Gemeen Buxthu/Söhns un Döchter

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nds">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ndswiki</dbname>
    <base>https://nds.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:H%C3%B6%C3%B6ftsiet</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spezial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Bruker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Bruker Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bild</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Bild Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Vörlaag</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Vörlaag Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hülp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hülp Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorie Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal Diskuschoon</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul Diskussion</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Gemeen Buxthu/Söhns un Döchter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75518</id>
    <revision>
      <id>1063644</id>
      <parentid>1061708</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T05:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25018</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1063644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39848" sha1="dy1mbnazlgl5iwdywlnf9xmm1hv0e7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;div style='margin-top:5px;border-top:3px solid #2F74D0;font-size:8pt'&gt;Diese Wikidata Liste der Söhne und Töchter von [[Gemeen Buxthu]] (und den untergeordneten Verwaltungseinheiten, z.B. [[Ooldklooster]]) wird automatisch aus Wikidata gefüllt. 

Personen ohne Artikel in der Plattdeutschen Wikipedia sind kursiv gekennzeichnet und direkt mit dem Datensatz in Wikidata verlinkt.

Um eine Person in diese Liste aufzunehmen, muss sie in Wikidata mit Geburtstag und Geburtsort (Buxthu oder untergeordneten Verwaltungseinheiten) versehen sein. 

Taucht ein existierender Plattdeutschen Wikipedia-Eintrag für eine Person hier nicht auf, liegt hierzu höchstwahrscheinlich kein oder ein unvollstädiger Wikidata-Eintrag vor. Bitte gern in Wikidata anlegen, mit dem Plattdeutschen Artikel verlinken, komplettieren und diese Liste manuell aktualisieren (s.u.).

Taucht eine Persone hier fälschlicherweise auf, liegt das an den Wikidata Einträgen für dessen Geburtsort und der Zuordnung des Geburtsorts zu den darüberliegenden Verwaltungseinheiten (siehe z.B. [https://www.wikidata.org/wiki/Talk:Q5906 Verwaltungsgliederung Landkreis Stade] ). Bitte genau Belege prüfen und ggf. in Wikidata den Geburtsort ergänzen und den alten nicht löschen, sondern als &quot;Missbiligter Rang&quot; kennzeichnen (siehe [[q:Q819293|F. C. S. Schiller (Q819293)]]). 

Die Liste wird über die [[Vörlaag:Person Row]] (Name, Geburtsjahr, Todesjahr und Liste der Tätigkeiten) formatiert. Bei Tätigkeiten ohne Plattdeutsche Bezeichnung (Label) können dort Wikidata-IDs auftauchen, diese bitte gern in Wikidata übersetzen und diese Liste manuell aktualisieren (s.u.).
&lt;/div&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT ?item ?itemLabel ?occupationLabel ?date_of_birth ?birthtimeprecision WHERE {
  ?item (wdt:P19/wdt:P131*) wd:Q14868 .
  OPTIONAL { ?item wdt:P106 ?occupation. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;nds&quot;. }
  OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?date_of_birth. 
   ?item    p:P569/psv:P569 ?timenode.  
   ?timenode wikibase:timePrecision     ?birthtimeprecision. 
  }
}
|sort=p569
|columns=label,p569,p570,p106,?birthtimeprecision,item
|thumb=80
|links=
|row_template=Vörlaag:Person Row
|skip_table=yes
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1511697|Gerhard Halepaghe]]''
| p569 = 1430&lt;br/&gt;1420
| p570 = 1485-04&lt;br/&gt;1485
| p106 = ''[[:d:Q250867|kathoolschen Preester]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q1511697|Q1511697]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1611936|Hermann Langenbeck]]''
| p569 = 1452
| p570 = 1517-05-01
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q1611936|Q1611936]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q94755420|Hans Rambau]]''
| p569 = 16th century
| p570 = 1579-04-12
| p106 = ''[[:d:Q175151|printer]]''
| birthtimeprecision = 7
| item = [[:d:Q94755420|Q94755420]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55126120|Johann Risler]]''
| p569 = 1589
| p570 = 1653
| p106 = ''[[:d:Q1234713|Theoloog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q55126120|Q55126120]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55680983|Heinrich Dassov]]''
| p569 = 1592-03-03
| p570 = 1645-07-08
| p106 = ''[[:d:Q152002|Pastoor]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q55680983|Q55680983]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q94935799|Heinrich Plate]]''
| p569 = 1596
| p570 = 1620-09-03
| p106 = ''[[:d:Q48282|student]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q94935799|Q94935799]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137336421|Johann Heinrich von Brobergen]]''
| p569 = 1624
| p570 = 1671-11-26
| p106 = ''[[:d:Q514725|Landraad]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137336421|Q137336421]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q94922033|Justus Dozem]]''
| p569 = 1628
| p570 = 1704
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q94922033|Q94922033]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55676122|Johann Knüttel]]''
| p569 = 1634-11-09
| p570 = 1694-08-12
| p106 = ''[[:d:Q152002|Pastoor]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q55676122|Q55676122]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137326335|Andreas Hermann Helberg]]''
| p569 = 1648-03-21
| p570 = 1685
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q137326335|Q137326335]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q19310085|Tobias Reimers]]''
| p569 = 1653
| p570 = 1716
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q19310085|Q19310085]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q27567999|Michael Berns]]''
| p569 = 1657-09-22
| p570 = 1728-01-15
| p106 = ''[[:d:Q1234713|Theoloog]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q27567999|Q27567999]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q121539775|Johann Drewsen]]''
| p569 = 1667
| p570 = 1734
| p106 = ''[[:d:Q3362826|papermaker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q121539775|Q121539775]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q18222923|Otto Matthaei]]''
| p569 = 1670
| p570 = 1750
| p106 = ''[[:d:Q1231865|Pädagoog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q18222923|Q18222923]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55876090|Heinrich Heisling]]''
| p569 = 1670
| p570 = 1733
| p106 = ''[[:d:Q1339249|syndic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q55876090|Q55876090]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136865134|Johann Franz Pilgrim]]''
| p569 = 1670-07-25
| p570 = 1703-02-22
| p106 = ''[[:d:Q96236305|Lutheran pastor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115783625|Lutheran theologian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131717117|Schoolmeester an en Gymnasium]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q136865134|Q136865134]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55682792|Johann Sigmund Pilgram]]''
| p569 = 1682-12-10
| p570 = 1739-01-25
| p106 = ''[[:d:Q152002|Pastoor]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q55682792|Q55682792]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q112505259|Heinrich Klüver]]''
| p569 = 1686
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q112505259|Q112505259]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55875586|Otto Ernst Gregorius Schieferlein]]''
| p569 = 1704-10-22
| p570 = 1787-05-08
| p106 = [[Komponist]]
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q55875586|Q55875586]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55678608|Christian Hieronymus Kramer]]''
| p569 = 1721-05-21
| p570 = 1794-07-28
| p106 = ''[[:d:Q1234713|Theoloog]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q55678608|Q55678608]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132890868|Johann Otto Wichmann]]''
| p569 = 1730-11-02
| p570 = 1796-02-05
| p106 = ''[[:d:Q955464|parson]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q132890868|Q132890868]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q72938390|Otto Christian Schuchmacher]]''
| p569 = 1738-04-12
| p570 = 1793-03-29
| p106 = ''[[:d:Q1234713|Theoloog]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152002|Pastoor]]''
| birthtimeprecision = 11&lt;br/&gt;9
| item = [[:d:Q72938390|Q72938390]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15455031|Johann Hinrich Röding]]''
| p569 = 1763-05-01
| p570 = 1815-04-22
| p106 = ''[[:d:Q15980158|Sakenbökerschriever]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15455031|Q15455031]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q28480539|Georg Müller]]''
| p569 = 1767
| p570 = 1847-11-21
| p106 = ''[[:d:Q47064|Militärperson]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q28480539|Q28480539]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q55681404|Carl Ludwig Friedrich von Rettberg]]''
| p569 = 1788-10-08
| p570 = 1844-11-04
| p106 = ''[[:d:Q189290|Offzeer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q55681404|Q55681404]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Christian Lodemann]]
| p569 = 1805-01-13
| p570 = 1878-02-01
| p106 = ''[[:d:Q57398663|administrative lawyer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q99746568|Q99746568]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Heinrich Denicke]]
| p569 = 1856-01-02
| p570 = 1943-10-30
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1597022|Q1597022]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1555696|Gustav Buchholz]]''
| p569 = 1856-02-16
| p570 = 1916-06-26
| p106 = ''[[:d:Q3332711|Mediävist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1555696|Q1555696]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q47003049|Margarete Winter]]''
| p569 = 1857-01-22
| p570 = 1934-03-07
| p106 = ''[[:d:Q15980158|Sakenbökerschriever]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q47003049|Q47003049]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q63891365|August Denicke]]''
| p569 = 1863
| p570 = 1928-06-11
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q63891365|Q63891365]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1666994|Otto Lemmermann]]''
| p569 = 1869-07-01
| p570 = 1953-07-28
| p106 = ''[[:d:Q593644|Chemiker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1666994|Q1666994]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q102219468|Karl G. J. Kübel]]''
| p569 = 1881-12-10
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q102219468|Q102219468]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q100601|Werner Issel]]''
| p569 = 1884
| p570 = 1974
| p106 = ''[[:d:Q42973|Architekt]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q100601|Q100601]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137134700|Ewald Eiserwag]]''
| p569 = 1888-02-23
| p106 = ''[[:d:Q13418253|Philoloog]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q137134700|Q137134700]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q94884194|Friedrich Gumpert]]''
| p569 = 1889-04-05
| p570 = 20th century
| p106 = ''[[:d:Q37226|Schoolmeester]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q94884194|Q94884194]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q20980275|Jutta Bossard-Krull]]''
| p569 = 1903-07-06
| p570 = 1996-10-13
| p106 = ''[[:d:Q7541856|ceramicist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|Bildhauer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q20980275|Q20980275]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q23060711|Hermann Blumenthal]]''
| p569 = 1903-07-11
| p570 = 1941-08-08
| p106 = ''[[:d:Q182436|Bibliothekar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|Germanist]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q23060711|Q23060711]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1578841|Hans Brockmann (Altkloster)]]''
| p569 = 1903-10-18
| p570 = 1988-05-01
| p106 = ''[[:d:Q593644|Chemiker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1578841|Q1578841]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q94912880|Heinz A. Hoppe]]''
| p569 = 1907-05-06
| p570 = 1986-08-24
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 9&lt;br/&gt;11
| item = [[:d:Q94912880|Q94912880]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q139586066|Hans Stechmann]]''
| p569 = 1918-05-14
| p570 = 1994-06-27
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q139586066|Q139586066]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1615535|Karl Stackmann]]''
| p569 = 1922-03-21
| p570 = 2013-11-04
| p106 = ''[[:d:Q2599593|Germanist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1615535|Q1615535]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1222537|Dieter Müller-Wodarg]]''
| p569 = 1922-05-31
| p570 = 2009-08-10
| p106 = [[Diplomat]]
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1222537|Q1222537]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1602322|Helga Wex]]''
| p569 = 1924-07-05
| p570 = 1986-01-09
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1602322|Q1602322]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q38178631|Horst Wegener]]''
| p569 = 1926-08-16
| p570 = 2006-02-25
| p106 = ''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|nuclear physicist]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q38178631|Q38178631]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15818848|Günther Boyer]]''
| p569 = 1927-10-29
| p570 = 2012-04-08
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15818848|Q15818848]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Lisa Peters]]
| p569 = 1933-12-17
| p570 = 2010-05-09
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1827775|Q1827775]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q46131160|Claus D. Grupp]]''
| p569 = 1934-08-05
| p106 = ''[[:d:Q482980|Schriever]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|Utgever]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q46131160|Q46131160]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136963547|Reiner Schöning]]''
| p569 = 1935
| p106 = ''[[:d:Q188094|Ökonoom]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136963547|Q136963547]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Heinrich Augustin]]
| p569 = 1937-10-30
| p570 = 2025-02-23
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1596612|Q1596612]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q363071|Adolf Köhnken]]''
| p569 = 1938-01-28
| p570 = 2017-08-05
| p106 = ''[[:d:Q16267607|Klassischen Philoloog]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q363071|Q363071]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q117357104|Helmut Roscher]]''
| p569 = 1938-09-04
| p106 = ''[[:d:Q152002|Pastoor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q117357104|Q117357104]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Christian Fuhst]]
| p569 = 1939-11-28
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q13188213|Q13188213]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15858097|Harmen Thies]]''
| p569 = 1941
| p106 = ''[[:d:Q1792450|Kunsthistoriker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11486702|Architekturhistoriker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''&lt;br/&gt;[[Schriever]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q15858097|Q15858097]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133758696|Hartmut Behnke]]''
| p569 = 1941
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133758696|Q133758696]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133686424|Henning Drecoll]]''
| p569 = 1942
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133686424|Q133686424]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q95191569|Helga Lühning]]''
| p569 = 1943
| p106 = ''[[:d:Q14915627|musicologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|editor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q95191569|Q95191569]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133325462|Hans Heinrich Ahlfeld]]''
| p569 = 1943
| p106 = [[Börgermeester]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133325462|Q133325462]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137135172|Hartwig Abraham]]''
| p569 = 1943
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137135172|Q137135172]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q74977|Ralf Drecoll]]''
| p569 = 1944-09-29
| p570 = 2012-09-23
| p106 = ''[[:d:Q11513337|Lichtathlet]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q74977|Q74977]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1717527|Jürgen Oelkers]]''
| p569 = 1947-03-21
| p106 = ''[[:d:Q1231865|Pädagoog]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1717527|Q1717527]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q95193759|Arnhild Kantelhardt]]''
| p569 = 1948
| p106 = ''[[:d:Q182436|Bibliothekar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|editor]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q95193759|Q95193759]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133344811|Heinz Klein]]''
| p569 = 1948
| p106 = ''[[:d:Q156839|Kock]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133344811|Q133344811]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15480131|Joachim Detjen]]''
| p569 = 1948-06-11
| p106 = ''[[:d:Q1238570|Politoloog]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15480131|Q15480131]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15431728|Bernd Raebel]]''
| p569 = 1948-07-28
| p106 = ''[[:d:Q16533|Richter]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15431728|Q15431728]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Traute Römisch]]
| p569 = 20th century
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 7
| item = [[:d:Q13188945|Q13188945]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1222603|Dieter Perlowski]]''
| p569 = 1950-04-13
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1222603|Q1222603]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q2588525|Wolf-Joachim Clauß]]''
| p569 = 1950-05-14
| p106 = ''[[:d:Q189290|Offzeer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q2588525|Q2588525]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133584958|Uwe Prink]]''
| p569 = 1952
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133584958|Q133584958]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q131867446|Richard Detje]]''
| p569 = 1954
| p106 = ''[[:d:Q1930187|Journalist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q131867446|Q131867446]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1896074|Maria Leister]]''
| p569 = 1956
| p106 = ''[[:d:Q15117302|Volleyballspeler]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q1896074|Q1896074]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15431471|Arnis Vilks]]''
| p569 = 1956
| p106 = ''[[:d:Q188094|Ökonoom]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q15431471|Q15431471]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q59911973|Axel Jahnz]]''
| p569 = 1957-07-19
| p106 = ''[[:d:Q82955|Politiker]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q59911973|Q59911973]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q84357660|Cornelia Klettke]]''
| p569 = 1958-04-30
| p106 = ''[[:d:Q2504617|romanist]]''
| birthtimeprecision = 9&lt;br/&gt;11
| item = [[:d:Q84357660|Q84357660]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q29960731|Jörn Staecker]]''
| p569 = 1961-04-27
| p570 = 2018-12-15
| p106 = ''[[:d:Q3621491|Archäoloog]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q52231239|medieval archaeologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q29960731|Q29960731]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15850742|Thomas Glagow]]''
| p569 = 1961-07-07
| p106 = ''[[:d:Q183945|Musikproduzent]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q130857|DJ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|Radiomoderator]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15850742|Q15850742]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15822320|Jürgen Stackmann]]''
| p569 = 1961-09-12
| p106 = ''[[:d:Q2462658|Manager]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15822320|Q15822320]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q58464197|Raymond Unger]]''
| p569 = 1963
| p106 = ''[[:d:Q482980|Schriever]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|Maler]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q58464197|Q58464197]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q84732672|Thomas Wandschneider]]''
| p569 = 1963-11-07
| p106 = ''[[:d:Q134619568|para badminton player]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13141064|Badmintonspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q84732672|Q84732672]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q2337780|Stefan Studer]]''
| p569 = 1964-01-30
| p106 = ''[[:d:Q937857|Footballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q2337780|Q2337780]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133361075|Martin Pundt]]''
| p569 = 1965
| p106 = ''[[:d:Q133744|tour operator]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133361075|Q133361075]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q16294812|Stefan Kroll]]''
| p569 = 1965-06-27
| p106 = ''[[:d:Q1493121|Militärhistoriker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488392|Koortenhistoriker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488465|Regionalhistoriker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q16294812|Q16294812]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q63092983|Volker Schomerus]]''
| p569 = 1965-08-08
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q63092983|Q63092983]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q95238110|Andreas Babel]]''
| p569 = 1966
| p106 = ''[[:d:Q876864|editing staff]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q95238110|Q95238110]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q112357069|Dörte Mehlert]]''
| p569 = 1966
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q112357069|Q112357069]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132958897|Antje Zare]]''
| p569 = 1966
| p106 = ''[[:d:Q3104508|cultural manager]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q132958897|Q132958897]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q130775410|Reto Klar]]''
| p569 = 1967
| p106 = ''[[:d:Q33231|Fotograaf]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q130775410|Q130775410]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137159345|Markus Rinio]]''
| p569 = 1967
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137159345|Q137159345]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q108127497|Jörg Köpke]]''
| p569 = 1967-01-29
| p106 = ''[[:d:Q1930187|Journalist]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q108127497|Q108127497]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q131775376|Anne Steiner]]''
| p569 = 1968
| p106 = ''[[:d:Q2599593|Germanist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q131775376|Q131775376]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1352375|Joern Martens]]''
| p569 = 1968-02-17
| p106 = ''[[:d:Q2442108|Toonmeester]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q156839|Kock]]''&lt;br/&gt;[[Schriever]]
| birthtimeprecision = 9&lt;br/&gt;11
| item = [[:d:Q1352375|Q1352375]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136757249|Verena Unbehaun]]''
| p569 = 1970
| p106 = ''[[:d:Q10800557|Filmschauspeler]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136757249|Q136757249]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132981854|Elke Ferlemann]]''
| p569 = 1971
| p106 = ''[[:d:Q742628|assistant physician]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q132981854|Q132981854]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133686486|Ute Alexandra Jastrow]]''
| p569 = 1971
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133686486|Q133686486]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136580858|Peer Bornmann]]''
| p569 = 1972
| p106 = ''[[:d:Q118154409|general practitioner]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136580858|Q136580858]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Jan Graf]]
| p569 = 1973
| p106 = [[Schriever]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|Musiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q13188486|Q13188486]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q2643610|Alexandra Kui]]''
| p569 = 1973-03
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 10
| item = [[:d:Q2643610|Q2643610]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q113832855|Kathi Franko]]''
| p569 = 1974
| p106 = ''[[:d:Q974144|educator]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q113832855|Q113832855]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132804787|Jobst Augustin]]''
| p569 = 1974
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q132804787|Q132804787]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q15782258|Alexander Mierzwa]]''
| p569 = 1974-06-04
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q15782258|Q15782258]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133016389|Harald Klindworth]]''
| p569 = 1974-12-15
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q133016389|Q133016389]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q68973|Michael Stolle]]''
| p569 = 1974-12-17
| p106 = ''[[:d:Q11513337|Lichtathlet]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13464497|Staffhoogspringer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q68973|Q68973]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q95211253|Janina Gerkens]]''
| p569 = 1975
| p106 = ''[[:d:Q7042855|Filmeditor]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q95211253|Q95211253]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q113796988|Meike Rieckmann-Berkenbrock]]''
| p569 = 1975-07-26
| p106 = ''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q113796988|Q113796988]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q110468|Aylin Esener]]''
| p569 = 1975-08-24
| p106 = ''[[:d:Q2259451|Theaterschauspeler]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|Filmschauspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q110468|Q110468]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133494162|Felix Mader]]''
| p569 = 1976
| p106 = ''[[:d:Q21244999|forestry scientist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133494162|Q133494162]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133700711|Stephanie Oehr]]''
| p569 = 1976
| p106 = ''[[:d:Q27349|dentist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133700711|Q133700711]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132983092|Christian Thiele]]''
| p569 = 1977
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q132983092|Q132983092]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133436960|Wencke Armsen]]''
| p569 = 1977
| p106 = ''[[:d:Q864503|Bioloog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133436960|Q133436960]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q73734|Nils Winter]]''
| p569 = 1977-03-27
| p106 = ''[[:d:Q11513337|Lichtathlet]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q73734|Q73734]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q42428981|Nicole Gozdek]]''
| p569 = 1978
| p106 = ''[[:d:Q482980|Schriever]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q42428981|Q42428981]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q122198391|Sebastian Kempert]]''
| p569 = 1978
| p106 = ''[[:d:Q212980|Psycholoog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q122198391|Q122198391]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133095897|Frederik Bockelmann]]''
| p569 = 1978
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133095897|Q133095897]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q2642761|Alexander Nouri]]''
| p569 = 1979-08-20
| p106 = ''[[:d:Q937857|Footballspeler]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|Footballtrainer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q2642761|Q2642761]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q18027791|Sebastian Lühr]]''
| p569 = 1979-09-30
| p106 = ''[[:d:Q156839|Kock]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q18027791|Q18027791]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q42315894|Stefan Sick]]''
| p569 = 1981
| p106 = [[Speelbaas|Filmspeelbaas]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|Dreihbookschriever]]''&lt;br/&gt;[[Kameramann]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|Filmeditor]]''&lt;br/&gt;[[Filmproduzent]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q42315894|Q42315894]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q51315338|Jan Steinhoff]]''
| p569 = 1981
| p106 = ''[[:d:Q1650915|Wetenschopper]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q51315338|Q51315338]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q64737811|Doris Anselm]]''
| p569 = 1981
| p106 = [[Schriever]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q64737811|Q64737811]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q130828249|Jana Windwehr]]''
| p569 = 1981
| p106 = ''[[:d:Q1238570|Politoloog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q130828249|Q130828249]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133072824|Christian Viets]]''
| p569 = 1981
| p106 = ''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133072824|Q133072824]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133411892|Sonja Yeh]]''
| p569 = 1981
| p106 = ''[[:d:Q26759595|communication scholar]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133411892|Q133411892]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q2475762|Ulrich Faßnacht]]''
| p569 = 1981-05-10
| p106 = ''[[:d:Q2259451|Theaterschauspeler]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|Filmschauspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q2475762|Q2475762]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133096819|Christoph Hiller]]''
| p569 = 1982
| p106 = ''[[:d:Q83434844|process technician]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133096819|Q133096819]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133394252|Anna Stenzel]]''
| p569 = 1982
| p106 = ''[[:d:Q212980|Psycholoog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133394252|Q133394252]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133704211|Alkje Twellmeyer]]''
| p569 = 1982
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133704211|Q133704211]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133069574|Felix Lindner]]''
| p569 = 1982-09-05
| p106 = ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q133069574|Q133069574]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q63323246|Grit Paulussen]]''
| p569 = 1983
| p106 = ''[[:d:Q10800557|Filmschauspeler]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|Theaterschauspeler]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q63323246|Q63323246]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q130771093|Claas Wilke]]''
| p569 = 1983
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q130771093|Q130771093]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133022583|Jannis Harjus]]''
| p569 = 1983
| p106 = ''[[:d:Q2505739|hispanist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|Universitätsperfesser]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133022583|Q133022583]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136579452|Jan Peetz]]''
| p569 = 1983
| p106 = ''[[:d:Q864503|Bioloog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136579452|Q136579452]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137338672|Florian Boseniuk]]''
| p569 = 1983
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137338672|Q137338672]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q95222101|Malte Grosche]]''
| p569 = 1984
| p106 = ''[[:d:Q1757008|assistant director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18535215|recording supervisor]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q95222101|Q95222101]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132807020|Torsten Münsterberg]]''
| p569 = 1984
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q132807020|Q132807020]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133095309|Lennart Bartolitius]]''
| p569 = 1984
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133095309|Q133095309]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133328096|Christoph Ehlers]]''
| p569 = 1984
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133328096|Q133328096]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137308895|André König]]''
| p569 = 1984
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137308895|Q137308895]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133337610|Frederik Heins]]''
| p569 = 1985
| p106 = ''[[:d:Q593644|Chemiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133337610|Q133337610]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133340092|Florian Schmidt]]''
| p569 = 1985
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133340092|Q133340092]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q26721172|Felix Ahrens]]''
| p569 = 1986
| p106 = ''[[:d:Q28389|Dreihbookschriever]]''&lt;br/&gt;[[Speelbaas|Filmspeelbaas]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q26721172|Q26721172]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q130829597|Birte Meinschien]]''
| p569 = 1986
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q130829597|Q130829597]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133497075|Sebastian Faby]]''
| p569 = 1986
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133497075|Q133497075]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q56558673|Julius Robin Weigel]]''
| p569 = 1987
| p106 = ''[[:d:Q33999|Schauspeler]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q56558673|Q56558673]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133511151|Verena Hauschildt]]''
| p569 = 1987
| p106 = ''[[:d:Q111395776|nutritional scientist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133511151|Q133511151]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137317903|Eike Thomsen]]''
| p569 = 1987
| p106 = ''[[:d:Q1234713|Theoloog]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137317903|Q137317903]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137320829|Stefan Wendt]]''
| p569 = 1987
| p106 = ''[[:d:Q1706722|research fellow]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137320829|Q137320829]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q22937468|Marcel Eris]]''
| p569 = 1988-03-02
| p106 = ''[[:d:Q17125263|YouTuber]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q57414145|online streamer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q22937468|Q22937468]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133348549|Axel Wolfgang Sturm]]''
| p569 = 1989
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133348549|Q133348549]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133508635|Eike Jan Hauschild]]''
| p569 = 1989
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133508635|Q133508635]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133511943|Britta Buck]]''
| p569 = 1989
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133511943|Q133511943]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136865830|Lisa-Katharina Heyhusen]]''
| p569 = 1989
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136865830|Q136865830]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136991167|Mareike Töpperwien]]''
| p569 = 1989
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136991167|Q136991167]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137347195|Julius Brandt]]''
| p569 = 1989-05-24
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q137347195|Q137347195]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q1391712|Jannik Löhden]]''
| p569 = 1989-07-16
| p106 = ''[[:d:Q937857|Footballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q1391712|Q1391712]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136583499|Julian Reese]]''
| p569 = 1990
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136583499|Q136583499]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136977017|Tobias Höhne]]''
| p569 = 1990
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136977017|Q136977017]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137336303|Daniel Stöhlker]]''
| p569 = 1990
| p106 = ''[[:d:Q1227195|political economist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q137336303|Q137336303]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q23565287|Lisa Prior]]''
| p569 = 1990-12-29
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q23565287|Q23565287]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q56886651|Isabell Kaiser]]''
| p569 = 1992-07-24
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q56886651|Q56886651]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = [[Nico Matern]]
| p569 = 1992-11-27
| p106 = ''[[:d:Q937857|Footballspeler]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18515558|futsal player]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q26213484|Q26213484]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133432667|Carolin-Maria Linker]]''
| p569 = 1993
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133432667|Q133432667]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q41627151|Maximilian Saßerath]]''
| p569 = 1993-09-16
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q41627151|Q41627151]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q29963197|Sebastian Firnhaber]]''
| p569 = 1994-04-18
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q29963197|Q29963197]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133488353|Sarah-Sophie Jacob]]''
| p569 = 1995
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q133488353|Q133488353]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136859222|Alexandra Linke]]''
| p569 = 1995
| birthtimeprecision = 9
| item = [[:d:Q136859222|Q136859222]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q27485720|Jasper Frahm]]''
| p569 = 1996-03-07
| p106 = ''[[:d:Q2309784|Radrennfohrer]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q27485720|Q27485720]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q23565298|Paula Prior]]''
| p569 = 1997-02-25
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q23565298|Q23565298]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q58845821|Lucas Firnhaber]]''
| p569 = 1997-04-23
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q58845821|Q58845821]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q107380400|Natalie Axmann]]''
| p569 = 1997-11-03
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q107380400|Q107380400]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q61791619|Leonie Wesselow]]''
| p569 = 1998-04-07
| p106 = ''[[:d:Q33999|Schauspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q61791619|Q61791619]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q18019951|Emily Vogel]]''
| p569 = 1998-04-26
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q18019951|Q18019951]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q56417961|Dominik Axmann]]''
| p569 = 1999-06-30
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q56417961|Q56417961]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q88965837|Franziska Fischer]]''
| p569 = 1999-08-18
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q88965837|Q88965837]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q124219279|Charlotte Densch]]''
| p569 = 2002-07-25
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q124219279|Q124219279]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137779626|Lilli Frey]]''
| p569 = 2006-02-25
| p106 = ''[[:d:Q12840545|Handballspeler]]''
| birthtimeprecision = 11
| item = [[:d:Q137779626|Q137779626]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q95216113|Ole Hellwig]]''
| p106 = ''[[:d:Q1826375|line producer]]''
| item = [[:d:Q95216113|Q95216113]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q110726462|Timm Moritz Marquardt]]''
| p106 = ''[[:d:Q2259451|Theaterschauspeler]]''
| item = [[:d:Q110726462|Q110726462]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q130789058|Klemens Kaatz]]''
| p106 = ''[[:d:Q486748|pianist]]''
| item = [[:d:Q130789058|Q130789058]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132962077|Stephan Wesch]]''
| p106 = ''[[:d:Q169470|Physiker]]''
| item = [[:d:Q132962077|Q132962077]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132970862|Tobias Thomas Michael Joel Diderich Hannemann]]''
| p106 = [[Dokter (Medizin)|Dokter]]
| item = [[:d:Q132970862|Q132970862]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q132977459|David Wehner]]''
| p106 = ''[[:d:Q185351|Jurist]]''
| item = [[:d:Q132977459|Q132977459]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133025771|Anika Bargsten]]''
| p106 = ''[[:d:Q901402|Geograaf]]''
| item = [[:d:Q133025771|Q133025771]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133088891|Thomas Zill]]''
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| item = [[:d:Q133088891|Q133088891]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133323504|Franz Paul Schumacher]]''
| p106 = ''[[:d:Q105492608|law student]]''
| item = [[:d:Q133323504|Q133323504]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133330687|Dietrich Martin Matthaei]]''
| p106 = ''[[:d:Q115784837|theology student]]''
| item = [[:d:Q133330687|Q133330687]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133334898|Arne von Eitzen]]''
| item = [[:d:Q133334898|Q133334898]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q133383364|Ramona Behrendt]]''
| p106 = ''[[:d:Q81096|Inschenör]]''
| item = [[:d:Q133383364|Q133383364]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q136866960|Paul Andreas Matthaei]]''
| p106 = ''[[:d:Q96236305|Lutheran pastor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115783625|Lutheran theologian]]''
| item = [[:d:Q136866960|Q136866960]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137007078|Ann-Marie Heinonen]]''
| item = [[:d:Q137007078|Q137007078]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137036030|David Alexander Bröhan]]''
| p106 = ''[[:d:Q3640160|marine biologist]]''
| item = [[:d:Q137036030|Q137036030]]
}}
{{Vörlaag:Person Row
| label = ''[[:d:Q137054783|Michael Römmich]]''
| p106 = ''[[:d:Q188094|Ökonoom]]''
| item = [[:d:Q137054783|Q137054783]]
}}
{{Wikidata list end}}{{NDS Wiki}}</text>
      <sha1>dy1mbnazlgl5iwdywlnf9xmm1hv0e7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:LIVE NIEUWS</title>
    <ns>3</ns>
    <id>90304</id>
    <redirect title="Bruker Diskuschoon:NovaSerenQuest" />
    <revision>
      <id>1063643</id>
      <parentid>819165</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T23:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Dubbelte Wiederleiden rutmakt → [[Bruker Diskuschoon:NovaSerenQuest]]</comment>
      <origin>1063643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="47vjwallv0i0jb2a2772a614enoilau" xml:space="preserve">#wiederleiden [[Bruker Diskuschoon:NovaSerenQuest]]</text>
      <sha1>47vjwallv0i0jb2a2772a614enoilau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baselitz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117708</id>
    <revision>
      <id>1063635</id>
      <parentid>895739</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T15:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dandelo</username>
        <id>14557</id>
      </contributor>
      <comment>aktualisiert</comment>
      <origin>1063635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="8q1k915g0rw2zhuwglu3olslavxjv1q" xml:space="preserve">'''Baselitz''' is de Familiennaam von

* [[Georg Baselitz]] (1938–2026), düütschen Maler un Bildhauer.

'''Baselitz''' betekent

* [[Baselitz (Brannenborg)|Baselitz]], Oort in de Gemeen Dreetz in’n Landkreis Oostprignitz-Ruppin, Brannenborg,
* [[Baselitz (Priestewitz)|Baselitz]], Oort in de Gemeen Priestewitz in’n Landkreis Meißen, Sassen,
* [[Deutschbaselitz]], Oort in de Gemeen Kamenz in’n Landkreis Bautzen, Sassen,
* [[Wendischbaselitz]], Oort in de Gemeen Nebelschütz in’n Landkreis Bautzen, Sassen.

Kiek ok bi: [[Baßlitz]], [[Baselice]].

{{Mehrdüdig Begreep}}</text>
      <sha1>8q1k915g0rw2zhuwglu3olslavxjv1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Flamme-Bleue</title>
    <ns>3</ns>
    <id>169738</id>
    <revision>
      <id>1063633</id>
      <parentid>988729</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T13:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>37627</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>J ansari hett de Siet [[Bruker Diskuschoon:Danvintius Bookix]] na [[Bruker Diskuschoon:Flamme-Bleue]] verschaven: Seite während der Umbenennung des Benutzers „[[Special:CentralAuth/Danvintius Bookix|Danvintius Bookix]]“ in „[[Special:CentralAuth/Flamme-Bleue|Flamme-Bleue]]“ automatisch verschoben</comment>
      <origin>988729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="2s4vzmt5upi8r610lku69evyq73a697" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Danvintius Bookix}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 11:08, 6. Mär 2022 (CET)</text>
      <sha1>2s4vzmt5upi8r610lku69evyq73a697</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196976</id>
    <revision>
      <id>1063646</id>
      <parentid>1063341</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T08:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flaverius</username>
        <id>21322</id>
      </contributor>
      <comment>/* Franz Wende im Frühjahrssturm */</comment>
      <origin>1063646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25294" sha1="2y7b4jqn7mmfxzv1a45704nt4qxyyzf" xml:space="preserve">'''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!''' (Ünnertitel: ''Die Geschichte eines Ehrgeizigen'')&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6082 Volltext ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen'']&lt;/ref&gt; is en [[Romaan|Roman]] vun [[Friedrich Ernst Peters]] ut’n Johr 1925. Dat Wark is en tweesprakigen [[plattdüütsch]]-[[Düütsche Spraak|hoochdüütschen]] [[Bildungsroman]] un so enmalig in de Geschicht vun dat Genre. De Roman vertellt de Geschicht vun dat unehliche Kind Heine Steenhagen, dat üm 1900 in enen [[Holsteen|holsteenschen]] Dörp, dat fiktive Vollsteed, opwasst. Üm dat he in siene Kinner- un Jöögdtied demödigt wurr, streev he as Utgliek ene Karriere in’t Militär an. Heine will dat sienen Dörp wiesen un versöcht mit Möögd to de „betern Lüüd“ optostiegen. Sien olen Fiend ut de Jöögdtied Jörn Grootholm will he op sienen Weg na baven ok ut’n Weg rümen. Em to överdrepen, mit de Vollsteders aftoreken un de egennüttige Margot Kandelhardt freen to könen, denunzeert Heine Steenhagen sienen Konkurrenten un sett sien egen Enn in’n Gang. So as [[Ikarus]] fallt Heine in sienen Versöök optostiegen wedder daal.

De Roman deelt sik in twee Delen, enen dörteihn Kapitels langen plattdüütschen Afsnid, Heine Steenhagen siene Kinner- un Jöögdtied op dat platte Land (dörteihn Kapitels), un enen acht Kapitels langen hoochdüütschen Deel, Heine Steenhagen (nu op hoogdütsch „Heinrich Steinhagen“) siene Tied bi’n Militär. Dat Enn vun de hoochdüütsche Deel is wedder op Platt schreven. So verwiest de Roman wedder torügg op den Helden siene Afkumst un plattdüütschen Wortels. 

== Inholt ==
=== Plattdüütsche Deel ===
De Roman beginnt mit den Anfang vun Heine Steenhagen sien Arbeidsleven. He is 11 Jahr oolt un schull egens al mit 10 as Knecht bi enen Buern arbeiden: „En [[Daglöhner|Daglöhnerkind]], dat möss mit teihn Johr na ’n Buern, so hürss sik dat nu eenmal.“.&lt;ref&gt;ref infögen&lt;/ref&gt; De eersten dree Kapitels sünd den Rückblick op siene Kinnertied. De Klöönsnack op’n Dörp vertellt den Leser, dat Heine en „beslapen“, also en unehlich op de Welt keem un dat sien Vader sachtens Hinnerk Grootholm is, de Söhn vun den mächtigen [[Amtsvörsteiher]] Detelt Grootholm. Heine siene Mudder Gretjn swiggt un vertellt nich wokeen de Vadder is. De Lüüdsnack höllt man nich op un se mott swanger dat Dörp verlaten. Na twee Johr kümmt se torüch mit ehren Söhn un den Steefvader, Hannes Schröder, enen Daglöhner, den en Vollsteder Buer gegen den Wedderstand vun de Amtsvörsteiher instellt.

De lütte Heine wasst in Vollsteed op un leevt in de Phantasiewelt vun siene [[Määrken|Määrkenböker]]. Gau gaht de Kinner bi em to demödigen. Dat schull sien Leven later noch bestimmen. De liekole Jörn Grootholm, de Söhn vun den Amtsvörsteiher ut twede Eh, verhöhnt em wegen siene Armoot, as se  gemeensaam Blomen to plücken weren. Anner Schann folgt: de Amtsvörsteiher geev den ahnweten Jung enen düchtigen Pietschenslag in’t Gesicht, as he sik vun em rutföddert föhlt, ene hoochnesige Buerndochter verseggt sik, mit Heine to danzen un Jörn Grootholm verkloort em, dat Buernsöhn, de kenen Hoff arvt, sik „[[Hoochtiet|infreen]]“ mööt, dat will seggen ene Arvsche vun enen Hoff freen mööt, man seggt mit de Afsicht Heine, as en Daglöhnerkind, to demödigen ok: „Infreen künnt sik doch bloß Buerjungs.“.

As Heine vun de Neihersche Lena Wiemde verleden [[Schandal|Schandalen]] un de Lüüdsnack ut Vollsteed to weten kriggt, beginnt he sien Dörp to verachten. Liekers süht dat so ut, dat sik wegen Jochen Suhr, enen [[Grootknecht]] un Fründ, de för Heine as en Vader is, doch noch allens to’n Goden to wennen schall. Heine verdeent sik dör siene gode Arbeit Respekt in’t Dörp un Jochen Suhr bewohrt em vör Ausschweifungen. Lena Wiem un Jochen Suhr, raadt Heine ene Karriere bi’n [[Militär]], dat enen Opstieg unafhängig vun’n Stand mööglich maakt. Dat seggt Heine ok to.  As he sik man in Anna Pahl verkiekt fangt de ieversüken Heine ene Klopperee mit Jörn Grootholm an, bi de Anna sik glieks op dn Sied vun de Buernsöhn Jörn sleit. Jochen Suhr bringt de beiden utenanner und de Stried verlöppt sik. De Amtsvörsteiher lött Heine man utrichten, dat he Jörn beden schull, em de Klopperee natosehn. Heine wiest man af un droht, dat Huus vun’n Amtsvörsteiher antosteken. 

Anna Pahl warrt swanger vun Heine un mutt gau den jungen Söhn vun enen Meiereeverwalter ut dat Naverdörp freen. De Buer arrangeert de [[Hoochtiedlt|Free]] mit Geld un Heine bedrinkt sik vertwievelt. He will, so as Jörn Grootholm, na de Artillerie, sik dor mit Jörn meten to könen. Heine will dat den Amtsvörsteiher torüchtahlen und gaat in den Pohl, den de Amtsvörsteiher pacht harr, fischen un hängt em ene Fischkoppgirlaan över Grootholm siene Döör. Dr Amtsvörsteiher Grootholm röppt de Schandarms, de Heine dör’t Dörp afföhren doot. In den Verhören höllt he man stand un se köönt em nix nawiesen. Op’n 14. März brennt Grootholm siene Schüün af. In’t Bladd steiht dat de Brand woll uut Wraak weer un jeedeen int Dörp kann sik besinnen, dat Heine droht harr, den Amtsvörsteiher dat Huus antosteken. Ofschoonst veel Lüüd in’t Dörp Heine verdächtigt, köönt se em wedder nix nawiesen un Fraag na de Oorsaak vun’n Brand blivt apen. Heine luurt al mit Lengen op sienen letzten Dag in Vollsteed un sweert, dat de Dörpslüüd torüchtahlen, wieldes dat Dörp hapen deit, dat Heine bi’t Militär enen anstännigen Minschen warrt.

=== Hochdeutscher Teil ===
Heine Steenhagen (hoogdüütsch Heinrich Steinhagen) is bi de Artillerie in Bohrenfeld. He het sik in enen autoritätsglövigen Vertreder vun de kaiserliche Armee verwannelt, en „Swien“, dat siene Mannschoppen quält, dat vun de Zivilisten bewunnert warrt un sik „sniedige“ Vertreder vun dat Militär to’n Vorbild nimmt. He snackt bloot noch hoogdüütsch un dwingt ook den Burensöhn hoog to snacken. He sülvst versöcht die „Klassiker“, besünners Schiller to lesen, eben good billt In Druck to maken. Na twee Johren lött he sik na Rendsborg versetten, wo Ook Jörn Grootholm (Jürgen Grootholm) statschoneert is, denn Heine haapt noch jümmers, dat je mit sienen Dörp afreken kann un mit ene basige Karriere dat allen wiesen kann. Man Jörn Grootholm dagegen ist fründlich un her annners as de nadreegsche Heine de Kabbelee uut de Kinnertied vergeten. Jörn büddt Heine Steenhagen mehrmals vergevens an sik to versöhnen. Op enen Frühlingsball leert Heine de „vornehme“ Margot Kandelhardt kennen, de Süster vun Fro Wachtmeister Müller, de groot Iever för „klassische“ Bildung vörgivt un versöcht der betern Lüüd natoapen. Heine is deep beeindruckt un fängt an, sik regelmatig mit ehr to drepen. Sie hölt em man mit klugen Kalkül op Distanz un versprickt en opletzt Sik to verlöven, wenn hebdat henkriggt Wachtmeister to warrn, denn se will dat wedderüm eher Sister wiesen. Se wiest en daar koold op hin, dat Jürgen Grootholm, de mit Heine tohoop ton Sergeanten beföddert worrn is, sien alleingen Konkurrent is un dathe en opt Best utn Weg rümen schall. Heine beslütt, Jürgen Grootholm to denunzeren, üm dat he sinen Verlööf överstreden harr, kort nachdem dat eben letzt Maal versöcht harr, sich mit Heine to versöhnen.

Dem hochdeutschen Teil des Romans liegt ein reales Geschehen aus der Zeit von Peters' Militärzeit zugrunde, einer Zeit der persönlichen Entwicklung und ästhetischen Wende für den Schriftsteller: &quot;Das Militärjahr hat mich doch weiser gemacht und ich glaube, dass ich nun weniger einseitig bin. Ich werde nun nicht mehr allein stille Geschichten von weltabgewandten, mimosenhaften Künstlernaturen schreiben, sondern auch andere, voll maßloser Liebe und maßlosem Hass, Strebertum, Ehrgeiz und Gemeinheit. Vor kurzem erschoss sich hier ein Sergeant, weil er in seinem Ehrgeiz einem hirnlosen Spieler gleich seine Zukunft auf eine Karte setzte und, als der Streich fehlschlug, hinging und sich eine Kugel durch den Kopf jagte. Das wäre so etwas!&quot;&lt;ref&gt;Brief von Peters an den Freund Otto Kröger vom 9. Dezember 1912, Nachlass Peters der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek.&lt;/ref&gt;

== Kontext un Spraak ==
De plattdüütsche Deel beschrivt de Festen de in Tied op dat platte Land vun Holsteen begäng weren, as dat [[Ringfohren]] vun de Deerns, dat [[Wettscheten]] vun de Jungs, dat „[[Schölerbeer]]“ oder auch dat [[Oornbeer]] in’n Kroog. Daarto kaamt vele Henwiesen op Seden un Brüük, as op den Verlierer bi’n Ringrieden, den „Sandrieder“, dat „Stricken“ as en Hoochtietsbruuk, dat Schölersingen bi enen Gräffnis oder de „[[Kindsfoot]]“, en Drepen bi de Dööp vun enen Kind.&lt;ref&gt; Vgl. hier ''Heimatbuch des Kreises Rendsburg.'' Hrsg. von Jürgen Kleen u.&amp;nbsp;a. Rendsburg, Möller, 1922; ''[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]].'' Hrsg. von [[Otto Mensing]]. Neumünster: Wachholtz, 1927 ff. &lt;/ref&gt; Bavento beschrivt de ole Ornen in’t Dörp, de sik op den Besitt vun den Buern, d [[Hoof|Hoov]] grünnt. Dat Wark vertellt man ok, dat de Lüüd, de in de ole Ornen in’t Dörp benadeligt sünd, jümmers fakener opbegehren: so maakt Sik die Froen graad, as de Buerndöchter bi’n Ringfohren vörtrocken warrt, an’n Anfang vun’n Roman kümmt Gretjn Steenhagen alleen dorwegen torüch na Vollsteed, vunwegen dat Heine sien Steefvader Arbeit op enen Hoff finnt, op den en sotschaldemokraatsch sunnen Knecht midden in der Oorntiet dat Dörp in Streit verlaten het.

De hoochdüütsche Deel is ene Satire un Kritik vun dat Lüttbörgerdom un dat kaiserliche Militär in’t Düütsche Rieke, de an [[Heinrich Mann]] sien Roman ''[[Der Untertan]]'' (1914) denken kaamt. Heine siene Tied in de Rendborger Kaseern beschrifft dat hoge Ansehen von dat Düütsche Heer, sienen Ehrenkodex, de militärsche Prunk un de Kehrsiet, de Problemen vun de Soldaten, as de Syphilis, Speelschullen, Drunksucht un de Risiken, wenn se versöcht sik wedder in de zivile Sellschop intoregen, dat unkünnige Klooksnacken an’n Stammdisch un de Fiendbiller, se sik op rassenkunnige Ansichten grünnt. Heine lehrt gau mit der Macht ümtogahn: „Wenn Fräulein Margot durch eisigen Widerstand ihrem Kavalier das Gefühl seines Nichts einmal wieder durchbohrend gemacht hatte, so half es dem am nächsten Tage auf die Beine, wenn er einen der „Kerls“ vor sich im Staub oder Regenschmutz liegen sah. Man war doch immer noch ein nicht zu unterschätzender Faktor! „Hinlegen – auf! Hinlegen – auf!“ Spaßig, wie der Hampelmann mit Armen und Beinen um sich schlug! Und wie ein Kind, das seinen Willen nicht durchsetzen kann, so lange an seinem Hampelmann zerrt, bis die Drähte reißen, so setzte der Sergeant Steinhagen seinen Scherz fort, bis dem Soldaten die Zunge aus dem Munde hing. Auf solche Weise musste er sich das Selbstbewusstsein wiederverschaffen, wenn Fräulein Margot ihn gedemütigt hatte.“ (235) Fräulein Margot Kandelhardt, ene Anstellte in einen Kooplüüd acht, as de meisten Figuren in’n Roman, besünners op de gode Schien. Se will bloot enen Mann freuen, de ehr enen bestimmten Stand in de Sellschop beden kann: „Er fand die Liebe der Minna [von Barnhelm] ergreifend; aber Margot lachte schneidend: ‚Schön dumm, sich so dem Major an den Hals zu werfen. Die Männer müssen kurz gehalten werden.‘
‚Könnten Sie nicht so lieben?‘ fragte Heinrich in großer Beklemmung.
‚Ich?‘ sagte sie mit demselben harten Lachen. ‚Na, so blau!‘“ (S. 231) Weertschopliche Interessen jümmers vör der Geföhlen. Düt pessimistsch Weltbild warrt bin den Schriever Peters soeben Humor un Ironie war afmillert.

In Betog op de Spraak vun den Romaan is de Phraseologie een besünner Kennteken. Sünnerlich de plattdüütsche Deel bruukt veel Snacks un Seggwiesen, Riemels und grappige Woordspelen, so as Peters dat ok in sienen Vördrag över de „Formelhaftigkeit des Plattdeutschen“ (1939) beschrieben harr.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5524 Volltext ''Formelhaftigkeit, ein Wesenszug des Plattdeutschen'']&lt;/ref&gt; So finnt sik sünnerlich in der wöördliche Reed vun den Figuren allerhand Snacks  un [[Wellerismus|Wellerismen]], to’n Bispeel in ene Angelszeen: „Ümmer Tog üm Tog“, sä Heine. „Denn mal 'n Heek un denn mal 'n Pogg, bröch Kröschen Sass de Saak to Enn.“, (130). So sünd in’n Anhang vun &quot;Heine Steenhagen&quot; ok Peters siene &quot;Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen&quot; ruutbrocht worrn, in de Peters sien Leevdbekenntnis an dat Plattdüütsche un ene Anter op de Lüüd, de em vörholen harrn, dat de Vördrag över „Formelhaftigkeit“ dat Plattdüütsche angrepen harr.

De hoochdüütsche Deel deckt de 

Der '''hochdeutsche Teil''' entlarvt die hierarchiebetoonte Rhetorik vun dat Militär op un dokumenteert de hollen Spröken, dr Heine, de Jung vun’t platte Land, opsnappt un troschüllig un lichtglöövsch weddergifft: „Da hatte Heinrich ganz kalt und überlegen gesagt: „Herr Einjährig-Freiwilliger von Reißwitz, wollen Sie vielleicht die Gewogenheit zeitigen und lassen das Grinsen nach?“ So kann man aber natürlich diese eingebildeten Laffen nur abfahren lassen, wenn man Bildung besitzt.“(177)

För Heine sien Drang lögenhaftige Geschicht to vertellen un den Herrn to spelen levert Peters al in sienen fröhen Essay över [[Henrik Ibsen]] (1911) en  Vörbild: [[Peer Gynt]] flücht in en Määrkenland, in den he Kaiser is. He is „Lügner aus Schaffenssehnsucht und Dichterweh und Verlangen nach dem Glück; er lügt seine krumme Welt wieder gerade, macht gut, was der Herrgott verbrochen hat.“&lt;ref&gt; ''Der Individualismus Henrik Ibsens. Ein Versuch.'', eigh. Manuskript, 18. November 1911, Nachlass F. E. Peters der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek in Kiel, Cb 106.25:8,01, S. 29–31.&lt;/ref&gt;

== Intermedialität ==
„Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!“ is in ene groot Tall vun intertextuelle un intermediale Betöög inbett. Dör dat Wark treckt sik reale un utdachte Zitaten. De Gesamtstruktuur wiest dat op dat Genre vun den Bildungsroman, övernimmt typsche Kennteken för dat Genre in brickt se in eine ironische Wies.

Im hochdüütschen Deel find sik vör allen klassische Zitaten. Se stammz meist ut [[Wallenstein]] un [[Minna von Barnhelm]] un wiest op den Versöök vun Heine to de betern Lüud optostiegen. De positiven, man ook negativen Vörbiller, an de sik de Protagonist in sien „Bildungsgeschichte“ orienteert, warrt ünner annern dör disse Zitaten vermiddelt.

De plattdüütsche Deel dorgegen ist eine [[Pastiche]] vun Ünnerholungsliteratuur üm 1900. Dat begrünnt Heines trivialliterarsch prägte Opstiegsdrööm un sien kindlichen Bovarysmus.

Auf die literarhistorische Tradition des Bildungsromans verweisen u.&amp;nbsp;a.:&lt;ref&gt;Vgl. hier Selbmann, Rolf: Der deutsche Bildungsroman. 2., überarb. und erw. Aufl. Stuttgart: Metzler 1994, S. 31ff.&lt;/ref&gt;

* der Vorname des Helden: Heine/Heinrich is auch der Vorname der Protagonisten der großen Bildungsromane des 19. Jahrhunderts, s. Heinrich Lee in [[Der grüne Heinrich]] (1854/55) und Heinrich Schaumann in [[Stopfkuchen]] (1891).
* der Durchlauf der typischen Bildungsstufen, d.&amp;nbsp;h. die Auseinandersetzung mit dem Elternhaus (hauptsächlich in Teil II), die Einwirkung von Mentoren (Jochen Suhr, Lena Wiem) und Erziehungsinstitutionen (das Militär), die Begegnung mit der Sphäre der Kunst (Lena Wiems „Romanböker“, der Deutschunterricht bei Lehrer Hamann), erotische (Seelen)Abenteuer (Anna Pahl, Margot Kandelhardt), die Selbsterprobung in einem Beruf und der Kontakt zum öffentlich-politischen Leben (beides beim Militär).&lt;ref&gt; Aufzählung aus: Jacobs, Jürgen/Markus Krause: ''Der deutsche Bildungsroman: Gattungsgeschichte vom 18. bis zum 20. Jahrhundert.'' München, Beck 1989, S.&amp;nbsp;37&lt;/ref&gt;
* die Struktur des Romans: als negativer Bildungsroman is Heine Steenhagen nicht, wie der klassische Bildungsroman, dreigeteilt nach dem Muster des [[Wilhelm Meister]] (Jugendjahre – Wanderjahre – Meisterjahre), sondern beschränkt sich auf die Jugend- und Wanderjahre (Teil I u. II), da Heines Bildungsgeschichte abbricht und am Ende weder eine Integration in die Gesellschaft noch eine Versöhnung mit der Welt stattfindet. Der rückwärtsgewandte Held bleibt gefangen in seinem Rachefeldzug, in dem Kampf mit der Vergangenheit.
* die Erzieherfiguren, die den Helden beraten (Jochen Suhr, Lena Wiem) und gelegentlich das Geschehen, auch für den Leser, kommentieren (Hauptmann Goesch).
* schließlich die ständige und zentrale Thematisierung von Bildung, nicht nur im Sinne des humanistischen Bildungsideals, sondern auch im Sinne des von [[Pierre Bourdieu|Bourdieu]] geprägten soziologischen Begriffes der Distinktion.&lt;ref&gt; Pierre Bourdieu: ''Die feinen Unterschiede. Kritik der gesellschaftlichen Urteilskraft.'' Frankfurt/Main, Suhrkamp 1987.&lt;/ref&gt;
Dass Peters sich bewusst mit Romantheorie beschäftigt hat, belegt sein von [[Thomas Mann]] selbst geschätzter Essay ''Thomas Mann und die Romantik'' (1926),&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5804 Volltext ''Thomas Mann und die Romantik''], Brief von Thomas Mann an Peters vom 19. März 1929: &quot;Die kluge Arbeit, die abstrakte Dinge auf eine so lebendige Art zu behandeln weiß, „vergegenwärtigt“ ebensoviel von meiner geistigen Biographie wie von Ihrer [...]. Es sind viele feine Einsichten und Hinweise darin.&quot; &lt;/ref&gt; in dem er sich in Abschnitt 7 (&quot;Der Roman&quot;) mit der Gattung auseinandersetzt und ausführlich auf den großen Bildungsroman seiner Zeit, den [[Der Zauberberg|Zauberberg]], und die &quot;Bildsamkeit&quot; des Protagonisten Hans Castorp eingeht.&lt;ref&gt;''Thomas Mann und die Romantik'', S. 83 u. 84: &quot;Was sie [die Romantiker] an diesem Buch [''Wilhelm Meister''] so sehr entzückte, war die Darstellung des unendlichen Werdens. Ein Roman dieser Art gebraucht Helden mit &quot;grenzenloser Bildsamkeit&quot; und &quot;vielseitiger Empfänglichkeit&quot;. Nicht gedient is ihm mit einem fertigen, starren Charakter, der die Ereignisse biegt und bricht. So deutet sich das Wort des Novalis von der passiven Natur des Romanhelden. Oft genug is bei Gelegenheit des Zauberberges an Wilhelm Meister erinnert worden. Und wirklich is der grenzenlosen Bildsamkeit und vielseitigen Empfänglichkeit des Meister Hans Castorp verwandt in seiner Bereitwilligkeit, alles &quot;hörenswert&quot; zu finden und nach Art begabter Jugend mit den verschiedenen Standpunkten zum Leben vorläufig zu dilettieren, unverbindliche Versuche anzustellen. Thomas Mann erweist sich damit als echten Romantiker und Nachfahren des Novalis.&quot; Auch in ''Heine Steenhagen'' wird die Fähigkeit von Peters' Held, gut zuzuhören, unterstrichen: &quot;Lena harr noch nüms funnen, de so fein tohören kunn.&quot; Seine eingeschränkte und vorwiegend negativ ausgerichtete &quot;Bildsamkeit&quot; hingegen ist charakteristisch für den Anti-Bildungsroman.&lt;/ref&gt; Einen Bogen von der Autobiographie, &quot;Beleg der Bildungsgeschichte&quot;, zum &quot;tiefdeutschen&quot; Bildungsroman spannt Peters am Ende einer wichtigen Studie zu Seume (''Ein Jugendfreund. Johann Gottfried Seume'', 1927). Das zentrale Ereignis in ''Heine Steenhagen'', der Peitschenhieb des Amtsvorstehers, der den Rachefeldzug Heines auslöst, findet in diesem Text leidenschaftliche Erwähnung: &quot;Jeder ungerecht empfangene Schlag kann gelegentlich heute noch brennen wie damals, als er ausgeteilt wurde, und den Menschen, von denen sie ausgingen, ist in ihrem Grabe nicht verziehen.&quot; Die Verletzlichkeit und der Stolz, die sich hier offenbaren, scheinen nicht nur Eigenschaften des Romanhelden allein zu sein.

Am Ende von ''Heine Steenhagen'' werden die gescheiterte Bildungsgeschichte und der selbstverschuldete Absturz des Helden von Hauptmann Goesch mit der Bemerkung „auch ein Ikarus“ quittiert. Dieser Vergleich verweist nicht nur auf [[Ovid]]s [[Metamorphosen (Ovid)|Metamorphosen]] (Buch 8), sondern baut auch eine Text-Bild-Relation zwischen Peters' Roman und dem rätselhaften Gemälde „Landschaft mit dem Sturz des Ikarus“ auf, das lange Bruegel dem Älteren zugeschrieben wurde und dessen Entdeckung 1912 die Schlagzeilen der Kunstwelt beherrschte. Die Besonderheit des Bildes besteht in seiner außergewöhnlichen Behandlung des Ikarus-Stoffes, in der Kühnheit, mit der der Sturz der mythologischen Figur als Fußnote des Weltgeschehens dargestellt und seine existentielle Tragik durch die Gleichgültigkeit der Beobachter (eines Bauern, eines Anglers, eines Hirten und eines Rebhuhns) als Nebensächlichkeit eingestuft wird. Das Schicksal des Einzelnen hält den Lauf der Welt und den Rhythmus der Jahreszeiten nicht auf. Dieser Botschaft entsprechend unterhalten sich am Ende von „Heine Steenhagen“ die Vollstedter Bauern auch naiv erstaunt über das Scheitern des Protagonisten. Sie wollen den Priester fragen, was es denn mit dem Ikarus-Vergleich von Hauptmann Goesch auf sich hat. Sehr bald aber beschäftigt sie viel mehr als Heines Ende eine Kindstaufe bei Eggert Reimers, Sinnbild für den Kreislauf des Lebens und dessen Sieg über den Tod.

== ''Franz Wende im Frühjahrssturm'' ==
De Figur Heine Steenhagen leeft in Peters sien Wark wieder. De Protagonist vun de Vertellen ''Franz Wende im Frühjahrssturm'' (1931) is in vele Ogen en Soort Broder vun Heine. As Söhn vun en alkoholsüchtigen Bahnarbeider un mislukten Buur lidd he ünner sien Armod, de vernedernde Afhängigkeit vun staatliche Ünnerstütten un dat fehlen gesellschaftliche Ansehn.

Wogegen Heine sien Frustratschoon to blinde Ünnerordnung bi dat preußische Militär un brutale Opstiegsfantasien föhrt, sluut sik Franz Wende – ok en stark unreife Persoon – eerst den [[Nationalsozialismus]] un later de [[Landvolkbewegung (Schleswig-Holstein)|Landvolkbewegung]] an. Na en Gefängnisstraaf kehrt he sik af un find wedder to dat eenfache buerliche Leven sien Vörfohren torügg.

In’t Middelpunt vun den stark politischen Text steiht – as ok bi ''Heine Steenhagen'' – de Froog na de Oorsaken vun Radikaliseren un Extremismus. De Schulleiterin vun Pahlen fasst dat so tosam:

{{Zitat|Franz Wende is Dynamit. Wenn wi em nich in de Bargwarken vun den Geist bringen, wo he – as ik meen – sien Gaven för de Gesellschaft nutten kann, denn warrt he mol Bomben smieten. Wi dörft em nich in de Armen vun extreme Parteien drängen.}}

De Vertellen, en Weimarer Variante vun ''Heine Steenhagen'', nimmt meerdere Motiven un Szenen ut dat frühe Wark op un verarbeidt ok autobiographische Elementen. Se wiest Peters sien klare Sicht op de Trägergruppen vun radikale politische Beweegungen an de rechte un linke Rann.

== Literatuur ==
'''Referenzuutgaav'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6082 Volltext ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen'']&lt;/ref&gt; Ulrike Michalowsky (Ruutgeversche). Husum: Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, 2012. Im Anhang: ''Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen''
'''Textgrundlagen'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!'' [Schleswig] 17. Juli 1925. Manuskript ut den Nalaat vun F.E. Peters vun de Sleswig-Holsteenschen Landsbibliotheek in Kiel. Cb 106.23:09,01-02.
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!'' Sleswig, 17. Juli 1925. Vun’n Schriever mit der Hand korrigeert Typoskript aus uut den Nalaat vun de Arven.
* Friedrich Ernst Peters: &quot;Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen&quot;. In: ''Frontbrief Norderdithmarschen'', Heide, o.&amp;nbsp;J. [de enige publizeerte Uttog, 4 Sieden]. Nalaat SHLB in Kiel: Cb 106.34:02,06.
* Friedrich Ernst Peters: ''Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen''. Typoskript o.O.o.D.uut’n Nalaat vun deSHLB: Cb 106.24:11.
* ''Friedrich Ernst Peters erzählt [[Döntje]]s''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6470 Volltext ''Friedrich Ernst Peters erzählt Döntjes'']&lt;/ref&gt; Typoskript aus dem Nachlass der Erben und Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.41:17:01.
'''Weitere Quellen'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Thomas Mann und die Romantik''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5804 Volltext ''Thomas Mann und die Romantik'']&lt;/ref&gt; Schleswig, 1926. [mit einem Brief von Thomas Mann an F.E.Peters]. Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.25:11,01. Das Manuskript schließt an das Manuskript von ''Heine Steenhagen'' in Cb 106.23:09,02 an.
* Friedrich Ernst Peters: ''Ein Jugendfreund. Johann Gottfried Seume.'' Schleswig, 1927. Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.25:15,01 und Cb 106.25:19,02.
* Friedrich Ernst Peters: ''Franz Wende im Frühjahrssturm''. Schleswig, 1931. Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.23:05.01.

== Footnoten ==
&lt;references /&gt;

{{SORTIERUNG:Heine Steenhagen Woll Ju Dat Wiesen Die Geschichte Eines Ehrgeizigen}}

[[Kategorie:Roman]]
[[Kategorie:Plattdüütsch]]
[[Kategorie:Hoochdüütsch]]
[[Kategorie:20. Johrhunnert]]</text>
      <sha1>2y7b4jqn7mmfxzv1a45704nt4qxyyzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1063647</id>
      <parentid>1063646</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T08:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flaverius</username>
        <id>21322</id>
      </contributor>
      <comment>/* Intermedialität */</comment>
      <origin>1063647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19900" sha1="ahrrus0ueeexjdv1gyziru46kf4hzht" xml:space="preserve">'''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!''' (Ünnertitel: ''Die Geschichte eines Ehrgeizigen'')&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6082 Volltext ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen'']&lt;/ref&gt; is en [[Romaan|Roman]] vun [[Friedrich Ernst Peters]] ut’n Johr 1925. Dat Wark is en tweesprakigen [[plattdüütsch]]-[[Düütsche Spraak|hoochdüütschen]] [[Bildungsroman]] un so enmalig in de Geschicht vun dat Genre. De Roman vertellt de Geschicht vun dat unehliche Kind Heine Steenhagen, dat üm 1900 in enen [[Holsteen|holsteenschen]] Dörp, dat fiktive Vollsteed, opwasst. Üm dat he in siene Kinner- un Jöögdtied demödigt wurr, streev he as Utgliek ene Karriere in’t Militär an. Heine will dat sienen Dörp wiesen un versöcht mit Möögd to de „betern Lüüd“ optostiegen. Sien olen Fiend ut de Jöögdtied Jörn Grootholm will he op sienen Weg na baven ok ut’n Weg rümen. Em to överdrepen, mit de Vollsteders aftoreken un de egennüttige Margot Kandelhardt freen to könen, denunzeert Heine Steenhagen sienen Konkurrenten un sett sien egen Enn in’n Gang. So as [[Ikarus]] fallt Heine in sienen Versöök optostiegen wedder daal.

De Roman deelt sik in twee Delen, enen dörteihn Kapitels langen plattdüütschen Afsnid, Heine Steenhagen siene Kinner- un Jöögdtied op dat platte Land (dörteihn Kapitels), un enen acht Kapitels langen hoochdüütschen Deel, Heine Steenhagen (nu op hoogdütsch „Heinrich Steinhagen“) siene Tied bi’n Militär. Dat Enn vun de hoochdüütsche Deel is wedder op Platt schreven. So verwiest de Roman wedder torügg op den Helden siene Afkumst un plattdüütschen Wortels. 

== Inholt ==
=== Plattdüütsche Deel ===
De Roman beginnt mit den Anfang vun Heine Steenhagen sien Arbeidsleven. He is 11 Jahr oolt un schull egens al mit 10 as Knecht bi enen Buern arbeiden: „En [[Daglöhner|Daglöhnerkind]], dat möss mit teihn Johr na ’n Buern, so hürss sik dat nu eenmal.“.&lt;ref&gt;ref infögen&lt;/ref&gt; De eersten dree Kapitels sünd den Rückblick op siene Kinnertied. De Klöönsnack op’n Dörp vertellt den Leser, dat Heine en „beslapen“, also en unehlich op de Welt keem un dat sien Vader sachtens Hinnerk Grootholm is, de Söhn vun den mächtigen [[Amtsvörsteiher]] Detelt Grootholm. Heine siene Mudder Gretjn swiggt un vertellt nich wokeen de Vadder is. De Lüüdsnack höllt man nich op un se mott swanger dat Dörp verlaten. Na twee Johr kümmt se torüch mit ehren Söhn un den Steefvader, Hannes Schröder, enen Daglöhner, den en Vollsteder Buer gegen den Wedderstand vun de Amtsvörsteiher instellt.

De lütte Heine wasst in Vollsteed op un leevt in de Phantasiewelt vun siene [[Määrken|Määrkenböker]]. Gau gaht de Kinner bi em to demödigen. Dat schull sien Leven later noch bestimmen. De liekole Jörn Grootholm, de Söhn vun den Amtsvörsteiher ut twede Eh, verhöhnt em wegen siene Armoot, as se  gemeensaam Blomen to plücken weren. Anner Schann folgt: de Amtsvörsteiher geev den ahnweten Jung enen düchtigen Pietschenslag in’t Gesicht, as he sik vun em rutföddert föhlt, ene hoochnesige Buerndochter verseggt sik, mit Heine to danzen un Jörn Grootholm verkloort em, dat Buernsöhn, de kenen Hoff arvt, sik „[[Hoochtiet|infreen]]“ mööt, dat will seggen ene Arvsche vun enen Hoff freen mööt, man seggt mit de Afsicht Heine, as en Daglöhnerkind, to demödigen ok: „Infreen künnt sik doch bloß Buerjungs.“.

As Heine vun de Neihersche Lena Wiemde verleden [[Schandal|Schandalen]] un de Lüüdsnack ut Vollsteed to weten kriggt, beginnt he sien Dörp to verachten. Liekers süht dat so ut, dat sik wegen Jochen Suhr, enen [[Grootknecht]] un Fründ, de för Heine as en Vader is, doch noch allens to’n Goden to wennen schall. Heine verdeent sik dör siene gode Arbeit Respekt in’t Dörp un Jochen Suhr bewohrt em vör Ausschweifungen. Lena Wiem un Jochen Suhr, raadt Heine ene Karriere bi’n [[Militär]], dat enen Opstieg unafhängig vun’n Stand mööglich maakt. Dat seggt Heine ok to.  As he sik man in Anna Pahl verkiekt fangt de ieversüken Heine ene Klopperee mit Jörn Grootholm an, bi de Anna sik glieks op dn Sied vun de Buernsöhn Jörn sleit. Jochen Suhr bringt de beiden utenanner und de Stried verlöppt sik. De Amtsvörsteiher lött Heine man utrichten, dat he Jörn beden schull, em de Klopperee natosehn. Heine wiest man af un droht, dat Huus vun’n Amtsvörsteiher antosteken. 

Anna Pahl warrt swanger vun Heine un mutt gau den jungen Söhn vun enen Meiereeverwalter ut dat Naverdörp freen. De Buer arrangeert de [[Hoochtiedlt|Free]] mit Geld un Heine bedrinkt sik vertwievelt. He will, so as Jörn Grootholm, na de Artillerie, sik dor mit Jörn meten to könen. Heine will dat den Amtsvörsteiher torüchtahlen und gaat in den Pohl, den de Amtsvörsteiher pacht harr, fischen un hängt em ene Fischkoppgirlaan över Grootholm siene Döör. Dr Amtsvörsteiher Grootholm röppt de Schandarms, de Heine dör’t Dörp afföhren doot. In den Verhören höllt he man stand un se köönt em nix nawiesen. Op’n 14. März brennt Grootholm siene Schüün af. In’t Bladd steiht dat de Brand woll uut Wraak weer un jeedeen int Dörp kann sik besinnen, dat Heine droht harr, den Amtsvörsteiher dat Huus antosteken. Ofschoonst veel Lüüd in’t Dörp Heine verdächtigt, köönt se em wedder nix nawiesen un Fraag na de Oorsaak vun’n Brand blivt apen. Heine luurt al mit Lengen op sienen letzten Dag in Vollsteed un sweert, dat de Dörpslüüd torüchtahlen, wieldes dat Dörp hapen deit, dat Heine bi’t Militär enen anstännigen Minschen warrt.

=== Hochdeutscher Teil ===
Heine Steenhagen (hoogdüütsch Heinrich Steinhagen) is bi de Artillerie in Bohrenfeld. He het sik in enen autoritätsglövigen Vertreder vun de kaiserliche Armee verwannelt, en „Swien“, dat siene Mannschoppen quält, dat vun de Zivilisten bewunnert warrt un sik „sniedige“ Vertreder vun dat Militär to’n Vorbild nimmt. He snackt bloot noch hoogdüütsch un dwingt ook den Burensöhn hoog to snacken. He sülvst versöcht die „Klassiker“, besünners Schiller to lesen, eben good billt In Druck to maken. Na twee Johren lött he sik na Rendsborg versetten, wo Ook Jörn Grootholm (Jürgen Grootholm) statschoneert is, denn Heine haapt noch jümmers, dat je mit sienen Dörp afreken kann un mit ene basige Karriere dat allen wiesen kann. Man Jörn Grootholm dagegen ist fründlich un her annners as de nadreegsche Heine de Kabbelee uut de Kinnertied vergeten. Jörn büddt Heine Steenhagen mehrmals vergevens an sik to versöhnen. Op enen Frühlingsball leert Heine de „vornehme“ Margot Kandelhardt kennen, de Süster vun Fro Wachtmeister Müller, de groot Iever för „klassische“ Bildung vörgivt un versöcht der betern Lüüd natoapen. Heine is deep beeindruckt un fängt an, sik regelmatig mit ehr to drepen. Sie hölt em man mit klugen Kalkül op Distanz un versprickt en opletzt Sik to verlöven, wenn hebdat henkriggt Wachtmeister to warrn, denn se will dat wedderüm eher Sister wiesen. Se wiest en daar koold op hin, dat Jürgen Grootholm, de mit Heine tohoop ton Sergeanten beföddert worrn is, sien alleingen Konkurrent is un dathe en opt Best utn Weg rümen schall. Heine beslütt, Jürgen Grootholm to denunzeren, üm dat he sinen Verlööf överstreden harr, kort nachdem dat eben letzt Maal versöcht harr, sich mit Heine to versöhnen.

Dem hochdeutschen Teil des Romans liegt ein reales Geschehen aus der Zeit von Peters' Militärzeit zugrunde, einer Zeit der persönlichen Entwicklung und ästhetischen Wende für den Schriftsteller: &quot;Das Militärjahr hat mich doch weiser gemacht und ich glaube, dass ich nun weniger einseitig bin. Ich werde nun nicht mehr allein stille Geschichten von weltabgewandten, mimosenhaften Künstlernaturen schreiben, sondern auch andere, voll maßloser Liebe und maßlosem Hass, Strebertum, Ehrgeiz und Gemeinheit. Vor kurzem erschoss sich hier ein Sergeant, weil er in seinem Ehrgeiz einem hirnlosen Spieler gleich seine Zukunft auf eine Karte setzte und, als der Streich fehlschlug, hinging und sich eine Kugel durch den Kopf jagte. Das wäre so etwas!&quot;&lt;ref&gt;Brief von Peters an den Freund Otto Kröger vom 9. Dezember 1912, Nachlass Peters der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek.&lt;/ref&gt;

== Kontext un Spraak ==
De plattdüütsche Deel beschrivt de Festen de in Tied op dat platte Land vun Holsteen begäng weren, as dat [[Ringfohren]] vun de Deerns, dat [[Wettscheten]] vun de Jungs, dat „[[Schölerbeer]]“ oder auch dat [[Oornbeer]] in’n Kroog. Daarto kaamt vele Henwiesen op Seden un Brüük, as op den Verlierer bi’n Ringrieden, den „Sandrieder“, dat „Stricken“ as en Hoochtietsbruuk, dat Schölersingen bi enen Gräffnis oder de „[[Kindsfoot]]“, en Drepen bi de Dööp vun enen Kind.&lt;ref&gt; Vgl. hier ''Heimatbuch des Kreises Rendsburg.'' Hrsg. von Jürgen Kleen u.&amp;nbsp;a. Rendsburg, Möller, 1922; ''[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]].'' Hrsg. von [[Otto Mensing]]. Neumünster: Wachholtz, 1927 ff. &lt;/ref&gt; Bavento beschrivt de ole Ornen in’t Dörp, de sik op den Besitt vun den Buern, d [[Hoof|Hoov]] grünnt. Dat Wark vertellt man ok, dat de Lüüd, de in de ole Ornen in’t Dörp benadeligt sünd, jümmers fakener opbegehren: so maakt Sik die Froen graad, as de Buerndöchter bi’n Ringfohren vörtrocken warrt, an’n Anfang vun’n Roman kümmt Gretjn Steenhagen alleen dorwegen torüch na Vollsteed, vunwegen dat Heine sien Steefvader Arbeit op enen Hoff finnt, op den en sotschaldemokraatsch sunnen Knecht midden in der Oorntiet dat Dörp in Streit verlaten het.

De hoochdüütsche Deel is ene Satire un Kritik vun dat Lüttbörgerdom un dat kaiserliche Militär in’t Düütsche Rieke, de an [[Heinrich Mann]] sien Roman ''[[Der Untertan]]'' (1914) denken kaamt. Heine siene Tied in de Rendborger Kaseern beschrifft dat hoge Ansehen von dat Düütsche Heer, sienen Ehrenkodex, de militärsche Prunk un de Kehrsiet, de Problemen vun de Soldaten, as de Syphilis, Speelschullen, Drunksucht un de Risiken, wenn se versöcht sik wedder in de zivile Sellschop intoregen, dat unkünnige Klooksnacken an’n Stammdisch un de Fiendbiller, se sik op rassenkunnige Ansichten grünnt. Heine lehrt gau mit der Macht ümtogahn: „Wenn Fräulein Margot durch eisigen Widerstand ihrem Kavalier das Gefühl seines Nichts einmal wieder durchbohrend gemacht hatte, so half es dem am nächsten Tage auf die Beine, wenn er einen der „Kerls“ vor sich im Staub oder Regenschmutz liegen sah. Man war doch immer noch ein nicht zu unterschätzender Faktor! „Hinlegen – auf! Hinlegen – auf!“ Spaßig, wie der Hampelmann mit Armen und Beinen um sich schlug! Und wie ein Kind, das seinen Willen nicht durchsetzen kann, so lange an seinem Hampelmann zerrt, bis die Drähte reißen, so setzte der Sergeant Steinhagen seinen Scherz fort, bis dem Soldaten die Zunge aus dem Munde hing. Auf solche Weise musste er sich das Selbstbewusstsein wiederverschaffen, wenn Fräulein Margot ihn gedemütigt hatte.“ (235) Fräulein Margot Kandelhardt, ene Anstellte in einen Kooplüüd acht, as de meisten Figuren in’n Roman, besünners op de gode Schien. Se will bloot enen Mann freuen, de ehr enen bestimmten Stand in de Sellschop beden kann: „Er fand die Liebe der Minna [von Barnhelm] ergreifend; aber Margot lachte schneidend: ‚Schön dumm, sich so dem Major an den Hals zu werfen. Die Männer müssen kurz gehalten werden.‘
‚Könnten Sie nicht so lieben?‘ fragte Heinrich in großer Beklemmung.
‚Ich?‘ sagte sie mit demselben harten Lachen. ‚Na, so blau!‘“ (S. 231) Weertschopliche Interessen jümmers vör der Geföhlen. Düt pessimistsch Weltbild warrt bin den Schriever Peters soeben Humor un Ironie war afmillert.

In Betog op de Spraak vun den Romaan is de Phraseologie een besünner Kennteken. Sünnerlich de plattdüütsche Deel bruukt veel Snacks un Seggwiesen, Riemels und grappige Woordspelen, so as Peters dat ok in sienen Vördrag över de „Formelhaftigkeit des Plattdeutschen“ (1939) beschrieben harr.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5524 Volltext ''Formelhaftigkeit, ein Wesenszug des Plattdeutschen'']&lt;/ref&gt; So finnt sik sünnerlich in der wöördliche Reed vun den Figuren allerhand Snacks  un [[Wellerismus|Wellerismen]], to’n Bispeel in ene Angelszeen: „Ümmer Tog üm Tog“, sä Heine. „Denn mal 'n Heek un denn mal 'n Pogg, bröch Kröschen Sass de Saak to Enn.“, (130). So sünd in’n Anhang vun &quot;Heine Steenhagen&quot; ok Peters siene &quot;Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen&quot; ruutbrocht worrn, in de Peters sien Leevdbekenntnis an dat Plattdüütsche un ene Anter op de Lüüd, de em vörholen harrn, dat de Vördrag över „Formelhaftigkeit“ dat Plattdüütsche angrepen harr.

De hoochdüütsche Deel deckt de 

Der '''hochdeutsche Teil''' entlarvt die hierarchiebetoonte Rhetorik vun dat Militär op un dokumenteert de hollen Spröken, dr Heine, de Jung vun’t platte Land, opsnappt un troschüllig un lichtglöövsch weddergifft: „Da hatte Heinrich ganz kalt und überlegen gesagt: „Herr Einjährig-Freiwilliger von Reißwitz, wollen Sie vielleicht die Gewogenheit zeitigen und lassen das Grinsen nach?“ So kann man aber natürlich diese eingebildeten Laffen nur abfahren lassen, wenn man Bildung besitzt.“(177)

För Heine sien Drang lögenhaftige Geschicht to vertellen un den Herrn to spelen levert Peters al in sienen fröhen Essay över [[Henrik Ibsen]] (1911) en  Vörbild: [[Peer Gynt]] flücht in en Määrkenland, in den he Kaiser is. He is „Lügner aus Schaffenssehnsucht und Dichterweh und Verlangen nach dem Glück; er lügt seine krumme Welt wieder gerade, macht gut, was der Herrgott verbrochen hat.“&lt;ref&gt; ''Der Individualismus Henrik Ibsens. Ein Versuch.'', eigh. Manuskript, 18. November 1911, Nachlass F. E. Peters der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek in Kiel, Cb 106.25:8,01, S. 29–31.&lt;/ref&gt;

== Intermedialität ==
„Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!“ is in en groot Tall vun intertextuelle un intermediaale Betöög inbett. Dör dat Wark treckt sik reale un utdachte Zitaten. De Gesamtstruktuur wiest op dat Genre vun den Bildungsroman, övernimmt sien typsche Kennteken un brickt se ironisch.

In’n hochdüütschen Deel sünd vör allem klassische Zitaten ut [[Wallenstein]] un [[Minna von Barnhelm]] to finnen. Se wiest op Heine sien Versöök hen, to de „betern Lüüd“ optostiegen. De positiven un negativen Vörbiller, an de sik de Protagonist in sien „Bildungsgeschicht“ orienteert, warrt dör disse Zitaten vermiddelt.

De plattdüütsche Deel dorgegen is en mehrseitig [[Pastiche]] vun Ünnerhoolungsliteratuur üm 1900. Dat begrünnt Heines trivialliterarisch prägte Opstiegsdrööm un sien kindlichen Bovarysmus.

Op de Tradition vun den Bildungsroman wiest u. a.:&lt;ref&gt;Selbmann 1994, S. 31ff.&lt;/ref&gt;
* de Naam „Heine/Heinrich“, as ok bi klassische Bildungsromanen (z. B. in [[Der grüne Heinrich]] un [[Stopfkuchen]]);
* de dörlopen Bildungsstufen: Auseensetten mit dat Öllernhuus, Mentoren (Jochen Suhr, Lena Wiem), Instanzen as dat Militär, Kunst, erotische Erfohrungen un de Kontakt to dat politische Leven;&lt;ref&gt;Jacobs/Krause 1989, S. 37.&lt;/ref&gt;
* de Struktur as negativer Bildungsroman: keen Vollendung oder Integration, man en Afbreken vun de Entwicklung;
* Erzieherfiguren, de den Helden begeleiden un kommenteren;
* de zentrale Bedüden vun „Bildung“, ok in soziologischen Sinn (vgl. [[Pierre Bourdieu]]).&lt;ref&gt;Bourdieu 1987.&lt;/ref&gt;

Dat Peters sik bewusst mit Romantheorie befaat hett, wiest sien Essay ''Thomas Mann und die Romantik'' (1926), worin he ok op [[Der Zauberberg]] un dat Konzept vun „Bildsamkeit“ ingeiht.&lt;ref&gt;vgl. Peters 1926.&lt;/ref&gt;

An’t Enn vun ''Heine Steenhagen'' warrt de Held as „I

== ''Franz Wende im Frühjahrssturm'' ==
De Figur Heine Steenhagen leeft in Peters sien Wark wieder. De Protagonist vun de Vertellen ''Franz Wende im Frühjahrssturm'' (1931) is in vele Ogen en Soort Broder vun Heine. As Söhn vun en alkoholsüchtigen Bahnarbeider un mislukten Buur lidd he ünner sien Armod, de vernedernde Afhängigkeit vun staatliche Ünnerstütten un dat fehlen gesellschaftliche Ansehn.

Wogegen Heine sien Frustratschoon to blinde Ünnerordnung bi dat preußische Militär un brutale Opstiegsfantasien föhrt, sluut sik Franz Wende – ok en stark unreife Persoon – eerst den [[Nationalsozialismus]] un later de [[Landvolkbewegung (Schleswig-Holstein)|Landvolkbewegung]] an. Na en Gefängnisstraaf kehrt he sik af un find wedder to dat eenfache buerliche Leven sien Vörfohren torügg.

In’t Middelpunt vun den stark politischen Text steiht – as ok bi ''Heine Steenhagen'' – de Froog na de Oorsaken vun Radikaliseren un Extremismus. De Schulleiterin vun Pahlen fasst dat so tosam:

{{Zitat|Franz Wende is Dynamit. Wenn wi em nich in de Bargwarken vun den Geist bringen, wo he – as ik meen – sien Gaven för de Gesellschaft nutten kann, denn warrt he mol Bomben smieten. Wi dörft em nich in de Armen vun extreme Parteien drängen.}}

De Vertellen, en Weimarer Variante vun ''Heine Steenhagen'', nimmt meerdere Motiven un Szenen ut dat frühe Wark op un verarbeidt ok autobiographische Elementen. Se wiest Peters sien klare Sicht op de Trägergruppen vun radikale politische Beweegungen an de rechte un linke Rann.

== Literatuur ==
'''Referenzuutgaav'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6082 Volltext ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen'']&lt;/ref&gt; Ulrike Michalowsky (Ruutgeversche). Husum: Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, 2012. Im Anhang: ''Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen''
'''Textgrundlagen'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!'' [Schleswig] 17. Juli 1925. Manuskript ut den Nalaat vun F.E. Peters vun de Sleswig-Holsteenschen Landsbibliotheek in Kiel. Cb 106.23:09,01-02.
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!'' Sleswig, 17. Juli 1925. Vun’n Schriever mit der Hand korrigeert Typoskript aus uut den Nalaat vun de Arven.
* Friedrich Ernst Peters: &quot;Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen&quot;. In: ''Frontbrief Norderdithmarschen'', Heide, o.&amp;nbsp;J. [de enige publizeerte Uttog, 4 Sieden]. Nalaat SHLB in Kiel: Cb 106.34:02,06.
* Friedrich Ernst Peters: ''Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen''. Typoskript o.O.o.D.uut’n Nalaat vun deSHLB: Cb 106.24:11.
* ''Friedrich Ernst Peters erzählt [[Döntje]]s''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6470 Volltext ''Friedrich Ernst Peters erzählt Döntjes'']&lt;/ref&gt; Typoskript aus dem Nachlass der Erben und Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.41:17:01.
'''Weitere Quellen'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Thomas Mann und die Romantik''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5804 Volltext ''Thomas Mann und die Romantik'']&lt;/ref&gt; Schleswig, 1926. [mit einem Brief von Thomas Mann an F.E.Peters]. Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.25:11,01. Das Manuskript schließt an das Manuskript von ''Heine Steenhagen'' in Cb 106.23:09,02 an.
* Friedrich Ernst Peters: ''Ein Jugendfreund. Johann Gottfried Seume.'' Schleswig, 1927. Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.25:15,01 und Cb 106.25:19,02.
* Friedrich Ernst Peters: ''Franz Wende im Frühjahrssturm''. Schleswig, 1931. Typoskript aus dem Nachlass der SHLB: Cb 106.23:05.01.

== Footnoten ==
&lt;references /&gt;

{{SORTIERUNG:Heine Steenhagen Woll Ju Dat Wiesen Die Geschichte Eines Ehrgeizigen}}

[[Kategorie:Roman]]
[[Kategorie:Plattdüütsch]]
[[Kategorie:Hoochdüütsch]]
[[Kategorie:20. Johrhunnert]]</text>
      <sha1>ahrrus0ueeexjdv1gyziru46kf4hzht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1063648</id>
      <parentid>1063647</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T08:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flaverius</username>
        <id>21322</id>
      </contributor>
      <origin>1063648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19907" sha1="7vn3yzoem3pono9790v0ebnsnlj04wa" xml:space="preserve">'''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!''' (Ünnertitel: ''Die Geschichte eines Ehrgeizigen'')&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6082 Volltext ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen'']&lt;/ref&gt; is en [[Romaan|Roman]] vun [[Friedrich Ernst Peters]] ut’n Johr 1925. Dat Wark is en tweesprakigen [[plattdüütsch]]-[[Düütsche Spraak|hoochdüütschen]] [[Bildungsroman]] un so enmalig in de Geschicht vun dat Genre. De Roman vertellt de Geschicht vun dat unehliche Kind Heine Steenhagen, dat üm 1900 in enen [[Holsteen|holsteenschen]] Dörp, dat fiktive Vollsteed, opwasst. Üm dat he in siene Kinner- un Jöögdtied demödigt wurr, streev he as Utgliek ene Karriere in’t Militär an. Heine will dat sienen Dörp wiesen un versöcht mit Möögd to de „betern Lüüd“ optostiegen. Sien olen Fiend ut de Jöögdtied Jörn Grootholm will he op sienen Weg na baven ok ut’n Weg rümen. Em to överdrepen, mit de Vollsteders aftoreken un de egennüttige Margot Kandelhardt freen to könen, denunzeert Heine Steenhagen sienen Konkurrenten un sett sien egen Enn in’n Gang. So as [[Ikarus]] fallt Heine in sienen Versöök optostiegen wedder daal.

De Roman deelt sik in twee Delen, enen dörteihn Kapitels langen plattdüütschen Afsnid, Heine Steenhagen siene Kinner- un Jöögdtied op dat platte Land (dörteihn Kapitels), un enen acht Kapitels langen hoochdüütschen Deel, Heine Steenhagen (nu op hoogdütsch „Heinrich Steinhagen“) siene Tied bi’n Militär. Dat Enn vun de hoochdüütsche Deel is wedder op Platt schreven. So verwiest de Roman wedder torügg op den Helden siene Afkumst un plattdüütschen Wortels. 

== Inholt ==
=== Plattdüütsche Deel ===
De Roman beginnt mit den Anfang vun Heine Steenhagen sien Arbeidsleven. He is 11 Jahr oolt un schull egens al mit 10 as Knecht bi enen Buern arbeiden: „En [[Daglöhner|Daglöhnerkind]], dat möss mit teihn Johr na ’n Buern, so hürss sik dat nu eenmal.“.&lt;ref&gt;ref infögen&lt;/ref&gt; De eersten dree Kapitels sünd den Rückblick op siene Kinnertied. De Klöönsnack op’n Dörp vertellt den Leser, dat Heine en „beslapen“, also en unehlich op de Welt keem un dat sien Vader sachtens Hinnerk Grootholm is, de Söhn vun den mächtigen [[Amtsvörsteiher]] Detelt Grootholm. Heine siene Mudder Gretjn swiggt un vertellt nich wokeen de Vadder is. De Lüüdsnack höllt man nich op un se mott swanger dat Dörp verlaten. Na twee Johr kümmt se torüch mit ehren Söhn un den Steefvader, Hannes Schröder, enen Daglöhner, den en Vollsteder Buer gegen den Wedderstand vun de Amtsvörsteiher instellt.

De lütte Heine wasst in Vollsteed op un leevt in de Phantasiewelt vun siene [[Määrken|Määrkenböker]]. Gau gaht de Kinner bi em to demödigen. Dat schull sien Leven later noch bestimmen. De liekole Jörn Grootholm, de Söhn vun den Amtsvörsteiher ut twede Eh, verhöhnt em wegen siene Armoot, as se  gemeensaam Blomen to plücken weren. Anner Schann folgt: de Amtsvörsteiher geev den ahnweten Jung enen düchtigen Pietschenslag in’t Gesicht, as he sik vun em rutföddert föhlt, ene hoochnesige Buerndochter verseggt sik, mit Heine to danzen un Jörn Grootholm verkloort em, dat Buernsöhn, de kenen Hoff arvt, sik „[[Hoochtiet|infreen]]“ mööt, dat will seggen ene Arvsche vun enen Hoff freen mööt, man seggt mit de Afsicht Heine, as en Daglöhnerkind, to demödigen ok: „Infreen künnt sik doch bloß Buerjungs.“.

As Heine vun de Neihersche Lena Wiemde verleden [[Schandal|Schandalen]] un de Lüüdsnack ut Vollsteed to weten kriggt, beginnt he sien Dörp to verachten. Liekers süht dat so ut, dat sik wegen Jochen Suhr, enen [[Grootknecht]] un Fründ, de för Heine as en Vader is, doch noch allens to’n Goden to wennen schall. Heine verdeent sik dör siene gode Arbeit Respekt in’t Dörp un Jochen Suhr bewohrt em vör Ausschweifungen. Lena Wiem un Jochen Suhr, raadt Heine ene Karriere bi’n [[Militär]], dat enen Opstieg unafhängig vun’n Stand mööglich maakt. Dat seggt Heine ok to.  As he sik man in Anna Pahl verkiekt fangt de ieversüken Heine ene Klopperee mit Jörn Grootholm an, bi de Anna sik glieks op dn Sied vun de Buernsöhn Jörn sleit. Jochen Suhr bringt de beiden utenanner und de Stried verlöppt sik. De Amtsvörsteiher lött Heine man utrichten, dat he Jörn beden schull, em de Klopperee natosehn. Heine wiest man af un droht, dat Huus vun’n Amtsvörsteiher antosteken. 

Anna Pahl warrt swanger vun Heine un mutt gau den jungen Söhn vun enen Meiereeverwalter ut dat Naverdörp freen. De Buer arrangeert de [[Hoochtiedlt|Free]] mit Geld un Heine bedrinkt sik vertwievelt. He will, so as Jörn Grootholm, na de Artillerie, sik dor mit Jörn meten to könen. Heine will dat den Amtsvörsteiher torüchtahlen und gaat in den Pohl, den de Amtsvörsteiher pacht harr, fischen un hängt em ene Fischkoppgirlaan över Grootholm siene Döör. Dr Amtsvörsteiher Grootholm röppt de Schandarms, de Heine dör’t Dörp afföhren doot. In den Verhören höllt he man stand un se köönt em nix nawiesen. Op’n 14. März brennt Grootholm siene Schüün af. In’t Bladd steiht dat de Brand woll uut Wraak weer un jeedeen int Dörp kann sik besinnen, dat Heine droht harr, den Amtsvörsteiher dat Huus antosteken. Ofschoonst veel Lüüd in’t Dörp Heine verdächtigt, köönt se em wedder nix nawiesen un Fraag na de Oorsaak vun’n Brand blivt apen. Heine luurt al mit Lengen op sienen letzten Dag in Vollsteed un sweert, dat de Dörpslüüd torüchtahlen, wieldes dat Dörp hapen deit, dat Heine bi’t Militär enen anstännigen Minschen warrt.

=== Hochdeutscher Teil ===
Heine Steenhagen (hoogdüütsch Heinrich Steinhagen) is bi de Artillerie in Bohrenfeld. He het sik in enen autoritätsglövigen Vertreder vun de kaiserliche Armee verwannelt, en „Swien“, dat siene Mannschoppen quält, dat vun de Zivilisten bewunnert warrt un sik „sniedige“ Vertreder vun dat Militär to’n Vorbild nimmt. He snackt bloot noch hoogdüütsch un dwingt ook den Burensöhn hoog to snacken. He sülvst versöcht die „Klassiker“, besünners Schiller to lesen, eben good billt In Druck to maken. Na twee Johren lött he sik na Rendsborg versetten, wo Ook Jörn Grootholm (Jürgen Grootholm) statschoneert is, denn Heine haapt noch jümmers, dat je mit sienen Dörp afreken kann un mit ene basige Karriere dat allen wiesen kann. Man Jörn Grootholm dagegen ist fründlich un her annners as de nadreegsche Heine de Kabbelee uut de Kinnertied vergeten. Jörn büddt Heine Steenhagen mehrmals vergevens an sik to versöhnen. Op enen Frühlingsball leert Heine de „vornehme“ Margot Kandelhardt kennen, de Süster vun Fro Wachtmeister Müller, de groot Iever för „klassische“ Bildung vörgivt un versöcht der betern Lüüd natoapen. Heine is deep beeindruckt un fängt an, sik regelmatig mit ehr to drepen. Sie hölt em man mit klugen Kalkül op Distanz un versprickt en opletzt Sik to verlöven, wenn hebdat henkriggt Wachtmeister to warrn, denn se will dat wedderüm eher Sister wiesen. Se wiest en daar koold op hin, dat Jürgen Grootholm, de mit Heine tohoop ton Sergeanten beföddert worrn is, sien alleingen Konkurrent is un dathe en opt Best utn Weg rümen schall. Heine beslütt, Jürgen Grootholm to denunzeren, üm dat he sinen Verlööf överstreden harr, kort nachdem dat eben letzt Maal versöcht harr, sich mit Heine to versöhnen.

Dem hochdeutschen Teil des Romans liegt ein reales Geschehen aus der Zeit von Peters' Militärzeit zugrunde, einer Zeit der persönlichen Entwicklung und ästhetischen Wende für den Schriftsteller: &quot;Das Militärjahr hat mich doch weiser gemacht und ich glaube, dass ich nun weniger einseitig bin. Ich werde nun nicht mehr allein stille Geschichten von weltabgewandten, mimosenhaften Künstlernaturen schreiben, sondern auch andere, voll maßloser Liebe und maßlosem Hass, Strebertum, Ehrgeiz und Gemeinheit. Vor kurzem erschoss sich hier ein Sergeant, weil er in seinem Ehrgeiz einem hirnlosen Spieler gleich seine Zukunft auf eine Karte setzte und, als der Streich fehlschlug, hinging und sich eine Kugel durch den Kopf jagte. Das wäre so etwas!&quot;&lt;ref&gt;Brief von Peters an den Freund Otto Kröger vom 9. Dezember 1912, Nachlass Peters der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek.&lt;/ref&gt;

== Kontext un Spraak ==
De plattdüütsche Deel beschrivt de Festen de in Tied op dat platte Land vun Holsteen begäng weren, as dat [[Ringfohren]] vun de Deerns, dat [[Wettscheten]] vun de Jungs, dat „[[Schölerbeer]]“ oder auch dat [[Oornbeer]] in’n Kroog. Daarto kaamt vele Henwiesen op Seden un Brüük, as op den Verlierer bi’n Ringrieden, den „Sandrieder“, dat „Stricken“ as en Hoochtietsbruuk, dat Schölersingen bi enen Gräffnis oder de „[[Kindsfoot]]“, en Drepen bi de Dööp vun enen Kind.&lt;ref&gt; Vgl. hier ''Heimatbuch des Kreises Rendsburg.'' Hrsg. von Jürgen Kleen u.&amp;nbsp;a. Rendsburg, Möller, 1922; ''[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]].'' Hrsg. von [[Otto Mensing]]. Neumünster: Wachholtz, 1927 ff. &lt;/ref&gt; Bavento beschrivt de ole Ornen in’t Dörp, de sik op den Besitt vun den Buern, d [[Hoof|Hoov]] grünnt. Dat Wark vertellt man ok, dat de Lüüd, de in de ole Ornen in’t Dörp benadeligt sünd, jümmers fakener opbegehren: so maakt Sik die Froen graad, as de Buerndöchter bi’n Ringfohren vörtrocken warrt, an’n Anfang vun’n Roman kümmt Gretjn Steenhagen alleen dorwegen torüch na Vollsteed, vunwegen dat Heine sien Steefvader Arbeit op enen Hoff finnt, op den en sotschaldemokraatsch sunnen Knecht midden in der Oorntiet dat Dörp in Streit verlaten het.

De hoochdüütsche Deel is ene Satire un Kritik vun dat Lüttbörgerdom un dat kaiserliche Militär in’t Düütsche Rieke, de an [[Heinrich Mann]] sien Roman ''[[Der Untertan]]'' (1914) denken kaamt. Heine siene Tied in de Rendborger Kaseern beschrifft dat hoge Ansehen von dat Düütsche Heer, sienen Ehrenkodex, de militärsche Prunk un de Kehrsiet, de Problemen vun de Soldaten, as de Syphilis, Speelschullen, Drunksucht un de Risiken, wenn se versöcht sik wedder in de zivile Sellschop intoregen, dat unkünnige Klooksnacken an’n Stammdisch un de Fiendbiller, se sik op rassenkunnige Ansichten grünnt. Heine lehrt gau mit der Macht ümtogahn: „Wenn Fräulein Margot durch eisigen Widerstand ihrem Kavalier das Gefühl seines Nichts einmal wieder durchbohrend gemacht hatte, so half es dem am nächsten Tage auf die Beine, wenn er einen der „Kerls“ vor sich im Staub oder Regenschmutz liegen sah. Man war doch immer noch ein nicht zu unterschätzender Faktor! „Hinlegen – auf! Hinlegen – auf!“ Spaßig, wie der Hampelmann mit Armen und Beinen um sich schlug! Und wie ein Kind, das seinen Willen nicht durchsetzen kann, so lange an seinem Hampelmann zerrt, bis die Drähte reißen, so setzte der Sergeant Steinhagen seinen Scherz fort, bis dem Soldaten die Zunge aus dem Munde hing. Auf solche Weise musste er sich das Selbstbewusstsein wiederverschaffen, wenn Fräulein Margot ihn gedemütigt hatte.“ (235) Fräulein Margot Kandelhardt, ene Anstellte in einen Kooplüüd acht, as de meisten Figuren in’n Roman, besünners op de gode Schien. Se will bloot enen Mann freuen, de ehr enen bestimmten Stand in de Sellschop beden kann: „Er fand die Liebe der Minna [von Barnhelm] ergreifend; aber Margot lachte schneidend: ‚Schön dumm, sich so dem Major an den Hals zu werfen. Die Männer müssen kurz gehalten werden.‘
‚Könnten Sie nicht so lieben?‘ fragte Heinrich in großer Beklemmung.
‚Ich?‘ sagte sie mit demselben harten Lachen. ‚Na, so blau!‘“ (S. 231) Weertschopliche Interessen jümmers vör der Geföhlen. Düt pessimistsch Weltbild warrt bin den Schriever Peters soeben Humor un Ironie war afmillert.

In Betog op de Spraak vun den Romaan is de Phraseologie een besünner Kennteken. Sünnerlich de plattdüütsche Deel bruukt veel Snacks un Seggwiesen, Riemels und grappige Woordspelen, so as Peters dat ok in sienen Vördrag över de „Formelhaftigkeit des Plattdeutschen“ (1939) beschrieben harr.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5524 Volltext ''Formelhaftigkeit, ein Wesenszug des Plattdeutschen'']&lt;/ref&gt; So finnt sik sünnerlich in der wöördliche Reed vun den Figuren allerhand Snacks  un [[Wellerismus|Wellerismen]], to’n Bispeel in ene Angelszeen: „Ümmer Tog üm Tog“, sä Heine. „Denn mal 'n Heek un denn mal 'n Pogg, bröch Kröschen Sass de Saak to Enn.“, (130). So sünd in’n Anhang vun &quot;Heine Steenhagen&quot; ok Peters siene &quot;Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen&quot; ruutbrocht worrn, in de Peters sien Leevdbekenntnis an dat Plattdüütsche un ene Anter op de Lüüd, de em vörholen harrn, dat de Vördrag över „Formelhaftigkeit“ dat Plattdüütsche angrepen harr.

De hoochdüütsche Deel deckt de 

Der '''hochdeutsche Teil''' entlarvt die hierarchiebetoonte Rhetorik vun dat Militär op un dokumenteert de hollen Spröken, dr Heine, de Jung vun’t platte Land, opsnappt un troschüllig un lichtglöövsch weddergifft: „Da hatte Heinrich ganz kalt und überlegen gesagt: „Herr Einjährig-Freiwilliger von Reißwitz, wollen Sie vielleicht die Gewogenheit zeitigen und lassen das Grinsen nach?“ So kann man aber natürlich diese eingebildeten Laffen nur abfahren lassen, wenn man Bildung besitzt.“(177)

För Heine sien Drang lögenhaftige Geschicht to vertellen un den Herrn to spelen levert Peters al in sienen fröhen Essay över [[Henrik Ibsen]] (1911) en  Vörbild: [[Peer Gynt]] flücht in en Määrkenland, in den he Kaiser is. He is „Lügner aus Schaffenssehnsucht und Dichterweh und Verlangen nach dem Glück; er lügt seine krumme Welt wieder gerade, macht gut, was der Herrgott verbrochen hat.“&lt;ref&gt; ''Der Individualismus Henrik Ibsens. Ein Versuch.'', eigh. Manuskript, 18. November 1911, Nachlass F. E. Peters der Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek in Kiel, Cb 106.25:8,01, S. 29–31.&lt;/ref&gt;

== Intermedialität ==
„Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!“ is in en groot Tall vun intertextuelle un intermediaale Betöög inbett. Dör dat Wark treckt sik reale un utdachte Zitaten. De Gesamtstruktuur wiest op dat Genre vun den Bildungsroman, övernimmt sien typsche Kennteken un brickt se ironisch.

In’n hochdüütschen Deel sünd vör allem klassische Zitaten ut [[Wallenstein]] un [[Minna von Barnhelm]] to finnen. Se wiest op Heine sien Versöök hen, to de „betern Lüüd“ optostiegen. De positiven un negativen Vörbiller, an de sik de Protagonist in sien „Bildungsgeschicht“ orienteert, warrt dör disse Zitaten vermiddelt.

De plattdüütsche Deel dorgegen is en mehrseitig [[Pastiche]] vun Ünnerhoolungsliteratuur üm 1900. Dat begrünnt Heines trivialliterarisch prägte Opstiegsdrööm un sien kindlichen Bovarysmus.

Op de Tradition vun den Bildungsroman wiest u. a.:&lt;ref&gt;Selbmann 1994, S. 31ff.&lt;/ref&gt;
* de Naam „Heine/Heinrich“, as ok bi klassische Bildungsromanen (z. B. in [[Der grüne Heinrich]] un [[Stopfkuchen]]);
* de dörlopen Bildungsstufen: Auseensetten mit dat Öllernhuus, Mentoren (Jochen Suhr, Lena Wiem), Instanzen as dat Militär, Kunst, erotische Erfohrungen un de Kontakt to dat politische Leven;&lt;ref&gt;Jacobs/Krause 1989, S. 37.&lt;/ref&gt;
* de Struktur as negativer Bildungsroman: keen Vollendung oder Integration, man en Afbreken vun de Entwicklung;
* Erzieherfiguren, de den Helden begeleiden un kommenteren;
* de zentrale Bedüden vun „Bildung“, ok in soziologischen Sinn (vgl. [[Pierre Bourdieu]]).&lt;ref&gt;Bourdieu 1987.&lt;/ref&gt;

Dat Peters sik bewusst mit Romantheorie befaat hett, wiest sien Essay ''Thomas Mann und die Romantik'' (1926), worin he ok op [[Der Zauberberg]] un dat Konzept vun „Bildsamkeit“ ingeiht.&lt;ref&gt;vgl. Peters 1926.&lt;/ref&gt;

An’t Enn vun ''Heine Steenhagen'' warrt de Held as „I

== ''Franz Wende im Frühjahrssturm'' ==
De Figur Heine Steenhagen leeft in Peters sien Wark wieder. De Protagonist vun de Vertellen ''Franz Wende im Frühjahrssturm'' (1931) is in vele Ogen en Soort Broder vun Heine. As Söhn vun en alkoholsüchtigen Bahnarbeider un mislukten Buur lidd he ünner sien Armod, de vernedernde Afhängigkeit vun staatliche Ünnerstütten un dat fehlen gesellschaftliche Ansehn.

Wogegen Heine sien Frustratschoon to blinde Ünnerordnung bi dat preußische Militär un brutale Opstiegsfantasien föhrt, sluut sik Franz Wende – ok en stark unreife Persoon – eerst den [[Nationalsozialismus]] un later de [[Landvolkbewegung (Schleswig-Holstein)|Landvolkbewegung]] an. Na en Gefängnisstraaf kehrt he sik af un find wedder to dat eenfache buerliche Leven sien Vörfohren torügg.

In’t Middelpunt vun den stark politischen Text steiht – as ok bi ''Heine Steenhagen'' – de Froog na de Oorsaken vun Radikaliseren un Extremismus. De Schulleiterin vun Pahlen fasst dat so tosam:

{{Zitat|Franz Wende is Dynamit. Wenn wi em nich in de Bargwarken vun den Geist bringen, wo he – as ik meen – sien Gaven för de Gesellschaft nutten kann, denn warrt he mol Bomben smieten. Wi dörft em nich in de Armen vun extreme Parteien drängen.}}

De Vertellen, en Weimarer Variante vun ''Heine Steenhagen'', nimmt meerdere Motiven un Szenen ut dat frühe Wark op un verarbeidt ok autobiographische Elementen. Se wiest Peters sien klare Sicht op de Trägergruppen vun radikale politische Beweegungen an de rechte un linke Rann.

== Literatuur ==
'''Referenzuutgaav'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6082 Volltext ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen'']&lt;/ref&gt; Ulrike Michalowsky (Ruutgeversche). Husum: Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, 2012. In’n Anhang: ''Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen''
'''Textgrundlagen'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!'' [Sleswig] 17. Juli 1925. Manuskript ut den Nalaat vun F.E. Peters vun de Sleswig-Holsteenschen Landsbibliotheek in Kiel. Cb 106.23:09,01-02.
* Friedrich Ernst Peters: ''Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen!'' Sleswig, 17. Juli 1925. Vun’n Schriever mit de Hand korrigeert Typoskript ut den Nalaat vun de Arven.
* Friedrich Ernst Peters: &quot;Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! Die Geschichte eines Ehrgeizigen&quot;. In: ''Frontbrief Norderdithmarschen'', Heide, o.&amp;nbsp;J. [de enige publizeerte Uttog, 4 Sieden]. Nalaat SHLB in Kiel: Cb 106.34:02,06.
* Friedrich Ernst Peters: ''Anmerkungen zur Frage des Plattdeutschen''. Typoskript, keen Datum, Kern Oord, ut’n Nalaat vun de SHLB: Cb 106.24:11.
* ''Friedrich Ernst Peters erzählt [[Döntje]]s''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/6470 Volltext ''Friedrich Ernst Peters erzählt Döntjes'']&lt;/ref&gt; Typoskript ut’n Nalaat vun den Arven un Typoskript ut’n Nalaat vun den SHLB: Cb 106.41:17:01.
'''Anner Borns'''
* Friedrich Ernst Peters: ''Thomas Mann und die Romantik''.&lt;ref&gt;[https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/5804 Volltext ''Thomas Mann und die Romantik'']&lt;/ref&gt; Schleswig, 1926. [mit enen Breev vun Thomas Mann an F.E.Peters]. Typoskript ut’n Nalaat vun de SHLB: Cb 106.25:11,01. Dat Manuskript slütt an dat Manuskript vun ''Heine Steenhagen'' in Cb 106.23:09,02 an.
* Friedrich Ernst Peters: ''Ein Jugendfreund. Johann Gottfried Seume.'' Schleswig, 1927. Typoskript utc’n Nalaat bin de SHLB: Cb 106.25:15,01 un Cb 106.25:19,02.
* Friedrich Ernst Peters: ''Franz Wende im Frühjahrssturm''. [[Sleswig]], 1931. Typoskript ut’n Nalaat vun de SHLB: Cb 106.23:05.01.

== Footnoten ==
&lt;references /&gt;

{{SORTIERUNG:Heine Steenhagen Woll Ju Dat Wiesen Die Geschichte Eines Ehrgeizigen}}

[[Kategorie:Roman]]
[[Kategorie:Plattdüütsch]]
[[Kategorie:Hoochdüütsch]]
[[Kategorie:20. Johrhunnert]]</text>
      <sha1>7vn3yzoem3pono9790v0ebnsnlj04wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gil Evans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197065</id>
    <revision>
      <id>1063631</id>
      <parentid>1063616</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T12:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eastfrisian2</username>
        <id>58044</id>
      </contributor>
      <origin>1063631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16460" sha1="lrg2omkygg04brpft2zus03lvng71je" xml:space="preserve">[[Datei:Gil Evans 1978 1.jpg|mini|Gil Evans (1978)]]
'''Gil Evans''' (* [[13. Mai]] [[1912]] as ''Ian Ernest Gilmore Green'' in [[Toronto]], [[Ontario]]; † [[20. März]] [[1988]] in [[Cuernavaca]], [[Mexiko]]) weer en [[Kanada|kanaadsch]] [[Jazzmusiker]] ([[Arrangeur]], [[Komponist]], [[Bandleader]] un [[Pianist]]); in den 1940er bit 1970er Johren weer he en bedüüdend Neemaker vun de  konzertanten [[Big Band|Big-Band]]-Musik in den Stilrichten [[Cool Jazz]], [[Modaler Jazz]], [[Free Jazz]] un [[Jazzrock]]. Evans hett de Orchestreerung as nee Qualität in den Jazz inführt; bispeelswies hett he mit wesselnd Kombinatschonen nich begäng oder wenig begäng insett [[Holtblasinstrument|Holt-]] un [[Blechblasinstrument]]e as [[Oboe]], [[Horn (Instrument)|Waldhorn]] un [[Tuba]] dat [[Klangfarbe]]nspektrum vun disse Musik utwiet.&lt;ref name=&quot;Kunzler.351&quot;&gt;[[Martin Kunzler]]: ''Jazz-Lexikon.'' Band 1: ''A–L'' (= ''rororo-Sachbuch'', Band 16512). 2. Auflage. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2004, ISBN 3-499-16512-0, S. 351.&lt;/ref&gt; Bekannt wurr he in den 1940er Johren för sien Arrangements in dat [[Claude Thornhill|Claude-Thornhill]]-Orchester. Sien Arbeit mit [[Miles Davis]], de mit den ''[[Birth of the Cool|Birth-of-the-Cool]]''-Sessions 1949 anfung, reck ehr Hööchtpunkt mit orchestralen Produktschonen as ''[[Miles Ahead]]'' (1957) un ''[[Sketches of Spain]]'' (1960), de „den Miles Davis-Ton am vollkommensten in orchestralen Klang verwandelte[n] – in ''sound''“.&lt;ref name=&quot;Berendt,Huesmann.136&quot; /&gt; Nochmal Upmarksomkeit hemm hüm sien Bandprojekte af den 1970er Johren verschafft, as dat ''[[The Monday Night Orchestra|Monday Night Orchestra]]'' mit sien Sessions in‘n New Yorker Club ''Sweet Basil'' un tallriek Europatourneen.

== Leven ==
He weer de Söhn vun Margaret Julia McConnachy, de irisch-schottische Wuddels harr un wurr boren as ''Ian Ernest Gilmore Green''. Se weer fiegmal verheiraadt; hör veert Mann, en kanaadsch Dokter, weer de Vader vun Gil, de aber dood bleev, bevör Gil boren wurrn weer. De övernehm den Familiennaam ''Evans'' vun sien Steefvader John A. Evans, en Bargmann. Wiels sien Kindheit truck de Familie mehrmals um, tonächst nah [[Spokane (Washington)|Spokane]] in den [[Washington (Bundsstaat)|Bundsstaat Washington]], denn nah [[Saskatchewan]], [[Idaho]], [[Montana]], [[Oregon]] un sluutend nah [[Kalifornien]], wo se sück upletzt in [[Stockton (Kalifornien)|Stockton]] daal leet, wo Gil High School un College besöcht hett. Dor hörr he to’n eersten Mal Jazzmusik in‘t Radio.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 2&lt;/ref&gt;

Gil Evans weer en hooch talenteert [[Autodidakt]]; he hett de Möglichkeit annommen, bi en Schoolfrüend Klaveer to spelen un de Schallplattensammlung vun de Familie to hören. Dorbi hett he sien Faible för den Jazz opdeckt, insbesünnere för de Musik vun [[Louis Armstrong]]. Wiedere Inflooten keemen vun dat [[Casa Loma Orchestra]], den Bands vun [[Claude Hopkins]] un [[Don Redman]] as ok den fröh Schallplatten vun [[Duke Ellington]]. Mit Schoolfrüenden hett he 1929 en eerste eegen Band grünnd, de aktuelle [[Danzmusik]] un Nummern as ''China Boy'' oder ''[[Limehouse Blues]]'' speel. Gil sien eerst Arrangement foot up den dormals populären Hit ''[[Ida, Sweet as Apple Cider]]'' in de Version vun ''[[Red Nichols]] and His Five Pennies.''&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 4 ff.&lt;/ref&gt;
[[Datei:Burns tower.jpg|170px|mini|Stockton, University of the Pacific, Burns Tower]]
Nah sien High-School-Afsluss gung Evans in‘n September 1931 an da ''College of the Pacific'', um in dat folgend Johr an dat Modesto Junior College to wessen, dat nee Mögelkeiten för de eerst Bandgrünnen apen maken dee; so entstunn 1932 de ''Brigg-Evans-Band'' mit den Bassisten Ned Briggs.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 8 f.&lt;/ref&gt;

Nah eerste Erfohrungen mit eegen Bands, de Liddmaatschap in dat Thornhill-Orchester un den Johren vun de [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]], de Evans in Armeebands verbroch, hett he af Fröhlohr 1946 in [[New York City|New York]] leevt un arbeit, wo he 1950 Lillian Grace heiraadt hett.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 171 f.&lt;/ref&gt; In de fröh 1950er Johren leev Evans mit sien Fru Lillian in de 345 West 45th Street in Midtown Manhattan, wo völ Musiker to Huss weern. Anfang vun de 1960er Johr fung Evans en körperzentreert Therapie bi den Reichianischen Therapeuten Carl Tropp an (de nah den Dood vun Tropp unafslooten to Enn’n gung).&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 244 ff.&lt;/ref&gt; 1961 hett sück dat Paar trennt; dorup truck Evans in en Apartment in de Upper West Side in de 86th Street, dicht bi den [[Central Park]]. Över den [[Bud Powell|Bud-Powell]]-Fruend [[Francis Paudras]] hett he in’n Oktober 1962 de junge Afroamerikanerin Anita Powell kennenlehrt, de h in dat Fröhjohr 1963 heiraadt hett un mit de he de gemeensam Söhns Noah (* 1964) un [[Miles Evans (Jazzmusiker)|Miles]] (* 1965) harr.&lt;!-- Evans is ''nicht'' verwandt mit verscheeden US-Jazzmusikern ut de Tiet mit glieker Naam, dorünner de bekannte Pianist [[Bill Evans (Pianist)|Bill Evans]] (1929–1980) un de Percussionistin [[Sue Evans]] (* 1951), de van 1969 bit 1982 ok in dat Gil Evans Orchestra mitwarken dee. !--&gt;

As en vun de eersten Mieter truck Evans mit sien Familie 1970 in di [[Westbeth Artists Community]], en för inkommansswaak Künstler to Lofts umbaut Fabrikanlaag vun [[Bell Laboratories]] an‘n [[Hudson River]] in dat [[West Village]]. Wiels de letzt Reisen weer Evans 1987 krank; sien Dokter harr ahn Spood versöcht, hüm de Paris-Reis uttoreden. Nah sien Rückkehr in die USA is Evans weer mit Band in dat Sweet Basil uptreeden; Evans seech aber temelk mööd ut. Sluutend wurrn för den Januar 1988 de wiederen Upträen afseggt. As he sück endlich in’n Januar ünnersöken leet, wurr [[Prostatakrebs]] faststellt un in dat New York University Hospital en Routine-Operatschoon dörführt. Nah disse Behandlung föhl Evans sück aber bannig schlecht; de Familie hett denn entscheeden, dat he to‘t Verhalen New York verlaaten sull. Maxine un [[Dexter Gordon]] harrn en Ferienhuus in dat mexikaansch [[Cuernavaca]] mit en Extra-Bungalow, wohin Evans mit sien Söhn Noah Enn’n Februar flaagen is. He hett ok en Synthesizer un en Reihe vun Arrangements mitbrocht, womit he arbeiten wull; in’n Mai weer en wiedere Europa-Tournee vörsehn. Doch Gil Evans Kreeg noch en [[Buukfellentzündung]] un is an’n 20. März in Anwesenheit vun sien beid Söhns Noah un Miles storven.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 323 f.&lt;/ref&gt;

== Wirken ==
=== Anfang vun sien Karriere ===
Mit 21 Jahren harr Gil Evans 1933 en negenköppig Band in Stockton, för de he nah dat Vörbild vun dat Casa Loma Orchestra di Arrangements schreev un de sluutend  –&amp;nbsp;för Danzbands wenig begäng&amp;nbsp;– Instrumente as [[Oboe]], [[Flöte]] un [[Englischhorn]] umfaaten dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 12.&lt;/ref&gt;

De Trompeter [[Jimmy Maxwell]] erinnert sück:
'''Zitat'''
''Gil hatte eine Vorliebe für ein zehnköpfiges Ensemble so zu schreiben, dass es klang, als wäre es eine zwölf- oder dreizehn-köpfige Band. So sollte die Posaune die vierte Saxophon-Stimme spielen oder einer der Saxophonisten kam in der ''Brass Section'' hinzu, so dass wir alle Arten von Klangfarben mit dem Gebrauch von Dämpfern erzeugen konnten.&amp;nbsp;[…]'' &lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 12.&lt;/ref&gt;

In‘n Winter 1933 entstunnen eerste Mitsnitte för en lokale Radiostatschoon; 1934/35 verschaff en tonehmend Popularität hör Uptrittsmögelkeiten in de [[San Francisco Bay Area]]; in‘n Sömmer 1934 harrn se en Engagement in en Resort an den [[Lake Tahoe]]. In sien Arrangements betruck he nu ok Inflooten vun impressionistisch Musik vun [[Maurice Ravel|Ravel]] un [[Claude Debussy|Debussy]] as ok den Spanier[[Manuel de Falla]] in.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 16 f.&lt;/ref&gt;

1936/37 speel he mit sien Band ''Gil Evans and His Youngsters'' in Balboa Beach, wo se in‘n ''Rendevouz Ballroom'' uptreeden dee un hör Konzerte in‘n Radio överdragen wurrn; liekers weer de Band finanziell in en prekären Situatschon.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 34 f.&lt;/ref&gt; Evans hett in’n Sömmer 1937 en Bandsängerin upnommen, Elizabeth Tilton, de jüngere Süster vun [[Martha Tilton]]; ok [[Vido Musso]] keem in de Band. As en Blizzard de Anreis vun dat [[Duke Ellington Orchestra]] nah Seattle unmögelk maaken dee, is dat Evans-Orchester insprungen; hör Upträe in’n ''Trianon'' förder hör Popularität an de Westküst. Liekers geev dat Konflikte in de Band, wiel Evans mehr Probentiet för sienArrangements infordern dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 49 f.&lt;/ref&gt; De Bandleitung hett he sluutend mangels koopmännisch Ambitschonen in‘n April 1938 den Bandsänger [[Skinnay Ennis]] överlaaten, wiels he wieder musikalischer Leiter bleev. De Band is denn in [[Bob Hope]] sien ''The Pepsodent Show'' uptreeden (Mitsnitte vun de Show gifft dat nich). In’n  Harvst 1938 harr he Gelegenheit för eerste Schallplatten-Upnahmen; för [[Victor Records]] nehm he de [[Johnny Mercer|Johnny-Mercer]]-Songs ''Garden of the Moon'' un ''The Girlfriend of the Whirling Dervish'' up.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 59 f.&lt;/ref&gt; To disse Tiet keem de Pianist [[Claude Thornhill]] as wiederer Arrangeur in de Band; as Thornhill in‘n Harvst 1939 de Grupp verlaaten dee, um en eegen Formatschoon to grünnen, is hüm Evans folgt, hett aber noch wieder för Ennis arbeit. In’n Februar 1940 harr de nee Thornhill-Band hör eerst Upträen.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S.&amp;nbsp;65–71&lt;/ref&gt;
[[Datei:Claude Thornhill (Gottlieb 08531).jpg|mini|180px|Claude Thornill, ca. 1947.&lt;br /&gt;Foto vun [[William P. Gottlieb]].]]

=== Arrangeur bi Claude Thornhill (1941–1948) ===
Nah anfangs loos Tosommenarbeit 1940 hett Thornhill Gil Evans fast instellt; as he en spoodriek Engagement in dat Glen Island Casino an de Ostküste harr;&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 84.&lt;/ref&gt; so hett Evans in de Johren 1941/42 un nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer van 1946 bit 1948 as Arrangeur vun aktueller Danz- un Ünnerhollensstücke för dat Orchester arbeit, to de ''Buster’s Last Stand'', ''There’s a Small Hotel'' un ''I Don’t Know Why'' hörrn deen. Evans hett de vun Thornhill um Waldhorn un [[Tuba]] utwiet Instrumentierung to nee, vuller un warmer Klangfarven bruukt. Dor finnen sück ok all experimentelle Ansätze to sien lateren chromatisch braken Harmonien (to’n Bispeel Intro „La Paloma“ up ''Adios'') oder Anlehnungen an de klassische Musik as ''Arab Dance'' (1942), da he vun [[Pjotr Iljitsch Tschaikowski|Tschaikowski]] sien ''[[Der Nussknacker|Nussknacker]]'' nehm.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 91.&lt;/ref&gt;

Evans vertellt doröver: „Auf den ersten Blick war der Klang der Band fast wie die Zurückführung der Musik zur Inaktivität, zum Schweigen. Alles bewegte sich in Minimal-Geschwindigkeit, um Sound zu schaffen … Der Klang hing wie eine Wolke.“&lt;ref name=&quot;Berendt,Huesmann.136&quot;&gt;[[Joachim-Ernst Berendt]], [[Günther Huesmann]]: ''Das Jazzbuch''. Fischer TB, Frankfurt am Main 1994, S. 136&lt;/ref&gt;

Mit den Inträe vun de Vereenigte Staten in den Tweeten Weltkrieg gung de Phase bi Thornhill to Enn’n, as de meesten vun sien Musiker to’n Militärdienst intrucken wurrn. Evans wurr Pianist vun de ''HQ''-Band vun de ''Southern California Sector Headquarters'' un speel jeder Week in dree Radioshows, um denn in dat Fröhjohr 1943 de Armeeband in dat ''Camp Santa Anita'' to organiseeren, to de ok de jung Pianist [[Jimmy Rowles]] hörr.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 98 f.&lt;/ref&gt; In dat ''Camp Lee'' hett Evans eenige ''Battles of bands'' tüschen afro-amerikaansch Musikern ut de ehmalgen Bands vun [[Cab Calloway]] un [[Coleman Hawkins]] as ok den witt Musikern vun dat ''Camp Santa Anita'' up den Weg brocht.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 108 f.&lt;/ref&gt; Wiedere Statschonen weern Camps in Miami, Atlanta un [[Fort Eisenhower|Fort Gordon]] in [[Georgia]], wo he up [[Lester Young]] drapen is. Young sien entwürdigende Behanneln dör dat Militär hett en deepen Indruck bi Evans achterlaaten, de för den Saxophonisten Whiskey, Marihuana un Barbiturate inschmuggeln dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 121 f.&lt;/ref&gt; Enn’n Dezember 1945 wurr Evans ut de Armee entlaaten. He is denn nah New York trucken.

== Diskografisch Henwiesen ==
* 1949–1950: ''[[Birth of the Cool]]'' (Capitol, 1957)
* 1957: ''[[Miles Ahead]]'' (Columbia)
* 1957: ''[[Gil Evans and Ten]]'' (Prestige)
* 1958: ''[[Porgy and Bess (Miles-Davis-und-Gil-Evans-Album)|Porgy and Bess]]'' (Miles Davis &amp; Gil Evans, Columbia)
* 1958: ''[[New Bottle, Old Wine]]'' (Pacific Jazz)
* 1959: ''[[Great Jazz Standards]]'' (Pacific Jazz)
* 1960: ''[[Sketches of Spain]]'' (Miles Davis &amp; Gil Evans, Columbia)
* 1961: ''[[Out of the Cool]]'' (Impulse!)
* 1964: ''[[The Individualism of Gil Evans]]'' (Verve)
* 1971: ''[[Where Flamingos Fly]]'' (A&amp;M)
* 1973: ''[[Svengali (Album)|Svengali]]'' (Atlantic)
* 1974: ''[[The Gil Evans Orchestra Plays the Music of Jimi Hendrix]]'' (RCA)
* 1975: ''[[There Comes a Time]]'' (RCA)
* 1977: ''[[Priestess (Album)|Priestess]]'' (Antilles)
* 1980: ''[[Live at the Public Theatre (New York 1980)]]''

== Sammlung ==
* ''[[Miles Davis]] &amp; Gil Evans the Complete [[Columbia Records|CBS]] Studio Recordings (1957–1968)'' – ([[Mosaic Records]] 1996) – 11 LPs mit [[Ernie Royal]], [[Bernie Glow]], [[Taft Jordan]], [[Johnny Carisi]], [[Frank Rehak]], [[Jimmy Cleveland]], [[Willie Ruff]], [[Lee Konitz]], [[Danny Bank]], [[Paul Chambers]], [[Wynton Kelly]], [[Johnny Coles]], [[Gunther Schuller]], [[Cannonball Adderley]], [[Philly Joe Jones]], [[Julius Watkins]], [[Jimmy Cobb]], [[Jerome Richardson]], [[Elvin Jones]], [[Harold Shorty Baker]], [[Jay Jay Johnson]], [[Steve Lacy]], [[Wayne Shorter]], [[Bob Dorough]], [[Buddy Collette]], [[Herbie Hancock]], [[Ron Carter]], [[Tony Williams]], [[Howard Johnson]], [[Hubert Laws]]

== Kompositschonen (Utwahl) ==
{| class=&quot;toptextcells&quot;
|-
|width=&quot;50% |
* ''Again and Again and Again'', 1956
* ''Alyrio'', 1980
* ''Arab Dance'', 1942
* ''Bilbao Song'', 1959
* ''Bud and Bird'', 1983
* ''Concorde'', 1963
* ''El Toreador'', 1963
* ''Flute Song'', 1960
* ''Gone'' (= ''Orgone''), 1958
* ''Hotel Me'' (= ''Jelly Roll''), 1963
* ''Jambalangle'', 1956
* ''La Nevada'', 1959
|
* ''Las Vegas Tango'', 1963
* ''Makes Her Move'', 1959
* ''Petit Machins'' (= ''Eleven''), 1968, mit Miles Davis
* ''Proclamation'', 1964
* ''So Long'', 1964
* ''Song #1'', 1962
* ''Song #2'', 1962
* ''Solea'', 1959
* ''Spaced'', 1969
* ''The Time of the Barracudas'', 1963, mit Miles Davis
* ''Zee Zee'', 1971
|}

== Anmarken ==
&lt;references group=&quot;A&quot; /&gt;

== Literatur ==
* Tetsuya Tajiri: ''Gil Evans Discography 1941–1982''. Tajiri, Tokyo 1983, ill., 61 S.
* Raymond Horricks: ''Svengali, or the Orchestra Called Gil Evans'' Spellmount, 1984 (englisch), 96 S.
* Laurent Cugny: ''Las Vegas Tango – Une vie de Gil Evans''. P.O.L./Coll. Birdland, 1990 (französisch), 416 S.
* [[Stephanie Stein Crease]]: ''Gil Evans: Out of the Cool – His life and music''. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
* Larry Hicock: ''Castles Made of Sound – The Story of Gil Evans''. Da Capo Press, 2002, (engelsch), 306 S.

== Weblinks ==
{{Commons}}
* [http://www.gilevans.com/ Offizielle Website Gil Evans]
* Laurent Cugny: [http://gilevans.free.fr/ Maison du Jazz] – Körtbiografie un detaillierte Diskografie (franzöösch, engelsch)
* [http://www.arte.tv/de/kunst-musik/cd-tipps/Jahrhundertwerke/Jahrhundertaufnahmen-des-Jazz/1152486,CmC=1318214.html ''Gil Evans: „The Individualism of Gil Evans“ – „Das Arrangement im Jazz und sein Genie“''.] [[ARTE|arte]], 8. September 2006, Reihe: ''30 Jahrhundertaufnahmen des Jazz'' vun Harry Lachner
* [https://de.findagrave.com/memorial/19222/gil-evans Indrag bi Findagrave (engelsch)]
* [https://www.allmusic.com/artist/mn0000551815 Gil Evans bi AllMusic (engelsch)]

== Enkeld Nahwiesen ==
&lt;references /&gt;
* Stephanie Stein Crease: ''Gil Evans: Out of the Cool – His life and music''. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
&lt;references responsive group=&quot;Stein&quot; /&gt;

{{Normdaten|TYP=p|GND=120883678|LCCN=n82025116|NDL=00649526|VIAF=7573806}}

{{SORTIERUNG:Evans, Gil}}
[[Kategorie:Mann]]
[[Kategorie:Börger von Kanada]]
[[Kategorie:Boren 1912]]
[[Kategorie:Storven 1988]]
[[Kategorie:Jazzmusiker]]
[[Kategorie:Komponist (Jazz)]]
[[Kategorie:Arrangeur]]
[[Kategorie:Bigband-Leader]]</text>
      <sha1>lrg2omkygg04brpft2zus03lvng71je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1063632</id>
      <parentid>1063631</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T12:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eastfrisian2</username>
        <id>58044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anfang vun sien Karriere */</comment>
      <origin>1063632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16461" sha1="6ozre1f0c4n8doraqvazwlz6fw2otr2" xml:space="preserve">[[Datei:Gil Evans 1978 1.jpg|mini|Gil Evans (1978)]]
'''Gil Evans''' (* [[13. Mai]] [[1912]] as ''Ian Ernest Gilmore Green'' in [[Toronto]], [[Ontario]]; † [[20. März]] [[1988]] in [[Cuernavaca]], [[Mexiko]]) weer en [[Kanada|kanaadsch]] [[Jazzmusiker]] ([[Arrangeur]], [[Komponist]], [[Bandleader]] un [[Pianist]]); in den 1940er bit 1970er Johren weer he en bedüüdend Neemaker vun de  konzertanten [[Big Band|Big-Band]]-Musik in den Stilrichten [[Cool Jazz]], [[Modaler Jazz]], [[Free Jazz]] un [[Jazzrock]]. Evans hett de Orchestreerung as nee Qualität in den Jazz inführt; bispeelswies hett he mit wesselnd Kombinatschonen nich begäng oder wenig begäng insett [[Holtblasinstrument|Holt-]] un [[Blechblasinstrument]]e as [[Oboe]], [[Horn (Instrument)|Waldhorn]] un [[Tuba]] dat [[Klangfarbe]]nspektrum vun disse Musik utwiet.&lt;ref name=&quot;Kunzler.351&quot;&gt;[[Martin Kunzler]]: ''Jazz-Lexikon.'' Band 1: ''A–L'' (= ''rororo-Sachbuch'', Band 16512). 2. Auflage. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2004, ISBN 3-499-16512-0, S. 351.&lt;/ref&gt; Bekannt wurr he in den 1940er Johren för sien Arrangements in dat [[Claude Thornhill|Claude-Thornhill]]-Orchester. Sien Arbeit mit [[Miles Davis]], de mit den ''[[Birth of the Cool|Birth-of-the-Cool]]''-Sessions 1949 anfung, reck ehr Hööchtpunkt mit orchestralen Produktschonen as ''[[Miles Ahead]]'' (1957) un ''[[Sketches of Spain]]'' (1960), de „den Miles Davis-Ton am vollkommensten in orchestralen Klang verwandelte[n] – in ''sound''“.&lt;ref name=&quot;Berendt,Huesmann.136&quot; /&gt; Nochmal Upmarksomkeit hemm hüm sien Bandprojekte af den 1970er Johren verschafft, as dat ''[[The Monday Night Orchestra|Monday Night Orchestra]]'' mit sien Sessions in‘n New Yorker Club ''Sweet Basil'' un tallriek Europatourneen.

== Leven ==
He weer de Söhn vun Margaret Julia McConnachy, de irisch-schottische Wuddels harr un wurr boren as ''Ian Ernest Gilmore Green''. Se weer fiegmal verheiraadt; hör veert Mann, en kanaadsch Dokter, weer de Vader vun Gil, de aber dood bleev, bevör Gil boren wurrn weer. De övernehm den Familiennaam ''Evans'' vun sien Steefvader John A. Evans, en Bargmann. Wiels sien Kindheit truck de Familie mehrmals um, tonächst nah [[Spokane (Washington)|Spokane]] in den [[Washington (Bundsstaat)|Bundsstaat Washington]], denn nah [[Saskatchewan]], [[Idaho]], [[Montana]], [[Oregon]] un sluutend nah [[Kalifornien]], wo se sück upletzt in [[Stockton (Kalifornien)|Stockton]] daal leet, wo Gil High School un College besöcht hett. Dor hörr he to’n eersten Mal Jazzmusik in‘t Radio.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 2&lt;/ref&gt;

Gil Evans weer en hooch talenteert [[Autodidakt]]; he hett de Möglichkeit annommen, bi en Schoolfrüend Klaveer to spelen un de Schallplattensammlung vun de Familie to hören. Dorbi hett he sien Faible för den Jazz opdeckt, insbesünnere för de Musik vun [[Louis Armstrong]]. Wiedere Inflooten keemen vun dat [[Casa Loma Orchestra]], den Bands vun [[Claude Hopkins]] un [[Don Redman]] as ok den fröh Schallplatten vun [[Duke Ellington]]. Mit Schoolfrüenden hett he 1929 en eerste eegen Band grünnd, de aktuelle [[Danzmusik]] un Nummern as ''China Boy'' oder ''[[Limehouse Blues]]'' speel. Gil sien eerst Arrangement foot up den dormals populären Hit ''[[Ida, Sweet as Apple Cider]]'' in de Version vun ''[[Red Nichols]] and His Five Pennies.''&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 4 ff.&lt;/ref&gt;
[[Datei:Burns tower.jpg|170px|mini|Stockton, University of the Pacific, Burns Tower]]
Nah sien High-School-Afsluss gung Evans in‘n September 1931 an da ''College of the Pacific'', um in dat folgend Johr an dat Modesto Junior College to wessen, dat nee Mögelkeiten för de eerst Bandgrünnen apen maken dee; so entstunn 1932 de ''Brigg-Evans-Band'' mit den Bassisten Ned Briggs.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 8 f.&lt;/ref&gt;

Nah eerste Erfohrungen mit eegen Bands, de Liddmaatschap in dat Thornhill-Orchester un den Johren vun de [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]], de Evans in Armeebands verbroch, hett he af Fröhlohr 1946 in [[New York City|New York]] leevt un arbeit, wo he 1950 Lillian Grace heiraadt hett.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 171 f.&lt;/ref&gt; In de fröh 1950er Johren leev Evans mit sien Fru Lillian in de 345 West 45th Street in Midtown Manhattan, wo völ Musiker to Huss weern. Anfang vun de 1960er Johr fung Evans en körperzentreert Therapie bi den Reichianischen Therapeuten Carl Tropp an (de nah den Dood vun Tropp unafslooten to Enn’n gung).&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 244 ff.&lt;/ref&gt; 1961 hett sück dat Paar trennt; dorup truck Evans in en Apartment in de Upper West Side in de 86th Street, dicht bi den [[Central Park]]. Över den [[Bud Powell|Bud-Powell]]-Fruend [[Francis Paudras]] hett he in’n Oktober 1962 de junge Afroamerikanerin Anita Powell kennenlehrt, de h in dat Fröhjohr 1963 heiraadt hett un mit de he de gemeensam Söhns Noah (* 1964) un [[Miles Evans (Jazzmusiker)|Miles]] (* 1965) harr.&lt;!-- Evans is ''nicht'' verwandt mit verscheeden US-Jazzmusikern ut de Tiet mit glieker Naam, dorünner de bekannte Pianist [[Bill Evans (Pianist)|Bill Evans]] (1929–1980) un de Percussionistin [[Sue Evans]] (* 1951), de van 1969 bit 1982 ok in dat Gil Evans Orchestra mitwarken dee. !--&gt;

As en vun de eersten Mieter truck Evans mit sien Familie 1970 in di [[Westbeth Artists Community]], en för inkommansswaak Künstler to Lofts umbaut Fabrikanlaag vun [[Bell Laboratories]] an‘n [[Hudson River]] in dat [[West Village]]. Wiels de letzt Reisen weer Evans 1987 krank; sien Dokter harr ahn Spood versöcht, hüm de Paris-Reis uttoreden. Nah sien Rückkehr in die USA is Evans weer mit Band in dat Sweet Basil uptreeden; Evans seech aber temelk mööd ut. Sluutend wurrn för den Januar 1988 de wiederen Upträen afseggt. As he sück endlich in’n Januar ünnersöken leet, wurr [[Prostatakrebs]] faststellt un in dat New York University Hospital en Routine-Operatschoon dörführt. Nah disse Behandlung föhl Evans sück aber bannig schlecht; de Familie hett denn entscheeden, dat he to‘t Verhalen New York verlaaten sull. Maxine un [[Dexter Gordon]] harrn en Ferienhuus in dat mexikaansch [[Cuernavaca]] mit en Extra-Bungalow, wohin Evans mit sien Söhn Noah Enn’n Februar flaagen is. He hett ok en Synthesizer un en Reihe vun Arrangements mitbrocht, womit he arbeiten wull; in’n Mai weer en wiedere Europa-Tournee vörsehn. Doch Gil Evans Kreeg noch en [[Buukfellentzündung]] un is an’n 20. März in Anwesenheit vun sien beid Söhns Noah un Miles storven.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 323 f.&lt;/ref&gt;

== Wirken ==
=== Anfang vun sien Karriere ===
Mit 21 Jahren harr Gil Evans 1933 en negenköppig Band in Stockton, för de he nah dat Vörbild vun dat Casa Loma Orchestra di Arrangements schreev un de sluutend  –&amp;nbsp;för Danzbands wenig begäng&amp;nbsp;– Instrumente as [[Oboe]], [[Flöte]] un [[Englischhorn]] umfaaten dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 12.&lt;/ref&gt;

De Trompeter [[Jimmy Maxwell]] erinnert sück:
'''Zitat'''
''Gil hatte eine Vorliebe für ein zehnköpfiges Ensemble so zu schreiben, dass es klang, als wäre es eine zwölf- oder dreizehn-köpfige Band. So sollte die Posaune die vierte Saxophon-Stimme spielen oder einer der Saxophonisten kam in der ''Brass Section'' hinzu, so dass wir alle Arten von Klangfarben mit dem Gebrauch von Dämpfern erzeugen konnten.&amp;nbsp;[…]'' &lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 12.&lt;/ref&gt;

In‘n Winter 1933 entstunnen eerste Mitsnitte för en lokale Radiostatschoon; 1934/35 verschaff en tonehmend Popularität hör Uptrittsmögelkeiten in de [[San Francisco Bay Area]]; in‘n Sömmer 1934 harrn se en Engagement in en Resort an den [[Lake Tahoe]]. In sien Arrangements betruck he nu ok Inflooten vun impressionistisch Musik vun [[Maurice Ravel|Ravel]] un [[Claude Debussy|Debussy]] as ok den Spanier[[Manuel de Falla]] in.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 16 f.&lt;/ref&gt;

1936/37 speel he mit sien Band ''Gil Evans and His Youngsters'' in Balboa Beach, wo se in‘n ''Rendevouz Ballroom'' uptreeden dee un hör Konzerte in‘n Radio överdragen wurrn; liekers weer de Band finanziell in en prekären Situatschon.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 34 f.&lt;/ref&gt; Evans hett in’n Sömmer 1937 en Bandsängerin upnommen, Elizabeth Tilton, de jüngere Süster vun [[Martha Tilton]]; ok [[Vido Musso]] keem in de Band. As en Blizzard de Anreis vun dat [[Duke Ellington Orchestra]] nah Seattle unmögelk maaken dee, is dat Evans-Orchester insprungen; hör Upträe in’n ''Trianon'' förder hör Popularität an de Westküst. Liekers geev dat Konflikte in de Band, wiel Evans mehr Probentiet för sien Arrangements infordern dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 49 f.&lt;/ref&gt; De Bandleitung hett he sluutend mangels koopmännisch Ambitschonen in‘n April 1938 den Bandsänger [[Skinnay Ennis]] överlaaten, wiels he wieder musikalischer Leiter bleev. De Band is denn in [[Bob Hope]] sien ''The Pepsodent Show'' uptreeden (Mitsnitte vun de Show gifft dat nich). In’n  Harvst 1938 harr he Gelegenheit för eerste Schallplatten-Upnahmen; för [[Victor Records]] nehm he de [[Johnny Mercer|Johnny-Mercer]]-Songs ''Garden of the Moon'' un ''The Girlfriend of the Whirling Dervish'' up.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 59 f.&lt;/ref&gt; To disse Tiet keem de Pianist [[Claude Thornhill]] as wiederer Arrangeur in de Band; as Thornhill in‘n Harvst 1939 de Grupp verlaaten dee, um en eegen Formatschoon to grünnen, is hüm Evans folgt, hett aber noch wieder för Ennis arbeit. In’n Februar 1940 harr de nee Thornhill-Band hör eerst Upträen.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S.&amp;nbsp;65–71&lt;/ref&gt;
[[Datei:Claude Thornhill (Gottlieb 08531).jpg|mini|180px|Claude Thornill, ca. 1947.&lt;br /&gt;Foto vun [[William P. Gottlieb]].]]

=== Arrangeur bi Claude Thornhill (1941–1948) ===
Nah anfangs loos Tosommenarbeit 1940 hett Thornhill Gil Evans fast instellt; as he en spoodriek Engagement in dat Glen Island Casino an de Ostküste harr;&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 84.&lt;/ref&gt; so hett Evans in de Johren 1941/42 un nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer van 1946 bit 1948 as Arrangeur vun aktueller Danz- un Ünnerhollensstücke för dat Orchester arbeit, to de ''Buster’s Last Stand'', ''There’s a Small Hotel'' un ''I Don’t Know Why'' hörrn deen. Evans hett de vun Thornhill um Waldhorn un [[Tuba]] utwiet Instrumentierung to nee, vuller un warmer Klangfarven bruukt. Dor finnen sück ok all experimentelle Ansätze to sien lateren chromatisch braken Harmonien (to’n Bispeel Intro „La Paloma“ up ''Adios'') oder Anlehnungen an de klassische Musik as ''Arab Dance'' (1942), da he vun [[Pjotr Iljitsch Tschaikowski|Tschaikowski]] sien ''[[Der Nussknacker|Nussknacker]]'' nehm.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 91.&lt;/ref&gt;

Evans vertellt doröver: „Auf den ersten Blick war der Klang der Band fast wie die Zurückführung der Musik zur Inaktivität, zum Schweigen. Alles bewegte sich in Minimal-Geschwindigkeit, um Sound zu schaffen … Der Klang hing wie eine Wolke.“&lt;ref name=&quot;Berendt,Huesmann.136&quot;&gt;[[Joachim-Ernst Berendt]], [[Günther Huesmann]]: ''Das Jazzbuch''. Fischer TB, Frankfurt am Main 1994, S. 136&lt;/ref&gt;

Mit den Inträe vun de Vereenigte Staten in den Tweeten Weltkrieg gung de Phase bi Thornhill to Enn’n, as de meesten vun sien Musiker to’n Militärdienst intrucken wurrn. Evans wurr Pianist vun de ''HQ''-Band vun de ''Southern California Sector Headquarters'' un speel jeder Week in dree Radioshows, um denn in dat Fröhjohr 1943 de Armeeband in dat ''Camp Santa Anita'' to organiseeren, to de ok de jung Pianist [[Jimmy Rowles]] hörr.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 98 f.&lt;/ref&gt; In dat ''Camp Lee'' hett Evans eenige ''Battles of bands'' tüschen afro-amerikaansch Musikern ut de ehmalgen Bands vun [[Cab Calloway]] un [[Coleman Hawkins]] as ok den witt Musikern vun dat ''Camp Santa Anita'' up den Weg brocht.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 108 f.&lt;/ref&gt; Wiedere Statschonen weern Camps in Miami, Atlanta un [[Fort Eisenhower|Fort Gordon]] in [[Georgia]], wo he up [[Lester Young]] drapen is. Young sien entwürdigende Behanneln dör dat Militär hett en deepen Indruck bi Evans achterlaaten, de för den Saxophonisten Whiskey, Marihuana un Barbiturate inschmuggeln dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 121 f.&lt;/ref&gt; Enn’n Dezember 1945 wurr Evans ut de Armee entlaaten. He is denn nah New York trucken.

== Diskografisch Henwiesen ==
* 1949–1950: ''[[Birth of the Cool]]'' (Capitol, 1957)
* 1957: ''[[Miles Ahead]]'' (Columbia)
* 1957: ''[[Gil Evans and Ten]]'' (Prestige)
* 1958: ''[[Porgy and Bess (Miles-Davis-und-Gil-Evans-Album)|Porgy and Bess]]'' (Miles Davis &amp; Gil Evans, Columbia)
* 1958: ''[[New Bottle, Old Wine]]'' (Pacific Jazz)
* 1959: ''[[Great Jazz Standards]]'' (Pacific Jazz)
* 1960: ''[[Sketches of Spain]]'' (Miles Davis &amp; Gil Evans, Columbia)
* 1961: ''[[Out of the Cool]]'' (Impulse!)
* 1964: ''[[The Individualism of Gil Evans]]'' (Verve)
* 1971: ''[[Where Flamingos Fly]]'' (A&amp;M)
* 1973: ''[[Svengali (Album)|Svengali]]'' (Atlantic)
* 1974: ''[[The Gil Evans Orchestra Plays the Music of Jimi Hendrix]]'' (RCA)
* 1975: ''[[There Comes a Time]]'' (RCA)
* 1977: ''[[Priestess (Album)|Priestess]]'' (Antilles)
* 1980: ''[[Live at the Public Theatre (New York 1980)]]''

== Sammlung ==
* ''[[Miles Davis]] &amp; Gil Evans the Complete [[Columbia Records|CBS]] Studio Recordings (1957–1968)'' – ([[Mosaic Records]] 1996) – 11 LPs mit [[Ernie Royal]], [[Bernie Glow]], [[Taft Jordan]], [[Johnny Carisi]], [[Frank Rehak]], [[Jimmy Cleveland]], [[Willie Ruff]], [[Lee Konitz]], [[Danny Bank]], [[Paul Chambers]], [[Wynton Kelly]], [[Johnny Coles]], [[Gunther Schuller]], [[Cannonball Adderley]], [[Philly Joe Jones]], [[Julius Watkins]], [[Jimmy Cobb]], [[Jerome Richardson]], [[Elvin Jones]], [[Harold Shorty Baker]], [[Jay Jay Johnson]], [[Steve Lacy]], [[Wayne Shorter]], [[Bob Dorough]], [[Buddy Collette]], [[Herbie Hancock]], [[Ron Carter]], [[Tony Williams]], [[Howard Johnson]], [[Hubert Laws]]

== Kompositschonen (Utwahl) ==
{| class=&quot;toptextcells&quot;
|-
|width=&quot;50% |
* ''Again and Again and Again'', 1956
* ''Alyrio'', 1980
* ''Arab Dance'', 1942
* ''Bilbao Song'', 1959
* ''Bud and Bird'', 1983
* ''Concorde'', 1963
* ''El Toreador'', 1963
* ''Flute Song'', 1960
* ''Gone'' (= ''Orgone''), 1958
* ''Hotel Me'' (= ''Jelly Roll''), 1963
* ''Jambalangle'', 1956
* ''La Nevada'', 1959
|
* ''Las Vegas Tango'', 1963
* ''Makes Her Move'', 1959
* ''Petit Machins'' (= ''Eleven''), 1968, mit Miles Davis
* ''Proclamation'', 1964
* ''So Long'', 1964
* ''Song #1'', 1962
* ''Song #2'', 1962
* ''Solea'', 1959
* ''Spaced'', 1969
* ''The Time of the Barracudas'', 1963, mit Miles Davis
* ''Zee Zee'', 1971
|}

== Anmarken ==
&lt;references group=&quot;A&quot; /&gt;

== Literatur ==
* Tetsuya Tajiri: ''Gil Evans Discography 1941–1982''. Tajiri, Tokyo 1983, ill., 61 S.
* Raymond Horricks: ''Svengali, or the Orchestra Called Gil Evans'' Spellmount, 1984 (englisch), 96 S.
* Laurent Cugny: ''Las Vegas Tango – Une vie de Gil Evans''. P.O.L./Coll. Birdland, 1990 (französisch), 416 S.
* [[Stephanie Stein Crease]]: ''Gil Evans: Out of the Cool – His life and music''. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
* Larry Hicock: ''Castles Made of Sound – The Story of Gil Evans''. Da Capo Press, 2002, (engelsch), 306 S.

== Weblinks ==
{{Commons}}
* [http://www.gilevans.com/ Offizielle Website Gil Evans]
* Laurent Cugny: [http://gilevans.free.fr/ Maison du Jazz] – Körtbiografie un detaillierte Diskografie (franzöösch, engelsch)
* [http://www.arte.tv/de/kunst-musik/cd-tipps/Jahrhundertwerke/Jahrhundertaufnahmen-des-Jazz/1152486,CmC=1318214.html ''Gil Evans: „The Individualism of Gil Evans“ – „Das Arrangement im Jazz und sein Genie“''.] [[ARTE|arte]], 8. September 2006, Reihe: ''30 Jahrhundertaufnahmen des Jazz'' vun Harry Lachner
* [https://de.findagrave.com/memorial/19222/gil-evans Indrag bi Findagrave (engelsch)]
* [https://www.allmusic.com/artist/mn0000551815 Gil Evans bi AllMusic (engelsch)]

== Enkeld Nahwiesen ==
&lt;references /&gt;
* Stephanie Stein Crease: ''Gil Evans: Out of the Cool – His life and music''. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
&lt;references responsive group=&quot;Stein&quot; /&gt;

{{Normdaten|TYP=p|GND=120883678|LCCN=n82025116|NDL=00649526|VIAF=7573806}}

{{SORTIERUNG:Evans, Gil}}
[[Kategorie:Mann]]
[[Kategorie:Börger von Kanada]]
[[Kategorie:Boren 1912]]
[[Kategorie:Storven 1988]]
[[Kategorie:Jazzmusiker]]
[[Kategorie:Komponist (Jazz)]]
[[Kategorie:Arrangeur]]
[[Kategorie:Bigband-Leader]]</text>
      <sha1>6ozre1f0c4n8doraqvazwlz6fw2otr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1063636</id>
      <parentid>1063632</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T15:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eastfrisian2</username>
        <id>58044</id>
      </contributor>
      <origin>1063636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21909" sha1="nkmyctbxsentmfu00b79hqk3xunhwh5" xml:space="preserve">[[Datei:Gil Evans 1978 1.jpg|mini|Gil Evans (1978)]]
'''Gil Evans''' (* [[13. Mai]] [[1912]] as ''Ian Ernest Gilmore Green'' in [[Toronto]], [[Ontario]]; † [[20. März]] [[1988]] in [[Cuernavaca]], [[Mexiko]]) weer en [[Kanada|kanaadsch]] [[Jazzmusiker]] ([[Arrangeur]], [[Komponist]], [[Bandleader]] un [[Pianist]]); in den 1940er bit 1970er Johren weer he en bedüüdend Neemaker vun de  konzertanten [[Big Band|Big-Band]]-Musik in den Stilrichten [[Cool Jazz]], [[Modaler Jazz]], [[Free Jazz]] un [[Jazzrock]]. Evans hett de Orchestreerung as nee Qualität in den Jazz inführt; bispeelswies hett he mit wesselnd Kombinatschonen nich begäng oder wenig begäng insett [[Holtblasinstrument|Holt-]] un [[Blechblasinstrument]]e as [[Oboe]], [[Horn (Instrument)|Waldhorn]] un [[Tuba]] dat [[Klangfarbe]]nspektrum vun disse Musik utwiet.&lt;ref name=&quot;Kunzler.351&quot;&gt;[[Martin Kunzler]]: ''Jazz-Lexikon.'' Band 1: ''A–L'' (= ''rororo-Sachbuch'', Band 16512). 2. Auflage. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2004, ISBN 3-499-16512-0, S. 351.&lt;/ref&gt; Bekannt wurr he in den 1940er Johren för sien Arrangements in dat [[Claude Thornhill|Claude-Thornhill]]-Orchester. Sien Arbeit mit [[Miles Davis]], de mit den ''[[Birth of the Cool|Birth-of-the-Cool]]''-Sessions 1949 anfung, reck ehr Hööchtpunkt mit orchestralen Produktschonen as ''[[Miles Ahead]]'' (1957) un ''[[Sketches of Spain]]'' (1960), de „den Miles Davis-Ton am vollkommensten in orchestralen Klang verwandelte[n] – in ''sound''“.&lt;ref name=&quot;Berendt,Huesmann.136&quot; /&gt; Nochmal Upmarksomkeit hemm hüm sien Bandprojekte af den 1970er Johren verschafft, as dat ''[[The Monday Night Orchestra|Monday Night Orchestra]]'' mit sien Sessions in‘n New Yorker Club ''Sweet Basil'' un tallriek Europatourneen.

== Leven ==
He weer de Söhn vun Margaret Julia McConnachy, de irisch-schottische Wuddels harr un wurr boren as ''Ian Ernest Gilmore Green''. Se weer fiegmal verheiraadt; hör veert Mann, en kanaadsch Dokter, weer de Vader vun Gil, de aber dood bleev, bevör Gil boren wurrn weer. De övernehm den Familiennaam ''Evans'' vun sien Steefvader John A. Evans, en Bargmann. Wiels sien Kindheit truck de Familie mehrmals um, tonächst nah [[Spokane (Washington)|Spokane]] in den [[Washington (Bundsstaat)|Bundsstaat Washington]], denn nah [[Saskatchewan]], [[Idaho]], [[Montana]], [[Oregon]] un sluutend nah [[Kalifornien]], wo se sück upletzt in [[Stockton (Kalifornien)|Stockton]] daal leet, wo Gil High School un College besöcht hett. Dor hörr he to’n eersten Mal Jazzmusik in‘t Radio.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 2&lt;/ref&gt;

Gil Evans weer en hooch talenteert [[Autodidakt]]; he hett de Möglichkeit annommen, bi en Schoolfrüend Klaveer to spelen un de Schallplattensammlung vun de Familie to hören. Dorbi hett he sien Faible för den Jazz opdeckt, insbesünnere för de Musik vun [[Louis Armstrong]]. Wiedere Inflooten keemen vun dat [[Casa Loma Orchestra]], den Bands vun [[Claude Hopkins]] un [[Don Redman]] as ok den fröh Schallplatten vun [[Duke Ellington]]. Mit Schoolfrüenden hett he 1929 en eerste eegen Band grünnd, de aktuelle [[Danzmusik]] un Nummern as ''China Boy'' oder ''[[Limehouse Blues]]'' speel. Gil sien eerst Arrangement foot up den dormals populären Hit ''[[Ida, Sweet as Apple Cider]]'' in de Version vun ''[[Red Nichols]] and His Five Pennies.''&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 4 ff.&lt;/ref&gt;
[[Datei:Burns tower.jpg|170px|mini|Stockton, University of the Pacific, Burns Tower]]
Nah sien High-School-Afsluss gung Evans in‘n September 1931 an da ''College of the Pacific'', um in dat folgend Johr an dat Modesto Junior College to wessen, dat nee Mögelkeiten för de eerst Bandgrünnen apen maken dee; so entstunn 1932 de ''Brigg-Evans-Band'' mit den Bassisten Ned Briggs.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 8 f.&lt;/ref&gt;

Nah eerste Erfohrungen mit eegen Bands, de Liddmaatschap in dat Thornhill-Orchester un den Johren vun de [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]], de Evans in Armeebands verbroch, hett he af Fröhlohr 1946 in [[New York City|New York]] leevt un arbeit, wo he 1950 Lillian Grace heiraadt hett.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 171 f.&lt;/ref&gt; In de fröh 1950er Johren leev Evans mit sien Fru Lillian in de 345 West 45th Street in Midtown Manhattan, wo völ Musiker to Huss weern. Anfang vun de 1960er Johr fung Evans en körperzentreert Therapie bi den Reichianischen Therapeuten Carl Tropp an (de nah den Dood vun Tropp unafslooten to Enn’n gung).&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 244 ff.&lt;/ref&gt; 1961 hett sück dat Paar trennt; dorup truck Evans in en Apartment in de Upper West Side in de 86th Street, dicht bi den [[Central Park]]. Över den [[Bud Powell|Bud-Powell]]-Fruend [[Francis Paudras]] hett he in’n Oktober 1962 de junge Afroamerikanerin Anita Powell kennenlehrt, de h in dat Fröhjohr 1963 heiraadt hett un mit de he de gemeensam Söhns Noah (* 1964) un [[Miles Evans (Jazzmusiker)|Miles]] (* 1965) harr.&lt;!-- Evans is ''nicht'' verwandt mit verscheeden US-Jazzmusikern ut de Tiet mit glieker Naam, dorünner de bekannte Pianist [[Bill Evans (Pianist)|Bill Evans]] (1929–1980) un de Percussionistin [[Sue Evans]] (* 1951), de van 1969 bit 1982 ok in dat Gil Evans Orchestra mitwarken dee. !--&gt;

As en vun de eersten Mieter truck Evans mit sien Familie 1970 in di [[Westbeth Artists Community]], en för inkommansswaak Künstler to Lofts umbaut Fabrikanlaag vun [[Bell Laboratories]] an‘n [[Hudson River]] in dat [[West Village]]. Wiels de letzt Reisen weer Evans 1987 krank; sien Dokter harr ahn Spood versöcht, hüm de Paris-Reis uttoreden. Nah sien Rückkehr in die USA is Evans weer mit Band in dat Sweet Basil uptreeden; Evans seech aber temelk mööd ut. Sluutend wurrn för den Januar 1988 de wiederen Upträen afseggt. As he sück endlich in’n Januar ünnersöken leet, wurr [[Prostatakrebs]] faststellt un in dat New York University Hospital en Routine-Operatschoon dörführt. Nah disse Behandlung föhl Evans sück aber bannig schlecht; de Familie hett denn entscheeden, dat he to‘t Verhalen New York verlaaten sull. Maxine un [[Dexter Gordon]] harrn en Ferienhuus in dat mexikaansch [[Cuernavaca]] mit en Extra-Bungalow, wohin Evans mit sien Söhn Noah Enn’n Februar flaagen is. He hett ok en Synthesizer un en Reihe vun Arrangements mitbrocht, womit he arbeiten wull; in’n Mai weer en wiedere Europa-Tournee vörsehn. Doch Gil Evans Kreeg noch en [[Buukfellentzündung]] un is an’n 20. März in Anwesenheit vun sien beid Söhns Noah un Miles storven.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 323 f.&lt;/ref&gt;

== Wirken ==
=== Anfang vun sien Karriere ===
Mit 21 Jahren harr Gil Evans 1933 en negenköppig Band in Stockton, för de he nah dat Vörbild vun dat Casa Loma Orchestra di Arrangements schreev un de sluutend  –&amp;nbsp;för Danzbands wenig begäng&amp;nbsp;– Instrumente as [[Oboe]], [[Flöte]] un [[Englischhorn]] umfaaten dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 12.&lt;/ref&gt;

De Trompeter [[Jimmy Maxwell]] erinnert sück:
'''Zitat'''
''Gil hatte eine Vorliebe für ein zehnköpfiges Ensemble so zu schreiben, dass es klang, als wäre es eine zwölf- oder dreizehn-köpfige Band. So sollte die Posaune die vierte Saxophon-Stimme spielen oder einer der Saxophonisten kam in der ''Brass Section'' hinzu, so dass wir alle Arten von Klangfarben mit dem Gebrauch von Dämpfern erzeugen konnten.&amp;nbsp;[…]'' &lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 12.&lt;/ref&gt;

In‘n Winter 1933 entstunnen eerste Mitsnitte för en lokale Radiostatschoon; 1934/35 verschaff en tonehmend Popularität hör Uptrittsmögelkeiten in de [[San Francisco Bay Area]]; in‘n Sömmer 1934 harrn se en Engagement in en Resort an den [[Lake Tahoe]]. In sien Arrangements betruck he nu ok Inflooten vun impressionistisch Musik vun [[Maurice Ravel|Ravel]] un [[Claude Debussy|Debussy]] as ok den Spanier[[Manuel de Falla]] in.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 16 f.&lt;/ref&gt;

1936/37 speel he mit sien Band ''Gil Evans and His Youngsters'' in Balboa Beach, wo se in‘n ''Rendevouz Ballroom'' uptreeden dee un hör Konzerte in‘n Radio överdragen wurrn; liekers weer de Band finanziell in en prekären Situatschon.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 34 f.&lt;/ref&gt; Evans hett in’n Sömmer 1937 en Bandsängerin upnommen, Elizabeth Tilton, de jüngere Süster vun [[Martha Tilton]]; ok [[Vido Musso]] keem in de Band. As en Blizzard de Anreis vun dat [[Duke Ellington Orchestra]] nah Seattle unmögelk maaken dee, is dat Evans-Orchester insprungen; hör Upträe in’n ''Trianon'' förder hör Popularität an de Westküst. Liekers geev dat Konflikte in de Band, wiel Evans mehr Probentiet för sien Arrangements infordern dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 49 f.&lt;/ref&gt; De Bandleitung hett he sluutend mangels koopmännisch Ambitschonen in‘n April 1938 den Bandsänger [[Skinnay Ennis]] överlaaten, wiels he wieder musikalischer Leiter bleev. De Band is denn in [[Bob Hope]] sien ''The Pepsodent Show'' uptreeden (Mitsnitte vun de Show gifft dat nich). In’n  Harvst 1938 harr he Gelegenheit för eerste Schallplatten-Upnahmen; för [[Victor Records]] nehm he de [[Johnny Mercer|Johnny-Mercer]]-Songs ''Garden of the Moon'' un ''The Girlfriend of the Whirling Dervish'' up.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 59 f.&lt;/ref&gt; To disse Tiet keem de Pianist [[Claude Thornhill]] as wiederer Arrangeur in de Band; as Thornhill in‘n Harvst 1939 de Grupp verlaaten dee, um en eegen Formatschoon to grünnen, is hüm Evans folgt, hett aber noch wieder för Ennis arbeit. In’n Februar 1940 harr de nee Thornhill-Band hör eerst Upträen.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S.&amp;nbsp;65–71&lt;/ref&gt;
[[Datei:Claude Thornhill (Gottlieb 08531).jpg|mini|180px|Claude Thornill, ca. 1947.&lt;br /&gt;Foto vun [[William P. Gottlieb]].]]

=== Arrangeur bi Claude Thornhill (1941–1948) ===
Nah anfangs loos Tosommenarbeit 1940 hett Thornhill Gil Evans fast instellt; as he en spoodriek Engagement in dat Glen Island Casino an de Ostküste harr;&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 84.&lt;/ref&gt; so hett Evans in de Johren 1941/42 un nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer van 1946 bit 1948 as Arrangeur vun aktueller Danz- un Ünnerhollensstücke för dat Orchester arbeit, to de ''Buster’s Last Stand'', ''There’s a Small Hotel'' un ''I Don’t Know Why'' hörrn deen. Evans hett de vun Thornhill um Waldhorn un [[Tuba]] utwiet Instrumentierung to nee, vuller un warmer Klangfarven bruukt. Dor finnen sück ok all experimentelle Ansätze to sien lateren chromatisch braken Harmonien (to’n Bispeel Intro „La Paloma“ up ''Adios'') oder Anlehnungen an de klassische Musik as ''Arab Dance'' (1942), da he vun [[Pjotr Iljitsch Tschaikowski|Tschaikowski]] sien ''[[Der Nussknacker|Nussknacker]]'' nehm.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 91.&lt;/ref&gt;

Evans vertellt doröver: „Auf den ersten Blick war der Klang der Band fast wie die Zurückführung der Musik zur Inaktivität, zum Schweigen. Alles bewegte sich in Minimal-Geschwindigkeit, um Sound zu schaffen … Der Klang hing wie eine Wolke.“&lt;ref name=&quot;Berendt,Huesmann.136&quot;&gt;[[Joachim-Ernst Berendt]], [[Günther Huesmann]]: ''Das Jazzbuch''. Fischer TB, Frankfurt am Main 1994, S. 136&lt;/ref&gt;

Mit den Inträe vun de Vereenigte Staten in den Tweeten Weltkrieg gung de Phase bi Thornhill to Enn’n, as de meesten vun sien Musiker to’n Militärdienst intrucken wurrn. Evans wurr Pianist vun de ''HQ''-Band vun de ''Southern California Sector Headquarters'' un speel jeder Week in dree Radioshows, um denn in dat Fröhjohr 1943 de Armeeband in dat ''Camp Santa Anita'' to organiseeren, to de ok de jung Pianist [[Jimmy Rowles]] hörr.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 98 f.&lt;/ref&gt; In dat ''Camp Lee'' hett Evans eenige ''Battles of bands'' tüschen afro-amerikaansch Musikern ut de ehmalgen Bands vun [[Cab Calloway]] un [[Coleman Hawkins]] as ok den witt Musikern vun dat ''Camp Santa Anita'' up den Weg brocht.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 108 f.&lt;/ref&gt; Wiedere Statschonen weern Camps in Miami, Atlanta un [[Fort Eisenhower|Fort Gordon]] in [[Georgia]], wo he up [[Lester Young]] drapen is. Young sien entwürdigende Behanneln dör dat Militär hett en deepen Indruck bi Evans achterlaaten, de för den Saxophonisten Whiskey, Marihuana un Barbiturate insmuggeln dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 121 f.&lt;/ref&gt; Enn’n Dezember 1945 wurr Evans ut de Armee entlaaten. He is denn nah New York trucken.

=== De Nahkriegstiet (1946–1948) ===
Af 1946 hett Gil Evans wieder mit Thornhill arbeit, de sien Orchester reorganiseeren wull.&lt;ref group=&quot;A&quot;&gt;Upnahmen vun dat Thornhill-Orchester van 1946/47 finnen sück up: Gil Evans ''Adios'' (compil. 2000 A&amp;R).&lt;/ref&gt; Dorbi sünd Thornhill un Evans up en Krisenszenario (Wertschapsrezession) drapen: Binnerhalv vun en kört Tiet mussen völ naamhaft un düer witt [[Big Band]]s  ut de Swing-Ära upgeven, so de Orchester vun [[Benny Goodman]], [[Woody Herman]], [[Harry James]], [[Les Brown]], [[Jack Teagarden]] un [[Tommy Dorsey]]. De swaart Bands kunnen sück beter hollen, wiel de hör Musiker blots pro Upträe betallen deen. 

Evans pleeg in sien eenfach Eenzimmer-Souterrain-Apartment in de 14 West 55th Street, dat he in’n Sömmer 1946 betrucken harr, en Stil vun ''de apen Döör''. Dat weer en  Diskussions-Drapenspunkt för Musiker ut de Thornhill-Band un Musikern vun de [[Bebop]]-Szene, dorünner: [[George Russell (Musiker)|George Russell]], [[Johnny Carisi]], [[Louis Mucci]], Jake Koven, [[Lee Konitz]], [[Miles Davis]], [[Charlie Parker]], [[Gerry Mulligan]], [[Jay Jay Johnson]], [[John William Barber|Bill Barber]], [[Al Haig]], [[Max Roach]], [[Kenny Clarke]], [[John Lewis (Pianist)|John Lewis]] un annern; Evans, goot teihn Johr öller as de meesten vun de, weer in gewisser Wies musikalischer Mentor vun disse Szene, sien dormalige Wahnen en Aart „Kreativ-Köken“ för de sück dor drapen Musiker. Mangels passend Rüümlichkeiten wurr af un to in’t Free proovt.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 129 ff.&lt;/ref&gt;

Evans hett de Anregungen ut de 52nd Street in Arrangements för Thornhill mit Charlie Parkers ''Anthropology'', ''Yardbird Suite'' oder [[Charles Thompson]]s ''Robbin’s Nest'' upgreepen  un hett den füürigen Bebop mit dat torüchhollend Klangbild vun dat Thornhill-Orchester verschmüllt, wat woll kommerziell nich spoodriek weer, aber bi Musiker-Kollegen Beachtung funn, insbesünnere bi Miles Davis:

'''Zitat'''
''Davis äußerte früh und häufig seine Bewunderung für die Arbeit von Evans – die Musik Thornhills war die Verbindung. 1947 und besonders im Jahr 1948 wuchs die Freundschaft und Arbeitsbeziehung dieses seltsamen Paars, der eine 36, der andere 22 Jahre, der eine weiß, der andere schwarz; beide waren daran interessiert, verschiedene Stile und Einflüsse zu verschmelzen, um die Breite ihrer Ausdrucksweise zu erweitern. Die musikalischen Verbindungen und die persönliche Freundschaft zwischen den beiden bestanden dann vierzig Jahre, bis zu Evans’ Tod im Jahr 1988.''
&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 154.&lt;/ref&gt;

1948 geev Evans de Arrangeursarbeit för Thornhill up, as hüm de sien Klangvorstellungen to düster (‚somber‘) wurrn; sien Nahfolger wurr [[George Russell (Musiker)|George Russell]].

=== Birth of the Cool (1948–1950) ===
[[Datei:Miles Davis by Palumbo.jpg|mini|200px|Miles Davis, Midden vun de 1950er Johren]]
Mit Lewis, Mulligan, [[John Carisi]] un George Russell hett Evans af Fröhjahr 1948 denn an nee Klangvörstellungen arbeit, wobi ok Miles Davis inbetrucken wurr.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 143 ff, 156 ff.&lt;/ref&gt; Mit dat Enn’n vun de Thornhill-Band harrn de sien ehmalg Musiker as Konitz, Mulligan, [[Joe Shulman]], [[Sandy Siegelstein]] un Bill Barber Gelegenheit, in en Probenband hör musikalischen Ideen umtosetten, in de sück bald Miles Davis as Leiter herutbillen dee, wiel he för de Uptrittsmögelkeiten vun dat Nonett sörgen dee.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 158.&lt;/ref&gt;

In‘n September 1948 gelung dat Davis, mit dat Nonett för eenige Upträen in den Jazzclub [[Royal Roost]] to spelen, de deelwies ok in’t Radio övertragen wurrn; [[Symphony Sid]] hett den Upträe as „Impressions in Modern Music“ ankünnigt.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 159.&lt;/ref&gt; Capitol sien nee musikalischer Direkter [[Pete Rugolo]], de nee in New York weer, weer neeschierig up nee Entwicklungen in‘n Modern Jazz un wull de up sien Label präsenteeren; he hett meest jedes Konzert vun dat Davis-Nonett besöcht. As de Band mangels wiederer Upträen de Probentätigkeit instellen dee, kunn he de Capitol-Leitung övertüügen, Davis för twalf Plattensieden ünner Verdrag to nehmen.&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 159 f.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;A&quot;&gt;Rugolo hett ok Musikern as [[Tadd Dameron]], [[Babs Gonzales]], [[Lennie Tristano]], [[Dave Lambert (Sänger)|Dave Lambert]] un [[Buddy DeFranco]] Upnahmemögelkeiten bi Capitol verschafft vgl. Stein, S. 160.&lt;/ref&gt;

De Hälft vun dat Arrangement keem vun Mulligan, de Rest vun John Lewis, John Carisi un Evans (sien ünner dat Pseudonym Cleo Henry mit Davis verfaat Kompositschon „Boplicity“ as ok Johnny Mercer sien „Moon Dreams“).&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 161.&lt;/ref&gt; Buterhalv vun Musikerkreisen funnen de Upnahmen eerst lazter as LP ''[[Birth of the Cool]]'' (1957) gebührend Beachtung. 

=== Evans as freeschaffend Musiker (1950–1956) ===
[[Datei:Charlie Parker, Tommy Potter, Miles Davis, Max Roach (Gottlieb 06941).jpg|mini|links|Charlie Parker mit Tommy Potter, Miles Davis, Max Roach um 1947, Foto [[William P. Gottlieb|Gottlieb]].]]
Evans hett nu as free Arrangeur för Radio- un Fernseh-Shows, as ok för bekannte Gesangsstars as [[Tony Bennett]], [[Peggy Lee (Singerin)|Peggy Lee]], [[Pearl Bailey]] un annern arbeit,&lt;ref group=&quot;Stein&quot;&gt;Stein, S. 174.&lt;/ref&gt; he hett ok för de körtlevend Band vun den ehmalgen Thornhill-Singers [[Gene Williams]] arrangeert. 

== Diskografisch Henwiesen ==
* 1949–1950: ''[[Birth of the Cool]]'' (Capitol, 1957)
* 1957: ''[[Miles Ahead]]'' (Columbia)
* 1957: ''[[Gil Evans and Ten]]'' (Prestige)
* 1958: ''[[Porgy and Bess (Miles-Davis-und-Gil-Evans-Album)|Porgy and Bess]]'' (Miles Davis &amp; Gil Evans, Columbia)
* 1958: ''[[New Bottle, Old Wine]]'' (Pacific Jazz)
* 1959: ''[[Great Jazz Standards]]'' (Pacific Jazz)
* 1960: ''[[Sketches of Spain]]'' (Miles Davis &amp; Gil Evans, Columbia)
* 1961: ''[[Out of the Cool]]'' (Impulse!)
* 1964: ''[[The Individualism of Gil Evans]]'' (Verve)
* 1971: ''[[Where Flamingos Fly]]'' (A&amp;M)
* 1973: ''[[Svengali (Album)|Svengali]]'' (Atlantic)
* 1974: ''[[The Gil Evans Orchestra Plays the Music of Jimi Hendrix]]'' (RCA)
* 1975: ''[[There Comes a Time]]'' (RCA)
* 1977: ''[[Priestess (Album)|Priestess]]'' (Antilles)
* 1980: ''[[Live at the Public Theatre (New York 1980)]]''

== Sammlung ==
* ''[[Miles Davis]] &amp; Gil Evans the Complete [[Columbia Records|CBS]] Studio Recordings (1957–1968)'' – ([[Mosaic Records]] 1996) – 11 LPs mit [[Ernie Royal]], [[Bernie Glow]], [[Taft Jordan]], [[Johnny Carisi]], [[Frank Rehak]], [[Jimmy Cleveland]], [[Willie Ruff]], [[Lee Konitz]], [[Danny Bank]], [[Paul Chambers]], [[Wynton Kelly]], [[Johnny Coles]], [[Gunther Schuller]], [[Cannonball Adderley]], [[Philly Joe Jones]], [[Julius Watkins]], [[Jimmy Cobb]], [[Jerome Richardson]], [[Elvin Jones]], [[Harold Shorty Baker]], [[Jay Jay Johnson]], [[Steve Lacy]], [[Wayne Shorter]], [[Bob Dorough]], [[Buddy Collette]], [[Herbie Hancock]], [[Ron Carter]], [[Tony Williams]], [[Howard Johnson]], [[Hubert Laws]]

== Kompositschonen (Utwahl) ==
{| class=&quot;toptextcells&quot;
|-
|width=&quot;50% |
* ''Again and Again and Again'', 1956
* ''Alyrio'', 1980
* ''Arab Dance'', 1942
* ''Bilbao Song'', 1959
* ''Bud and Bird'', 1983
* ''Concorde'', 1963
* ''El Toreador'', 1963
* ''Flute Song'', 1960
* ''Gone'' (= ''Orgone''), 1958
* ''Hotel Me'' (= ''Jelly Roll''), 1963
* ''Jambalangle'', 1956
* ''La Nevada'', 1959
|
* ''Las Vegas Tango'', 1963
* ''Makes Her Move'', 1959
* ''Petit Machins'' (= ''Eleven''), 1968, mit Miles Davis
* ''Proclamation'', 1964
* ''So Long'', 1964
* ''Song #1'', 1962
* ''Song #2'', 1962
* ''Solea'', 1959
* ''Spaced'', 1969
* ''The Time of the Barracudas'', 1963, mit Miles Davis
* ''Zee Zee'', 1971
|}

== Anmarken ==
&lt;references group=&quot;A&quot; /&gt;

== Literatur ==
* Tetsuya Tajiri: ''Gil Evans Discography 1941–1982''. Tajiri, Tokyo 1983, ill., 61 S.
* Raymond Horricks: ''Svengali, or the Orchestra Called Gil Evans'' Spellmount, 1984 (englisch), 96 S.
* Laurent Cugny: ''Las Vegas Tango – Une vie de Gil Evans''. P.O.L./Coll. Birdland, 1990 (französisch), 416 S.
* [[Stephanie Stein Crease]]: ''Gil Evans: Out of the Cool – His life and music''. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
* Larry Hicock: ''Castles Made of Sound – The Story of Gil Evans''. Da Capo Press, 2002, (engelsch), 306 S.

== Weblinks ==
{{Commons}}
* [http://www.gilevans.com/ Offizielle Website Gil Evans]
* Laurent Cugny: [http://gilevans.free.fr/ Maison du Jazz] – Körtbiografie un detaillierte Diskografie (franzöösch, engelsch)
* [http://www.arte.tv/de/kunst-musik/cd-tipps/Jahrhundertwerke/Jahrhundertaufnahmen-des-Jazz/1152486,CmC=1318214.html ''Gil Evans: „The Individualism of Gil Evans“ – „Das Arrangement im Jazz und sein Genie“''.] [[ARTE|arte]], 8. September 2006, Reihe: ''30 Jahrhundertaufnahmen des Jazz'' vun Harry Lachner
* [https://de.findagrave.com/memorial/19222/gil-evans Indrag bi Findagrave (engelsch)]
* [https://www.allmusic.com/artist/mn0000551815 Gil Evans bi AllMusic (engelsch)]

== Enkeld Nahwiesen ==
&lt;references /&gt;
* Stephanie Stein Crease: ''Gil Evans: Out of the Cool – His life and music''. A Cappella Books / Chicago Review Press, Chicago 2002, ISBN 1-55652-493-5.
&lt;references responsive group=&quot;Stein&quot; /&gt;

{{Normdaten|TYP=p|GND=120883678|LCCN=n82025116|NDL=00649526|VIAF=7573806}}

{{SORTIERUNG:Evans, Gil}}
[[Kategorie:Mann]]
[[Kategorie:Börger von Kanada]]
[[Kategorie:Boren 1912]]
[[Kategorie:Storven 1988]]
[[Kategorie:Jazzmusiker]]
[[Kategorie:Komponist (Jazz)]]
[[Kategorie:Arrangeur]]
[[Kategorie:Bigband-Leader]]</text>
      <sha1>nkmyctbxsentmfu00b79hqk3xunhwh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Danvintius Bookix</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197088</id>
    <redirect title="Bruker Diskuschoon:Flamme-Bleue" />
    <revision>
      <id>1063634</id>
      <timestamp>2026-04-30T13:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>37627</id>
      </contributor>
      <comment>J ansari hett de Siet [[Bruker Diskuschoon:Danvintius Bookix]] na [[Bruker Diskuschoon:Flamme-Bleue]] verschaven: Seite während der Umbenennung des Benutzers „[[Special:CentralAuth/Danvintius Bookix|Danvintius Bookix]]“ in „[[Special:CentralAuth/Flamme-Bleue|Flamme-Bleue]]“ automatisch verschoben</comment>
      <origin>1063634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="dyp3blgxf97ql53ffoex3egj5k40yv5" xml:space="preserve">#wiederleiden [[Bruker Diskuschoon:Flamme-Bleue]]</text>
      <sha1>dyp3blgxf97ql53ffoex3egj5k40yv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Nudztier</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197089</id>
    <revision>
      <id>1063637</id>
      <timestamp>2026-04-30T16:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="jwcq23pesd02qbp96uqa2muniy4jaus" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Nudztier}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 18:54, 30. Apr. 2026 (CEST)</text>
      <sha1>jwcq23pesd02qbp96uqa2muniy4jaus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Eric21</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197090</id>
    <revision>
      <id>1063638</id>
      <timestamp>2026-04-30T17:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="6ocyql5iad0qyowwuxs3evcmxd06u9f" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Eric21}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 19:10, 30. Apr. 2026 (CEST)</text>
      <sha1>6ocyql5iad0qyowwuxs3evcmxd06u9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Sussybaka6000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197091</id>
    <revision>
      <id>1063639</id>
      <timestamp>2026-04-30T18:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="mhsu8llfyxjq317g676sludqo5428km" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Sussybaka6000}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 20:18, 30. Apr. 2026 (CEST)</text>
      <sha1>mhsu8llfyxjq317g676sludqo5428km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Ostirnim</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197092</id>
    <revision>
      <id>1063640</id>
      <timestamp>2026-04-30T20:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="dci912c3y33mt22az4gdpgmnp5zwk7a" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Ostirnim}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 22:07, 30. Apr. 2026 (CEST)</text>
      <sha1>dci912c3y33mt22az4gdpgmnp5zwk7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Citable</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197093</id>
    <revision>
      <id>1063641</id>
      <timestamp>2026-04-30T22:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="j53cmdxti9cg4ekp7whkb4eepkkp0og" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Citable}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 00:07, 1. Mai 2026 (CEST)</text>
      <sha1>j53cmdxti9cg4ekp7whkb4eepkkp0og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Blang6056</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197094</id>
    <revision>
      <id>1063642</id>
      <timestamp>2026-04-30T23:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="a3y04pnhe6e3lqmb4n0x97e1h9vawep" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Blang6056}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 01:04, 1. Mai 2026 (CEST)</text>
      <sha1>a3y04pnhe6e3lqmb4n0x97e1h9vawep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Angeluser</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197095</id>
    <revision>
      <id>1063645</id>
      <timestamp>2026-05-01T08:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="29qz7qu7b4h6pfemqyfhj2wfl47qln6" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Angeluser}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 10:26, 1. Mai 2026 (CEST)</text>
      <sha1>29qz7qu7b4h6pfemqyfhj2wfl47qln6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruker Diskuschoon:Yan Bakhmat</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197096</id>
    <revision>
      <id>1063649</id>
      <timestamp>2026-05-01T11:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moin!</username>
        <id>1113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Willkamen op de plattdüütsche Wikipedia</comment>
      <origin>1063649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="jasq912u3wbj76wxo48nfqtzkw9wac1" xml:space="preserve">{{Vörlaag:Moin!|realName=|name=Yan Bakhmat}}

-- [[Bruker:Moin!|Moin!]] [[Bruker Diskuschoon:Moin!|✍]] 13:06, 1. Mai 2026 (CEST)</text>
      <sha1>jasq912u3wbj76wxo48nfqtzkw9wac1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>