315|Category:2022 floods in Ghana]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927315|Q122927315]] |- | ''[[:d:Q122927337|Category:2022 floods in Cameroon]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927337|Q122927337]] |- | ''[[:d:Q122927353|Category:2022 floods in Uganda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927353|Q122927353]] |- | ''[[:d:Q122927363|Category:1998 floods in Kenya]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927363|Q122927363]] |- | ''[[:d:Q122927405|Category:2006 floods in Kenya]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122927405|Q122927405]] |- | ''[[:d:Q122928540|2023 Nagpur flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-09-24 | | | | | | | | | [[:d:Q122928540|Q122928540]] |- | ''[[:d:Q122930703|Category:2022 floods in South Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122930703|Q122930703]] |- | ''[[:d:Q122931672|Category:2023 floods in Malawi]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122931672|Q122931672]] |- | ''[[:d:Q122931946|Category:2021 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122931946|Q122931946]] |- | ''[[:d:Q122931984|Category:2021 floods in Ghana]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122931984|Q122931984]] |- | ''[[:d:Q122932001|Category:2021 floods in Japan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932001|Q122932001]] |- | ''[[:d:Q122932011|Category:2023 floods in Japan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932011|Q122932011]] |- | ''[[:d:Q122932021|Category:2020 floods in Japan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932021|Q122932021]] |- | ''[[:d:Q122932041|Category:2020 floods in Cameroon]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932041|Q122932041]] |- | ''[[:d:Q122932355|Category:2020 floods in Uganda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932355|Q122932355]] |- | ''[[:d:Q122932458|Category:2019 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932458|Q122932458]] |- | ''[[:d:Q122932495|Category:2018 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932495|Q122932495]] |- | ''[[:d:Q122932553|Category:2017 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932553|Q122932553]] |- | ''[[:d:Q122932624|Category:2014 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932624|Q122932624]] |- | ''[[:d:Q122932639|Category:2013 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932639|Q122932639]] |- | ''[[:d:Q122932690|Category:2012 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932690|Q122932690]] |- | ''[[:d:Q122932710|Category:2011 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932710|Q122932710]] |- | ''[[:d:Q122932763|Category:2010 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932763|Q122932763]] |- | ''[[:d:Q122932783|Category:2009 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932783|Q122932783]] |- | ''[[:d:Q122932799|Category:2008 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932799|Q122932799]] |- | ''[[:d:Q122932904|Category:2006 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932904|Q122932904]] |- | ''[[:d:Q122932996|Category:2000 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122932996|Q122932996]] |- | ''[[:d:Q122937833|Category:2023 floods in the Democratic Republic of the Congo]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122937833|Q122937833]] |- | ''[[:d:Q122938119|Category:1998 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122938119|Q122938119]] |- | ''[[:d:Q122938140|Category:1988 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122938140|Q122938140]] |- | ''[[:d:Q122938152|Category:1908 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122938152|Q122938152]] |- | ''[[:d:Q122938161|Category:1905 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122938161|Q122938161]] |- | ''[[:d:Q122938179|Category:1902 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122938179|Q122938179]] |- | ''[[:d:Q122938314|Category:1868 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122938314|Q122938314]] |- | ''[[:d:Q122942896|Category:2017 floods in Uganda]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122942896|Q122942896]] |- | ''[[:d:Q122943523|Category:2022 floods in the Democratic Republic of the Congo]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122943523|Q122943523]] |- | ''[[:d:Q122943583|Category:2023 floods in Kenya]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q122943583|Q122943583]] |- | ''[[:d:Q122964148|2023 southern New Zealand floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-09-21 | | | [[Niegseeland]] | | | | | | [[:d:Q122964148|Q122964148]] |- | ''[[:d:Q123054218|Category:Floods in Mali]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123054218|Q123054218]] |- | ''[[:d:Q123054500|Category:2020 floods in Nigeria]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123054500|Q123054500]] |- | ''[[:d:Q123240658|Category:ECHO Daily Maps of floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123240658|Q123240658]] |- | ''[[:d:Q123331292|Category:2023 floods in Madagascar]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123331292|Q123331292]] |- | ''[[:d:Q123409736|inondation du 7 juin 1904 de Mamers]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1904-06-07 | | | [[Frankriek]] | | | {{Coord|48.349444|0.369444|display=inline}} | | | [[:d:Q123409736|Q123409736]] |- | ''[[:d:Q123563477|2001 flood in Lensk]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2001-05 | | | [[Russland]] | | | | | | [[:d:Q123563477|Q123563477]] |- | ''[[:d:Q123684715|2023 Chennai floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q123684715|Q123684715]] |- | ''[[:d:Q123684735|2023 Pacific Northwest floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q123684735|Q123684735]] |- | ''[[:d:Q123753681|Category:2004 floods in Indonesia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753681|Q123753681]] |- | ''[[:d:Q123753700|Category:2022 floods in Indonesia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753700|Q123753700]] |- | ''[[:d:Q123753733|Category:2021 floods in Indonesia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753733|Q123753733]] |- | ''[[:d:Q123753749|Category:2009 floods in Indonesia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753749|Q123753749]] |- | ''[[:d:Q123753772|Category:2017 floods in Indonesia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753772|Q123753772]] |- | ''[[:d:Q123753789|Category:2017 floods in Pakistan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753789|Q123753789]] |- | ''[[:d:Q123753922|Category:2017 Sri Lanka floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123753922|Q123753922]] |- | ''[[:d:Q123764073|Inundaciones en la República Dominicana de noviembre de 2023]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-11 | | | [[Dominikaansche Republiek]] | | | | | [[Bild:Historical floods hit the Dominican Republic (Copernicus).jpg|center|80px]] | [[:d:Q123764073|Q123764073]] |- | ''[[:d:Q123832944|Category:2021 floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123832944|Q123832944]] |- | ''[[:d:Q123910788|Category:2023 floods in Greece]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123910788|Q123910788]] |- | ''[[:d:Q123910796|Category:2023 floods in Norway]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123910796|Q123910796]] |- | ''[[:d:Q123910802|Category:2023 floods in Germany]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123910802|Q123910802]] |- | ''[[:d:Q123910803|Category:2023 floods in Sweden]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123910803|Q123910803]] |- | ''[[:d:Q123910851|2005 floods in Africa]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2005 | | | | | | | | | [[:d:Q123910851|Q123910851]] |- | ''[[:d:Q123910859|Category:2005 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123910859|Q123910859]] |- | ''[[:d:Q123910882|Category:2023 floods in Latvia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123910882|Q123910882]] |- | ''[[:d:Q123911354|Category:2023 floods in Brazil]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123911354|Q123911354]] |- | ''[[:d:Q123911564|Category:2019 floods in Mozambique]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123911564|Q123911564]] |- | ''[[:d:Q123911969|Category:2023 floods in Australia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123911969|Q123911969]] |- | ''[[:d:Q123912340|Category:2023 floods in India]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123912340|Q123912340]] |- | ''[[:d:Q123912686|Category:2022 floods in the Philippines]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123912686|Q123912686]] |- | ''[[:d:Q123912806|Category:2023 floods in Somalia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | [[Somalia]] | | | | | | [[:d:Q123912806|Q123912806]] |- | ''[[:d:Q123966542|Category:2023 floods in Mozambique]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123966542|Q123966542]] |- | ''[[:d:Q123966627|Category:2023 floods in Turkey]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123966627|Q123966627]] |- | ''[[:d:Q123985289|Category:2023 floods in Peru]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q123985289|Q123985289]] |- | ''[[:d:Q124036200|Horn of Africa floods 2023]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023 | | | [[Somalia]]<br/>[[Äthiopien]]<br/>[[Kenia]] | | | | | [[Bild:ECDM 20231201 Horn of Africa.pdf|center|80px]] | [[:d:Q124036200|Q124036200]] |- | ''[[:d:Q124068722|Hochwasser in der Region Hannover (2023)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023-12 | | | [[Neddersassen]] | | | | | [[Bild:Am Landtag während des Dezember Hochwasssers 2023.jpg|center|80px]] | [[:d:Q124068722|Q124068722]] |- | ''[[:d:Q124102033|Category:2024 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124102033|Q124102033]] |- | ''[[:d:Q124131493|Category:2024 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124131493|Q124131493]] |- | ''[[:d:Q124131498|Category:2024 floods in Germany]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124131498|Q124131498]] |- | ''[[:d:Q124131504|Category:2024 floods in Belgium]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124131504|Q124131504]] |- | ''[[:d:Q124247103|Category:2024 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124247103|Q124247103]] |- | ''[[:d:Q124248703|Category:Floods in Finland]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124248703|Q124248703]] |- | ''[[:d:Q124257268|1547 flood of Florence]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124257268|Q124257268]] |- | ''[[:d:Q124328347|2024 France floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | [[Frankriek]] | | | | | | [[:d:Q124328347|Q124328347]] |- | ''[[:d:Q124371524|Category:2024 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124371524|Q124371524]] |- | ''[[:d:Q124397682|1976 Big Thompson River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q124397682|Q124397682]] |- | ''[[:d:Q124448684|Floods in Ghana]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3839081|Desastre]]'' | 2023 | | | [[Ghana]] | | | | | | [[:d:Q124448684|Q124448684]] |- | ''[[:d:Q124759684|Category:2024 floods in the Philippines]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124759684|Q124759684]] |- | ''[[:d:Q124759734|Category:2024 floods in Pakistan]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q124759734|Q124759734]] |- | ''[[:d:Q125083167|Category:2020 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q125083167|Q125083167]] |- | ''[[:d:Q125083168|Category:2020 floods in North America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q125083168|Q125083168]] |- | ''[[:d:Q125083169|Category:2020 floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q125083169|Q125083169]] |- | ''[[:d:Q125083572|Category:2024 floods in North America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q125083572|Q125083572]] |- | ''[[:d:Q125087700|2024 Pakistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q125087700|Q125087700]] |- | ''[[:d:Q125224596|Savona province flood of 22 September 1992]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1992-09-22 | | | [[Italien]] | | | | | [[Bild:AlluvioneQuiliano02-09-1992.jpg|center|80px]] | [[:d:Q125224596|Q125224596]] |- | ''[[:d:Q125504601|2024 Persian Gulf floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q18447212|heavy rain]]''<br/>''[[:d:Q1277161|extreme weather]]''<br/>[[Floot]] | 2024-04 | | | | | | | | [[Bild:2024 Persian Gulf floods precipitation.gif|center|80px]] | [[:d:Q125504601|Q125504601]] |- | ''[[:d:Q125521911|2024 Papua New Guinea floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-03 | | | [[Papua-Niegguinea]] | | | | | | [[:d:Q125521911|Q125521911]] |- | ''[[:d:Q125554529|2024 United Arab Emirates floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-04-16 | | | [[Verenigte Araabsche Emiraten|Vereenigte Araabsche Emiraten]] | | | | | | [[:d:Q125554529|Q125554529]] |- | ''[[:d:Q125698224|2024 Kenya floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | | | | | | | [[:d:Q125698224|Q125698224]] |- | ''[[:d:Q125769953|Überschwemmungen in Ostafrika 2024]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | | | | | | | [[:d:Q125769953|Q125769953]] |- | ''[[:d:Q125890411|Category:2024 floods in South America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q125890411|Q125890411]] |- | ''[[:d:Q125924337|2024 Mai Mahiu flash flood]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2024-04-29 | | | [[Kenia]] | | | | | | [[:d:Q125924337|Q125924337]] |- | ''[[:d:Q125967338|May 2024 Germany floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-05 | | | [[Düütschland]] | | | | | | [[:d:Q125967338|Q125967338]] |- | ''[[:d:Q125967522|2024 Mashhad flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-05-14 | | | [[Iran]] | | | | | [[Bild:2024 Mashhad Flood9.jpg|center|80px]] | [[:d:Q125967522|Q125967522]] |- | ''[[:d:Q126112027|Ջրհեղեղ Ալավերդիում]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q18447212|heavy rain]]'' | 2024-05-26 | | | [[Armenien]] | | | | | | [[:d:Q126112027|Q126112027]] |- | ''[[:d:Q126150892|1920 flood in Venlo]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1920-01-16 | | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:1920 01 Hoogwater. Overstroming van de Maas in de Oude Markt.jpg|center|80px]] | [[:d:Q126150892|Q126150892]] |- | ''[[:d:Q126151477|1926 flood in Venlo]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1926-01-03 | | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:1926 Hoogwater in de Steenstraat. Rechts Jean Kusters schoen- en lederhandel.jpg|center|80px]] | [[:d:Q126151477|Q126151477]] |- | ''[[:d:Q126282438|June 2024 Germany floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-06 | | | [[Düütschland]] | | | | | [[Bild:DWD RADOLAN precipitation southern Germany 2024-05-30 to 2024-06-01.png|center|80px]] | [[:d:Q126282438|Q126282438]] |- | ''[[:d:Q126540724|1970 Alvaldo Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q18447212|heavy rain]]'' | 1970-08-14 | | | [[Armenien]] | | | | | | [[:d:Q126540724|Q126540724]] |- | ''[[:d:Q126895522|2024 Switzerland floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>''[[:d:Q741507|severe weather]]''<br/>''[[:d:Q1615323|bad weather]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-06 | | | [[Swiez]] | | | | | [[Bild:Maschwander Allmend Hochwasser 20240601 05.jpg|center|80px]] | [[:d:Q126895522|Q126895522]] |- | ''[[:d:Q126939052|2024 India-Bangladesh floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>''[[:d:Q1277161|extreme weather]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Bangladesch]]<br/>[[Indien]] | | | | | | [[:d:Q126939052|Q126939052]] |- | ''[[:d:Q127260311|2024 Dongting Lake dike breach]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q2424544|levee breach]]'' | 2024-07-05 | | | [[Volksrepubliek China]] | | | {{Coord|29.429|112.813|display=inline}} | | | [[:d:Q127260311|Q127260311]] |- | ''[[:d:Q127387057|2024 Lekki flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>[[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]] | 2024-07-04 | | | [[Nigeria]] | | | {{Coord|6.433|3.4822|display=inline}} | | [[Bild:Lekki flooding 2024.jpg|center|80px]] | [[:d:Q127387057|Q127387057]] |- | ''[[:d:Q127609145|Floods in Ghana]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Ghana]] | | | | | | [[:d:Q127609145|Q127609145]] |- | ''[[:d:Q127690045|Category:Floods in Gorontalo]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:Rumah-rumah yang ditinggalkan penghuni akibat banjir Gorontalo 2024 (2).jpg|center|80px]] | [[:d:Q127690045|Q127690045]] |- | ''[[:d:Q128601357|Flood in Nigeria]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Nigeria]] | | | | | | [[:d:Q128601357|Q128601357]] |- | ''[[:d:Q128601377|2024 Nigeria flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | [[Nigeria]] | | | | | [[Bild:2024 floods Azare 03.jpg|center|80px]] | [[:d:Q128601377|Q128601377]] |- | ''[[:d:Q128601400|2023 Nigeria flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2023 | | | [[Nigeria]] | | | | | | [[:d:Q128601400|Q128601400]] |- | ''[[:d:Q128694168|1924 Madras Provincial Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1924 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q128694168|Q128694168]] |- | ''[[:d:Q129310891|2024 Chad floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | [[Tschad]] | | | | | | [[:d:Q129310891|Q129310891]] |- | ''[[:d:Q129317659|2024 South Sudan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | [[Süüdsudan]] | | | | | | [[:d:Q129317659|Q129317659]] |- | ''[[:d:Q129571832|1977 Prudnik flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1977-08-21 | | | | | | | | | [[:d:Q129571832|Q129571832]] |- | ''[[:d:Q129572392|2024 floods Gadau]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | [[Nigeria]] | | | | | [[Bild:2024 floods Gadau 10.jpg|center|80px]] | [[:d:Q129572392|Q129572392]] |- | ''[[:d:Q130264045|2024 Vijayawada floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Indien]] | | | | | [[Bild:Flood Water on Main road.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130264045|Q130264045]] |- | ''[[:d:Q130264520|2000 Cartagena flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2000-10-23 | | | [[Spanien]] | | | | | | [[:d:Q130264520|Q130264520]] |- | ''[[:d:Q130313960|Millennium Flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q130313960|Q130313960]] |- | ''[[:d:Q130380587|Category:2024 floods in Australia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q130380587|Q130380587]] |- | ''[[:d:Q130386843|2024 Nepal floods]]'' | | ''[[:d:Q1190554|Begeevnis]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024 | | | [[Nepal]] | | | | | | [[:d:Q130386843|Q130386843]] |- | ''[[:d:Q130397684|2024 Thailand floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Thailand]] | | | | | | [[:d:Q130397684|Q130397684]] |- | ''[[:d:Q130438158|Category:Floods in Bosnia and Herzegovina]]'' | Kategorie op Wikimedia | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q130438158|Q130438158]] |- | ''[[:d:Q130514891|1333 flood of Florence]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1333 | | | [[Italien]] | | | | | | [[:d:Q130514891|Q130514891]] |- | ''[[:d:Q130731262|2024 Spain floods]]'' | | [[Natuurkatastrooph|Naturkatastroof]]<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-10-29 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Cotxes arrossegats per la DANA 2024 en Catarroja.jpg|center|80px]] | [[:d:Q130731262|Q130731262]] |- | ''[[:d:Q130749160|2024 Otago floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2024-10 | | | [[Niegseeland]] | | | | | | [[:d:Q130749160|Q130749160]] |- | ''[[:d:Q130816881|San Calixto flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1651-10-14 | | | ''[[:d:Q766543|Hispanic Monarchy]]'' | | | | | | [[:d:Q130816881|Q130816881]] |- | ''[[:d:Q131406690|1997 Alicante flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1997-09-30 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:Alicante(30-09-1997).JPG|center|80px]] | [[:d:Q131406690|Q131406690]] |- | ''[[:d:Q131477440|Category:2024 floods in Oceania]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q131477440|Q131477440]] |- | ''[[:d:Q131748058|Category:2025 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q131748058|Q131748058]] |- | ''[[:d:Q131760807|Category:2025 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q131760807|Q131760807]] |- | ''[[:d:Q131837082|riada de Consuegra]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 1891-09-11 | | | [[Spanien]] | | | | | [[Bild:1891-10-08, La Ilustración Española y Americana, Consuegra.—Los trabajos de descombro y salvamento, M. Picolo.jpg|center|80px]] | [[:d:Q131837082|Q131837082]] |- | ''[[:d:Q131847359|2025 Pekalongan flood and landslide]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2025-01-20 | | | [[Indonesien]] | | | {{Coord|-7.133333333333334|109.73333333333332|display=inline}} | | [[Bild:Pekalongan landslide evacuation.jpg|center|80px]] | [[:d:Q131847359|Q131847359]] |- | ''[[:d:Q131927533|2025 North and Northeast Brazil floods and landslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2025-01-11 | | | [[Brasilien]] | | | | | | [[:d:Q131927533|Q131927533]] |- | ''[[:d:Q132127964|flood in Poland in 1924]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1924 | | | ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]'' | | | | | [[Bild:Flood in Poland (1924)c, Warszawa.jpg|center|80px]] | [[:d:Q132127964|Q132127964]] |- | ''[[:d:Q132457476|Category:2025 floods in Asia]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q132457476|Q132457476]] |- | ''[[:d:Q133261487|Category:2025 floods in South America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q133261487|Q133261487]] |- | ''[[:d:Q133267466|Category:2025 floods in North America]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q133267466|Q133267466]] |- | ''[[:d:Q133456743|Category:2025 floods in Africa]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q133456743|Q133456743]] |- | ''[[:d:Q133457163|Hochwasser in der Zentral- und Nordostschweiz 1953]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1953-06 | | | [[Swiez]] | | | | | | [[:d:Q133457163|Q133457163]] |- | ''[[:d:Q133521050|Inundaciones de Ucayali de 2025]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Peru]] | | | | | | [[:d:Q133521050|Q133521050]] |- | ''[[:d:Q133738009|floods in Venezuela]]'' | | [[Wikipedia:Listen|Wikimedia:Listen]] | | | | [[Venezuela]] | | | | | | [[:d:Q133738009|Q133738009]] |- | ''[[:d:Q133834648|Category:2025 floods in Peru]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | [[Bild:Inundación del 2025 en Yarinacocha sector Puente Tushmo 6.jpg|center|80px]] | [[:d:Q133834648|Q133834648]] |- | ''[[:d:Q133846141|Category:2025 floods in Ucayali]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q133846141|Q133846141]] |- | ''[[:d:Q134548316|1965-ös dunai árvíz]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1965 | | | [[Ungarn]]<br/>''[[:d:Q33946|Czechoslovakia]]''<br/>''[[:d:Q36704|Yugoslavia]]'' | | | | | | [[:d:Q134548316|Q134548316]] |- | ''[[:d:Q134893249|Überschwemmungen in Bangladesch 2025]]'' | | ''[[:d:Q3223176|flood]]'' | 2025 | | | [[Bangladesch]] | | | | | | [[:d:Q134893249|Q134893249]] |- | ''[[:d:Q134972035|2025 Accra floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-05-18 | | | [[Ghana]] | | | | | | [[:d:Q134972035|Q134972035]] |- | ''[[:d:Q134989875|Category:Floods in Bolivia]]'' | | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q134989875|Q134989875]] |- | ''[[:d:Q135008131|1997ko Donostialdeko uholdeak]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1997-06-01 | | | | | | | | | [[:d:Q135008131|Q135008131]] |- | ''[[:d:Q135008294|1895eko Loiolako uholdea]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1895-06-07 | | | | | | | | | [[:d:Q135008294|Q135008294]] |- | ''[[:d:Q135008588|2019ko Gipuzkoako uholdeak]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2019-05 | | | | | | | | | [[:d:Q135008588|Q135008588]] |- | ''[[:d:Q135008659|2022ko Gipuzkoako uholdeak]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2022-01 | | | | | | | | | [[:d:Q135008659|Q135008659]] |- | ''[[:d:Q135009676|Inundarea Salinei Praid din 2025]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q2920615|anthropogenic hazard]]'' | 2025-05 | | | [[Rumänien]] | | | {{Coord|46.55080555555555|25.120416666666667|display=inline}} | | | [[:d:Q135009676|Q135009676]] |- | ''[[:d:Q135011940|1330eko Zangozako uholdea]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1330 | | | ''[[:d:Q200262|Kingdom of Navarre]]'' | | | | | | [[:d:Q135011940|Q135011940]] |- | ''[[:d:Q135264642|2025 Pakistan floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025 | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q135264642|Q135264642]] |- | ''[[:d:Q135277720|Winter 2025 New Zealand floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Niegseeland]] | | | | | | [[:d:Q135277720|Q135277720]] |- | ''[[:d:Q135438296|2025 South Korea floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Süüdkorea]] | | | | | | [[:d:Q135438296|Q135438296]] |- | ''[[:d:Q135447949|1987 Comfort flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1987-07 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q135447949|Q135447949]] |- | ''[[:d:Q135448041|July 2025 Southern New Mexico floods]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2025-07-08 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q135448041|Q135448041]] |- | ''[[:d:Q135466847|2025 Nepal floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | | | | | | | [[:d:Q135466847|Q135466847]] |- | ''[[:d:Q135615714|1888 flood in České Budějovice]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Öösterriek-Ungarn]] | | | | | [[Bild:Zahrada Německého domu po povodni 1888.jpg|center|80px]] | [[:d:Q135615714|Q135615714]] |- | ''[[:d:Q135658859|2025年7月下旬臺灣豪雨]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Republiek China]] | | | | | [[Bild:2025年8月4日行政院長卓榮泰視察台20線79k道路修復情形.jpg|center|80px]] | [[:d:Q135658859|Q135658859]] |- | ''[[:d:Q135794718|2025 Milwaukee flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q135794718|Q135794718]] |- | ''[[:d:Q135841486|2025 Khyber Pakhtunkhwa flash floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | | | | [[Pakistan]] | | | | | | [[:d:Q135841486|Q135841486]] |- | ''[[:d:Q135905659|29 BC Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | -29 | | | ''[[:d:Q1072949|Western Han]]'' | | | | | | [[:d:Q135905659|Q135905659]] |- | ''[[:d:Q136010011|1838 flood in Europe]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1838 | | | | | | | | | [[:d:Q136010011|Q136010011]] |- | ''[[:d:Q136085458|39 BC Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | -39 | | | | | | | | | [[:d:Q136085458|Q136085458]] |- | ''[[:d:Q136090356|132 BC Yellow River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | -132 | | | | | | | | | [[:d:Q136090356|Q136090356]] |- | ''[[:d:Q136289127|2025 Quezon City floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-08-30 | | | [[Philippinen]] | | | | | | [[:d:Q136289127|Q136289127]] |- | ''[[:d:Q136357421|September 2025 Kolkata cloudburst]]'' | | ''[[:d:Q180382|cloud burst]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-09-23 | | | [[Indien]] | | | | | | [[:d:Q136357421|Q136357421]] |- | ''[[:d:Q136365776|2025 Hualien Matai'an Creek Barrier Lake disaster events]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q317995|landslide-dammed lake]]'' | 2025-09-23 | | | [[Republiek China]] | | | {{Coord|23.6995|121.2955|display=inline}} | | [[Bild:在光復鄉街道清理淤泥的志工.jpg|center|80px]] | [[:d:Q136365776|Q136365776]] |- | ''[[:d:Q136366659|powódź w Polsce (1947)]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1947-03 | | | [[Polen]] | | | | | [[Bild:Most wysokowodny na Wiśle w Warszawie.jpg|center|80px]] | [[:d:Q136366659|Q136366659]] |- | ''[[:d:Q136396112|1894 Willamette River flood]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1894 | | | [[Verenigte Staten|Vereenigte Staten]] | | | | | | [[:d:Q136396112|Q136396112]] |- | ''[[:d:Q136432540|2025 Odesa flood]]'' | | ''[[:d:Q860333|flash flood]]'' | 2025-09-30 | | | [[Ukraine]] | | | | | | [[:d:Q136432540|Q136432540]] |- | ''[[:d:Q136486231|October 2025 Mexico floods and landslides]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2025-10 | | | [[Mexiko]] | | | | | | [[:d:Q136486231|Q136486231]] |- | ''[[:d:Q136696155|2025年10月臺灣暴雨]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 2025-10 | | | [[Republiek China]] | | | | | | [[:d:Q136696155|Q136696155]] |- | ''[[:d:Q136772005|Ramp van Nieuwkuijk]]'' | | ''[[:d:Q2424544|levee breach]]''<br/>[[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q3839081|Desastre]]'' | 1880-12-30 | | | [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] | | | | | [[Bild:Overstroming in Nieuwkuyk, RP-F-F01788-cropped.jpg|center|80px]] | [[:d:Q136772005|Q136772005]] |- | ''[[:d:Q137303534|watersnood van 1814]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]] | 1814 | | | | | | | | | [[:d:Q137303534|Q137303534]] |- | ''[[:d:Q137831269|Category:2026 floods]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q137831269|Q137831269]] |- | ''[[:d:Q137831294|Category:2026 floods in Europe]]'' | Wikimedia-Kategorie | [[Wikipedia:Kategorien|Wikimedia-Kategorie]] | | | | | | | | | | [[:d:Q137831294|Q137831294]] |- | ''[[:d:Q138457077|2026 Zona da Mata Mineira floods]]'' | | [[Flood (Natuurkatastrooph)|overstroming]]<br/>''[[:d:Q167903|landslide]]'' | 2026-02 | | | [[Brasilien]] | | | | | [[Bild:28.02.2026 - Visita a áreas afetadas pelas chuvas no município de Juiz de ForaJuiz de Fora (55120961731).jpg|center|80px]] | [[:d:Q138457077|Q138457077]] |} {{Wikidata list end}} blt0dat4vljwdsaq7jhtmz3ri1pjgd3 0 101516 1062500 896463 2026-04-18T09:14:23Z Demonax 26219 1062500 wikitext text/x-wiki '''Baye''' betekent * [[Baye (Finistère)|Baye]], Gemeen in dat Département Finistère, Frankriek, * [[Baye (Marne)|Baye]], Gemeen in dat Département Marne, Frankriek, * [[Baye (Nièvre)|Baye]], Oort in dat Département Nièvre, Frankriek, * [[Baye (Mali)|Baye]], Stadt in’n Kreis Bankass, Region Mopti, Mali. '''Baye''' is de Familiennaam von * [[Nathalie Baye]] (1948–2026), franzöösche Schauspelerin, * [[Yared Baye]] (* 1995), äthioopschen Footballspeler. {{Mehrdüdig Begreep}} al6mpe1lilks9akq5fmz5lcyuf864k3 0 128032 1062474 921874 2026-04-17T13:03:51Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062474 wikitext text/x-wiki [[Bild:Gabriel_Gaudin_en_juin_1943.jpg|rechts|duum|Gabriel Gaudin, in'n Juni 1943]] '''Gabriel Gaudin''' (* [[24. August]] [[1919]]; † [[28. April]] [[1999]] in [[La Roche-sur-Yon]]) weer en [[Frankriek|franzöösch]] Radrennfohrer. Gaudin weer van 1942 bit 1956 Profi. Gliek in sien tweet Profi-Johr wunn he dat Rennen [[Paris–Tours]] vör [[Achiel Buysse]] un [[Albert Hendrickx]], wat aber ok sien gröttste Spood bleev. Insgesamt sünd 14 Siege för hüm noteert. ==Mannschapen== * 1943-1946: Peugeot-Dunlop * 1947-1949: Stella-Dunlop * 1950-1956: Giitane-Hutchinson == Weblinks == * [https://web.archive.org/web/20221126222616/http://www.cyclingarchives.com/coureurfiche.php?coureurid=3001 Indrag över hüm bi cycling archives] {{SORTIERUNG:Gaudin, Gabriel}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Frankriek]] [[Kategorie:Boren 1919]] [[Kategorie:Storven 1999]] [[Kategorie:Radrennfohrer (Frankriek)]] 7kegk0xr36jw1j2hel252pp5gpibpmc 0 175256 1062467 1061716 2026-04-17T12:05:56Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062467 wikitext text/x-wiki [[Bild: Rund um Köln 2019 102.jpg|rechts|duum|Felix Gall (2019)]] '''Felix Gall''' (* [[27. Februar]] [[1998]] in [[Nußdorf-Debant]]) is en [[Öösterriek|öösterrieksch]] [[Radrennfohrer]]. == Sportliche Loopbahn == Felix Gall hett van Kind of an verscheeden Sportaarden as [[Klautern]], [[Tennis]], [[Skisport|Skifohren]] un [[Taekwondo]] bedreeven. Dör Schoolkameraden, de [[Triathlon]] bedrieven deen, keem he to’n Radsport.<ref name="regio">{{Internetquelle |url=https://www.regionalsport.at/fr%C3%BChst%C3%BCck-bei-dir/fr%C3%BChst%C3%BCck-bei-dir-g/gall-felix-oeterreichs-erster-radweltmeister/ |titel=Felix Gall schrieb Sportgeschichte |werk=regionalsport.at |abruf=2019-03-17 }} {{Webarchiv|url=https://www.regionalsport.at/fr%C3%BChst%C3%BCck-bei-dir/fr%C3%BChst%C3%BCck-bei-dir-g/gall-felix-oeterreichs-erster-radweltmeister/ |wayback=20230330232731 |text=Felix Gall schrieb Sportgeschichte |archiv-bot=2026-04-17 12:05:56 InternetArchiveBot }}</ref> 2015 wurr Gall öösterrieksch Junioren-Meester in‘t Straatenrennen. In’n Harvst vun dat Johr wurr he in dat US-amerikaansch [[Richmond (Virginia)|Richmond]] Junioren-Weltmeester in’t Straatenrennen Torüch to Huus wurr he vun rund 1000 Minschen in sien Heimatoort empfangen, kreeg en Radsport-Stipendium, en Föhrerschienkurs un en nee Rennrad.<ref name="radsport-2796">{{Internetquelle |autor=Martin Roseneder |url=https://www.radsportverband.at/index.php/aktuelles/radsport-news/strasse/2796-grosser-empfang-von-weltmeister-felix-gall-in-osttirol |titel=Großer Empfang von Weltmeister Felix Gall in Osttirol |werk=radsportverband.at |datum=2015-10-02 |abruf=2019-03-17}}</ref> 2016 wunn Felix Gall den Junioren-Wettbewarf ''Trofeo Dorigo Porte'', in dat Johr dorup kreeg he en Verdrag bi dat [[Development Team Sunweb]]. 2018 wurr he öösterrieksch U23-Meester in’t Straatenrennen. In’n März 2019 hett he sien eersten Spood bi en Elite-Rennen haalt, as he de tweet Deelstreck un de Gesamtwertung vun de [[Istrian Spring Trophy]] wunn. Nah dree Johren in dat Nahwussteam un twee in den WorldTour-Kader vun [[Team DSM]], geev Gall 2021 bekannt, in dat kamen Johr to dat [[AG2R Citroën Team]] to wesseln.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.derstandard.at/story/2000129028992/ex-junioren-weltmeister-gall-ab-2022-fuer-radprofiteam-ag2r-unterwegs |titel=Ex-Junioren-Weltmeister Gall ab 2022 für Radprofiteam AG2R unterwegs |werk=derstandard.at |datum=2021-08-19 |abruf=2021-09-11}}</ref> Eegentlich harr sien Verdrag bi DSM noch en Johr mehr loopen sull, nahdem dat aber immer weer to Spannungen tüschen ünnerscheedlich Fohrers un de Teamleitung keem, hett Gall sien Verdrag all Enn’n 2021 uplööst.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.cyclingmagazine.de/2021/10/28/streit-zwischen-team-dsm-und-ilan-van-wilder-landet-vor-gericht/ |titel=Streit zwischen Team DSM und Ilan Van Wilder landet vor Gericht |werk=cyclingmagazine.at |datum=2021-10-28 |abruf=2021-09-11}}</ref> 2022 reck Gall mit dat [[AG2R Citroën Team]] den sössten Platz in de Gesamtwertung vun de [[Tour of the Alps]]. Sie gröttste Spood bit 2023 weer de Gewinn vun de 17. Deelstreck (de Königsdeelstreck) bi de Tour de France 2023 vör [[Simon Yates (Radsportler)|Simon Yates]], [[Pello Bilbao]], [[Jonas Vingegaard]], [[David Gaudu]] un annern. == Wat he schafft hett == ;2015 * Junioren-Weltmeester – Straßenrennen * [[Datei:MaillotAustria.PNG|20px]] Öösterrieksch Junioren-Meester – Straatenrennen ;2016 * Trofeo Dorigo Porte (Junioren) ;2018 * [[Datei:MaillotAustria.PNG|20px]] Öösterrieksch U23-Meester – Straatenrennen ;2019 * Gesamtwertung un en Deelstreck [[Istrian Spring Trophy]] ;2023 * een Deelstreck [[Tour de Suisse]] * een Deelstreck [[Tour de France]] == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.radsportseiten.net/coureurfiche.php?coureurid=115174 Felix Gall up Radsportseiten.net] * [https://www.procyclingstats.com/rider.php?id=195749 Felix Gall in de Datenbank vun ProCyclingStats.com] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Gall, Felix}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Öösterriek]] [[Kategorie:Boren 1998]] [[Kategorie:Radrennfohrer (Öösterriek)]] ragl1o4olywhqn1xctx1saqvf5fqgm4 0 176510 1062468 1061717 2026-04-17T12:08:22Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062468 wikitext text/x-wiki [[Datei:Ferenc Krausz (cropped).jpg|mini|Ferenc Krausz (2010)]] '''Ferenc Krausz''' (* [[17. Mai]] [[1962]] in [[Mór]]) is en [[Ungarn|ungarsch]]-[[öösterriek]]sch [[Physiker]] un [[Hoochschoollehrer]]. Mit sien Forschungsteam is hüm dat as eerst gelungen, en Luchtpuls vun weniger as een [[Femtosekunn]] Düer sowohl to ertüügen as ok to meeten. De Arbeitsgrupp bruukt disse [[Attosekun]]nen-[[Lucht]]pulse, um de Bewegung vun atomarer [[Elektron]]en aftobillen. Disse Leistung markeert den Anfang vun de [[Körttietphysik|Attosekunnenphysik]].<ref>{{Webarchiv | url=http://www.attoworld.de/Documents/papers/Reviews_of_Modern_Physics/RMP81_2009.pdf | wayback=20150923180002 | text=F. Krausz, M. Ivanov, ''Reviews of Modern Physics'' '''81''', 163 (2009).}} (PDF; 14,2&nbsp;MB).</ref> An‘n 3. Oktober 2023 wurr hüm gemeensam mit [[Pierre Agostini]] un [[Anne L’Huillier]] de [[Nobelpries för Physik]] tospraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/summary/ |titel=The Nobel Prize in Physics 2023 |sprache=en-US |abruf=2023-10-03}}</ref> == Akademischer Werdegang == Krausz hett van 1981 bit 1985 [[Theoretische Physik]] an de [[Eötvös-Loránd-Universität]] un [[Elektrotechnik]] an de [[Technische un Wertschapswetenschapliche Universität Budapest|Technischen Universität Budapest]] studeert. Van 1988 bit 1991 hett Krausz an de TU Wien in Laserphysik bi [[Arnold Schmidt (Physiker)|Arnold Schmidt]] an dat Institut för Photonik promoveert, van 1991 bit 1993 [[Habilitatschoon|habiliteer]] he an de [[Technische Universität Wien]]. 1996–1998 weer he butenordentlich Perfesser för Elektrotechnik an der TU Wien, 1999–2004 ordentlich Perfesser. Siet 2004 is he Direkter an dat [[Max-Planck-Institut för Quantenoptik]] an dat [[Hochschul- und Forschungszentrum Garching]] in [[Garching bi München]] un Inhebber vun en Lehrstohl för [[Experimentalphysik]] an de [[Ludwig-Maximilians-Universität München]] (LMU). He is Mitbegrünner un weer van 2010 bit 2019 en vun de beid Spreker vun dat [[Exzellenzcluster]] [[Munich-Centre for Advanced Photonics]] (MAP). Siet 2015 is he Grünnensdirekter vun dat ''Centre for Advanced Laser Applications'' an de LMU un siet 2019 ok Grünnens-CEO vun dat ''Center for Molecular Fingerprinting'' in [[Budapest]].<ref name="CV">{{Internetquelle |url=https://www.attoworld.de/fileadmin/user_upload/tx_attoworld/persons/CurriculaVitae/CV_Contributions_FerencKrausz_FEB2023.pdf |titel=Curriculum Vitae |werk=attoworld.de |datum=2023-02 |sprache=en |format=pdf |abruf=2023-10-03}}</ref> == Forschung == Ferenc Krausz un sien Forschungsteam hemm dat eerstmals schafft, en Luchtpuls vun en Düer vun weniger as een [[Femto]]sekunn experimentell to demonstreeren un mit disse Attosekunnen-Luchtpulsen de inter-atomare Bewegung vun Elektronen in Echttiet wohrnehmbar to maken. Disse Ergebnisse markeeren den Anfang vun de Attosekunnenphysik.<ref>{{Literatur |Autor=Yaron Silberberg |Titel=Physics at the attosecond frontier |Sammelwerk=Nature |Band=414 |Nummer=6863 |Datum=2001 |Seiten=494–495 |DOI=10.1038/35107171 |PMID=11734831}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=Maciej Lewenstein |Titel=Resolving Physical Processes on the Attosecond Time Scale |Sammelwerk=Science |Band=297 |Nummer=5584 |Datum=2002 |Seiten=1131–1132 |DOI=10.1126/science.1075873 |PMID=12183615}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=Louis F. DiMauro |Titel=Atomic photography |Sammelwerk=Nature |Band=419 |Nummer=6909 |Datum=2002 |Seiten=789–790 |DOI=10.1038/419789a |PMID=12397335}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=Philip H. Bucksbaum |Titel=Ultrafast control |Sammelwerk=Nature |Band=421 |Nummer=6923 |Datum=2003 |Seiten=593–594 |DOI=10.1038/421593a |PMID=12571581}}</ref> De Vörarbeit för dissen Mielensteen hett Krausz mit sien Team in de 1990er Johren mit en ganzen Reeg vun Innovatschonen<ref>{{Literatur |Autor=Thomas Brabec, Ferenc Krausz |Titel=Intense few-cycle laser fields: Frontiers of nonlinear optics |Sammelwerk=Reviews of Modern Physics |Band=72 |Nummer=2 |Datum=2000 |Seiten=545–591 |DOI=10.1103/revmodphys.72.545|Online=https://www.attoworld.de/fileadmin/user_upload/tx_attoworld/publications/paper_RevModPhys_Y2000_M04_V72_P545.pdf}}</ref> to de Wiederentwicklung vun de [[Femtosekunn]]en-[[Laser]]technologie bit an hör ultimative Grens– bit hen to Luchtpulsen, de den överweegend Deel vun hör Energie in en eenzigen Schwingung vun dat elektromagnetisch Feld dragen, leist. En unbedingt Vörutsetten för dat Ertüügen vun sücke kört Luchtblitze is de hoochpräzise Kontrolle vun de Verzögerung vun verscheeden Farvkomponenten vun breetbandig (witt) Lucht över en vull [[Oktave (Hülpmaateenheit)|Oktave]]. De vun Krausz un Szipöcs entwickelt Speegel ut aperiodischen Multilagen ([[chirped mirror]]s<ref>{{Literatur |Autor=R. Szipöcs, K. Ferencz, Christian Spielmann, Ferenc Krausz |Titel=Chirped multilayer coatings for broadband dispersion control in femtosecond lasers |Sammelwerk=Optics Letters |Band=19 |Nummer=3 |Datum=1994 |Seiten=201–201 |DOI=10.1364/ol.19.000201 |PMID=19829591|Online=http://szipocs.com/publications/Chirped_multilayer_coatings_for_broadband_dispersion_control_in_femtosecond_lasers.pdf}}</ref>) hemm so en Kontrolle eerstmals mögelk maakt un billen hüüd en wesentlichen Bestanddeel vun jede modernen Femtosekunnen-Laseranlaag. 2001 kunnen se denn eerstmals en Attosekunnen-Lichtpuls ertüügen un ok meeten.<ref>{{Literatur |Autor=Michael Hentschel, Reinhard Kienberger, Christian Spielmann, Georg A. Reider, Nenad Milošević, Thomas Brabec, P. B. Corkum, Ulrich Heinzmann, Markus Drescher, Ferenc Krausz |Titel=Attosecond metrology |Sammelwerk=Nature |Band=414 |Nummer=6863 |Datum=2001 |Seiten=509–513 |DOI=10.1038/35107000 |PMID=11734845}}</ref>. 2015 weer Krausz bi [[Thomson Reuters]] as en vun de Favoriten ([[Clarivate Citation Laureates|Clarivate Citation Laureate]]) för en [[Nobelpries för Physik]] list, wiel he bannig faken ziteert wurr.<ref>{{Internetquelle|titel=Prof. Ferenc Krausz wird „2015 Thomson Reuters Citation Laureate“|url=https://idw-online.de/de/news638183|autor=Olivia Meyer-Streng|datum=2015-09-24|abruf=2021-01-17|werk=idw – Informationsdienst Wissenschaft}}</ref> Acht Johr later, 2023, kreeg he denn tatsächlich den Nobelpries gemeensam mit [[Pierre Agostini]] un [[Anne L’Huillier]] tospraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/press-release/ |titel=The Nobel Prize in Physics 2023 |werk=nobelprize.org | sprache=en |datum=2023-10-03 |abruf=2023-10-03}}</ref> == Ehrungen == '''Liddmaatschapen''' * 2003: Liddmaat [[Öösterrieksch Akademie vun de Wetenschapen]] * 2009: Fellow vun de [[Optical Society of America]] (OSA)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.osa.org/en-us/awards_and_grants/fellow_members/recent_fellows/2009_fellows/ |titel=2009 OSA Fellows |hrsg=OSA |zugriff=2018-02-10}}</ref> * 2011: Utwärtig Liddmaat vun de [[Russisch Akademie vun de Wetenschapen]] * 2012: Liddmaat vun de [[Academia Europaea]] * 2016: Liddmaat vun de [[Leopoldina]]<ref>{{Leopoldina|8192|IDName=ferenc-krausz|Name=Ferenc Krausz|Kommentar=|Datum=3. Juni 2016}}</ref> '''Pries un Utteknungen''' * 1994: [[Fritz-Kohlrausch-Pries]] cun de [[Öösterrieksch Physikalische Sellschop]] * 1996: [[Start-Pries|START-Pries]] * 1998: [[Carl-Zeiss-Forschungspries]] vun de [[Ernst-Abbe-Stiftung]] * 2002: [[Wittgenstein-Pries]]<ref>{{Internetquelle |url=http://sciencev1.orf.at/news/54545.html |titel=Verleihung der START- und Wittgenstein-Preise 2002 |hrsg=ORF.at |datum=2002 |autor=Eva-Maria Gruber |zugriff=2018-02-10}}</ref> * 2003: [[Julius-Springer-Pries]] * 2005: Ehrendokterwürde vun de [[Technische Universität Budapest]] * 2006: [[Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries]] * 2011: Bundsverdeenstkrüüz an’n Band * 2013: [[König-Faisal-Pries]] för Wetesnchap * 2013: [[Otto-Hahn-Pries]] * 2019: eerst Dräger vun de ''[[Wladilen Letochow]] Medaille'' vun de [Europäische Physikalische Gesellschaft|EPS]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.epsnews.eu/2019/02/2019-vladilen-letokhov-medal/ |titel=Letokhov Medal Recipients |hrsg=EPS |sprache=en |datum=2019-02-25 |zugriff=2019-02-26 }} {{Webarchiv|url=http://www.epsnews.eu/2019/02/2019-vladilen-letokhov-medal/ |wayback=20190227060210 |text=Letokhov Medal Recipients |archiv-bot=2026-04-17 12:08:22 InternetArchiveBot }}</ref> * 2022: [[Wolf-Pries]] in Physik<ref>[https://wolffund.org.il/2022/02/08/ferenc-krausz/ Wolf-Preis 2022] {{Webarchiv|url=https://wolffund.org.il/2022/02/08/ferenc-krausz/ |wayback=20220208175319 |text=Wolf-Preis 2022 |archiv-bot=2026-03-14 01:51:05 InternetArchiveBot }}</ref> * 2022: [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards]] * 2023: [[Nobelpries för Physik]] == Weblinks == {{Commons|Ferenc Krausz}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=129180114 DNB-Katalog] * [https://www.attoworld.de/ Homepage vun de Grupp vun Ferenc Krausz] * ''[https://www.leopoldina.org/uploads/tx_leopublication/Neugew%C3%A4hlte_Mitglieder_2016.pdf Ferencz Krausz.]'' Kurzbiografie in: ''Leopoldina Neugewählte Mitglieder 2016.'' Leopoldina, Halle (Saale) 2017, S. 23 ([http://www.leopoldina.org/uploads/tx_leopublication/Neugew%C3%A4hlte_Mitglieder_2016.pdf PDF]) * {{Webarchiv | url=http://www.dfg.de/aktuelles_presse/preise/leibniz_preis/2006/krausz.html | wayback=20070929095404 | text=Porträt auf der Seite der Deutschen Forschungsgesellschaft}} * {{Internetquelle |url=http://www.wittgenstein-club.at/02kra.htm |titel=Wittgensteinpreis TrägerInnen Club |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120516024753/http://www.wittgenstein-club.at/02kra.htm |archiv-datum=2012-05-16 |abruf=2008-05-21}} * [https://www.oeaw.ac.at/m/krausz-ferenc Ferenc Krausz] Indrag bi de Öösterrieksch Akademie vun de Wetenschapen == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=129180114|LCCN=n/2003/19976|VIAF=33069694}} {{SORTIERUNG:Krausz, Ferenc}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Öösterriek]] [[Kategorie:Börger von Ungarn]] [[Kategorie:Boren 1962]] [[Kategorie:Physiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] tp4cl0wq1oyn9hqwzgfcshbovbc5ha8 0 187131 1062471 1061723 2026-04-17T12:44:14Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062471 wikitext text/x-wiki [[Datei:Freddy Quinn (1977).jpg|mini|hochkant|Freddy Quinn, 1977]] '''Freddy Quinn''' (* [[27. September]] [[1931]] in [[Wien (Stadt)|Wien]]<ref> Quinn sien Geburtsoort steiht nich twiefelsfree fast. Nöömt wurrn neben Wien ok Nedderfladnitz in Nedderröösteriek un Pula in Istrien. Kiek bispeelswies Elmar Kraushaar: ''Freddy Quinn – Ein unwahrscheinliches Leben'', S.&nbsp;14–18, {{Webarchiv |url=http://www.atrium-verlag.com/uploads/media/Kraushaar_Leseprobe.pdf |text=Leseprobe mit diesen Seiten |wayback=20140808044510}} (PDF) afropen an’n 23. Oktober 2018. </ref> as ''Franz Eugen Helmuth Manfred Nidl'',<ref name="Riemann">Carl Dahlhaus, Hans Heinrich Eggebrecht, Oehl Kurt (Hrsg.): ''Brockhaus Riemann Musiklexikon.'' Brockhaus-Verlag, Wiesbaden 1978, ISBN 3-7653-0303-8, S.&nbsp;353. </ref><ref> En Manfred Nidl wurr 1931 in Nedderfladnitz döfft. {{Internetquelle |url=https://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/st-poelten/niederfladnitz/01%252F06/?pg=15 |titel=Auszug aus dem Index zum Taufbuch |abruf=2022-10-16 |sprache=de-DE}}</ref> later ''Nidl-Petz'',<ref name="dnb"> [http://d-nb.info/gnd/118743198 DNB-Indrag to Freddy Quinn] afropen an’n 25. September 2010. </ref><ref> [http://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_deutsch/06f_freddy.htm Biografie] bi Steffi-Line.de </ref> ok ''Manfred Quinn'')<ref name="dnb" /> is en [[Öösterriek]]sch [[Slager]][[Slagersinger|singer]] un [[Schauspeler]]. He harr tüschen 1956 un 1966 teihn Nummer-een-Erfolge in de düütsch Hitparade (ünner annern: ''Junge, komm bald wieder)'', hett rund 60&nbsp;Millionen Schallplatten verköfft un wurr to disse Tiet to’n spoodrieksten düütschspraakigen Singer.<ref> {{Internetquelle |url=https://www.abendblatt.de/region/norderstedt/article209898637/Freddy-ist-der-erfolgreichste-Schlagersaenger.html |titel=Freddy ist der erfolgreichste Schlagersänger |hrsg=Hamburger Abendblatt |datum=2017-03-11 |abruf=2017-03-15 |sprache=de-DE}} </ref> He is siet völ Johrteihnten [[Hamborg|Wahlhamborger]]. == Filmografie == === Kino === * 1954: [[Canaris (Film)|Canaris]]<ref> Anmerkung: Freddy Quinn ist in diesem Film nicht zu sehen und singt auch nicht. Er ist jedoch bei einem Instrumentalstück auf der Gitarre zu hören. </ref> * 1957: [[Die große Chance (1957)|Die große Chance]] * 1958: [[Heimatlos (1958)|Heimatlos]] * 1959: [[Freddy, die Gitarre und das Meer]] * 1959: [[Freddy unter fremden Sternen]] * 1960: [[Freddy und die Melodie der Nacht]] * 1960: [[Weit ist der Weg]] * 1961: [[Nur der Wind (Film)|Nur der Wind]] * 1961: [[Freddy und der Millionär (Film)|Freddy und der Millionär]] * 1962: [[Freddy und das Lied der Südsee (Film)|Freddy und das Lied der Südsee]] * 1963: [[Heimweh nach St. Pauli (Film)|Heimweh nach St. Pauli]] * 1964: [[Freddy und das Lied der Prärie]] * 1964: [[Freddy, Tiere, Sensationen]] * 1971: [[Haie an Bord]] * 1983: [[Die wilden Fünfziger]] === Fernsehen (Auswahl) === * 1958: [[Stahlnetz]] – Die Tote im Hafenbecken (TV-Reeg) * 1967: Heimweh nach St. Pauli (Bühnenfassung för dat Feernsehn) * 1968: Die Kartenlegerin (TV) * 1971: Der Junge von St. Pauli (TV) * 1987: [[Großstadtrevier]] – Robin Hood (TV-Reeg) * 1990: [[Heidi und Erni]] – Zirkusluft (TV-Reeg) * 1991: Großstadtrevier – Fährmann, hol’ röver (TV-Reeg) * 2004: Erbin mit Herz (TV) * 2004: [[In aller Freundschaft]] – Die Kraft der Liebe (244) (TV-Reeg) == Literatur == * [[Christian Ankowitsch]]: [http://www.zeit.de/1999/37/199937.gr._geschichte_q.xml ''„Mein Leben hört sich an wie eine Erfindung“: Ein Gespräch mit dem Sänger und Schauspieler&nbsp;…''] In: ''[[Die Zeit]]'', Nr. 37/1999. * [[Elmar Kraushaar]]: ''Freddy Quinn – Ein unwahrscheinliches Leben''. Atrium Verlag, Zürich 2011, ISBN 978-3-85535-390-3. == Weblinks == {{Commons|audio=0|video=0}} * {{IMDb|nm0703843}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118743198 DNB-Katal] * {{Internetquelle |url=https://www.freddy-quinn-archiv.at/ |titel=Freddy-Quinn-Archiv, Wien |abruf=2024-08-24 |sprache=de-DE}} * {{Internetquelle |url=http://www.ndr.de/kultur/geschichte/koepfe/Die-Stimme-der-Sehnsucht-Freddy-Quinn,freddyquinn123.html |titel=Die Stimme der Sehnsucht: Freddy Quinn ist 85 |hrsg=Norddeutscher Rundfunk NDR.de |datum=2016-09-27 |abruf=2024-08-24 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=http://www.ndr.de/kultur/geschichte/koepfe/Die-Stimme-der-Sehnsucht-Freddy-Quinn,freddyquinn123.html |wayback=20180113213102 |text=Die Stimme der Sehnsucht: Freddy Quinn ist 85 |archiv-bot=2026-04-17 12:44:14 InternetArchiveBot }} * [https://musicbrainz.org/artist/9f23b139-e3b7-49c4-b17c-460c5d50ae52 Freddy Quinn bi MusicBrainz (engelsch) == Enkeld Nahwiesen == <references responsive /> {{Normdaten|TYP=p|GND=118743198|LCCN=no2006002926|VIAF=62344112}} {{SORTIERUNG:Quinn, Freddy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Öösterriek]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Singer]] [[Kategorie:Slager]] [[Kategorie:Schauspeler]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] q7p2opfjys29ayyahv34i3n9ujxgck4 2 191996 1062491 1062236 2026-04-17T17:57:42Z Eastfrisian2 58044 1062491 wikitext text/x-wiki Bither weer ik as [[Bruker:Eastfrisian]] ünnerwegens. Mit en nee Computer weer de Siet nich mehr hertostellen. Also nu ünner de nee Naam. =Van mi anleggt Artikels= ==Automobilrennsport== [[Andrea Kimi Antonelli]] ==Bargen/Bargstieger== [[Wladimir Alexandrowitsch Karatajew]], [[Johannes Zumtaugwald]] ==Biathlon== ===Sportler=== [[Ragnhild Femsteinevik]], [[Lou Jeanmonnot]], [[Michal Krčmář]], [[Philipp Nawrath]], [[Justus Strelow]], [[Julia Tannheimer]] (6). === Veranstaltungen=== [[Olympisch Winterspelen 2026/Biathlon]] ==Football== [[Willy Baumgärtner]], [[Alfred Heiß]], [[Norbert Hof]], [[Albin Kitzinger]], [[Karl Koller (Footballspeler)]], [[Kees Kuijs]], [[Theodor Lohrmann]], [[Niccolò Pisilli]], [[François Remetter]] (9) ==Indianer== [[Yomba]] ==Kark== ===Paapst=== [[Anicetus]], [[Calixt I.]], [[Viktor I.]] ==Literatur== [[Louise Penny]] ==Maleree, Maler== [[Richard Parkes Bonington]], [[Margaret Sarah Carpenter]], [[Lovis Corinth]], [[Franz Obrien]] ==Musik== ===Jazz=== [[Aimé Barelli]], [[Cab Calloway]], [[Bruce Eisenbeil]], [[Jimmy Giuffre]], [[Percy Heath (Jazzmusiker)]], [[Bill Holman]], [[Jimmie Lunceford]], [[Dave Peyton]], [[Mike Wofford]] (9). ===Rock/Pop=== [[Aliotta Haynes Jeremiah]], [[Sheena Easton]], [[The Last Dinner Party]], [[Three Dog Night]] ==Natschonalsozialismus (Lüüd, Wedderstand, Krieg usw.)== [[Paul von Hase]] ==Nobelpries== [[Philippe Aghion]], [[Sidney Altman]], [[Mary Elisabeth Brunkow]], [[Elias James Corey]], [[Jerome Isaac Friedman]], [[Pierre-Gilles de Gennes]], [[Michail Sergejewitsch Gorbatschow]], [[Peter Wilkinson Howitt]], [[Henry Way Kendall]], [[Susumu Kitagawa]], [[László Krasznahorkai]], [[Joel Mokyr]], [[Fred Ramsdell]], [[Richard Robson (Chemiker)]], [[Bert Sakmann]], [[William Forsyth Sharpe]], [[Richard Edward Taylor]], [[Omar Yaghi]] (18). ==Öörd un Städer== [[Kabul]], [[Manchester]], [[Zandvoort]] ==Politik== [[Günther Boekhoff]], [[Günther Bredehorn]], [[Gabriele Iwersen]], [[Tobias Heilmann (Politiker, 1975)|Tobias Heilmann]], [[Philipp Raulfs]], [[Rita Süssmuth]] (6). ==Radsport== [[Adrie van der Poel]] ==Ruumfohrt== [[Oleg Germanowitsch Artemjew]], [[Jeffrey Alan Hoffman]], [[Juri Wassiljewitsch Malyschew]] ==Schach== [[Juraj Druska]], [[Božidar Đurašević]], [[Denis Kadrić]], [[Boris Tschatalbaschew]] ==Schauspeel== [[Amy Benkenstein]], [[Irene Dunne]], [[Henry Fonda]], [[Robert Fuller]], [[Mary Kerridge]], [[Penelope Milford]], [[Robert Morley]], [[Theresa Underberg]] (8) ==Slötter (un Borgen)== [[Slott Les Roches-Baritaud|Les Roches-Baritaud]], [[Slott Walzin|Walzin]] ==Swemmsport== [[Aileen Riggin]], [[David Wilkie (Swemmsportler)|David Wilkie]] 7wqziydowkduil7f0b9gbkxk9uqug3d 0 193083 1062476 1041945 2026-04-17T15:35:24Z Eastfrisian2 58044 1062476 wikitext text/x-wiki '''Anne-Marga Sprick''' (* [[27. September]] [[1934]] in [[Tielenhimm]]<ref>https://www.boyens-medien.de/artikelansicht/anne-marga-sprick-feiert-90-geburtstag-60437.html</ref>) is ene [[Plattdüütsch|plattdüütsche]] [[Schriever|Schrieversche]] uut [[Dithmaschen]] == Leven == Sprick is op’n Burenhoff in [[Tielenhimm]] opwussen un plattdüütsch groot worrn. Vun 1992 bet 1999 het se in dat [[Klaus-Groth-Museum]] in Heid arbeidt. Ere eersten Vertellsels in de [[Dithmarsche Landeszeitung|''Dithmarscher Landeszeitung'']] ruut. 2005 kemen de besten Geschichten as Sammelband ruut. Anne-Marga Sprick leevt al lang in [[Bargensteed]]. == Priesen == * 2012 Ehrennadel vun dat Land Sleswig-Holsteen == Wark == * ''Ünner´n Wiehnachtsboom: Plattdeutsche Weihnachtsgeschichten'', Boyens Buchverlag, Heid 2004, ISBN 3-8042-1148-8 * ''Dithmarschen, sagenhaft to vertellen'', Boyens Buchverlag, Heid 2005, ISBN 3-8042-1180-1 * ''Kinner- un Jungsjohren in de Südermarsch: Ut Gustav Frenssen sien Wark „Jörn Uhl“'', übersetzt in Dithmarscher Mundart von Anne-Marga Sprick, RD Druck & Verlagshaus, Oosterrönfeld 2014, ISBN 978-3-9810912-1-2 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrieverschen]] == Weblenk == {{PBuB|4921}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Boren 1934]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plantenwöpsen]] ckfsx4n0sosoa786s83084bb8angc1b 0 193183 1062472 1061727 2026-04-17T12:53:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1062472 wikitext text/x-wiki De '''Fritz-Stavenhagen-Pries''' weer en [[List vun plattdüütschen Priesen|plattdüütschen Literatuurpries]] för [[Drama|Dramen]] op [[Plattdüütsch]], de den Naam vun den Dramatiker [[Fritz Stavenhagen]] dregt.<ref>''Fritz-Stavenhagen-Preis.'' In: ''Hamburger Abendblatt.'' 22. September 1958 ([https://www.abendblatt.de/archiv/1958/article203049963/Fritz-Stavenhagen-Preis.html abendblatt.de]). </ref> De [[Alfred Toepfer Stiftung F. V. S.]] in [[Hamborg]] geev den Pries twüschen 1959 bet 1982 ruut. Dat Priesgeld weren eerst 1000&nbsp;DM;<ref name="Ehrke">''Stavenhagen-Preis geht an Ehrke.'' In: ''Hamburger Abendblatt.'' 6. Juli 1959 ( [https://www.abendblatt.de/archiv/1959/article203996763/Stavenhagen-Preis-geht-an-Ehrke.html abendblatt.de]). </ref> later 5000&nbsp;DM.<ref name="Beiswanger">''Kultur-Notizen.'' In: ''Hamburger Abendblatt.'' 16. September 1982 ([https://www.abendblatt.de/archiv/1982/article203290317/KULTUR-NOTIZEN.html abendblatt.de]) </ref> 1984 wurr de Fritz-Stavenhagen-Preis mit den Hamborger [[Fritz-Reuter-Pries (Hamborg)|Fritz-Reuter-Pries]] tohoopleggt, so de [[Richard-Ohnsorg-Pries|Richard-Ohnsorg-]], [[Klaus-Groth-Pries (Heid)|Klaus-Groth-]] un [[Hans-Böttcher-Pries]]. == Preisträger == * 1959: [[Hans Ehrke]]<ref name="Ehrke" /> * 1961: [[Hermann Otto]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=2068 |titel=Autor: Hermann Otto |abruf=2025-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=2068 |wayback=20250714143636 |text=Autor: Hermann Otto |archiv-bot=2026-04-17 12:53:42 InternetArchiveBot }}</ref> * 1964: [[Hans Heitmann]]<ref>''Wir notieren kurz.'' In: ''Hamburger Abendblatt.'' 15. Juli 1964 ([https://www.abendblatt.de/archiv/1964/article200767301/WIR-NOTIEREN-KURZ.html abendblatt.de]). </ref> * 1967: [[Paul Jessen]]<ref>''Stavenhagen-Preis 1967.'' In: ''Hamburger Abendblatt.'' 13. Juni 1967 ([https://www.abendblatt.de/archiv/1967/article200993203/Stavenhagen-Preis-1967.html abendblatt.de]). </ref> * 1969: [[Ivo Braak]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=468 |titel=Autor: Ivo Braak |abruf=2025-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=468 |wayback=20250119231415 |text=Autor: Ivo Braak |archiv-bot=2026-04-17 12:53:42 InternetArchiveBot }}</ref> * 1971: [[Karl Bunje]]<ref>[https://mahnke-verlag.de/autoren/article/47-bunje-karl.html ''Bunje, Karl.''] In: ''mahnke-verlag.de.'' Abgerufen am 3. November 2022. </ref> * 1973: [[Günther Siegmund]]<ref>''Harte Diskussionen.'' In: ''Hamburger Abendblatt.'' 11. September 1973 ([https://www.abendblatt.de/archiv/1973/article201399535/Harte-Diskussionen.html abendblatt.de]). </ref> * 1975: [[Konrad Hansen]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1417 |titel=Autor: Konrad Hansen |abruf=2025-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1417 |wayback=20250328090326 |text=Autor: Konrad Hansen |archiv-bot=2026-04-17 12:53:42 InternetArchiveBot }}</ref> * 1982: [[Rudolf Beiswanger]]<ref name="Beiswanger"/> == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Utteknung]] [[Kategorie:Drama]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Gifft dat nich mehr]] 0i6gh3xlv6c5b2jdr9zmup4krcwi7yv 3 196941 1062473 2026-04-17T13:03:14Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062473 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Jaapvanstraalen}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 15:03, 17. Apr. 2026 (CEST) f3q7w3bealw5uifrfe0ao873zoscdot 3 196942 1062475 2026-04-17T14:58:25Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062475 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Wikipedianenjoyer}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 16:58, 17. Apr. 2026 (CEST) dl3zlu0dsk3pkvmbrrixfhe1m5dgcr7 3 196943 1062487 2026-04-17T17:22:42Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062487 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=89,237,571edits}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 19:22, 17. Apr. 2026 (CEST) 4fw0nbh2xzoqayq3y44qlii7pvntv76 0 196944 1062490 2026-04-17T17:55:49Z Eastfrisian2 58044 Nee ut Weblenken un düütsch WP 1062490 wikitext text/x-wiki '''James Peter „Jimmy“ Giuffre''' (* [[26. April]] [[1921]] in [[Dallas]], [[Texas]]; † [[24. April]] [[2008]] in [[Pittsfield (Massachusetts)|Pittsfield]], [[Massachusetts]]) weer en [[Verenigte Staaten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]musiker, komponist un -[[arrangeur]]. He speel [[Saxophon]] un [[Klarinett]]. == Leven un Wark == Sien eersten Spood harr he as Arrangeur för den [[Big Band]] vun [[Woody Herman]] för de he ok den bekannten Jazzstandard „[[Four Brothers (Jazzstandard)|Four Brothers]]“ schreev (1947). Wiels sien gesamte Karriere schreev he wiedere kreative un nich begäng Arrangements. He weer Liddmaat vun [[Shorty Rogers]] sien Bands, bevör he as Solist anfung. Giuffre speel sowohl Klarinett as ok Tenor- un Baritonsaxophon, hett sück denn aber up de Klarinett konzentreert. Sien Stil is markant, un sien fröhe Musik wurr deelwies as [[Cool Jazz]] instuuft. To’n Vergliek wurr faken de Musik von [[Lester Young]] herantrucken, wiel de sien eegen woll an’n ähnlichsten weer. 1954 speel he in’n Trio mit [[Shelly Manne]] un Shorty Rogers (''The Three and The Two''); 1955 wer he Grünnensliddmaat vun de Formatschoon ''[[Shelly Manne & His Men]]''. Jimmy Giuffre sien eerst Trio bestunn ut hüm as ok den Gitarristen [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]] un den [[Kontrabass]]ist [[Ralph Peña]] (later [[Jim Atlas]]) un reck 1957 en lütten Hit, as Giuffre sien „The Train and the River“ in den Feernsehspecial „The Sound of Jazz“ wiest wurr. As Atlas dat Trio verlaaten dee, hett Giuffre hüm dör den [[Basuun#Ventilbasuun|Ventil-Basuunisten]] [[Bob Brookmeyer]] ersett. Disse wenig begäng Instrumenteeren weer vun [[Claude Debussy]] inspireert; se is in den Film [[Jazz on a Summer’s Day|Jazz an einem Sommerabend]] to sehn, de up dat [[Newport Jazz Festival]] 1958 dreiht wurr. 1961 hett Giuffre en nee Trio mit den Pianisten [[Paul Bley]] un den Kontrabassisten [[Steve Swallow]] billd, dat sück ok in Düütschland vörstellen dee. De Grupp funn to de Tiet woll wenig Beachtung, wurr aber vun eenig Fans un Musikern as en vun de wichtigst Gruppe vun de Jazz-Geschichte ansehn. Se hemm free Jazz speelt, aber nich in de luut Aart as [[Albert Ayler]] oder [[Archie Shepp]], sonnern ehrder sachter un vergliekbor mit [[Kamermusik]]. In disse Konstellatschoon, de 1989 wedderbeleevt wurr, hemm de Musiker sluutend vullstänig impoviseert Musik speelt.<ref>„Vor allem dieses avantgardistische Trio, das für wahres Ensemblespiel und atonale Improvisation stand, machte klar, dass Giuffte die Tyrannei des ständigen Beats hinterfragte; seine Musik ersetzte zeitweise den durchgängig hörbaren Taktschlag durch einen fühlbaren Beat.“ - Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref> In de fröh 1970ern hett he en wiederes Trio mit den Bassisten [[Kiyoshi Tokunaga]] un Slagtüüchspeler [[Randy Kaye]] billd. Giuffre hett wiedere Instrumente to sien Repertoire dorto nommen, dorünner Bass[[flöte]] un [[Sopransaxophon]]. En latere Grupp mit tosätzlich [[Pete Levin]] an‘n [[Synthesizer]] un den [[E-Bass]]isten [[Bob Nieske]] anstäe vun Tokunaga hett dree Alben för dat italieensch Label „Soul Note“ upnommen. Ebenfalls wiels de 1970er hett Giuffre an de [[New York University]] ünnerricht. In den 1990ern hett he gemeensam mit [[Joe McPhee]] upnommen. Later geev he Ünnerricht an dat [[New England Conservatory of Music]]. As Komponist verbunn he „ambitioniert in seinen Werken Jazz und E-Musik“.<ref>Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref>; he hett Konzerte för Klarinett un Striekorchester verfaat un hett ok Filmmusiken schreeven. Giuffre hett an de [[Parkinson-Krankheit]] leeden un dorüm 1993 den aktiven Deel vun sien afslooten. He is 2008 twee Daag för sien 87. Gebortsdag storven. == Würdigungen == {{Zitat |Text=Die drei LPs, die dieses Ensemble [Jimmy Giuffre, Paul Bley und Steve Swallow] 1961 und 1962 einspielte, zählen zu den schönsten Dokumenten einer freien Musik abseits der Ekstasen und der Dramatik des Free Jazz. […] Und schließlich wurde die lange verkannte Jazz-Kammermusik des Jimmy Giuffre doch [noch] […] gewürdigt, […] [nämlich als] eine überaus originelle Variante eines ''chamber jazz'', und eine leise, europäisch kolorierte Alternative zu den dramatischeren Konzepten musikalischer Freiheit, wie sie die sechziger Jahre brachten. |Autor=[[Peter Niklas Wilson]]. |ref=<ref>Peter Niklas Wilson: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. von Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320, hier 319f.</ref>}} Dat Magazin [[Rolling Stone]] hett dat Album ''Fusion'' van 1961 in sien List ''Die 100 besten Jazz-Alben'' up Platz&nbsp;46 wählt. ''Thesis'' keem dor up Platz 83, ''Free Fall'' up Platz 93.<ref>[https://www.rollingstone.de/die-100-besten-jazz-alben-platz-50-bis-1-614498/ Rolling Stone: ''Die 100 besten Jazz-Alben''.] Afropen an’n 16. November 2016.</ref> == Diskografie <small>(Auswahl)</small> == De Johrestallen geven överwegend den Tietpunkt vun de Upnahm an. * 1955 ''Tangents in Jazz'' (Capitol) * 1956 ''The Jimmy Giuffre Clarinet'' (Atlantic) * 1956 ''The Jimmy Giuffre 3'' (Atlantic) mit [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Ralph Peña]] * 1958 ''Hollywood & Newport, 1957–1958'' (Fresh Sound) mit Jim Hall, Ralph Peña, [[Bob Brookmeyer]] * 1958 ''Trav'lin' Light'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1958 ''Western Suite'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1959 ''Seven Pieces'' (Verve) mit Jim Hall, [[Red Mitchell]] * 1959 ''The Easy Way'' (Verve) mit Jim Hall, [[Ray Brown]] * 1961 ''Fusion'' und ''Thesis'' (beide Verve) mit [[Paul Bley]], [[Steve Swallow]], 1992 bei ECM als Doppel-CD unter dem Titel ''Jimmy Giuffre 3, 1961'' herutbrocht * 1961 ''Emphasis, Stuttgart 1961''; ''Flight, Bremen 1961'' (beid hatART) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1961: ''Graz Live 1961'' (Hathut / ezz-thetics 2019) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1963 ''[[Free Fall (Jimmy-Giuffre-Album)|Free Fall]]'' (Columbia, hüüd Sony) mit Paul Bley, Steve Swallow; <small>1998 in de List [[The Wire’s “100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”|“100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”]] vun [[The Wire (Tietschrift)|The Wire]] upnommen</small> * 1965 ''[[New York Concerts: The Jimmy Giuffre 3 & 4]]'' (ed. 2014) * 1972 ''[[Music for People, Birds, Butterflies and Mosquitos]]'' (Choice) mit [[Kiyoshi Tokunaga]], [[Randy Kaye]] * 1974 ''Quiet Song'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Bill Connors]] * 1975 ''River Chant'' (Choice) mit Kiyoshi Tokunaga, Randy Kaye * 1975 ''Giuffre, Konitz, Connors, Bley'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Lee Konitz]], Bill Connors * 1983 ''Dragonfly'' (Soul Note) mit [[Pete Levin]], [[Bob Nieske]], Randy Kaye * 1985 ''Quasar'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1987 ''Eiffel'' (CELP) mit [[André Jaume]] * 1988 ''Momentum, Willisau 1988'' mit André Jaume * 1989 ''[[The Life of a Trio: Saturday and Sunday]]'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1989 ''Liquid Dancers'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1991 ''River Station'' (CELP) mit André Jaume * 1992 ''Fly Away Little Bird'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1993 ''Conversations with a Goose'' (Soul Note) mit Paul Bley, Steve Swallow == Sammlung == * '' The Complete [[Capitol Records|Capitol]] and [[Atlantic Records|Atlantic]] Recordings of Jimmy Giuffre (1954-58)'' - ([[Mosaic Records|Mosaic]] - 1997) - 10 LPs oder 6 CDs mit [[Jack Sheldon]], [[Russ Freeman]], [[Curtis Counce]], [[Shelly Manne]], [[Bud Shank]], [[Shorty Rogers]], [[Bob Enevoldsen]], [[Ralph Peña]], [[Artie Anton]] dm, [[Sweets Edison]], [[Bob Cooper]], [[Dave Pell]], [[Mauri Berman]] bs, [[Stan Levey]], [[Buddy Collette]], [[Harry Klee]] b-cl, [[Milt Jackson]], [[John Lewis (Pianist)|John Lewis]], [[Percy Heath]], [[Connie Kay]], [[Pee Wee Russell]], [[Rex Stewart]], [[George Wein]], [[Oscar Pettiford]], [[Teddy Charles]], [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Jim Atlas]] b, [[Bernie Glow]], [[Phil Sunkel]], [[Joe Wilder]], [[Al Cohn]], [[Ed Wasserman]] ts, [[Sol Schlinger]] bs, [[Wendell Marshall]], [[Ed Shaughnessy]], [[Nick Travis]], [[Art Farmer]], [[Bob Brookmeyer]] == Literatur == * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD, LP and Cassette]].'' 2. Uplaag. Penguin, London 1994, ISBN 0-14-017949-6. * [[Peter Niklas Wilson]]: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. vun Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320. == Enkeld Nahweisen == <references /> == Weblinks == * {{IMDb|nm0321284}} * [https://www.zeit.de/2008/20/D-Aufmacher Nachruf zum Tod Giuffres] (Konrad Heidkamp: Ein leiser Schrei. Seine Musik gab dem Verstand ebenso viel wie dem Gefühl: Zum Tode des Jazzklarinettisten Jimmy Giuffre, des stillen Revolutionärs. In: Die Zeit, 8. Mai 2008.) * [https://www.nytimes.com/2014/06/08/arts/music/jimmy-giuffres-music-finds-new-appreciation.html Nate Chinen: ''Booed in the ’60s, but Time Will Tell – Jimmy Giuffre’s Music Finds New Appreciation'' (2014) in] [[The New York Times]] {{Normdaten|TYP=p|GND=134794419|LCCN=n/82/25132|VIAF=84976072}} {{SORTIERUNG:Giuffre, Jimmy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Storven 2008]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] mnya5ewb6pr6urc9fd9rj7g55hio0sd 1062492 1062490 2026-04-17T18:00:18Z Eastfrisian2 58044 /* Würdigungen */ 1062492 wikitext text/x-wiki '''James Peter „Jimmy“ Giuffre''' (* [[26. April]] [[1921]] in [[Dallas]], [[Texas]]; † [[24. April]] [[2008]] in [[Pittsfield (Massachusetts)|Pittsfield]], [[Massachusetts]]) weer en [[Verenigte Staaten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]musiker, komponist un -[[arrangeur]]. He speel [[Saxophon]] un [[Klarinett]]. == Leven un Wark == Sien eersten Spood harr he as Arrangeur för den [[Big Band]] vun [[Woody Herman]] för de he ok den bekannten Jazzstandard „[[Four Brothers (Jazzstandard)|Four Brothers]]“ schreev (1947). Wiels sien gesamte Karriere schreev he wiedere kreative un nich begäng Arrangements. He weer Liddmaat vun [[Shorty Rogers]] sien Bands, bevör he as Solist anfung. Giuffre speel sowohl Klarinett as ok Tenor- un Baritonsaxophon, hett sück denn aber up de Klarinett konzentreert. Sien Stil is markant, un sien fröhe Musik wurr deelwies as [[Cool Jazz]] instuuft. To’n Vergliek wurr faken de Musik von [[Lester Young]] herantrucken, wiel de sien eegen woll an’n ähnlichsten weer. 1954 speel he in’n Trio mit [[Shelly Manne]] un Shorty Rogers (''The Three and The Two''); 1955 wer he Grünnensliddmaat vun de Formatschoon ''[[Shelly Manne & His Men]]''. Jimmy Giuffre sien eerst Trio bestunn ut hüm as ok den Gitarristen [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]] un den [[Kontrabass]]ist [[Ralph Peña]] (later [[Jim Atlas]]) un reck 1957 en lütten Hit, as Giuffre sien „The Train and the River“ in den Feernsehspecial „The Sound of Jazz“ wiest wurr. As Atlas dat Trio verlaaten dee, hett Giuffre hüm dör den [[Basuun#Ventilbasuun|Ventil-Basuunisten]] [[Bob Brookmeyer]] ersett. Disse wenig begäng Instrumenteeren weer vun [[Claude Debussy]] inspireert; se is in den Film [[Jazz on a Summer’s Day|Jazz an einem Sommerabend]] to sehn, de up dat [[Newport Jazz Festival]] 1958 dreiht wurr. 1961 hett Giuffre en nee Trio mit den Pianisten [[Paul Bley]] un den Kontrabassisten [[Steve Swallow]] billd, dat sück ok in Düütschland vörstellen dee. De Grupp funn to de Tiet woll wenig Beachtung, wurr aber vun eenig Fans un Musikern as en vun de wichtigst Gruppe vun de Jazz-Geschichte ansehn. Se hemm free Jazz speelt, aber nich in de luut Aart as [[Albert Ayler]] oder [[Archie Shepp]], sonnern ehrder sachter un vergliekbor mit [[Kamermusik]]. In disse Konstellatschoon, de 1989 wedderbeleevt wurr, hemm de Musiker sluutend vullstänig impoviseert Musik speelt.<ref>„Vor allem dieses avantgardistische Trio, das für wahres Ensemblespiel und atonale Improvisation stand, machte klar, dass Giuffte die Tyrannei des ständigen Beats hinterfragte; seine Musik ersetzte zeitweise den durchgängig hörbaren Taktschlag durch einen fühlbaren Beat.“ - Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref> In de fröh 1970ern hett he en wiederes Trio mit den Bassisten [[Kiyoshi Tokunaga]] un Slagtüüchspeler [[Randy Kaye]] billd. Giuffre hett wiedere Instrumente to sien Repertoire dorto nommen, dorünner Bass[[flöte]] un [[Sopransaxophon]]. En latere Grupp mit tosätzlich [[Pete Levin]] an‘n [[Synthesizer]] un den [[E-Bass]]isten [[Bob Nieske]] anstäe vun Tokunaga hett dree Alben för dat italieensch Label „Soul Note“ upnommen. Ebenfalls wiels de 1970er hett Giuffre an de [[New York University]] ünnerricht. In den 1990ern hett he gemeensam mit [[Joe McPhee]] upnommen. Later geev he Ünnerricht an dat [[New England Conservatory of Music]]. As Komponist verbunn he „ambitioniert in seinen Werken Jazz und E-Musik“.<ref>Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref>; he hett Konzerte för Klarinett un Striekorchester verfaat un hett ok Filmmusiken schreeven. Giuffre hett an de [[Parkinson-Krankheit]] leeden un dorüm 1993 den aktiven Deel vun sien afslooten. He is 2008 twee Daag för sien 87. Gebortsdag storven. == Würdigungen == '''Zitat:''' ''Die drei LPs, die dieses Ensemble [Jimmy Giuffre, Paul Bley und Steve Swallow] 1961 und 1962 einspielte, zählen zu den schönsten Dokumenten einer freien Musik abseits der Ekstasen und der Dramatik des Free Jazz. […] Und schließlich wurde die lange verkannte Jazz-Kammermusik des Jimmy Giuffre doch [noch] […] gewürdigt, […] [nämlich als] eine überaus originelle Variante eines ''chamber jazz'', und eine leise, europäisch kolorierte Alternative zu den dramatischeren Konzepten musikalischer Freiheit, wie sie die sechziger Jahre brachten.''<ref>Peter Niklas Wilson: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. von Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320, hier 319f.</ref> Dat Magazin [[Rolling Stone]] hett dat Album ''Fusion'' van 1961 in sien List ''Die 100 besten Jazz-Alben'' up Platz&nbsp;46 wählt. ''Thesis'' keem dor up Platz 83, ''Free Fall'' up Platz 93.<ref>[https://www.rollingstone.de/die-100-besten-jazz-alben-platz-50-bis-1-614498/ Rolling Stone: ''Die 100 besten Jazz-Alben''.] Afropen an’n 16. November 2016.</ref> == Diskografie <small>(Auswahl)</small> == De Johrestallen geven överwegend den Tietpunkt vun de Upnahm an. * 1955 ''Tangents in Jazz'' (Capitol) * 1956 ''The Jimmy Giuffre Clarinet'' (Atlantic) * 1956 ''The Jimmy Giuffre 3'' (Atlantic) mit [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Ralph Peña]] * 1958 ''Hollywood & Newport, 1957–1958'' (Fresh Sound) mit Jim Hall, Ralph Peña, [[Bob Brookmeyer]] * 1958 ''Trav'lin' Light'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1958 ''Western Suite'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1959 ''Seven Pieces'' (Verve) mit Jim Hall, [[Red Mitchell]] * 1959 ''The Easy Way'' (Verve) mit Jim Hall, [[Ray Brown]] * 1961 ''Fusion'' und ''Thesis'' (beide Verve) mit [[Paul Bley]], [[Steve Swallow]], 1992 bei ECM als Doppel-CD unter dem Titel ''Jimmy Giuffre 3, 1961'' herutbrocht * 1961 ''Emphasis, Stuttgart 1961''; ''Flight, Bremen 1961'' (beid hatART) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1961: ''Graz Live 1961'' (Hathut / ezz-thetics 2019) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1963 ''[[Free Fall (Jimmy-Giuffre-Album)|Free Fall]]'' (Columbia, hüüd Sony) mit Paul Bley, Steve Swallow; <small>1998 in de List [[The Wire’s “100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”|“100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”]] vun [[The Wire (Tietschrift)|The Wire]] upnommen</small> * 1965 ''[[New York Concerts: The Jimmy Giuffre 3 & 4]]'' (ed. 2014) * 1972 ''[[Music for People, Birds, Butterflies and Mosquitos]]'' (Choice) mit [[Kiyoshi Tokunaga]], [[Randy Kaye]] * 1974 ''Quiet Song'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Bill Connors]] * 1975 ''River Chant'' (Choice) mit Kiyoshi Tokunaga, Randy Kaye * 1975 ''Giuffre, Konitz, Connors, Bley'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Lee Konitz]], Bill Connors * 1983 ''Dragonfly'' (Soul Note) mit [[Pete Levin]], [[Bob Nieske]], Randy Kaye * 1985 ''Quasar'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1987 ''Eiffel'' (CELP) mit [[André Jaume]] * 1988 ''Momentum, Willisau 1988'' mit André Jaume * 1989 ''[[The Life of a Trio: Saturday and Sunday]]'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1989 ''Liquid Dancers'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1991 ''River Station'' (CELP) mit André Jaume * 1992 ''Fly Away Little Bird'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1993 ''Conversations with a Goose'' (Soul Note) mit Paul Bley, Steve Swallow == Sammlung == * '' The Complete [[Capitol Records|Capitol]] and [[Atlantic Records|Atlantic]] Recordings of Jimmy Giuffre (1954-58)'' - ([[Mosaic Records|Mosaic]] - 1997) - 10 LPs oder 6 CDs mit [[Jack Sheldon]], [[Russ Freeman]], [[Curtis Counce]], [[Shelly Manne]], [[Bud Shank]], [[Shorty Rogers]], [[Bob Enevoldsen]], [[Ralph Peña]], [[Artie Anton]] dm, [[Sweets Edison]], [[Bob Cooper]], [[Dave Pell]], [[Mauri Berman]] bs, [[Stan Levey]], [[Buddy Collette]], [[Harry Klee]] b-cl, [[Milt Jackson]], [[John Lewis (Pianist)|John Lewis]], [[Percy Heath]], [[Connie Kay]], [[Pee Wee Russell]], [[Rex Stewart]], [[George Wein]], [[Oscar Pettiford]], [[Teddy Charles]], [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Jim Atlas]] b, [[Bernie Glow]], [[Phil Sunkel]], [[Joe Wilder]], [[Al Cohn]], [[Ed Wasserman]] ts, [[Sol Schlinger]] bs, [[Wendell Marshall]], [[Ed Shaughnessy]], [[Nick Travis]], [[Art Farmer]], [[Bob Brookmeyer]] == Literatur == * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD, LP and Cassette]].'' 2. Uplaag. Penguin, London 1994, ISBN 0-14-017949-6. * [[Peter Niklas Wilson]]: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. vun Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320. == Enkeld Nahweisen == <references /> == Weblinks == * {{IMDb|nm0321284}} * [https://www.zeit.de/2008/20/D-Aufmacher Nachruf zum Tod Giuffres] (Konrad Heidkamp: Ein leiser Schrei. Seine Musik gab dem Verstand ebenso viel wie dem Gefühl: Zum Tode des Jazzklarinettisten Jimmy Giuffre, des stillen Revolutionärs. In: Die Zeit, 8. Mai 2008.) * [https://www.nytimes.com/2014/06/08/arts/music/jimmy-giuffres-music-finds-new-appreciation.html Nate Chinen: ''Booed in the ’60s, but Time Will Tell – Jimmy Giuffre’s Music Finds New Appreciation'' (2014) in] [[The New York Times]] {{Normdaten|TYP=p|GND=134794419|LCCN=n/82/25132|VIAF=84976072}} {{SORTIERUNG:Giuffre, Jimmy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Storven 2008]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] ky16y4gfxi23oksozbwfx51bgvlnk0b 1062493 1062492 2026-04-17T18:01:08Z Eastfrisian2 58044 /* Leven un Wark */ 1062493 wikitext text/x-wiki '''James Peter „Jimmy“ Giuffre''' (* [[26. April]] [[1921]] in [[Dallas]], [[Texas]]; † [[24. April]] [[2008]] in [[Pittsfield (Massachusetts)|Pittsfield]], [[Massachusetts]]) weer en [[Verenigte Staaten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]musiker, komponist un -[[arrangeur]]. He speel [[Saxophon]] un [[Klarinett]]. == Leven un Wark == Sien eersten Spood harr he as Arrangeur för den [[Big Band]] vun [[Woody Herman]] för de he ok den bekannten Jazzstandard „[[Four Brothers (Jazzstandard)|Four Brothers]]“ schreev (1947). Wiels sien gesamte Karriere schreev he wiedere kreative un nich begäng Arrangements. He weer Liddmaat vun [[Shorty Rogers]] sien Bands, bevör he as Solist anfung. Giuffre speel sowohl Klarinett as ok Tenor- un Baritonsaxophon, hett sück denn aber up de Klarinett konzentreert. Sien Stil is markant, un sien fröhe Musik wurr deelwies as [[Cool Jazz]] instuuft. To’n Vergliek wurr faken de Musik von [[Lester Young]] herantrucken, wiel de sien eegen woll an’n ähnlichsten weer. 1954 speel he in’n Trio mit [[Shelly Manne]] un Shorty Rogers (''The Three and The Two''); 1955 wer he Grünnensliddmaat vun de Formatschoon ''[[Shelly Manne & His Men]]''. Jimmy Giuffre sien eerst Trio bestunn ut hüm as ok den Gitarristen [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]] un den [[Kontrabass]]ist [[Ralph Peña]] (later [[Jim Atlas]]) un reck 1957 en lütten Hit, as Giuffre sien „The Train and the River“ in den Feernsehspecial „The Sound of Jazz“ wiest wurr. As Atlas dat Trio verlaaten dee, hett Giuffre hüm dör den [[Basuun#Ventilbasuun|Ventil-Basuunisten]] [[Bob Brookmeyer]] ersett. Disse wenig begäng Instrumenteeren weer vun [[Claude Debussy]] inspireert; se is in den Film [[Jazz on a Summer’s Day|Jazz an einem Sommerabend]] to sehn, de up dat [[Newport Jazz Festival]] 1958 dreiht wurr. 1961 hett Giuffre en nee Trio mit den Pianisten [[Paul Bley]] un den Kontrabassisten [[Steve Swallow]] billd, dat sück ok in Düütschland vörstellen dee. De Grupp funn to de Tiet woll wenig Beachtung, wurr aber vun eenig Fans un Musikern as en vun de wichtigst Gruppe vun de Jazz-Geschichte ansehn. Se hemm free Jazz speelt, aber nich in de luut Aart as [[Albert Ayler]] oder [[Archie Shepp]], sonnern ehrder sachter un vergliekbor mit [[Kamermusik]]. In disse Konstellatschoon, de 1989 wedderbeleevt wurr, hemm de Musiker sluutend vullstänig impoviseert Musik speelt.<ref>„Vor allem dieses avantgardistische Trio, das für wahres Ensemblespiel und atonale Improvisation stand, machte klar, dass Giuffte die Tyrannei des ständigen Beats hinterfragte; seine Musik ersetzte zeitweise den durchgängig hörbaren Taktschlag durch einen fühlbaren Beat.“ - Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref> In de fröh 1970ern hett he en wiederes Trio mit den Bassisten [[Kiyoshi Tokunaga]] un Slagtüüchspeler [[Randy Kaye]] billd. Giuffre hett wiedere Instrumente to sien Repertoire dorto nommen, dorünner Bass[[flöte]] un [[Sopransaxophon]]. En latere Grupp mit tosätzlich [[Pete Levin]] an‘n [[Synthesizer]] un den [[E-Bass]]isten [[Bob Nieske]] anstäe vun Tokunaga hett dree Alben för dat italieensch Label „Soul Note“ upnommen. Ebenfalls wiels de 1970er hett Giuffre an de [[New York University]] ünnerricht. In den 1990ern hett he gemeensam mit [[Joe McPhee]] upnommen. Later geev he Ünnerricht an dat [[New England Conservatory of Music]]. As Komponist verbunn he „ambitioniert in seinen Werken Jazz und E-Musik“.<ref>Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref>; he hett Konzerte för Klarinett un Striekorchester verfaat un hett ok Filmmusiken schreeven. Giuffre hett an de [[Parkinson-Krankheit]] leeden un dorüm 1993 den aktiven Deel vun sien Loopbahn afslooten. He is 2008 twee Daag för sien 87. Gebortsdag storven. == Würdigungen == '''Zitat:''' ''Die drei LPs, die dieses Ensemble [Jimmy Giuffre, Paul Bley und Steve Swallow] 1961 und 1962 einspielte, zählen zu den schönsten Dokumenten einer freien Musik abseits der Ekstasen und der Dramatik des Free Jazz. […] Und schließlich wurde die lange verkannte Jazz-Kammermusik des Jimmy Giuffre doch [noch] […] gewürdigt, […] [nämlich als] eine überaus originelle Variante eines ''chamber jazz'', und eine leise, europäisch kolorierte Alternative zu den dramatischeren Konzepten musikalischer Freiheit, wie sie die sechziger Jahre brachten.''<ref>Peter Niklas Wilson: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. von Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320, hier 319f.</ref> Dat Magazin [[Rolling Stone]] hett dat Album ''Fusion'' van 1961 in sien List ''Die 100 besten Jazz-Alben'' up Platz&nbsp;46 wählt. ''Thesis'' keem dor up Platz 83, ''Free Fall'' up Platz 93.<ref>[https://www.rollingstone.de/die-100-besten-jazz-alben-platz-50-bis-1-614498/ Rolling Stone: ''Die 100 besten Jazz-Alben''.] Afropen an’n 16. November 2016.</ref> == Diskografie <small>(Auswahl)</small> == De Johrestallen geven överwegend den Tietpunkt vun de Upnahm an. * 1955 ''Tangents in Jazz'' (Capitol) * 1956 ''The Jimmy Giuffre Clarinet'' (Atlantic) * 1956 ''The Jimmy Giuffre 3'' (Atlantic) mit [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Ralph Peña]] * 1958 ''Hollywood & Newport, 1957–1958'' (Fresh Sound) mit Jim Hall, Ralph Peña, [[Bob Brookmeyer]] * 1958 ''Trav'lin' Light'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1958 ''Western Suite'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1959 ''Seven Pieces'' (Verve) mit Jim Hall, [[Red Mitchell]] * 1959 ''The Easy Way'' (Verve) mit Jim Hall, [[Ray Brown]] * 1961 ''Fusion'' und ''Thesis'' (beide Verve) mit [[Paul Bley]], [[Steve Swallow]], 1992 bei ECM als Doppel-CD unter dem Titel ''Jimmy Giuffre 3, 1961'' herutbrocht * 1961 ''Emphasis, Stuttgart 1961''; ''Flight, Bremen 1961'' (beid hatART) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1961: ''Graz Live 1961'' (Hathut / ezz-thetics 2019) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1963 ''[[Free Fall (Jimmy-Giuffre-Album)|Free Fall]]'' (Columbia, hüüd Sony) mit Paul Bley, Steve Swallow; <small>1998 in de List [[The Wire’s “100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”|“100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”]] vun [[The Wire (Tietschrift)|The Wire]] upnommen</small> * 1965 ''[[New York Concerts: The Jimmy Giuffre 3 & 4]]'' (ed. 2014) * 1972 ''[[Music for People, Birds, Butterflies and Mosquitos]]'' (Choice) mit [[Kiyoshi Tokunaga]], [[Randy Kaye]] * 1974 ''Quiet Song'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Bill Connors]] * 1975 ''River Chant'' (Choice) mit Kiyoshi Tokunaga, Randy Kaye * 1975 ''Giuffre, Konitz, Connors, Bley'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Lee Konitz]], Bill Connors * 1983 ''Dragonfly'' (Soul Note) mit [[Pete Levin]], [[Bob Nieske]], Randy Kaye * 1985 ''Quasar'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1987 ''Eiffel'' (CELP) mit [[André Jaume]] * 1988 ''Momentum, Willisau 1988'' mit André Jaume * 1989 ''[[The Life of a Trio: Saturday and Sunday]]'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1989 ''Liquid Dancers'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1991 ''River Station'' (CELP) mit André Jaume * 1992 ''Fly Away Little Bird'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1993 ''Conversations with a Goose'' (Soul Note) mit Paul Bley, Steve Swallow == Sammlung == * '' The Complete [[Capitol Records|Capitol]] and [[Atlantic Records|Atlantic]] Recordings of Jimmy Giuffre (1954-58)'' - ([[Mosaic Records|Mosaic]] - 1997) - 10 LPs oder 6 CDs mit [[Jack Sheldon]], [[Russ Freeman]], [[Curtis Counce]], [[Shelly Manne]], [[Bud Shank]], [[Shorty Rogers]], [[Bob Enevoldsen]], [[Ralph Peña]], [[Artie Anton]] dm, [[Sweets Edison]], [[Bob Cooper]], [[Dave Pell]], [[Mauri Berman]] bs, [[Stan Levey]], [[Buddy Collette]], [[Harry Klee]] b-cl, [[Milt Jackson]], [[John Lewis (Pianist)|John Lewis]], [[Percy Heath]], [[Connie Kay]], [[Pee Wee Russell]], [[Rex Stewart]], [[George Wein]], [[Oscar Pettiford]], [[Teddy Charles]], [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Jim Atlas]] b, [[Bernie Glow]], [[Phil Sunkel]], [[Joe Wilder]], [[Al Cohn]], [[Ed Wasserman]] ts, [[Sol Schlinger]] bs, [[Wendell Marshall]], [[Ed Shaughnessy]], [[Nick Travis]], [[Art Farmer]], [[Bob Brookmeyer]] == Literatur == * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD, LP and Cassette]].'' 2. Uplaag. Penguin, London 1994, ISBN 0-14-017949-6. * [[Peter Niklas Wilson]]: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. vun Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320. == Enkeld Nahweisen == <references /> == Weblinks == * {{IMDb|nm0321284}} * [https://www.zeit.de/2008/20/D-Aufmacher Nachruf zum Tod Giuffres] (Konrad Heidkamp: Ein leiser Schrei. Seine Musik gab dem Verstand ebenso viel wie dem Gefühl: Zum Tode des Jazzklarinettisten Jimmy Giuffre, des stillen Revolutionärs. In: Die Zeit, 8. Mai 2008.) * [https://www.nytimes.com/2014/06/08/arts/music/jimmy-giuffres-music-finds-new-appreciation.html Nate Chinen: ''Booed in the ’60s, but Time Will Tell – Jimmy Giuffre’s Music Finds New Appreciation'' (2014) in] [[The New York Times]] {{Normdaten|TYP=p|GND=134794419|LCCN=n/82/25132|VIAF=84976072}} {{SORTIERUNG:Giuffre, Jimmy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Storven 2008]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] am6egwo5kkudq587kwxbxrxmr46h6p9 1062494 1062493 2026-04-17T18:02:33Z Eastfrisian2 58044 1062494 wikitext text/x-wiki '''James Peter „Jimmy“ Giuffre''' (* [[26. April]] [[1921]] in [[Dallas]], [[Texas]]; † [[24. April]] [[2008]] in [[Pittsfield (Massachusetts)|Pittsfield]], [[Massachusetts]]) weer en [[Verenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]musiker, komponist un -[[arrangeur]]. He speel [[Saxophon]] un [[Klarinett]]. == Leven un Wark == Sien eersten Spood harr he as Arrangeur för den [[Big Band]] vun [[Woody Herman]] för de he ok den bekannten Jazzstandard „[[Four Brothers (Jazzstandard)|Four Brothers]]“ schreev (1947). Wiels sien gesamte Karriere schreev he wiedere kreative un nich begäng Arrangements. He weer Liddmaat vun [[Shorty Rogers]] sien Bands, bevör he as Solist anfung. Giuffre speel sowohl Klarinett as ok Tenor- un Baritonsaxophon, hett sück denn aber up de Klarinett konzentreert. Sien Stil is markant, un sien fröhe Musik wurr deelwies as [[Cool Jazz]] instuuft. To’n Vergliek wurr faken de Musik von [[Lester Young]] herantrucken, wiel de sien eegen woll an’n ähnlichsten weer. 1954 speel he in’n Trio mit [[Shelly Manne]] un Shorty Rogers (''The Three and The Two''); 1955 wer he Grünnensliddmaat vun de Formatschoon ''[[Shelly Manne & His Men]]''. Jimmy Giuffre sien eerst Trio bestunn ut hüm as ok den Gitarristen [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]] un den [[Kontrabass]]ist [[Ralph Peña]] (later [[Jim Atlas]]) un reck 1957 en lütten Hit, as Giuffre sien „The Train and the River“ in den Feernsehspecial „The Sound of Jazz“ wiest wurr. As Atlas dat Trio verlaaten dee, hett Giuffre hüm dör den [[Basuun#Ventilbasuun|Ventil-Basuunisten]] [[Bob Brookmeyer]] ersett. Disse wenig begäng Instrumenteeren weer vun [[Claude Debussy]] inspireert; se is in den Film [[Jazz on a Summer’s Day|Jazz an einem Sommerabend]] to sehn, de up dat [[Newport Jazz Festival]] 1958 dreiht wurr. 1961 hett Giuffre en nee Trio mit den Pianisten [[Paul Bley]] un den Kontrabassisten [[Steve Swallow]] billd, dat sück ok in Düütschland vörstellen dee. De Grupp funn to de Tiet woll wenig Beachtung, wurr aber vun eenig Fans un Musikern as en vun de wichtigst Gruppe vun de Jazz-Geschichte ansehn. Se hemm free Jazz speelt, aber nich in de luut Aart as [[Albert Ayler]] oder [[Archie Shepp]], sonnern ehrder sachter un vergliekbor mit [[Kamermusik]]. In disse Konstellatschoon, de 1989 wedderbeleevt wurr, hemm de Musiker sluutend vullstänig impoviseert Musik speelt.<ref>„Vor allem dieses avantgardistische Trio, das für wahres Ensemblespiel und atonale Improvisation stand, machte klar, dass Giuffte die Tyrannei des ständigen Beats hinterfragte; seine Musik ersetzte zeitweise den durchgängig hörbaren Taktschlag durch einen fühlbaren Beat.“ - Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref> In de fröh 1970ern hett he en wiederes Trio mit den Bassisten [[Kiyoshi Tokunaga]] un Slagtüüchspeler [[Randy Kaye]] billd. Giuffre hett wiedere Instrumente to sien Repertoire dorto nommen, dorünner Bass[[flöte]] un [[Sopransaxophon]]. En latere Grupp mit tosätzlich [[Pete Levin]] an‘n [[Synthesizer]] un den [[E-Bass]]isten [[Bob Nieske]] anstäe vun Tokunaga hett dree Alben för dat italieensch Label „Soul Note“ upnommen. Ebenfalls wiels de 1970er hett Giuffre an de [[New York University]] ünnerricht. In den 1990ern hett he gemeensam mit [[Joe McPhee]] upnommen. Later geev he Ünnerricht an dat [[New England Conservatory of Music]]. As Komponist verbunn he „ambitioniert in seinen Werken Jazz und E-Musik“.<ref>Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref>; he hett Konzerte för Klarinett un Striekorchester verfaat un hett ok Filmmusiken schreeven. Giuffre hett an de [[Parkinson-Krankheit]] leeden un dorüm 1993 den aktiven Deel vun sien Loopbahn afslooten. He is 2008 twee Daag för sien 87. Gebortsdag storven. == Würdigungen == '''Zitat:''' ''Die drei LPs, die dieses Ensemble [Jimmy Giuffre, Paul Bley und Steve Swallow] 1961 und 1962 einspielte, zählen zu den schönsten Dokumenten einer freien Musik abseits der Ekstasen und der Dramatik des Free Jazz. […] Und schließlich wurde die lange verkannte Jazz-Kammermusik des Jimmy Giuffre doch [noch] […] gewürdigt, […] [nämlich als] eine überaus originelle Variante eines ''chamber jazz'', und eine leise, europäisch kolorierte Alternative zu den dramatischeren Konzepten musikalischer Freiheit, wie sie die sechziger Jahre brachten.''<ref>Peter Niklas Wilson: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. von Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320, hier 319f.</ref> Dat Magazin [[Rolling Stone]] hett dat Album ''Fusion'' van 1961 in sien List ''Die 100 besten Jazz-Alben'' up Platz&nbsp;46 wählt. ''Thesis'' keem dor up Platz 83, ''Free Fall'' up Platz 93.<ref>[https://www.rollingstone.de/die-100-besten-jazz-alben-platz-50-bis-1-614498/ Rolling Stone: ''Die 100 besten Jazz-Alben''.] Afropen an’n 16. November 2016.</ref> == Diskografie <small>(Auswahl)</small> == De Johrestallen geven överwegend den Tietpunkt vun de Upnahm an. * 1955 ''Tangents in Jazz'' (Capitol) * 1956 ''The Jimmy Giuffre Clarinet'' (Atlantic) * 1956 ''The Jimmy Giuffre 3'' (Atlantic) mit [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Ralph Peña]] * 1958 ''Hollywood & Newport, 1957–1958'' (Fresh Sound) mit Jim Hall, Ralph Peña, [[Bob Brookmeyer]] * 1958 ''Trav'lin' Light'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1958 ''Western Suite'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1959 ''Seven Pieces'' (Verve) mit Jim Hall, [[Red Mitchell]] * 1959 ''The Easy Way'' (Verve) mit Jim Hall, [[Ray Brown]] * 1961 ''Fusion'' und ''Thesis'' (beide Verve) mit [[Paul Bley]], [[Steve Swallow]], 1992 bei ECM als Doppel-CD unter dem Titel ''Jimmy Giuffre 3, 1961'' herutbrocht * 1961 ''Emphasis, Stuttgart 1961''; ''Flight, Bremen 1961'' (beid hatART) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1961: ''Graz Live 1961'' (Hathut / ezz-thetics 2019) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1963 ''[[Free Fall (Jimmy-Giuffre-Album)|Free Fall]]'' (Columbia, hüüd Sony) mit Paul Bley, Steve Swallow; <small>1998 in de List [[The Wire’s “100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”|“100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”]] vun [[The Wire (Tietschrift)|The Wire]] upnommen</small> * 1965 ''[[New York Concerts: The Jimmy Giuffre 3 & 4]]'' (ed. 2014) * 1972 ''[[Music for People, Birds, Butterflies and Mosquitos]]'' (Choice) mit [[Kiyoshi Tokunaga]], [[Randy Kaye]] * 1974 ''Quiet Song'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Bill Connors]] * 1975 ''River Chant'' (Choice) mit Kiyoshi Tokunaga, Randy Kaye * 1975 ''Giuffre, Konitz, Connors, Bley'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Lee Konitz]], Bill Connors * 1983 ''Dragonfly'' (Soul Note) mit [[Pete Levin]], [[Bob Nieske]], Randy Kaye * 1985 ''Quasar'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1987 ''Eiffel'' (CELP) mit [[André Jaume]] * 1988 ''Momentum, Willisau 1988'' mit André Jaume * 1989 ''[[The Life of a Trio: Saturday and Sunday]]'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1989 ''Liquid Dancers'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1991 ''River Station'' (CELP) mit André Jaume * 1992 ''Fly Away Little Bird'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1993 ''Conversations with a Goose'' (Soul Note) mit Paul Bley, Steve Swallow == Sammlung == * '' The Complete [[Capitol Records|Capitol]] and [[Atlantic Records|Atlantic]] Recordings of Jimmy Giuffre (1954-58)'' - ([[Mosaic Records|Mosaic]] - 1997) - 10 LPs oder 6 CDs mit [[Jack Sheldon]], [[Russ Freeman]], [[Curtis Counce]], [[Shelly Manne]], [[Bud Shank]], [[Shorty Rogers]], [[Bob Enevoldsen]], [[Ralph Peña]], [[Artie Anton]] dm, [[Sweets Edison]], [[Bob Cooper]], [[Dave Pell]], [[Mauri Berman]] bs, [[Stan Levey]], [[Buddy Collette]], [[Harry Klee]] b-cl, [[Milt Jackson]], [[John Lewis (Pianist)|John Lewis]], [[Percy Heath]], [[Connie Kay]], [[Pee Wee Russell]], [[Rex Stewart]], [[George Wein]], [[Oscar Pettiford]], [[Teddy Charles]], [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Jim Atlas]] b, [[Bernie Glow]], [[Phil Sunkel]], [[Joe Wilder]], [[Al Cohn]], [[Ed Wasserman]] ts, [[Sol Schlinger]] bs, [[Wendell Marshall]], [[Ed Shaughnessy]], [[Nick Travis]], [[Art Farmer]], [[Bob Brookmeyer]] == Literatur == * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD, LP and Cassette]].'' 2. Uplaag. Penguin, London 1994, ISBN 0-14-017949-6. * [[Peter Niklas Wilson]]: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. vun Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320. == Enkeld Nahweisen == <references /> == Weblinks == * {{IMDb|nm0321284}} * [https://www.zeit.de/2008/20/D-Aufmacher Nachruf zum Tod Giuffres] (Konrad Heidkamp: Ein leiser Schrei. Seine Musik gab dem Verstand ebenso viel wie dem Gefühl: Zum Tode des Jazzklarinettisten Jimmy Giuffre, des stillen Revolutionärs. In: Die Zeit, 8. Mai 2008.) * [https://www.nytimes.com/2014/06/08/arts/music/jimmy-giuffres-music-finds-new-appreciation.html Nate Chinen: ''Booed in the ’60s, but Time Will Tell – Jimmy Giuffre’s Music Finds New Appreciation'' (2014) in] [[The New York Times]] {{Normdaten|TYP=p|GND=134794419|LCCN=n/82/25132|VIAF=84976072}} {{SORTIERUNG:Giuffre, Jimmy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Storven 2008]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] 2g5pja72wyi8fn7nqo83vkbdx76coiw 1062506 1062494 2026-04-18T10:32:43Z Eastfrisian2 58044 1062506 wikitext text/x-wiki '''James Peter „Jimmy“ Giuffre''' (* [[26. April]] [[1921]] in [[Dallas]], [[Texas]]; † [[24. April]] [[2008]] in [[Pittsfield (Massachusetts)|Pittsfield]], [[Massachusetts]]) weer en [[Verenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]musiker, -komponist un -[[arrangeur]]. He speel [[Saxophon]] un [[Klarinett]]. == Leven un Wark == Sien eersten Spood harr he as Arrangeur för den [[Big Band]] vun [[Woody Herman]] för de he ok den bekannten Jazzstandard „[[Four Brothers (Jazzstandard)|Four Brothers]]“ schreev (1947). Wiels sien gesamte Karriere schreev he wiedere kreative un nich begäng Arrangements. He weer Liddmaat vun [[Shorty Rogers]] sien Bands, bevör he as Solist anfung. Giuffre speel sowohl Klarinett as ok Tenor- un Baritonsaxophon, hett sück denn aber up de Klarinett konzentreert. Sien Stil is markant, un sien fröhe Musik wurr deelwies as [[Cool Jazz]] instuuft. To’n Vergliek wurr faken de Musik von [[Lester Young]] herantrucken, wiel de sien eegen woll an’n ähnlichsten weer. 1954 speel he in’n Trio mit [[Shelly Manne]] un Shorty Rogers (''The Three and The Two''); 1955 wer he Grünnensliddmaat vun de Formatschoon ''[[Shelly Manne & His Men]]''. Jimmy Giuffre sien eerst Trio bestunn ut hüm as ok den Gitarristen [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]] un den [[Kontrabass]]ist [[Ralph Peña]] (later [[Jim Atlas]]) un reck 1957 en lütten Hit, as Giuffre sien „The Train and the River“ in den Feernsehspecial „The Sound of Jazz“ wiest wurr. As Atlas dat Trio verlaaten dee, hett Giuffre hüm dör den [[Basuun#Ventilbasuun|Ventil-Basuunisten]] [[Bob Brookmeyer]] ersett. Disse wenig begäng Instrumenteeren weer vun [[Claude Debussy]] inspireert; se is in den Film [[Jazz on a Summer’s Day|Jazz an einem Sommerabend]] to sehn, de up dat [[Newport Jazz Festival]] 1958 dreiht wurr. 1961 hett Giuffre en nee Trio mit den Pianisten [[Paul Bley]] un den Kontrabassisten [[Steve Swallow]] billd, dat sück ok in Düütschland vörstellen dee. De Grupp funn to de Tiet woll wenig Beachtung, wurr aber vun eenig Fans un Musikern as en vun de wichtigst Gruppe vun de Jazz-Geschichte ansehn. Se hemm free Jazz speelt, aber nich in de luut Aart as [[Albert Ayler]] oder [[Archie Shepp]], sonnern ehrder sachter un vergliekbor mit [[Kamermusik]]. In disse Konstellatschoon, de 1989 wedderbeleevt wurr, hemm de Musiker sluutend vullstänig impoviseert Musik speelt.<ref>„Vor allem dieses avantgardistische Trio, das für wahres Ensemblespiel und atonale Improvisation stand, machte klar, dass Giuffte die Tyrannei des ständigen Beats hinterfragte; seine Musik ersetzte zeitweise den durchgängig hörbaren Taktschlag durch einen fühlbaren Beat.“ - Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref> In de fröh 1970ern hett he en wiederes Trio mit den Bassisten [[Kiyoshi Tokunaga]] un Slagtüüchspeler [[Randy Kaye]] billd. Giuffre hett wiedere Instrumente to sien Repertoire dorto nommen, dorünner Bass[[flöte]] un [[Sopransaxophon]]. En latere Grupp mit tosätzlich [[Pete Levin]] an‘n [[Synthesizer]] un den [[E-Bass]]isten [[Bob Nieske]] anstäe vun Tokunaga hett dree Alben för dat italieensch Label „Soul Note“ upnommen. Ebenfalls wiels de 1970er hett Giuffre an de [[New York University]] ünnerricht. In den 1990ern hett he gemeensam mit [[Joe McPhee]] upnommen. Later geev he Ünnerricht an dat [[New England Conservatory of Music]]. As Komponist verbunn he „ambitioniert in seinen Werken Jazz und E-Musik“.<ref>Jazz Podium 6/2008, S. 43</ref>; he hett Konzerte för Klarinett un Striekorchester verfaat un hett ok Filmmusiken schreeven. Giuffre hett an de [[Parkinson-Krankheit]] leeden un dorüm 1993 den aktiven Deel vun sien Loopbahn afslooten. He is 2008 twee Daag för sien 87. Gebortsdag storven. == Würdigungen == '''Zitat:''' ''Die drei LPs, die dieses Ensemble [Jimmy Giuffre, Paul Bley und Steve Swallow] 1961 und 1962 einspielte, zählen zu den schönsten Dokumenten einer freien Musik abseits der Ekstasen und der Dramatik des Free Jazz. […] Und schließlich wurde die lange verkannte Jazz-Kammermusik des Jimmy Giuffre doch [noch] […] gewürdigt, […] [nämlich als] eine überaus originelle Variante eines ''chamber jazz'', und eine leise, europäisch kolorierte Alternative zu den dramatischeren Konzepten musikalischer Freiheit, wie sie die sechziger Jahre brachten.''<ref>Peter Niklas Wilson: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. von Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320, hier 319f.</ref> Dat Magazin [[Rolling Stone]] hett dat Album ''Fusion'' van 1961 in sien List ''Die 100 besten Jazz-Alben'' up Platz&nbsp;46 wählt. ''Thesis'' keem dor up Platz 83, ''Free Fall'' up Platz 93.<ref>[https://www.rollingstone.de/die-100-besten-jazz-alben-platz-50-bis-1-614498/ Rolling Stone: ''Die 100 besten Jazz-Alben''.] Afropen an’n 16. November 2016.</ref> == Diskografie <small>(Auswahl)</small> == De Johrestallen geven överwegend den Tietpunkt vun de Upnahm an. * 1955 ''Tangents in Jazz'' (Capitol) * 1956 ''The Jimmy Giuffre Clarinet'' (Atlantic) * 1956 ''The Jimmy Giuffre 3'' (Atlantic) mit [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Ralph Peña]] * 1958 ''Hollywood & Newport, 1957–1958'' (Fresh Sound) mit Jim Hall, Ralph Peña, [[Bob Brookmeyer]] * 1958 ''Trav'lin' Light'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1958 ''Western Suite'' (Atlantic) mit Jim Hall, Bob Brookmeyer * 1959 ''Seven Pieces'' (Verve) mit Jim Hall, [[Red Mitchell]] * 1959 ''The Easy Way'' (Verve) mit Jim Hall, [[Ray Brown]] * 1961 ''Fusion'' und ''Thesis'' (beide Verve) mit [[Paul Bley]], [[Steve Swallow]], 1992 bei ECM als Doppel-CD unter dem Titel ''Jimmy Giuffre 3, 1961'' herutbrocht * 1961 ''Emphasis, Stuttgart 1961''; ''Flight, Bremen 1961'' (beid hatART) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1961: ''Graz Live 1961'' (Hathut / ezz-thetics 2019) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1963 ''[[Free Fall (Jimmy-Giuffre-Album)|Free Fall]]'' (Columbia, hüüd Sony) mit Paul Bley, Steve Swallow; <small>1998 in de List [[The Wire’s “100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”|“100 Records That Set the World on Fire (While No One Was Listening)”]] vun [[The Wire (Tietschrift)|The Wire]] upnommen</small> * 1965 ''[[New York Concerts: The Jimmy Giuffre 3 & 4]]'' (ed. 2014) * 1972 ''[[Music for People, Birds, Butterflies and Mosquitos]]'' (Choice) mit [[Kiyoshi Tokunaga]], [[Randy Kaye]] * 1974 ''Quiet Song'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Bill Connors]] * 1975 ''River Chant'' (Choice) mit Kiyoshi Tokunaga, Randy Kaye * 1975 ''Giuffre, Konitz, Connors, Bley'' (Improvising Artists) mit Paul Bley, [[Lee Konitz]], Bill Connors * 1983 ''Dragonfly'' (Soul Note) mit [[Pete Levin]], [[Bob Nieske]], Randy Kaye * 1985 ''Quasar'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1987 ''Eiffel'' (CELP) mit [[André Jaume]] * 1988 ''Momentum, Willisau 1988'' mit André Jaume * 1989 ''[[The Life of a Trio: Saturday and Sunday]]'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1989 ''Liquid Dancers'' (Soul Note) mit Pete Levin, Bob Nieske, Randy Kaye * 1991 ''River Station'' (CELP) mit André Jaume * 1992 ''Fly Away Little Bird'' (OWL) mit Paul Bley, Steve Swallow * 1993 ''Conversations with a Goose'' (Soul Note) mit Paul Bley, Steve Swallow == Sammlung == * '' The Complete [[Capitol Records|Capitol]] and [[Atlantic Records|Atlantic]] Recordings of Jimmy Giuffre (1954-58)'' - ([[Mosaic Records|Mosaic]] - 1997) - 10 LPs oder 6 CDs mit [[Jack Sheldon]], [[Russ Freeman]], [[Curtis Counce]], [[Shelly Manne]], [[Bud Shank]], [[Shorty Rogers]], [[Bob Enevoldsen]], [[Ralph Peña]], [[Artie Anton]] dm, [[Sweets Edison]], [[Bob Cooper]], [[Dave Pell]], [[Mauri Berman]] bs, [[Stan Levey]], [[Buddy Collette]], [[Harry Klee]] b-cl, [[Milt Jackson]], [[John Lewis (Pianist)|John Lewis]], [[Percy Heath]], [[Connie Kay]], [[Pee Wee Russell]], [[Rex Stewart]], [[George Wein]], [[Oscar Pettiford]], [[Teddy Charles]], [[Jim Hall (Musiker)|Jim Hall]], [[Jim Atlas]] b, [[Bernie Glow]], [[Phil Sunkel]], [[Joe Wilder]], [[Al Cohn]], [[Ed Wasserman]] ts, [[Sol Schlinger]] bs, [[Wendell Marshall]], [[Ed Shaughnessy]], [[Nick Travis]], [[Art Farmer]], [[Bob Brookmeyer]] == Literatur == * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD, LP and Cassette]].'' 2. Uplaag. Penguin, London 1994, ISBN 0-14-017949-6. * [[Peter Niklas Wilson]]: ''Jimmy Giuffre.'' In: ''Jazz-Klassiker.'' 2 Bde. Hg. vun Peter Niklas Wilson. Reclam, Stuttgart 2005 ([[Reclams Universal-Bibliothek|RUB]]), ISBN 3-15-030030-4, Bd. 1, S. 313–320. == Enkeld Nahweisen == <references /> == Weblinks == * {{IMDb|nm0321284}} * [https://www.zeit.de/2008/20/D-Aufmacher Nachruf zum Tod Giuffres] (Konrad Heidkamp: Ein leiser Schrei. Seine Musik gab dem Verstand ebenso viel wie dem Gefühl: Zum Tode des Jazzklarinettisten Jimmy Giuffre, des stillen Revolutionärs. In: Die Zeit, 8. Mai 2008.) * [https://www.nytimes.com/2014/06/08/arts/music/jimmy-giuffres-music-finds-new-appreciation.html Nate Chinen: ''Booed in the ’60s, but Time Will Tell – Jimmy Giuffre’s Music Finds New Appreciation'' (2014) in] [[The New York Times]] {{Normdaten|TYP=p|GND=134794419|LCCN=n/82/25132|VIAF=84976072}} {{SORTIERUNG:Giuffre, Jimmy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Storven 2008]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] phgwv03woym1t5k1zebk8872d9ahpfr 3 196945 1062495 2026-04-17T20:47:02Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062495 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=ComradeCheekiBreeki}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 22:47, 17. Apr. 2026 (CEST) mg6rp43j4y0obgnwrcviw6vumkaeh8u 3 196946 1062497 2026-04-18T02:46:03Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062497 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=JCCJR918}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 04:46, 18. Apr. 2026 (CEST) qhlz8omy4ycq7vznt7amekp0zbqnrh4 3 196947 1062501 2026-04-18T09:43:02Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062501 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Vivienne061}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 11:43, 18. Apr. 2026 (CEST) d1caikt2w70satvh5fzmqmcb2zoqp4i 3 196948 1062505 2026-04-18T10:25:47Z Moin! 1113 Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia 1062505 wikitext text/x-wiki {{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Kristanopaniko}} -- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 12:25, 18. Apr. 2026 (CEST) 6zp7qo4q5jk57accni0i29r477ff1lx