Wikipedia ndswiki https://nds.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:H%C3%B6%C3%B6ftsiet MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Spezial Diskuschoon Bruker Bruker Diskuschoon Wikipedia Wikipedia Diskuschoon Bild Bild Diskuschoon MediaWiki MediaWiki Diskuschoon Vörlaag Vörlaag Diskuschoon Hülp Hülp Diskuschoon Kategorie Kategorie Diskuschoon Portal Portal Diskuschoon TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 215 1069703 1069265 2026-06-19T14:16:50Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069703 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraak |Koort=Low Saxon dialects.png |Spraak=Plattdüütsch</br> Nedderdüütsch/Neddersassisch |Länner={{DEU}}<br/> {{NLD}}<br/> {{DNK}}<br/> <small>'''In Spraakeilannen''':</br> {{BLZ}}<br/> {{BRA}}</br> {{BOL}}<br/> {{CAN}}<br/> {{KAZ}}<br/> {{KGZ}}<br/> {{MEX}}<br/> {{PRY}}<br/> {{RUS}}<br/> {{USA}}</small> |Spreker=4–8&nbsp;Millionen weltwied * Düütschland: ≈ 2,2&nbsp;Mio. gode Sprekers, ≈ 5&nbsp;Mio. Sprekers allens tohoop<ref>Adler u.&nbsp;a: ''Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016''. ([https://web.archive.org/web/20180313031748/http://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf online])</ref> * Nedderlannen: ≈ 1,6–2,15&nbsp;Mio.<ref>[[Henk Bloemhoff]]: ''Taaltelling Nedersaksisch'' 2005. ({{Webarchiv|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf |wayback=20211005011839 |text=online |archiv-bot=2026-03-14 07:20:57 InternetArchiveBot }})</ref> * Brasilien: ≈ 0,3–0,4&nbsp;Mio. * Plautdietsch: ≈ 0,5&nbsp;Mio. |Klassifikatschoon= * [[Indoeuropääsche Spraken|Ιndoeuropääsch]] *: [[Germaansche Spraken|Germaansch]] *:: [[Westgermaansche Spraken|Westgermaansch]] |KSpraak=Plattdüütsch |Amtsspraak= |ISO1=- |ISO2=nds |ISO3='''För de ganze Spraak:''' nds<ref>[[SIL International]]: {{Internetquelle |url=https://iso639-3.sil.org/code/nds |titel=nds {{!}} ISO 639-3 |abruf=2021-01-12}}</ref><br />'''För enkel Dialekten:'''</br>[[Achterhooksch]]: act <br />[[Drents]]: drt</br>[[Grunnegs|Grönnegs]]: gos<br/>[[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]]: frs<br />[[Plautdietsch]]: pdt<br/> [[Sallandsch]]: sdz</br>[[Stellingwarfs]]: stl</br>[[Twents|Twentsch]]: twd</br>[[Veluws]]: vel</br>[[Westfäölsk Plat|Westföölsch]]: wep<br /> |Minderheitensprache={{DEU}} {{NLD}} {{BRA}}|Minnerhedenspraak={{DEU}}</br> {{NLD}}</br> {{BRA}}}} '''Plattdüütsch''', kort '''Platt''', ook '''Nedderdüütsch''' oder '''Neddersassisch''' un '''Sassisch''' heten, is ene [[Regionaalspraak]] un [[Dialektgrupp]], de rund twee Millionen Minschen in [[Noorddüütschland]] un an de twee Millionen Minschen in [[Nedderlannen (Europa)|Oostnedderland]] snackt. Besünners mit dat [[Mennisten|mennistsche]] [[Plautdietsch]] het sik de Spraak ook weltwied uutbreedt. Se höört to’n [[Westgermaansche Spraken|Westgermaansch]], het den [[Hoochdüütsch Luutwannel|hoogdüütschen Luudwannel]] nich mitmaakt, un is so ene [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütsche]] Spraak, de tohoop mit [[Freesche Spraken|Freesch]] un [[Engelsche Spraak|Engelsch]] to de [[Ingväoonsche Spraken|noordseegermaanschen]] Spraken tellt. Dat frömiddelöllerlich [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]] is de öllste överlevert Spraakform vun dat Plattdüütsche. Later het de Spraak as [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] [[Hansespraak]] Inflood op [[Europa|Noordeuropa]] namen un weer Schrievspraak för Recht un Hannel. In de fröhe Neetied hebbt [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsch]] un [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] de Rull as Schrievspraken övernamen, so dat Plattdüütsch, nu sünner Standard- un Schrievspraak un in verscheden Dialekten –&nbsp;so as [[Mark-Brannenborger Platt|Märksch]], [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mekelnborg-Vöörpommersch]], [[Noordneddersassisch]], [[Oostfäälsch Platt|Oostfäälsch]] un [[Westfäölsk Plat|Westfäälsch]]&nbsp;– deelt, wieder besteit. Striedig blivt de Stand as Spraak. Op de enen Sied warrt Platt je na [[Dackspraak]] as hoogdüütschen oder nedderlandsschen Dialekt bekeken, annersieds behanndelt en Deel Spraakwetenschoppers un Kultuurorganisatschonen Plattdüütsch as ene egen Spraak. Ook mang den Spraakgemeenschop is de Ansicht, dat Plattdüütsch ene Spraak is, wied verbreedt. Vundaag laat [[Düütschland]] un de [[Königriek vun de Nedderlannen|Nedderlannen]] de Regionaalspraak Plattdüütsch na de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|Europääsche Charta vun de Regionaal- oder Minnerheidenspraken]] gellen. Liekers is de Spraak bedroot, denn de Präzens in dat Alldagsleven un de Apentlichkeid is ring. Hoogdüütsch un Nedderlandsch hebbt allerwegens de Överhand. Versöök, de Spraak to bewaren un wedder in’t Leven to halen, ümfaat [[Plattdüütsch (Schoolfack)|plattdüütsch Schoolünnerricht]], [[Plattdüütsche Schrieveree|Literatuur]] un [[Plattdüütsche Musik|Musik]] in de Spraak, seltener ook Medien so as [[List vun plattdüütsche Films un TV-Serien|Feernseen]] oder [[Plattdüütsch Radioprogramm|Radio op Platt]]. Verscheden regionale Organisatschonen stütt de Spraak mit Events, Spraakkursen un Publikatschonen. Doch blivt de Tokumst vun dat Plattdüütsch unseker. Öllern geevt eer meist nich meer an de Kinner wieder. So is Platt in Delen vun dat Spraakrebeed al meist uutstorven, un in wieden Delen vun dat Spraakrebeed bloot ünner de öllste Generatschoon begäng. == Klassifikatschoon == === Spraakverwandschop === [[Bild:2022 04 16 - KARTE WG – um 580 n.Chr. - END.png|duum|Westgermaansche Spraken üm 580.<ref>[[Wolfram Euler]]: ''Das Westgermanische: von der Herausbildung im 3. bis zur Aufgliederung im 7. Jahrhundert – Analyse und Rekonstruktion''. Inspiration Unlimited Berlin 2022.</ref> Ooldsassisch hier mit Ooldengelsch un Ooldfressch, de wedder ene enegere anglo-freesche Grupp (hier ook noordseegermaansch) billt, as Deel vun ene nöördliche westgermaansche Grupp]] Dat [[Westgermaansche Spraken|westgermaansche]] Plattdüütsch tellt to’n [[germaansche Spraken|germaanschen]] Telg vun de [[Indoeuropääsche Spraken|indoeuropääsche]] Spraakfamilie. De Spraak het den [[Hoochdüütsch Luutwannel|hoogdüütschen Luudwannel]], de [[Hoogdüütsche Dialekten|Hoogdüütsch]] vun annern westgermaanschen Spraken ünnerscheedt, nich mitmaakt un is so ene [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütsche]] Spraak.<ref>[[Hermann Niebaum]]: ''Het Nederduits'', In: ''HNTL'', S.&nbsp;440&nbsp;f.</ref><ref>[[Hermann Niebaum]]: ''Het Oostnederlandse taallandschap tot het begin van de 19de eeuw'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;55.</ref> Plattdüütsch is en Deel vun dat [[kuntinentaalwestgermaansch Dialektkuntinuum]], dat sied den Schrievsprakenwessel vun [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]] to’n [[Düütsche Spraak|Hoogdüütschen]] un [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandschen]] un besünners sied dat 19.&nbsp;Jhd langs de Grenz vun de modernen Standardspraken uuteenbrickt.<ref>Maarten van den Toorn u.&nbsp;a.: ''Geschiedenis van de Nederlandse taal'', Amsterdam University Press, Amsterdam, 1997, S.&nbsp;149&nbsp;f.</ref><ref>[[Jan Goossens]]: ''Deutsche Dialektologie.'' De Gruyter 1977, S.&nbsp;48.</ref> So sünd besünners in dat 20.&nbsp;Jhd dat Plattdüütsch in Düütschland un dat [[Nedderlandsch-Neddersassisch|Neddersassisch in de Nedderlannen]] uuteenannerdreven.<ref>Jan Goossens: . In: Jan Goossens (Hrsg.): . Karl Wachholtz, Neumünster 1973, S. 9–27.</ref> Plattdüütsch stünn in den Verloop vun de Tied besünners mit Hoogdüütsch, [[Freesche Spraken|Freesch]] un [[Nedderfranksche Spraken|Nedderfranksch]] in Kuntakt. [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]], dat Plattdüütsche sienen Vöörlöper, [[Angelsassische Sprake|Ooldengelsch]] un [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesch]] hebbt so vele Gemeensamkeiden, dat se de [[Ingväoonsche Spraken|noordseegermaansche]] Ünnergrupp binnen dat Westgermaansche billt. Striedig is, of de noordseegermaanschen Spraken vun enen gemeensamen Vöörlöper afstammt, wat in de verleden Tied as Annaam begäng weer, oder mit Spraakkuntakt langs de [[Noordsee]]küst opkamen sünd, wat vundaag de verbreedt Ansicht is.<ref name=":42">Henk Wolf: ''Nordseegermanisch''. In: Stefan J. Schierholz, Laura Giacomini (Ruutgevers): ''Wörterbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft (WSK) Online''. De Gruyter, Berlin 2022 ([https://www-degruyterbrill-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/database/WSK/entry/wsk_id_wsk_artikel_artikel_15877/html. online], opropen den 13.06.2035).</ref> Vergleken mit Engelsch un Freesch, de wedder ene engere [[Anglofreesche Spraken|anglofreesche]] Ünnergrupp billt, wiest Ooldsassisch avers minner noordseegermaansche Kennteken.<ref name=":42" /> Sachtens het sik dat noordseegermaansche Ooldsassisch mit anner Varietäten vermischt, as de [[Sassen (Volk)|Sassen]] in’t 4.&nbsp;Jhd. vun [[Holsteen]] na Süden tögen un mit anner Stämm den sassischen Grootstamm billen. Villicht weer aver ook heel dat sassische Stammland noordseegermaansch un den Ooldsassischen sünd wegen den Kuntakt mit dat [[Ooldnedderfranksche Spraak|Ooldnedderdfranksch]] un [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütsch]] noordseegermaansche Kennteken verlüstig gaan.<ref name="Peters 18f">[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Zur Sprachgeschichte des norddeutschen Raumes'', S.&nbsp;18&nbsp;f.</ref> Plattdüütsch steit so twüschen de vun öllers her noordseegermaansche Grundlaag un den hoogdüütschen Inflood.<ref>[[Willy Sanders]]: ''Altsächische Sprache'', S.&nbsp;29. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> === Stand as Spraak === Wieldes Oold- un [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]] allgemeen Spraken heten warrt, is de Stand as Spraak för’t Plattdüütsche vundaag striedig.<ref>[[Jan Wirrer]]: ''Zum Status des Niederdeutschen,'' S.&nbsp;308.</ref> Dat Plattdüütsch in öllere Tieden op’n Weg weer regionale Varianten in de Schrievspraak uuttoglieken, warkt vundaag as „[[Plattdüütsch Spraakmythos|plattdüütschen Spraakmythos]]“ na un bringt de Fraag na dat Plattdüütsche sienen Stand jümmers wedder op.<ref>[[Jan Goossens]]: ''Niederdeutsche Sprache,'' S.&nbsp;26&nbsp;f.</ref><ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Zur Verwendung des Niederdeutschen heute.'' In: ''Mehrsprachigkeit in der Stadtregion'' ( =&nbsp;Jahrbuch des Instituts für deutsche Sprache 1982) Schwann: [[Düsseldörp]] 1982. S.&nbsp;152. ([https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/1953/file/Stellmacher_Zur_Verwendung_des_Niederdeutschen_heute_1982.pdf online])</ref> Dat givt allgemeen dree Positschonen: * '''Plattdüütsch as Spraak''': De Historie na is Plattdüütsch ene westgermaansche Spraak, de den [[Hoochdüütsch Luutwannel|hoogdüütschen Luudwannel]] nich mitmaakt het un egenstännig ranwussen is, ook wenn se jümmers in Kuntakt mit de Süsterspraken Hoogdüütsch un Nedderlandsch stünn.<ref>[[Hubertus Menke]]: ''Een’ Spraak is man bloots een Dialekt, de sik to Wehr setten kann.'' S.&nbsp;27&nbsp;f.; Hubertus Menke: ''Niederdeutsch: Eigenständige Sprache oder Varietät einer Sprache?'' S.&nbsp;183.</ref> Ook de Status as Schrievspraak in de fröhe Neetied is en anner Argument för den Stand as egen Spraak. De Ünnerscheden in [[Luudstand]], [[Grammatik]] un [[Woordschatt]] twüschen Plattdüütsch, Nedderlandsch un Hoogdüütsch sünd groot noog Plattdüütsch as egen Spraak antospreken.<ref name=":14">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;188&nbsp;f.</ref> * '''Plattdüütsch as Dialekt''': Na de [[Sotscholinguistik|sotscholinguistschen]] Begevenheiden vundaag is Plattdüütsch ene Spraak för dat private Ümfeld mit verminnert Funktschonen. Se is stark regionaal opdeelt un het kenen överegionalen Standard.<ref name=":14" /> Hoogdüütsch un Nedderlandsch sünd je na Staat [[Dackspraak|Dackspraken]] un överneemt de Funktschoon as Schrift- un Standardspraak. So kann Plattdüütsch för enen düütschen oder nedderlandschen Dialekt gellen, denn de Sprekerschen un Sprekers bruukt Platt jüst so, as ook anner Dialektsprekerschen un -sprekers dat doot, de ünner dat Dack vun ene Standardspraak staat.<ref name=":02">[[Ulrich Ammon]]: ''Was ist ein deutscher Dialekt?'' In: [[Klaus Mattheier]], [[Peter Wiesinger]] (Ruutgever): ''Dialektologie des Deutschen. Forschungsstand und Entwicklungstendenzen'' (=&nbsp;''Germanistische Linguistik.'' 147). Niemeyer: Tübingen 1994, S.&nbsp;369–384, S.&nbsp;376&nbsp;f.</ref> De Afstand twüschen Plattdüütsch un sienen Dackspraken warrt jümmerto lütter. Se billt vundaag en Kontinuum vun Dialekt na Standardspraak, in dat sik Plattdüütsch den Dackspraken anglieken deit.<ref name=":28" /> * '''Plattdüütsch as Afstandsspraak un Schiendialekt''': Ene Middelpositschoon, de versöcht de Historie un de Begevenheiden vundaag mittobedenken, is Plattdüütsch as ene [[Afstandsspraak]] un togliek enen [[Schiendialekt]] to beschrieven. De Begrepen gaat op [[Heinz Kloss]] torügg un beschrievt, dat Plattdüütsch in de verleden Tied as ene egenstännige Spraak ranwussen is un ook vundaag noch noog Afstand to sienen Dackspraken Hoogdüütsch un Nedderlandsch het, dat as egen Spraak antospreken. Liekers bruukt de Sprekerschen un Sprekers Plattdüütsch vundaag so, dat de Spraak so as enen Dialekt schient.<ref>[[Heinz Kloss]]: ''Abstandsprachen und Ausbausprachen.'' In: [[Joachim Göschel]] u.&nbsp;a. (Ruutgever): ''Zur Theorie des Dialekts'' (=&nbsp;ZDL Beih. N.&nbsp;F., Nr.&nbsp;16). Wiesbaden 1976, S.&nbsp;303, 305.</ref><ref>Heinz Kloss: ''Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800'' (=&nbsp;''Sprache der Gegenwart'', 37). 2.&nbsp;Oplaag. [[Düsseldörp]] 1978, S.&nbsp;67–70, 181–198.</ref> == Naams vun de Spraak == {{Kiek ook bi|Naams vun dat Plattdüütsch}} === Egennaams === In’n Alldag bruukt de Plattdüütschen mit Hoogdüütsch as Schriftspraak ''Plat(t)dü(ü)tsch''&nbsp;–&nbsp;mit regionalen Varianten so as ''Pla(t)dü(ü)ts(k)'', ''Plat(t)duitsk'' oder kort ''[[Platt (Dialekt)|Plat(t)]].''<ref name=":39">{{Internetquelle |autor=Universität Münster, Andreas Brandt |url=https://www.uni-muenster.de/Germanistik/cfn/Plattinfos/WasistNiederdeutsch/Was_ist_Niederdeutsch.html#Plattdeutsch |titel=Was ist Niederdeutsch |abruf=2025-06-08 |sprache=de}}</ref> Wo Nedderlandsch Schriftspraak is, sünd Naams för den regionalen Dialekt, so as ''[[Drentsch|Drents Plat]]'' oder [[Twentsch|Twents Plat]], begäng. Ook de Uutdruck ''Nedersaksisch'' is in’n Nedderlannen verbreedt.<ref name=":41">[[Henk Bloemhoff]]: ''Taalsociologische aspecten'', In: ''HNTL'', S.&nbsp;295&nbsp;ff.</ref> De düütsche Spraakwetenschop bruukt ''[[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|Nedderdüütsch]].'' Op Platt is de Begreep bloots in formalen Kontexten begäng, so as in de Egennaam ''[[Bunnsraat för Nedderdüütsch]].<ref name=":39" />'' ''Neddersassisch'' un ''Sassisch –''&nbsp;de olen Egennaams to Hansetieden&nbsp;– schöölt dat „düütsch“ in Platt- un Nedderdüütsch ümgaan, dat de Lüüd buten Düütschland nich uutslaten warrt. Se schöölt ook den gemeensamen Oorsprung vun de noorddüütschen un oostnedderlandschen Dialekten ünnerstrieken. Beide Naams sünd vundaag in Düütschland raar un meist alleen bi spraakaktivistischen Gruppen begäng. Wieldes sett sik ''Nedersaksisch'' as Egennaam för de oostnedderlandschen Dialekten jümmers starker döör.<ref name=":41" /> === Historie vun de Naams === <gallery perrow="2" class="rechts"> Bild:BibelMagdeburg.jpg|''Düdesch'' in de Meideborger Bibel vun 1554: ''De gantze Hillige Schrifft, <u>Vordüdeschet</u>'' Bild:1614 Bible.jpg|''Sassisch'' as Naam in de [[Bibel vun 1614]]: ''De gantze hillige Schrifft / <u>Sassisch</u>'' </gallery> Uut de ooldsassische Tied is keen Egennaam överlevert. In [[Latiensche Spraak|latienschen]] Texten heet de Spraak {{lang|la|''lingua saxonica''}} na de [[Sassen (Volk)|Sassen]] oder allgemeen {{lang|la|''lingua germanica''}} un {{lang|la|''lingua theudisca''}},<ref name=":0">[[Willy Sanders]]: ''Sachsensprache, Hansesprache, Plattdeutsch,'' S.&nbsp;24–27.</ref> so as ook in de Prolog vun de [[Heliand]] ({{lang|la|''Theudisca poëmata}}).<ref>{{Internetquelle |url=http://www.fh-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/09Jh/Heliand/hel_hf0p.html |titel=Heliand |werk=bibliotheca Augustana |abruf=2025-05-25}}</ref> In [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] Tied weer de Egennaam {{Lang|gml|''düdesch''}} begäng, denn al to Hansetieden hebbt sik de Plattdüütschen as Deel vun de Düütschen seen.<ref name=":43">[[Agathe Lasch]]: ''Mittelniederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;5&nbsp;f.</ref> To de Tied stünnen Nedderdüütsch un Hoogdüütsch noch op den glieken Rang un {{Lang|gml|''düdesch''}} kunn noch för beide Spraken jüstso good staan. Hüüd denkt de Lüüd bi ''düütsch'' direkt an de [[Düütsche Spraak|hoogdüütsche Standardspraak]], wenn de Kuntext dat nich jüst uutsluten deit. Wenn dat doch wichtig weer, sik vun Nedderlandsch oder Hoogdüütsch aftosetten, weren Begrepen as {{Lang|gml|''unse düdesch''}}, {{Lang|gml|''sassesch''}} oder {{Lang|gml|''moderlike sprake''}} begäng.''<ref name=":33" />'' De Nedderlandschen beteken de Spraak ook as {{Lang|dum|''ôstersch''}}''.<ref name=":43" />'' Later as dat at [[Hartogdom Sassen]] na Süüd to wanner, keem {{Lang|gml|''neddersassesch''}} op, sik vun dat [[Middeldüütsche Dialekten|middeldüütsche]] [[Böversassen]] aftogrenzen.<ref name=":0" /> In moderne Tied versöchen to’n Bispeel [[Karl Friedrich Arend Scheller|Karl Scheller]], [[Christian Hinrich Wolke|Chrstian Hinrich Wolke]], [[Georg Ruseler]] oder [[Reinhard F. Hahn|Reinhard Hahn]] de Naams ''Sassisch'' un ''Neddersassisch'' wedder opleven to laten. In Düütschland het sik dat avers nich döörsett. Dat nedderlandsche {{lang|nl|''Nedersaksisch''}}, dat to’n Beginn vun’n 20.&nbsp;Jhd. in de nedderlandsche Spraakwetenschop opkeem, het sik man sied de 1950-er Jahren mit dat ''[[Nedersaksisch Instituut|Nedersaksisch Institut]]'' an de [[Universität Grönneng]] jümmers wieder verbreedt. Besünners sied dat de Nedderlannen Neddersassisch na de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|Europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken]] as regionale Spraak gellen laat, hebbt Spraakverenen un -instutschonen den Begreep övernamen.<ref name=":41" /> ''Plattdüütsch'', ''Platt'' un ''Nedderdüütsch'' kaamt uut’n Nedderlandschen.<ref>Nicoline Van der Sijs: ''Onze Taal'', Jahr 74. Genootschap Onze Taal, Den Haag 2005, S. 310.</ref> ''Plattdüütsch'' is toeerst in’n 16.&nbsp;Jhd. bi [[Cornelis Lettersnijder]] as {{Lang|dum|''in goeden platten duytsche''}} dokumenteert. De Begreep geit nich op dat „platte Land“ torügg, man op dat nedderlandsche {{lang|nl|''plat''}}, wat ‘klaar, düüdlich’ bedüdt un in de Tied noch nich minnächtig weer.''<ref name=":33">[[Agathe Lasch]]: ''Plattdeutsch''. In: ''Beiträge zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur'', Band&nbsp;42 (1917), S.&nbsp;134&nbsp;ff.</ref>'' ''Nedderdüütsch,'' dat as ''{{lang|dum|neder duutsche}}'' gegenöver den ''{{lang|dum|hoghen duutsche}}'' 1457 dat eerste Maal in enen [[Middelnedderlandsche Spraak|middelnedderlandschen]] Text stünn, kümmt würklich vun de geograafsche Laag af.<ref>[[Luc De Grauwe (Linguist)|Luc de Grauwe]]: ''Theodistik. Zur Begründung eines Faches und ein Plädoyer für eine kontinentalwestgermanische Sicht auf die neuzeitliche Bifurkation Deutsch/Niederländisch''; In: Raphael Berthele u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''Die deutsche Schriftsprache und die Regionen: Entstehungsgeschichtliche Fragen in neuer Sicht.'' Walter de Gruyter: Berlin 2003, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/3110174979|ISBN 3-11-017497-9]], S. 127&nbsp;ff., hier S.&nbsp;136&nbsp;f.</ref> Ook de Naam ''Nedderlandsch'' kunn eerst noch Plattdüütsch jüst so as Nedderlandsch beteken.<ref>Lasch, Agathe (1914). . Niemeyer, Halle/Saale, p. 6.</ref> In’n 17.&nbsp;Jhd. weer de Naam ''Plattdüütsch'' denn ook in Noorddüütschland as minnächtigen Begreep begäng.''<ref name=":39" />'' Dat öllere ''sassesch'' is denn grotendeels verdrängt worrn.<ref>''[https://www.dwds.de/wb/platt#2 ''platt''],'' In: [[Wolfgang Pfeifer (Etymologe)|Wolfgang Pfeifer]]: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.''</ref> Eerst mit de Dialektologie un Literatuur in dat 19. Jhd. kreeg ''Plattdüütsch'' wedder en neutraleren Klang.''<ref name=":39" />'' ''Nedderdüütsch'' weer to Anfang noch raar un eerst mit de [[Dialektologie]], de den düütschen Spraakruum in Nedder-, [[Middeldüütsche Dialekten|Middel]]- un [[Böverdüütsch]] deelt, het sik de Begreep ook in de hoogdüütsche Wetenschop döörsett.<ref>[[Werner Besch]] u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''Sprachgeschichte: Ein Handbuch zur Geschichte der deutschen Sprache und ihrer Erforschung,'' 2.&nbsp;Oplaag., Bd.&nbsp;3, 2003, S.&nbsp;2211.</ref> In’n Verloop vun de Tied wurrn ''Platt-'' un ''Nedderdüütsch'' avers nich alleen as en neutralen Begreep ankeken, de dat Plattdüütsche siene geograafsche Laag beschrivt. Döör dat „düütsch“ wurr dat ook as enen Begreep uutleegt, de seggt, dat de Spraak nix Egenstännigs is un so den hoogdüütschen Anspröök ünnermuurt, dat Plattdüütsch as enen düütschen Dialekt tellt un minner gellen deit.''<ref name=":33" />'' In’n Verloop vun dat 19.&nbsp;Jhd. het sik ''Platt'' denn ook in Westdüütschland uutbreedt. So betekent de Begreep vundaag nich alleen nedderdüütsche Varietäten oder Plattdüütsch an un för sik, man ook [[Westmiddeldüütsche Dialekten|westmiddeldüütsche]] Dialekten.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.atlas-alltagssprache.de/runde-1/f20/ |titel=Mundart/Platt/Dialekt |werk=atlas-alltagssprache |abruf=2024-11-27}}</ref> === Unklaarheiden vun de Naams === [[Bild:Definitions Low German.svg|thumb|Verscheden Definitschonen vun „Nedderdüütsch“]] De Naams för’t Plattdüütsche sünd je na Tied, Kuntext un Definitschoon meerdüdig un unklaar. ''Platt'' betekent nich alleen Spraakvarietäten, de uut dat Ooldsassisch ranwussen sünd oder en Kolonisatschoondialekt vun so ene Varietät sünd, man is ook as Egennaam för de [[Nedderfranksche Spraken|nedderfrankschen]] Dialekten in’n Nedderlannen un Düütschland un ook för den groten Deel westmiddeldüütsch Dialekten begäng.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.atlas-alltagssprache.de/runde-1/f20/ |titel=Mundart/Platt/Dialekt « atlas-alltagssprache |abruf=2025-05-28}}</ref> ''Nedderdüütsch'' betekent in’n wiedsten Sinn alle [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütschen Varietäten]], also Neddersassisch un Nedderfranksch tohoop. So weer dat besünners is de düütsche Dialektologie in’n 19.&nbsp;Jhd. begäng. Vundaag is dat raar Plattdüütsch un Nedderlandsch ünner düssen Begreep tohooptofaten. In’n wieden Sinn ümfaat de Begreep de neddersassischen Dialekten in Düütschland un Nedderland. Vundaag is de Begreep avers meist in’n engen Sinn begäng un betekent alleen de neddersassischen Varietäten in Düütschland.<ref name=":37" /> De nedderdüütsche Süüdgrenz ünnerscheedt sik ook je na Definitschoon un liggt meist an de [[Benrather Linie|maken/machen-Isogloss]] (Benrather Linie) oder ook an de [[Uerdinger Linie|ik/ich-Isogloss]] (Uerdinger Lien), seltener ook an Isolglossen wieder in’n Süden, so as de [[Bad Hönninger Linie|Dorp/Dorf-Isogloss]] (Bad Hönninger Linie).<ref name=":37" /> So is ook unklaar, of [[Nedderrhiensch]] oder [[Bergisch]], de as neddefranksche Varietäten mit to dat Nedderdüütsch in’n wiedsten Sinn tohöört, mit to dat Nedderdüütsch in’n engen Sinn, also dat Nedderdüütsch in Düütschland tellt.<ref name=":37">[[Jan Goossens]]: ''Niederdeutsche Sprache – Versuch einer Definition,'' S. 13–15.</ref> ''Neddersassisch'' kann heel de Spraak vun [[Preußen (Landschop)|Preußen]] bet [[Urk]] beteken.<ref>[[Otto Behaghel]]: ''Geschichte der deutschen Sprache''. 5., verbesserte und stark erweiterte Auflage, Berlin/Leipzig 1928, S.&nbsp;159.</ref> Fakener betekent ''Neddersassisch'' in de Dialektologie avers alleen [[Westnedderdüütsch]], je na Definitschoon sünd de Varietäten in’n Nedderlannen inbegrepen oder nich.<ref>Dieter Stellmacher: ''Niedersächsisch.'' Schwann: [[Düsseldörp]] 1981.</ref> In de Ümgangsspraak kann de Begreep ook slicht de Dialekten in dat Bundsland [[Neddersassen]] beteken. So bruukt dat ook dat ''[[Niedersächsisches Wörterbuch|Niedersächische Wörterbuch]]'' för de Dialekten in Neddersassen un [[Bremen]].<ref>''Niedersächsisches Wörterbuch.'' Band 3, [[Niemünster]] 1953 ff.</ref> De Variant ''Nedersaksisch'' kann besünners in de nedderlandsche Dialektologie Oostnedderlandsch un Westnedderdüütsch tohoop beteken.<ref>[[Hendrik Entjes]]: ''Nedersaksische taal- en letterkunde''. In: ''Driemaandelikse Bladen.'' Bd.&nbsp;27 (1975), S.&nbsp;25–44 .</ref> Fakener betekent ''Nedersakisch'' avers de alleen de oostnedderlandschen Dialekten in’n Gegensatz to dat ''Nederduits'' op de düütsche Sied.<ref>[[Hermann Niebaum]]: ''Het Oostnederlandse taallandschap'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;54 Anm.&nbsp;4.</ref> == Historie == [[Bild:Germanic_dialects_ca._AD_1.png|duum|Germaansche Dialektgruppen üm Christi Gebort:<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=blue|[[Noordgermaansche Spraken|Noordgermaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=red|[[Ingväoonsche Spraken|Noordseegermaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=orange|[[Werser-Rhien-Germaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=yellow|[[Elvgermaansch]]}}<br />{{Koortlegenn|KLÖÖR=green|[[Oostgermaansche Spraken|Oostgermaansch]]}}]] === Översicht === De Spraakwetenschop deelt Plattdüütsch in dree Perioden: [[Ooldsassisch]] (ca.&nbsp;750–1150), [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]] (ca.&nbsp;1150–1600) un Plattdüütsch (af 1600). De eerste wichtige Text is dat [[Heliand|Heliand-Epos]] uut’n 9.&nbsp;Jhd. Groot is de Tall schreven Borns uut de middelsassische Tied, besünners to’n Hoogpunkt vun de [[Hansetiet|Hansetied]] mit velen Texten üm [[Juristeree]], [[Theologie]] un [[Historie|Historienschrieveree]]. Een wichtigen Wennpunkt för’t Plattdüütsche weer dat 16./17&nbsp;Jhd., in den Hoogdüütsch un Nedderlandsch de middelsassiche Schrievspraak wegdrängt hebbt. Plattdüütsch is to’n groten Deel as mündliche Spraak mit velen verscheden Dialekten bestaan bleven. In’n 19.&nbsp;Jhd. begünnen Schrieverslüüd sik wedder op de Spraak to besinnen un schreven nu Literatuur op Platt. Vundaag leevt Plattdüütsch as mündliche Spraak un in schreven Dialektliteratuur wieder, is man in sienen Wiederbestand bedroot.<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;17.</ref> === Oorindoeuropääsch un Oorgermaansch === As ene [[Westgermaansche Spraken|westgermaansche Spraak]] sünd de Vöörlöpers för’t Plattdüütsche [[Oorgermaansche Spraak|Oorgermaansch]] un noch wieder torügg [[Oorindoeuropääsche Spraak|Oorindoeuropääsch]]. Mit Wannels in de kumplexe oorindoeuropääsche [[Flekschoon]] un Luudwannels so as de [[eerste germaansche Luudwannel]] het sik dat Oorgermaansche lütt bi lütt vun’n Oorindoeuropääschen un anner indoeuropääschen Spraken wegbeweegt un is to enen egen Telg binnen de Familie ranwussen.<ref>[[Ingerid Dal]]: ''Geschichte der Niederdeutschen Sprache,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;69&nbsp;ff.</ref> Düssen Stremel in de Spraakhistorie is man nich daalschreven worrn un uut later schreven Texten rekonstrueert. In de Tied uut de eerste schreven Borns nableven sünd, harr sik Oorgermaansch al in verscheden Telgen un Spraken deelt: [[Noordgermaansche Spraken|Noordgermaansch]], [[Oostgermaansche Spraken|Oostgermaansch]] un [[Westgermaansche Spraken|Westgermaansch]] mit [[Angelsassische Sprake|Ooldengelsch]], [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesch]], [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütsch]], [[Ooldnedderfranksche Spraak|Ooldnedderfranksch]] un [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]], de Vöörlöper för dat Plattdüütsche vundaag.<ref>Benrard Comrie: ''The World's Major Languages''. New York City 1987 Oxford University Press. S.&nbsp;69&nbsp;f.</ref> === Ooldsassisch === [[Bild:Map Old Saxon Language Area.svg|thumb|Ooldsassisch Spraakrebeed in geelrood mit Schrievoorden, Bischopseten un modern Städen to’n orienteren<ref>Na [[Willy Sanders]]: ''Altsächsiche Sprache'', Kaartenanhang&nbsp;1.</ref>]] [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]] weer de Spraak vun de [[Sassen (Volk)|Sassen]], de sik sik in’n 3. un 4.&nbsp;Jhd. vun [[Holsteen]] na Süüd to uutbreeden un mit anner Stämm den sassischen Grootstamm billen. In’n 5.&nbsp;Jhd. tögen en Deel Sassen tohoop mit [[Angeln (Volk)|Angeln]], [[Fresen]] un [[Jüten]] na [[Grootbritannien|Britannien]] un bröchen de egen Spraak, dat later [[Angelsassische Sprake|Ooldengelsch]], mit op dat Eiland.<ref name="Dal 78ff">[[Ingerid Dal]]: ''Geschichte der Niederdeutschen Sprache,'' In: ''NSL'' S.&nbsp;78&nbsp;ff.</ref> Uut düsse Tied, de fröhe ooldsassische Periood, sünd man en paar Egennamen un anners keen schreven Borns nableven. Uutnaam sünd villicht de [[Weserrunen]].<ref name=":6">[[Willy Sanders]]: ''Altsächische Sprache'', In: ''Niederdeutsche Sprache und Literatur'', S.&nbsp;33. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> De Spraak weer tohoop mit Freesch un Angelsassisch Deel vun dat [[Ingväoonsche Spraken|Noordseegermaansch]]. Mit de Tied het Ooldsassisch wat noordseegermaansche Kennteken verloren, indem dat sik de Spraak mit anner süüdlich Varietäten vermischt het oder de Spraakkuntakt mit dat Ooldhoogdüütsch starker worrn is.<ref name="Peters 18f" /> In’n 8.&nbsp;Jhd. wurr de Kunflikt twüschen den [[Franksch Riek|Frankenriek]] un den Sassen eernster un keem opletst mit den [[Christianiserung un Sassenkriege|Sassenkriegen]] 772–804 ünner [[Karl de Grote|Karl den Groten]] to Enn. Dat Ooldsassische an un för sik begünnt eerst üm 820/830, also na de Sassenkriegen, in den de Franken de Sassen betwungen un to’n [[Christendom]] bekeert un dat Stammland enen Deel vun’n frankschen Riek maakt harrn.<ref name=":7">[[Willy Sanders]]: ''Altsächische Sprache'', In: ''Niederdeutsche Sprache und Literatur'' S.&nbsp;30. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> De meisten Texten in de ooldsassische Tied weren op [[Latiensche Spraak|Latiensch]].<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Zur Sprachgeschichte des norddeutschen Raumes'', S.&nbsp;19.</ref> De wenigen ooldsassischen Texten stammt uut Kloosters un sünd meist religiöse Texten, so as [[Ooltsassisch Dööplöövnis|Dööplöövnissen]], Bichtformels un en [[Ooldsassische Genesis|Genesisfragment]], oder administrativ Översichten to Grundbesittafgaven. Dat gröttste un wichtigste Wark is man de [[Heliand]], en [[Epos]] uut de Tied üm 830, dat in meist 6000 Versen [[Jesus vun Nazaret|Jesus]] sien Leven navertellt.<ref name=":25">[[Hermann Niebaum]]: ''Het Nederduits'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;431&nbsp;f.</ref> Uut’n 10. un 11.&nbsp;Jhd., de late ooldsassische Tied, sünd noch lütter Spraakdenkmalen so as [[Glosse|Glossen]] nableven, denn geit de ooldsassische Schrieveree avers to Enn.<ref name=":6" /> Dat ooldsassische Spraakrebeed streck sik twüschen den [[Rhien]] un [[Elv]] un vun de [[Noordsee]] bet na [[Kassel]] un [[Merseburg]]. In’n Noorden weer de [[Eider]] de Grenz to dat [[Ooldnoordsche Spraak|Ooldnoordsch]]. In’n Noordwesten grenz de Spraak an dat [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesche]], na West to an dat [[Ooldnedderfranksche Spraak|Ooldnedderfranksche]]. De Süüdgrenz mit dat Ooldhoogdüütsch leep de Grenz in’n Westen grotendeels langs de [[Uerdinger Linie|ik/ich]]- un de [[Benrather Linie|maken/machen]]-Isogloss vun [[Dössen]]&nbsp;– [[Essen]]&nbsp;– [[Wupperdaal|Wopperdaal]]&nbsp;– [[Aeulpe]] över [[Waldeck (Land)|Waldegge]]&nbsp;– [[Kassel]]&nbsp;– [[Leinefelde-Worbis|Worbis]], denn süüdlich vun de [[Harz (Middelbargen)|Horz]] na [[Nordhausen|Nordhusen]] un [[Eisleben]] bet an de [[Saale]] bi [[Merseburg]].<ref>[[Willy Sanders]]: ''Altsächsiche Sprache,'' S.&nbsp;32&nbsp;f., 47f.</ref> Oosten de Elv un de Lien [[Kiel]]&nbsp;– [[Loonborg (Elv)|Loonborg]] grenz dat Ooldsassische an [[Slaawsche Spraken|slaawsche]] Spraken mit sassisch-slaawsch Övergangsrebeed in de [[Ollmark]] un dat [[Wendland]].<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;176&nbsp;f.</ref> === Middelsassisch<!-- överarbeiden, stringenter, frö- klassisch, laat, rebeed -->=== [[Bild:Hansesprache-mit Legende.jpg|duum|Gebeed vun de middelsassische Schrievspraak]] Uut’n Ooldsassischen is [[Middelsassische Spraak|Middelsassisch]], ook Middelnedderdüütsch heten, ranwussen. In dat 11. un 12. Jhd. weren, na dem nich meer op Ooldsassisch schreven worrn is, för rund 150 Jaren alle Texten in de Regioon op Latiensch.<ref name=":5">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;177.</ref> De fröhe middelsassische Schrieveree begünnt eerst üm 1200 <ref name=":40">''Lexikologie. Ein internationales Handbuch zur Natur und Struktur von Wörtern und Wortschätzen. 2. Halbband / Lexicology. An international handbook on the nature and structure of words and vocabularies. Volume 2.'' Walter de Gruyter, 2005, p. 1180</ref> In düsse Tied wunnen Städe Inflood un mit Oostkolonisatschoon breedt sik dat Sassis he na Oost to uut. De [[Sassenspegel]], en Rechtsbook vun 1225 is dat eerste grote middelsassische Wark. In de Tied kümmt de grote Deel middelsassische Texten uut den [[Elvoostfäälsch|elvoostfäälschen]] Ruum ööstlich vun’n [[Harz (Middelbargen)|Horz]]. Üm 1250 begünnt dat mit middelsassische Texten un Oorkunnen uut’n Städen. Üm 1350 het sik dat Middelsassische denn as Schrievspraak gegen dat Latiensche wiedhen döörsett.<ref name=":5" /> De Tied vun dat klassische Middelsassisch begünnt nadem sik Sassisch gegen dat latiensch döösett harr üm 1350 un geit bet rund 1500/1530.<ref name=":40" /> Nu kaamt ook meer Texten uut’n Westen un Noorden vun dat Spraakgebeed un de Anhängers vun de ''[[Devotio moderna]],'' ene religiöse Bewegung besünners in’n Westen vun dat middelsassische Rebeed, de sik stark för de Volksspraak insett het, faat vele religiöse Texten af. In den verscheden Regionen billt sik regionale Schrievspraken ruut.<ref name=":24">[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Zur Sprachgeschichte des norddeutschen Raumes'', S.&nbsp;21&nbsp;f.</ref> An de Westkant billt de [[Iessellandsche Schrievspraak]] enen Övergang na’t [[Middelnedderlandsche Spraak|Middelnedderlandsch]].<ref name=":26">[[Hermann Niebaum]]: ''Het Nederduits'', In: ''HNTL,'' S.&nbsp;433.</ref> Mit’n 15.&nbsp;Jhd. begünn de middelsassische Hoogtied, de Tied as „[[Hansespraak]]“ an un för sik. Nu harr sünnerlich [[Lübeck|Lübeek]] för den middelsassischen [[Bookdruck]] de Leidkraft un Kennteken för enen överregionalen Uutgliek in de Schrievspraak sünd to seen.<ref name=":24" /> De lüübschen Kennteken neemt man na Süüd un West to af un ene vullstännige Uutglieksspraak oder ene echte [[lüübsche Norm]] kemen nich tostann.<ref name=":26" /> Anners as Middelhoogdüütsch mit siene [[höövsche Literatuur]] bleev Middelsassisch to’n groten Deel ene Schriftspraak för Saaktexten üm Recht, Hannel, [[Historie|Historienschrieverie]], [[Didaktik]] un [[Theologie]].<ref name=":10">[[Karl Bischoff (Germanist)|Karl Bischoff]]: ''Mittelniederdeutsch,'' In: ''NSL'', S. 98&nbsp;ff.</ref> Eerst laat sünd ook literaarsche Warken so as [[Dill Ulenspegel|Dyl Ulenspegel]] oder uut dat Middelhoogdüütsche översett Literatuur opkamen. Üm 1530/1500 begünnt de late middelsassiche Tied un de Schrievsprakenwessel sett in.<ref name=":40" /> Mit de [[Reformatschoon]] weer Middelsassisch ook noch de Spraak mit de Reformaters nu dat Evangelium in Noorddüütschland verkünnen wullen. So kemen de [[Bugenhagenbibel]] un reformatersche Schriften op, de to de late middelsassische Tied tellt. Al frö richten de Reformaters man eren Blick na dat [[Oostmiddeldüütsch]], dat mit de Reformatschoon starken Inflood winnen kunn. Nu begünnt ook allnagraad de Schrievsprakenwessel to’n Hoogdüütschen hen un de middelsassische Literatuur treckt sik na Noord to torügg.<ref name=":23">[[Gerhard Cordes (Philoloog)|Gerhard Cordes]]: ''Mittelniederdeutsche Dichtung'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;352.</ref> Mit de [[Oostkolonisatschoon]] het sik de Spraak vun’t 12.&nbsp;Jhd. an över dat ole sassische Stammland hen uutbreedt. Sassische un nedderfranksche Kolonisten trocken na Oost to, grünnen Dörper un Städen un verdrängen allnagraad de [[Slaawsche Spraken|slaawschen]] Spraken ümto.<ref name=":5" /><ref name=":10" /> As de [[Lingua franca|''lingua franca'']] hebbt de [[Hanse|Hansekooplüüd]] dat Middelsassische rund üm de [[Noordsee|Noord]]- un [[Oostsee]] uutbreedt un vele sassische Handwarkers laten sik in [[Skandinavien]] daal.<ref name=":10" /> So harr Middelsassisch groten Inflood op de fastlandskandinaavschen Spraken, de enen groten Deel middelsassische [[Lehnwoort|Leenwöör]] afkregen hebbt.<ref name=":15">[[Karl Bischoff (Germanist)|Karl Bischoff]]: ''Mittelniederdeutsch,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;108&nbsp;f.</ref> In [[Oost-Freesland]] un [[Grunneng (Provinz)|Grönnen]] begünn in’n 15.&nbsp;Jhd. Middelsassisch de [[Ooldfreesche Spraak|ooldfreesche]] Spraak to verdrängen. In [[Sleswig]] is in’n 15.&nbsp;Jhd. [[Däänsche Spraak|Däänsch]] bet an de [[Slie]] un [[Danewark]] ran verdrängt worrn.<ref name=":15" /> Annersieds güngen in’n Süüdoosten vun dat Spraakrebeed al in’n 14.&nbsp;Jhd. Städen so as [[Halle (Saale)|Halle]], [[Mansfeld]], [[Eisleben]], [[Wittenbarg|Wittenberg]] un [[Merseburg]] to de [[Oostmiddeldüütsch|oostmiddeldüütsche]] Schrievspraak över un ook de eenfachen Lüüd sünd hier al in’n 15./16.&nbsp;Jhd. anfungen middeldüütsche Mundaarden to snacken.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Mittelniederdeutsche Sprache.'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;69&nbsp;f. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> === Schrievsprakenwessel === In’n 16. un 17. Jahrhunnerd gung dat Prestige vun dat Middelsassisch daal, so dat de Spraak vun de [[Oostmiddeldüütsch|oostmiddeldüütsche]] un fröneenedderlandsche Schrievspraak verdrängt worrn is. Mit’n eersten [[Natschonalstaat|Natschonaalstaten]], de in de Tied starker warrt, de verscheden Interessen vun de [[Hansestadt|Hansestäden]] un de Kunkurrenz uut süüddüütschen Städen is de [[Hanse]] bilütten daalgaan un so ook de wichtigste Dreger för de middelsassische Schrievspraak.<ref>Artur Gabrielsson: ''Die Verdrängung der mnd. durch die nhd. Schriftsprache.'' In: ''NSL'' S.&nbsp;119–125.</ref> Annerster as in dat süüdliche Rebeed üm Halle, Wittenberg un ümto, wo Hoogdüütsch al in’n 14.&nbsp;Jhd. Schrievspraak weer, bleev dat Sassische annerwegens as plattdüütsche Dialekten bestaan.<ref name=":16">[[Timothy Sodmann]]: ''Der Untergang des Mittelniederdeutschen als Schriftsprache,'' S.&nbsp;117. ([https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf online])</ref> In’n Nedderlannen verdräng de hollandsche Schrievspraak dat Iessellandsche un dat Oostfreesche in Grönneng, as sik de Kuntreien daar meer na [[Holland]] to uutrichten.<!-- Born fehlt --> De Schrievsprakenwessel begunn bi den Eddellüden un gung denn in de Kanzleen vun de Städen wieder.<ref name=":9">[[William Foerste]]: ''Geschichte der niederdeutschen Mundarten,'' Sp.&nbsp;1800.</ref> Se begünnen na buten hen mit süüddüütschen Städen, den Institutschonen vun dat [[Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon|Hillige Röömsche Riek]] un den [[Först|Försten]] Hoogdüütsch to schrieven, bleven man eerst noch bi för egen Saken Middelsassisch to schrieven. De Schrievsprakenwessel begünn in [[Brannenborg]] un [[Berlin]], so as ook in [[Danzig]] un [[Goslär]]. Al üm 1570, in Branneborg noch eer, weer de Wessel hier afslaten. [[Mekelnborg]], [[Pommern]] un [[Oostfalen]] begünnen üm 1570 Hoogdüütsch na buten hen to bruken un geven üm 1620/1650 Middelsassisch ook för egen Saken op. [[Hamborg]], [[Sleswig-Holsteen]] un [[Westfalen]] begünnen üm 1580/1590 Hoogdüütsch to bruken un geven de middelsassische Schrievspraak eerst üm 1650 ganz op. Wieder op de Afsied schrievt [[Oostfreesland]] oder dat norweegsche [[Bargen (Noorwegen)|Bergen]] ook noch kort vöör 1700 Middelsassisch. Daarna is de Schrievsprakenwessel to Enn brocht.<ref>Artur Gabrielsson: ''Die Verdrängung der mnd. durch die nhd. Schriftsprache.'' In: ''NSL'' S.&nbsp;146–150.</ref> In’n Nedderlannen het dat [[Iesselandsch|Iesselandsche]], dat al vele middelnedderlandsche Kennteken harr, lütt bi lütt meer hollandsche un fläämsche Schrievwiesen övernamen un is opletst ganz vun de fröneenedderlandsche Spraak verdrängt worrn. Een beten later folgen de Gillen, Ämter un toletzt de Kark un de Privaatlüüd.<ref>Peters S. 26</ref><!-- Uutboen, better verklaren --> In [[Oostfreesland]], [[Lingen]] oder [[Tiäkenbuorger Land|Tiäkenbuorg]] weer de Vöörgang noch kumplexer. Hier bruken se beid Hoogdüütsch un Nedderlandsch, ook wegen de velen [[Reformeerte Kark|reformeerten]] Karken, as Schrievspraken, eer dat vun 1815 an [[Preußen (Staat)|Preußen]] un de [[Evangeelsch-luthersche Karken|luthersche]] Meerheid Hoogdüütsch ook hier allerwegens döörsetten kunnen.<ref name="Polenz240">[[Peter von Polenz]]: ''Deutsche Sprachgeschichte vom Spätmittelalter bis zur Gegenwart.'' Band&nbsp;II: ''17.&nbsp;und 18.''&nbsp;''Jahrhundert.'' Walter de Gruyter: Berlin 2013, ISBN 978-3-11-031454-0, S.&nbsp;240.</ref> === Fröhneenedderdüütsch === De Spraak- un Literatuurwetenschop deelt de Tied na den Schrievsprakenwessel deelwies in de fröhe neenedderdüütsche Tied (1600–1800/1850) un nedderdüütsche Tied an för sik (vun 1800/1850 an) in. Na den Schrievsprakenwessel gellt nu ene mediale Diglossie, weer bi de betern Lüüd weer nu dat [[Hoochdüütsch]]e un [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsche]] de feinere Spraak, tominnst bi Geschäftssaken, tohuus weer ook daar Plattdüütsch noch begäng.<ref>[[William Foerste]]: ''Geschichte der niederdeutschen Mundarten,'' Sp.&nbsp;1799.</ref> De middelsassische Uutglieksspraak, de sik ruutbillt harr, füll nu aver sünner de Klammer, de de Hansespraak billt harr, in enkelte Dialekten uutenanner.<ref name=":2">[[Heinz Kloss]]: ''Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800.'' 2.,&nbsp;gröttere Oplaag, Pädagogischer Verlag Schwann, [[Düsseldörp]] 1978, ISBN 3-590-15637-6, S.&nbsp;68.</ref> Dat Hoogdüütsche weer in de Teid ene Männerspraak, Fruenlüüd tohuus snnacken meist alleen Platt.<ref>Bichel 1985, 1886</ref> Bloot in ganz enkelte Ecken bleev dat Plattdüütsche noch in de Schrift bestaan. De Stadt Lübeck het ehr ''Oberstadtbook'' noch bet 1809 op Plattdüütsch schreven.<ref name=":2" /> Besünners in barocken Theaterstücken kümmt Plattdüütsch in den Twüschenspelen vöör un warrt bi Rullen bruukt, de Buren un lütte Lüüd vun’n Land wiest. In’n 17. un 18.&nbsp;Jhd. warrt Plattdüütsch besünners in Gelegenheidsdichtungen schreven, so as [[Epithalamium|Hoogtiedsgedichten]] oder as [[Satire]] in Schimpschriften. Daar bi is dat Plattdüütsche jümmers Dialekt, de in’n Gegensatz to de hoogüütsche Schrievspraak steit. De Schrievnorm uut middelsassische Tied nimmt man noch lange Inflood op de fröhe neenedderdüütsche Schrieveree.<ref name=":9" /> Ook eerste Stimmen weren opkamen, de in’n Sinn vun de [[Opklärung]] Plattdüütsch as Hemmnis för de Bildung vun de eenfachen Lüüd anseen deen. === Modern Plattdüütsch === [[Bild:Klaus Groth (Allers, Kunsthalle Kiel).jpg|duum|[[Klaus Groth]] gellt för en vun den wichtigen Begrünners vun de nee’e plattdüütsche Literatuur in’n 19.&nbsp;Jhd. (Portree vun [[Christian Wilhelm Allers]])]] Dat Neenedderdüütsche an un för sik begünnt eerst an’t Enn vun dat 18.&nbsp;Jhd., as de eersten Schrievers wedder anfüngen, [[Plattdüütsch Literatur|Literatuur in de Spraak]] optoschrieven, de middewiel den Naam Plattdüütsch annamen harr. To de eersten höör [[Jan Hinrich Voß]]. Plattdüütsch in Schrift bröcht hebbt denn besünners [[Fritz Reuter]] un [[Klaus Groth]] in de Jaren 1850. Toglieks is aver ook dat Hoogdüütsche in düsse Tied vun de böverste Schicht in den Städen nich bloot as Schriftspraak begäng wesen, man ook as Ümgangsspraak keem dat bi düsse Lüüd nu ganz in Bruuk.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Sprachgeschichte des Norddeutschen Raumes,'' S.&nbsp;30.</ref> Düsse Spraakverlust bi gooduutbillten börgerlichen Städers dat Plattdüütsche as idyllsch un oorsprünglich bekieken maakt. Mit düsse Sicht kemen ook [[Rassismus|rassistsche]] un [[Antisemitismus|antisemitsche]] Ansichten op, de Plattdüütsch nich alleen as Spraak man ook de Plattdüütschen as ene reine un oorsprüngliche Spraak- un Volksgemeenschop anseen deen, un sik as [[plattdüütsche Bewegung]] organiseert hebbt. Vertreders vun düsse [[Völkisch|völkische]] Bewegung hebbt so dinner dat Plattdüütsche, man eer Rassismus un Antisemtismus in Noorddüütschland vöörran bröcht un den Weg för den Natschonaalsotschalismus in dat 20.&nbsp;Jhd. free maakt. Dat Plattdüütsche het vun dat 16. bet 20.&nbsp;Jhd. bloots as Spraak för neeg bi un Spraak vun de eenfachen Lüüd deent. In School un Kark wöör jümmer meer Hoogdüütsch oder Nedderlandsch de Spraak. Vun de Midd vun dat 20.&nbsp;Jhd. an is dat Hoogdüütsche denn ook bi de eenfachen Lüüd op’n Land meer un meer indrungen. Hoogdüütsch harr dat gröttere Prestige. Dat leeg ünner annern daar an, dat de Lüüd mobiler worrn sünd un för’n Beroop un in’n Alldag meer rümkemen. Vöördem weer dat Dörp de wichtigste Levensmiddelpunkt un veel Lüüd harrn kuum Kuntakt na buten dat egene Dörp oder tominnst keen Kuntakt mit Lüüd vun wieder weg. As de moderne Mobilität mit Autos un Massenmedien in de Standardspraak opkemen un mit de velen Dörpslüüd, de na de Städen trocken sünd, het sik de Verkeersruum för de Lüüd vergröttert un de Naspraak Plattdüütsch het nich mehr noog Kommunikatschoonsreckwiet för düssen groten Kommunikatschoonsruum had.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Sprachgeschichte des Norddeutschen Raumes,'' S.&nbsp;31&nbsp;ff.</ref> För de Landlüüd begünn de Spreeksprakenwessel in Brannenborg, un Delen vun Westfalen un Ostfalen üm 1920.<ref>Peter S.30.</ref> In welk Delen vun dat Spraakrebeed is dat Plattdüütsche in de Nutied nu bloot noch Spraak vun enkelte ole Lüüd un in welk folkloristsche Nischen so as Literatur un Theater, annerwegens is Platt tomindst de normale private Ümgangsspraak bi de wat öllern Lüüd. In wieden Delen vun dat Spraakgebeed kenntekent en Spraakverfall dat Plattdüütsche, indem sik Plattdüütsch meer un mer an de dat Hoogdüütsche oder Nedderlandsche angliekt un egen Kenntteken verlüstig gaat. Hinzu kommt der Dialektverlust: Regionen so Westfalen, Oostfalen un Brannenborg sünd vundaag meist kumplett dialektfree, hier is dat Plattdüütsche boold uutstorven. Man ook annerwegens striedt de Spraakverlust vööran. Plattdüütsch het minner un minner Situatschonen, in den dat spraken warrt un Kinners leert de Spraak meist nich meer tohuus. Mit de Spraakpleeg geit de Kumpetenz in den Basisdialekten verlüstig un mit Medien, Literatuur un Theater breedt sik deelwies en plattdütschen Kultuurdialekt uut. Düsse Spraakpleeg het mit de Opnaam in de Europääsche Charta för Minnerheiden un Regionaalspraken 1999 enen rechtlichen Ramen kregen.<ref>[[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]]: ''Sprachgeschichte des Norddeutschen Raumes,'' S.&nbsp;30–32.</ref> Vundaag leevt Plattdüütsch as Kultuurspraak wieder, ook in Regionen wo de spraken Dialekt meit uutstorven is. == Spraakrebeed == === Karnrebeed === [[Bild:Low Saxon dialects.png|duum|Dat plattdüütsche Karnrebeed in Noorddüütschland un Oostnedderland (sünner Pommersch un Preußsch)]] Dat plattdüütsche Karnrebeed liggt in’n Noorden vun [[Middeleuropa]], in dat nöördliche Drüddel vun [[Düütschland]] un in de [[Nedderlannen (Europa)|Oostnedderlannen]]. Dat Rebeed ümfaat de düütschen Bundslänner [[Bremen]], [[Hamborg]], [[Neddersassen]] un [[Sleswig-Holsteen]] un de Noorddeel vun [[Brannenborg]], [[Noordrhien-Westfalen]], [[Sassen-Anholt]] so as ook lütte Delen vun [[Hessen|Noordhessen]] un [[Döringen]].<ref name=":45">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;171&nbsp;ff.</ref> In’n Nedderlannen sünd Provinzen [[Drenthe|Drente]], [[Provinz Grunneng|Grönneng]] un [[Oaveriessel|Overiessel]] so as ook de grote Deel vun [[Gelderlaand|Gelderland]] plattdüütsch.<ref>{{Internetquelle |url=https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/de/nedling/langvar/dialects#:~:text=Nedersaksisch%20wird%20in%20seinen%20verschiedenen,Drenthe,%20Overijssel%20und%20Gelderland%20gesprochen. |titel=Dialekte in den Niederlanden und Flandern |werk=NEON - Nederlands online |hrsg=FU Berlin |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241211000201/https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/de/nedling/langvar/dialects |archiv-datum=2024-12-11 |abruf=2025-06-15 |sprache=de}}</ref> De Grenz to dat [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] löppt twüschen [[Provinz Grunneng|Grönneng]] un Freesland vun dat [[Laauwersmeer]] na Süüd to un knappt dat neddersassische [[Köllemerland]] un de [[Stellingwarven]] vun de Provinz Freesland af.<!-- Born fehlt --> De Spraakgrenz to dat Nedderfranksch folgt nu, dat ole Eiland [[Urk]] uutbenamen, de ole Waterkant vun dat [[Iesselmeer]], bet na [[Bunschoten]] in de [[Provinz Utrecht]] un löppt denn döör de Provinz [[Gelderlaand|Gelderland]] mit de Landschoppen [[Veluwe]] un [[Achterhook]] op plattdüütsch Rebeed na de düütsche Grenz to, wo se twüschen [[Emmerek|Emmerik]] un [[Bokelt]] över de Staatsgrenz röverlöppt.<!-- Born fehlt --> Nu folgt se de [[Westfalen|westfäälsche]] [[Eenheidsplural|Eenheidspluraallinie]] bet na’t [[Siegerland]].<ref>{{Internetquelle |autor=Lisa Felden |url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/westfaelisch |titel=Westfälisch |werk=dat-portal.lvr.de |hrsg=LVR-Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte |datum=2023-09-20 |abruf=2025-06-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/westfaelisch |wayback=20250520061905 |text=Westfälisch |archiv-bot=2026-06-19 14:16:50 InternetArchiveBot }}</ref> Hier folgt de Grenz nu de [[Benrather Linie]] bet [[Hessen]],<ref>{{Internetquelle |url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/benrather-linie |titel=Benrather Linie |werk=dat-portal.lvr.de |hrsg=LVR-Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte |datum=2021-03-08 |abruf=2025-06-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://dat-portal.lvr.de/orte/dialektkarten/einteilungskarten/benrather-linie |wayback=20250729014443 |text=Benrather Linie |archiv-bot=2026-06-19 14:16:50 InternetArchiveBot }}</ref> wo [[Waldeck (Land)|Waldegge]] un de nöördliche [[Landkreis Kassel]] noch plattdüütsch sünd.<ref>{{Internetquelle |autor=Marcus Buck |url=https://plattmakers.de/de/weten/Hessen |titel=Weten: Plattdeutsch in Hessen |werk=plattmakers.de |hrsg= |datum=2021-11-27 |abruf=2025-06-15}}</ref> Denn knappt se bi [[Hedemünnen]] de süüdlichste Eck vun [[Neddersassen]] af.<ref name="rede" /> Se folgt de Grenz vun [[Döringen]] langs, bloots mit dat [[Eiksfeld|Neddereiksfeld]] op plattdüütsch Rebeed.<ref>[[Ulrich Scheuermann]]: ''Aspekte einer Sprachgeschichte des Ostfälischen''. In: ''Sprachgescichte'', Bd.&nbsp;3, De Gruyter Mouton, Berlin/Boston 2003, S.&nbsp;2668.</ref> De Spraakgrenz löppt wieder döör [[Sassen-Anholt]] an de Münn vun de [[Saale]] in de [[Elv]] langs na [[Brannenborg]] rin, maakt enen groten Bagen na Noorden üm [[Berlin]] rüm un geit denn en Stück noorden vun [[Frankfort an de Oder]] an de [[Polen|poolsche]] Grenz ran.<ref name="rede">[https://www.regionalsprache.de/SprachGis/RasterMap/WA/267 REDE: WA 267 „machen“], Kaarten ID&nbsp;417, opropen den 30.&nbsp;September 2023.</ref> Vunwegen dat’t [[Mark-Brannenborger Platt|Brannenborger Platt]] bloots noch swack vertreden is, givt dat hier vundaag kene klare Spraakgrenz meer.<ref name=":48">Rolf Bock, Helmut Langner: ''Zur Geschichte, Gliederung und zu wichtigen Merkmalen der märkischen Dialekte.'' In: WZ PH Potsdam. H. 2. Potsdam 1989, S. 233.</ref> Achter de Grenz na Polen to givt dat, sieddem de Düütschen na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] verdreven worrn sünd, kuum meer Plattdüütsche. De Spraakgrenz folgt nu de Staatsgrenz bet an de [[Oostsee]]. Vöör 1945 weren Hinnerpommern un Preußen, bet op dat [[Middeldüütsche Dialekten|middeldüütsch]] [[Hoogpreußsch]],<ref>Walther Ziesemer: ''Die ostpreußischen Mundarten.'' In: ''Ostpreußen. Land und Leute in Wort und Bild.'' Königsbarg: Gräfe und Unzer, S.&nbsp;78–81.</ref> plattdüütsch.<ref name=":45" /> De Noordgrenz is ook kene klare. In öllere Tieden weer [[Sleswig (Landschop)|Sleswig]] [[Däänsche Spraak|däänsch]] ([[Synnejysk]] un Rieksdännsch) un in’n Westen [[noordfreesch]]. Doch mit dat Middelsassische het sik dat Düütsche uutbreedt. Hüüd is grov de Staatsgrenz ook Spraakgrenz.<ref>[[Ingrid Schröder]]: ''Niederdeutsch in der Gegenwart'', S.&nbsp;36.</ref> Binnen dat plattdüütsche Rebeed liggt in’n Noordoosten dat [[Saterfreesch]] as Spraakeiland un in’n Süden dat [[Middeldüütsche Dialekten|middeldüütsche]] [[oberharzisch]] Spraakeiland.<ref>Erich Borchers: ''Sprach- und Gründungsgeschichte der erzgebirgischen Kolonie im Oberharz''. Elwert, Marburg 1927, S. 34.</ref><!-- Born fehlt för saterfreesch --> === Uutwannerers un Spraakeilannen === [[Bild:Low German dialects around the world.jpg|duum|Plattdüütsch weltwied mit Stammgebeed in Europa un Spraakeilannen weltwied]] Mit Uutwannerers is Plattdüütsch ook in annere Delen vun de Welt kamen un het sik daar in [[Spraakeiland|Spraakeilannen]] över meer oder minner lange Tied hollen. Vöör allen de [[Mennisten]], de ethnischen [[Mennoniten]], de uut dat [[Wießel|Wiesseldelta]] stammt un dat [[Nedderpreußisch|nedderpreußsche]] [[Plautdietsch]] snacken doot, leevt in [[Argentinien]], [[Brasilien]] (to’n Bispeel in [[Fernheim]] un [[Curitiba]]), [[Kanada]], [[Mexiko]], [[Paraguay]] un de [[USA]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.axl.cefan.ulaval.ca/amsudant/mennonites.htm |titel=Les mennonites |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240612224502/https://www.axl.cefan.ulaval.ca/amsudant/mennonites.htm |archiv-datum=2024-06-12 |abruf=2025-01-31 |sprache=fr}}</ref> Dat givt aver ook Rebeden, in de kene Mennisten leevt un in de sik Plattdüütsch deelwies hollen het, so as dat US-amerikaansche [[Wisconsin Pommeranian]] oder in Brasilien [[Pomerano]] un [[Vestfaliano]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |titel=Die Pommernvereinigungen in den USA |werk=pommerscher-greif.de |hrsg=Pommerscher Greif e.V. |datum=2012-02-10 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250422094307/https://www.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |archiv-datum=2025-04-22 |abruf=2025-06-16 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Marcus Buck |url=https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |titel=Plattdeutsch in Brasilien |werk=[[Plattmakers (Websteed)|plattmakers.de]] |datum=2021-11-27 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220123065222/https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |archiv-datum=2022-01-23 |abruf=2025-01-31 |sprache=de}}</ref> Ook de „Kaschuubschen“ –&nbsp;wat de [[Ökelnaam]] weer – mang den [[Bessarabiendüütsche]]n, de vun 1814 af an uut [[Pommern]], [[Mekelnborg]] un dat [[Hartogdom Warschau]] inwannert sünd, hebbt eer [[Oostpommersch Platt|oostpommersch]] Plattdüütsch bibehollen. De Süüddüütschen weren man in de Övertall; söven vun de 24 düütschen Moderkolonien weren avers Plattdüütsch.<ref>Albert Eckert: ''Die Mundarten der deutschen Mutterkolonien Bessarabiens und ihre Stammheimat''. (= ''Deutsche Dialektgeographie. 40''). Elwert: [[Marborg]] 1941.</ref> 1940 sünd de Bessarabiendüütschen verdreven worrn, kemen eerst in dat besett Polen un denn 1945 na Düütschland, wo de bessarabienplattdüütsche Spraakgemeenschop uuteenfullen is.<!-- Born fehlt --> 1858 sünd Lüüd uut de Ümgegend vun [[Ankum]] un [[Steiwelt]] na de [[Slowakei]] trocken, hebbt daar twee Adelsgöder köfft un sik mit meer as 400 Lüüd in de Dörper [[Tscherman]] un [[Groß Rippen]] daallaten. Eer plattdüütsche Spraak hebbt se bibehollen, bet dat se na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] verdreven worrn sünd.<ref>Theodor Deters: ''Tscherman in der Slowakei. Eine Siedlung des 19. Jahrhunderts von Auswanderern aus dem Altkreis Bersenbrück und dem südlichen Oldenburger Land.'' [[Quokenbrügge|Quakenbrügge]] 1982.</ref> Aver ook binnen Düütschland het dat en lütt plattdüütsch Spraakeiland geven. De [[Gerresheimer Glashött|Glashött in Gerresheim]] het vun 1864 af an siene Glasblasers vöör allen in de plattdüütschen Rebeden oosten de [[Elv]] anworven. Un so keem dat, dat sik in de Arbeiderkolonien op de Hött in [[Gerresheim]] en plattdüütschen Dialekt döörsett het, dat [[Hötter Platt]], dat vundaag aver meist uutstorven is.<ref>{{Internetquelle |autor=Charlotte Rein |url=https://dat-portal.lvr.de/themen/dialekte/dialektinseln/hoetter-platt |titel=Hötter Platt |werk=dat-portal.lvr.de |hrsg=Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte |datum=2020-04-03 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240404074746/https://rheinische-landeskunde.lvr.de/de/sprache/sprache_themen/tonaufnahmen/hoetter_platt.html |archiv-datum=2024-04-04 |abruf=2024-12-26 |sprache=de}}</ref> == Status == === Allgemeen === [[Bild:Aurich_schild.jpg|alternativtext=Tweesprakig Oordschild Hoogdüütsch–Plattdüütsch in dat oostfreesche Auerk|duum|Tweesprakig Oordschild Hoogdüütsch&nbsp;–&nbsp;Plattdüütsch in’t oostfreesche [[Auerk]]]]As Spraak mit grötter Kommunikatschoonsreckwied warrt nu in all Delen vun Düütschland vun Sprekers vun dat Freesche jüst so as vun Sprekers vun dat Plattdüütsche dat Hoogdüütsche bruukt, in de Nedderlannen jüstso dat Nedderlandsche. Plattdüütsch is bloots ene Spraak för neegbi. Aver ook as Spraak för neegbi hebbt vele Lüüd de Spraak opgeven, so dat in groten vele Delen vun dat Spraakrebeed de Lüüd, de Plattdüütsch snackt, in de Minnertall sünd. Ook för de Spraakeilannen in annere Länner gellt dat to’n Deel, daar hebbt dat Hoogdüütsch, dat anner Uutwannerten mitbröchten oder de Landsspraken (meerstendeels [[Engelsche Spraak|Engelsch]] oder [[Spaansche Spraak|Spaansch]]) düsse Opgaven. Hoogdüütsch heerscht allerwegens vöör. Schreven Plattdüütsch find sik –&nbsp;ole Huusinschriften un Stratennaams uutbenamen&nbsp;– meist nich in dat apentliche Leven.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;209.</ref> Sied de 2000-er Jaren givt dat in Düütschland meer un meer [[List vun Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch|tweesprakige Oordschiller]].<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;211.</ref> In den letsten Jaren sünd ook de Nedderlannen mit en paar tweesprakig Oordschiller anfungen.<!-- Born Schiller nds nl? --> De Reklaam un de Tourismusbranch bruukt Platt af un an en oold, kommodig oder regionaal Gefööl to wiesen.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;215.</ref> === Europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken === [[Bild:ECRM Low Saxon in Germany.svg|duum|Översicht Monitoring döör de Europääsch Charta för Regionaal- un Minnerheidenspraken in Düütschland fört Plattdüütsch]] In Düütschland un de Nedderlannen is de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken]] de Ramen na dat Völkerrecht för de [[plattdüütsche Spraakpolitik]]. De beiden Staten hebbt de Charta 1992 ünnertekent un 1996 ratifizeert, so dat Plattdüütsch sied 1999 in [[Bremen]], [[Hamborg]], [[Mekelnborg-Vörpommern|Mekelnborg-Vöörpommern]], [[Neddersassen]] un [[Sleswig-Holsteen]] na Deel&nbsp;III, in [[Brannenborg]], [[Noordrhien-Westfalen]] un [[Sassen-Anholt]] un sied 1998 in’n Nedderlannen na Deel&nbsp;II vun de Sprakencharta schuult is.<ref name=":44">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutschsekretariat.de/grundlagen-der-sprachencharta/ |titel=Grundlagen der Sprachencharta |werk=niederdeutschsekretariat.de |hrsg=BfN |datum=2018-01-03 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250606010923/https://www.niederdeutschsekretariat.de/grundlagen-der-sprachencharta/ |archiv-datum=202506-06 |abruf=2025-06-16 |sprache=de}}</ref><ref name=":46">[[Heinz Eickmans]]: [https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783110240849.153 ''Niederlande (Koninkrijk der Nederlanden)''.] In: ''Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen: Ein Handbuch zur Sprachpolitik des Europarats,'' S.&nbsp;155.</ref> Mit Deel&nbsp;III verplicht sik de Verdragsstaat tomindsten 35 Maatregels uut den Katalog in de Charta för de Stütt vun de Spraak ümtosetten. Deel&nbsp;II verplicht ook de Spraak aktiv to schulen, avers de Verdragsstaat verplicht sik nich to konkreten Maatregels.<ref name=":44" /> De düütschen Länner geevt dat [[Bundsbinnenministerium]] alle dree Jaren Bericht woans se Plattdüütsch föddern doot. Dat Ministerium verfaat op düsse Grundlaag den Statenbericht för den [[Europaraad]]. De [[Bunnsraat för Nedderdüütsch]] (BfN) vertriddt de plattdüütsche Spraakgemeenschop in Düütschland un begoodacht un kommenteert den Statenbericht. Op Grundlaag vun den Statenbericht, den BfN sien Kommentaar un Besöken in den düütschen Länner verfaat en [[Expertenkommitee (Spraakcharta)|Expertenkommitee]] den [[Expertenbericht (Spraakcharta)|Expertenbericht]], de begoodacht, of Plichten un Maatregels ümsett warrt. Na de Expertenbericht raadt dat [[Ministerkommitee (Europaraad)|Ministerkommitee]] vun de Europaraad de düütsche Regeren an, wat verbetert warrn kann.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutschsekretariat.de/umsetzung-der-sprachencharta/ |titel=Umsetzung der Sprachencharta |werk=niederdeutschsekretariat.de |hrsg=BfN |datum=2018-01-01 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250516145431/https://www.niederdeutschsekretariat.de/umsetzung-der-sprachencharta/ |archiv-datum=2025-05-16 |abruf=2022-12-20 |sprache=de}}</ref> In de Nedderlannen schrivt dat [[Ministerium van Binnenlandsche Saken un Königrieksraltschonen|Binnenministerium]] den Statenbericht un stütt sik för’t Neddersassisch op de ''[[Streektaal-Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied|Streektaal-Organsisatie in het nedersaksisch Taalgebied]]'' (SONT).<ref name=":46" /> De Zentraalregeren versöcht eer Plichten an de [[Provinz (Nedderlannen)|Provinzen]], de avers vergleken mit den düütschen Länner minner Kompetenzen hebbt, to övergeven un övernimmt wenig egen Initschativ för dat Neddersassisch. Andrääg dat Neddersassisch ook na Deel&nbsp;III vun de Charta to schulen, wiest de nedderlandsche Regeren af.<ref>[[Heinz Eickmans]]: [https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783110240849.153 ''Niederlande (Koninkrijk der Nederlanden)''.] In: ''Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen: Ein Handbuch zur Sprachpolitik des Europarats,'' S.&nbsp;161&nbsp;ff.</ref> 2018 hebbt de oostnedderlandschen Provinzen dat [[Convenant Neddersassisch]] ünnertekent un vereenbaart mit de Gesetten un Regels, de al bestaat, dat Neddersassische starker to föddern, statts de Spraak ünner Deel&nbsp;III vun de Charta to stellen un de Spraakpleeg ünner den Provinzen beter to koordineren.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/10/10/convenant-nedersaksisch |titel=Convenant Nedersaksisch |werk=Rijksoverheid.nl |hrsg=Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties |datum=2018-10-10 |abruf=2024-12-26 }} {{Webarchiv|url=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/10/10/convenant-nedersaksisch |wayback=20191205171315 |text=Convenant Nedersaksisch |archiv-bot=2026-06-19 14:16:50 InternetArchiveBot }}</ref> === Amtsspraak === In Bremen, Hamborg, Mekelborg-Vöörpommern un Sleswig-Holsteen, hier sogaar na dat Landsverwaltungsgesett, köönt Oorkunnen un Beweismiddel op Plattdüütsch vöörleggt warrn. Andrääg dörvt –&nbsp;mündlich un schriftlich&nbsp;– op Platt stellt warrn. In de Praxis weet Plattdüütschsprekers un Midarbeiders in Behöörden un op Ämter man nix vun düssen Rechten af, so dat Platt in so’n Kontext meist gaarnich bruukt warrt.<ref>''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;10. ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> De Gemeen [[Riessen-Hoolt’n]] verkünn 2008, dat se offitschell tweesprakig is un Börgers in dat Gemeenbüro Nedderlandsch un Neddersassisch bruken köönt. In de Praxis sitt avers meist kene Plattspekers in dat Gemeenbüro un Andrääg, de op Platt schreven sünd, warrt nich bearbeidt.<ref>{{Internetquelle |url=https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent?siteKey=bn4p6LpNGFRTXN8w&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.tubantia.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Frijssen-holten%252Fgemeente-rijssen-holten-tweetalig-gea-kan-in-het-riessens-nergens-terecht%7Ea12822d6%252F |titel=Gemeente Rijssen-Holten tweetalig? Gea kan in het Riessens nergens terecht |werk=Tubantia |datum=2016-12-16 |abruf=2025-06-18 |sprache=nl}}</ref> Een wichtigen Fall to’n Status vun dat Plattdüütsche bi Amtssaken weer de „[[Läägeünnerloage|Läägeünnerloage“]], för de de Firma Twistringer RBM Dränfilter in’t Jaar 2000 en [[Patent]] anmellt harr. De Patentschrift weer op Plattdüütsch schreven un dat [[Patentamt]] harr eer daarvun torüggwiest. De [[Bundsgerichtshoff|Bundsgerichtshov]] harr toletzt seggt, dat dat rechtens is, en Patent op Plattdüütsch intogeven, aver gellen deit dat bloot, wenn de Patentschrift ook hoogdüütsch översett bigeven oder nalvert warrt.<ref>{{Internetquelle |url=https://lexetius.com/2002,2757 |titel=BGH, ''Läägeünnerloage'', Besluut vun’n 19. 11. 2002 – X ZB 23/01 |werk=lexetius.com |abruf=2024-12-25 |sprache=de}}</ref> Na düsse Ansicht meent „düütsch“ alleen de hoogdüütsche Standardspraak.<ref>{{Internetquelle |url=https://lexetius.com/2002,2757 |titel=BGH, Beschluss vom 19. 11. 2002 – X ZB 23/01 [12]b |abruf=2025-06-27}}</ref> Anner Juristen un Gerichten leggt „düütsch“ so uut, dat Hoog- un Plattdüütsch meent sünd un Platt so as Amtsspraak gellen schall.<ref>German Foerster, Gerd-Harald Friedersen: ''Landesverwaltungsgesetz Schleswig-Holstein'': ''Kommentar'', Nr.&nbsp;1 Abs.&nbsp;4 to §&nbsp;82 a Landesverwaltungsgesetz</ref> Se stütten sik op en öller Ordeel vun 1927 na dat „düütsch“ as Gerichtsspraak platt- un hoogdüütsch meent.<ref>[[Overlandsgericht Ollnborg|OLG Ollnborg]] vun de 10.&nbsp;Oktober 1927 – K 48, HRR 1928,392</ref> Sleswig-Holsteen het düsse Sicht in de verleden Tied deelt.<ref>{{Internetquelle |url=Umsetzung der Europäischen Charta der Regional- oder Minderheitensprachen in Schleswig-Holstein – Sprachenchartabericht 2007 |titel=Umsetzung der Europäischen Charta der Regional- oder Minderheitensprachen in Schleswig-Holstein – Sprachenchartabericht 2007 Drucksache 16/1400 |werk=Sleswig-Holsteensch Landdag |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110719082318/http://www.schleswig-holstein.de/cae/servlet/contentblob/633574/publicationFile/SprachenchartaberichtDownload.pdf |archiv-datum=2011-10-07 |abruf=2025-18-06 |sprache=en}}</ref> Dat weer man eer Behölperee.<ref>https://www.landtag.ltsh.de/infothek/wahl18/umdrucke/5600/umdruck-18-5652.pdf</ref> Mit de Norm §&nbsp;[https://web.archive.org/web/20250508024229/https://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815%2C381 82 b] [[LVwG SH]] is sied 2016 Plattdüütsch explizit as Spraak nöömt in de –&nbsp;anners as [https://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?t=175023947014307096&sessionID=3107090891904654716&source=link&highlighting=off&templateID=document&chosenIndex=Dummy_nv_68&xid=148815,91#jurabs_2 §&nbsp;82 a], de „düütsch“ as Amtsspraak fastleggt&nbsp;– Dokumenten vöörleegt warrn köönt. Plattdüütsch het liekers in’n Alldag as Amtsspraak in Sleswig-Holsteen meist kenen Belang.<!-- Born fehlt --> === Plattdüütsch in Kinnergaarn, School un Universität === Kinnergaarns in Noorddüütschland versöcht hier un daar Plattdüütsch an de Kinners wieder to geven. Dat langt an vun en paar plattdüütschen Ledern bet to’n dagdääglichen Plattsnacken mit de Kinners. Plattdüütsch in’n Kinnergaarn stütt sik op private Initschativen. Stütt oder Vöörgaven vun de düütschen Länner givt dat meist nich.<ref name=":13">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;182&nbsp;ff.</ref><!-- Platt in nedderlandsch Kinnergaarns? --> Lange Tied geev dat keen [[Plattdüütsch (Schoolfack)|Plattdüütschünnerricht]]. 2010 is Hamborg mit Plattdüütsch in de [[Grundschool]] anfungen, 2014 sünd Sleswig-Holsteen un Bremen, 2016 Mekelnborg-Vöörpommern folgt. 2017 is Plattdüütsch en Schoolfack för dat [[Abituur]] worrn, dat betto man alleen in Mekelnborg-Vöörpommern anbaden warrt.<ref name=":13" /> In Neddersassen is Plattdüütsch keen Schoolfack, man en Deel vun anner Fäcker. In Noordrhien-Westfalen, Brannenborg un Sassen-Anholt is dat bloot en Arbeidsgemeenschop (AG) na de School. In kenen düütschen Bundsland givt dat allerwegens regulären Plattdüütschünnerricht.<ref name=":13" /> Ook in’n Nedderlannen givt dat Plaans Neddersassisch op de [[Basisschool]] to ünnerrichten.<ref>Kerndoelen Nedersakisch: ''Nedersaksisch in het basisonderwijs'' 2019 ([https://huusvandetaol.nl/wp-content/uploads/2020/10/Kerndoelen-Nedersaksich-dec-2019-1.pdf online], [https://web.archive.org/web/20240612105457/https://huusvandetaol.nl/wp-content/uploads/2020/10/Kerndoelen-Nedersaksich-dec-2019-1.pdf Archiv])</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://nedersaksisch.com/nedersaksisch-in-het-onderwijs/ |titel=Nedersaksisch in het onderwijs |werk=Nedersaksisch |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240424062351/https://nedersaksisch.com/nedersaksisch-in-het-onderwijs/ |archiv-datum=2024-04-24 |abruf=2024-12-01}}</ref> Veel noordüütsche Universitäten befaat sik mit [[nedderdüütsche Philologie]] un beedt enen [[Studiengang Nedderdüütsch]] an, to’n Bispeel [[Europa-Universität Flensborg|Flensborg]], [[Universität Hamborg|Hamborg]], [[Universität Griepswoold|Griepswoold]], [[Christian-Albrechts-Universität zu Kiel|Kiel]], [[Universität Mönster|Mönster]], [[Carl von Ossietzky Universität Oldenburg|Ollnborg]] un [[Universitär Rostock|Rostock]]. Semianren to Plattdüütsch givt dat ook in [[Universität Bremen|Bremen]], [[Europa-Universität Viadrina|Frankfort an’e Oder,]] [[Georg-August-Universität Chöttingen|Chöttingen]], [[Leuphana Universität Lüneburg|Lümborg]], [[Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg|Meideborg]], [[Universität Ossenbrügge|Ossenbrügge]], [[Universität Paderborn|Paderbuorn]] un [[Universität Potsdam|Potsdam]].<ref name=":13" /> In dat nedderlandsch [[Rieksuniversität Grönneng|Grönneng]] geev mit dat [[Nedersaksisch Instituut|''Nedersaksisch Instituut'']] bet 2010 en regulären Leerstool för Neddersassisch.<ref>{{Internetquelle |url=https://geheugenvandrenthe.nl/encyclopedie-drenthe/nedersaksisch-instituut |titel=Nedersaksisch Instituut |abruf=2025-06-17}}</ref> Sied 2018 givt dat wedder irregulären Leerstool för Neddersassisch. De schreven un spraken Spraak in den Seminaren is Hoogdüütsch oder in Grönneng Nedderlandsch.<!-- spraak op RUG? --> As ene rare Uutnaam sünd avers en paar [[Bachelor]]-Arbeiden op Platt schreven worrn, de man meist Betog to’n Plattdüütschen hebbt.<ref name=":13" /> === Bi de Plattdüütschen === [[Bild:Low_Saxon_Dialect_or_Language.svg|duum|De Meerheid (59,2&nbsp;%) in dat plattdüütsche Spraakgebeed seet Plattdüütsch as enen Dialekt an. Alleen 39&nbsp;% seet dat as ene Spraak.]] De Status ünner de Lüüd, de de Spraak snacken doot, is ook verscheden. De Süden vun dat Spraakrebeed, mit West- un Oostfalen un de Brannenborgsche Mark, daar is de Willen, de Spraak to bewaren minn stark as in’n Noorden, woneem de [[Noordneddersassisch|noordneddersassischen Dialekten]] spraken warrt. In Delen vun Brannenborg is de Spraak meist ganz dood. Dor is keen Willen meer vörhannen, de Spraak to bewaren, dat givt keen Spraakvereens för Plattdüütsch un keen Speeldelen. Ganz anners süüt dat to’n Bispeel in [[Oostfreesland]] uut. Dar is de Spraak noch op dat beste as Alldagsspraak bewaart. Ook in Delen vun Sleswig-Holsteen un dat Dreeeck twüschen Elv un Weser sünd daar noch Plattsnackers, de sik ook aktiv för dat Plegen vun de Spraak insetten doot. Na de Ümfraag {{Lang|de|''Status und Gebrauch des Niederdeutschen''}} seet in Noordüütschland 59,2&nbsp;% Plattdüütsch as enen Dialekt an, 39&nbsp;% bekiekt Plattdüütsch as ene Spraak. De Ansichten ünnerscheedt sik man na Regioon: Mit 52&nbsp;% in [[Hamborg]] un 50,7&nbsp;% in [[Sleswig-Holsteen]] seet hier de Meerheid Plattdüütsch as ene Spraak an. In [[Sassen-Anholt]] (80,7&nbsp;%) un [[Brannenborg]] (80,5&nbsp;%) is de Andeel Lüüd, de Plattdüütsch as enen Dialekt beteken besünners hoog. Groten Inflood op de Ansicht of Plattdüütsch en Dialekt oder ene Spraak is, het de Plattdüütschkompetenz: Lüüd, de sülvenst Plattdüütsch snackt, seet Platt eer as Spraak. Lüüd, de keen Platt snacken köönt, bekiekt dat as enen Dialekt. Ook Lüüd, de sik stärker mit de egen Regioon verbunnen föölt, seet Platt eer för ene Spraak as enen Dialekt an.<!-- Ansichten to de Spraak in NL? --> == Sprekertall == === Översicht un Historie === Sprekertallen laat sik blot swaar angeven. In’n Zensus is faken de Moderspraak nich affraagt worrn un wenn se affraagt worrn is, denn hebbt de Behöörden keen Ünnerscheed maakt twüschen Plattdüütsch un Hoogdüütsch oder Plattdüütsch un Nedderlandsch. För de öllere Tied lett sik aver daar von uutgaan, dat so teemlich all Minschen in Plattdüütschland ook Plattdüütsch snackt hebbt. Ganz grov lett sik de Tall also för 1800 mit 7&nbsp;Millionen angeven un 1900 mag dat woll so knapp 20&nbsp;Millionen Minschen geven hebben, de Plattdüütsch snackt hebbt. (Düt Rebeed het vundaag en Inwanertall von meist 30&nbsp;Millionen Minschen.) Na 1900 un besünners na 1945 füng de Tall aver teemlich an to dalen. Alltohoop givt dat also dat vundaag so üm un bi 5&nbsp;Millionen Minschen, de Plattdüütsch snacken doot. === Düütschland === [[Bild:Low Saxon Competence by district 2016.svg|duum|Aktive Spraakkompetenz na Landkreisen (2016):<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;203.</ref><br>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#217821|TEXT=Höögste aktive Kompetenz}}<br>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#afe9af|TEXT=Leegste aktive Kompetenz}}]] De repräsentative Ümfraag ''[[Wer spricht Platt?]]'', an de 200 Lüüd deelnemen, versöch 1984 dat eerste Maal de Spraakkompetenz in de Bundsrepublik Düütschland (sünner Oostdüütschland un Nedderland) to ünnersöken. Dat Resultaat weer, dat 20 % vun de Lüüd „bannig good“ Platt snackt, 15 % „good“ un 21 % „een beten“ Platt snackt.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''[[Wer spricht Platt?]]'' [[Verlag Schuster|Schuster]], Leer 1987, S.&nbsp;95.</ref> Na een nee’er Ümfraag 2007, nu in ganz Düütschland, köönt 6 % Platt „bannig good“, 8,3 % „good“ un 23,4 % „een beten“ Platt snacken. Tohooprekent sünd an de an de 3&nbsp;Millionen Lüüd in Düütschland, de „bannig good“ oder „good“ Platt snackt. De nee’este Ümfraag vun 2016 (''[[Status un Gebrauch des Niederdeutschen 2016|Status un Gebrauch des Niederdeutschen]]'') fraag 1632 Lüüd in Plattdüütschland (sünner Süüdwestfalen).<ref>Adler u.&nbsp;a.: ''Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016,'' S.&nbsp;7 ([https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/9037/file/Adler_Ehlers_Goltz_Kleene_Plewnia_Status_und_Gebrauch_des_ND_2016.pdf online])</ref> un keem to’n Resultaat, dat 6,2&nbsp;% „bannig good“, 9,5&nbsp;% „good“ un 16,7&nbsp;% „een beten“ Platt snacken köönt. 25,4&nbsp;% snackt en paar Wöör un 42,2&nbsp;% köönt gaar keen Platt.<ref>Adler u.&nbsp;a.: ''Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016,'' S.&nbsp;13&nbsp;ff. ([https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/9037/file/Adler_Ehlers_Goltz_Kleene_Plewnia_Status_und_Gebrauch_des_ND_2016.pdf online])</ref> De passive Spraakkompetenz, also de Tall Lüüd, de Platt verstaan köönt, liggt bi 76,9&nbsp;%.<ref name=":17" /> De Spraakkompetenz ünner de jüngen Lüüd het man stark afnamen: An de 10&nbsp;% (1,4&nbsp;% „sehr gut“, 3,1&nbsp;% good, 5,3&nbsp;% „mäßig“) vun de Lüüd twüschen 16 bet 29 Jaren kunnen 2016 Platt snacken, bi den Olen (över 60) sünd dat mit 52,3&nbsp;% fiev maal so vele. De Ümfraag 2016 ünnersöök ook den sotschalen Achtergrund vun de Deelmehners. Plattdüütschsnackers sünd normalerwiese öller (över 60), leevt op’t Land un hebbt enen ringerern Schoolafsluss. De Spraakompetenz ünnerscheedt sik stark na Regioon. De Spraak is in’n Noordwesten op’t starkst un nimt na Süüdwest to af. Langs de [[Waterkant|Noordseeküst]] vun [[Oostfreesland]] över dat [[Elv-Werser-Dreeeck]], [[Dithmaschen]] bet na [[Noordfreesland]] is Spraakompentenz mit an de 50&nbsp;% Lüüd, de bannig, good oder een beten Platt snackt, recht hoog. Op’t ringst is de Kompetenz in [[Brannenborg,]] hier köönt tohooprekent man 11,6&nbsp;% bannig good, good oder een beten Platt snacken.<ref name=":17">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;201&nbsp;f.</ref><gallery> Bild:Plattdüütsche Spraakkompetenz na Bundsland.svg|alternativtext=Plattdüütsche Spraakkompetenz na Bundsland 2016|Spraakkompetenz na Bundsland (2016) Bild:Plattdüütsche Spraakkompetenz na Öller.svg|alternativtext=Plattdüütsche Spraakkompetenz na Öller 2016|Spraakkompetenz na Öller (2016) </gallery> === Nedderland === In Nedderland het dat 2005 en Ümfraag geven. Bi düsse Ümfraag is rutkamen, dat 1.616.000 Lüüd en von de nedderlandschen plattdüütschen Dialekten snackt.<ref name=":8">[[Henk Bloemhoff]]: ''Taaltelling Nedersaksisch'' 2005. ({{Webarchiv|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf |wayback=20211005011839 |text=online |archiv-bot=2026-03-14 07:20:57 InternetArchiveBot }})</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-noncollapsed" |+Aantal sprekers Nedersaksisch eind 2002 volgens Bloemhoff (2005) !Gebede !Sprekers Tohuus !Sprekers allens tohoop !Andeel Sprekers in Percent !Andeel Sprekers ''goed/zeer goed'' !Andeel ''zeer goed'' |- |[[Provinz Grunneng|Grönnen]] |262.000 |446.400 |77,7% |60,9% |40,5% |- |[[Twente]] |334.200 |412.800 |76,1% |52,6% |30,2% |- |[[Oaveriessel|West-Oaveriessel]] |326.100 |378.500 |73,0% |58,8% |34,5% |- |[[Drenthe]] |255.200 |369.600 |76,6% |59,8% |40,9% |- |[[Achterhook]] |211.000 |258.400 |73,0% |57,9% |42,1% |- |[[Veluwe]] |174.800 |229.600 |48,6% |33,0% |14,9% |- |[[Steenwiekerland]] |21.100 |29.000 |67,4% |48,1% |23,5% |- |[[Stellingwarven|Weststellingwerf]] |13.800 |16.800 |64,6% |48,1% |33,0% |- |[[Stellingwarven|Ooststellingwerf]] |6.400 |10.500 |48,8% |30,1% |18,4% |- |Allens tohoop |≈1,6&nbsp;Millionen |≈2,15&nbsp;Millionen |70,9% | | |} De Tallen na en lütter Unnersöök vun 2011 unnerscheed sik man stark. De Andeel Öllern, de Neddersassisch mit eenanner snackt is vun 34&nbsp;% 1995 op 15&nbsp;% 2011 torüggegaan, de Andeel Kinner, mit de Öllern oder Broders un Sösters Platt snackt weer 1995 noch and 7&nbsp;%, man is 2011 op 1&nbsp;% torüggegaan. Vergliek de Tallen hier ünner:<ref>Geert Driessen: ''Ontwikkelingen in het gebruik van Fries, streektalen en dialecten in de periode 1995-2011,'' ITS, Radboud Universiteit Nijmegen, S. 3.</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-noncollapsed" ! !1995 !2001 !2011 |- |Öllern |34% |24% |15% |- |Kind-Moder |7% |5% |1% |- |Kind-Vader |8% |6% |2% |- |Kind-Broder/Söster |7% |5% |1% |- |Kind-Frünnen |6% |5% |1% |} === Weltwied === Vun den 15.000 bet 20.000&nbsp;Düütschen in dat [[Däänmark]] köönt man en lütten Deel noch Plattdüütsch snacken.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Daenemark |titel=Weten: Plattdeutsch in Dänemark |abruf=2025-02-10}}</ref> Den [[plautdietsch]]en Dialekt von de [[Mennoniten]] snackt ook noch wedder so bi 300.000 bet 500.000&nbsp;Minschen.<ref name=":35">{{Internetquelle |url=https://www.ethnologue.com/language/pdt |titel=Plautdietsch |werk=ethnologue.com |hrsg=[[SIL International]] |abruf=2025-02-10}}</ref> Na de [[Ethnologue]] (Uutgaav 2016) verdeelt sik de Tall Plautdietsche so: 4.000 in [[Argentinien]], en beten ünner 10.000&nbsp;Minschen in [[Belize]],<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Belize |titel=Weten: Plattdeutsch in Belize |abruf=2025-02-10}}</ref> 60.000 in [[Bolivien]], rund 8.000 in [[Brasilien]], 80.000 in [[Kanada]], 2.000 in [[Costa Rica]], 100.000 in [[Kasachstan]], 40.000 in [[Mexiko]], noch eenmaal 40.000 in [[Paraguay]], 5.000 in [[Peru]] un üm de 12.000 in den [[Vereenigte Staten|Verenigten Staten]].<ref name=":35" /> Vun den rund 200.000 Russlandmennoniten in Düütschland hebbt vele dat Platdietsch opgeven.<ref>{{Internetquelle |autor=Bundeszentrale für politische Bildung |url=https://www.bpb.de/themen/migration-integration/kurzdossiers/252533/russlanddeutsche-und-andere-postsozialistische-migranten/ |titel=Russlanddeutsche und andere postsozialistische Migranten |datum=2017-07-13 |abruf=2025-02-10 |sprache=de}}</ref> De plattdüütschen Dialekten in Brasilien, besünners dat [[Pomerano]], snackt twüschen 100.000 un 300.000&nbsp;Minschen.<ref name=":36">{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |titel=Weten: Plattdeutsch in Brasilien |abruf=2025-02-10}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.dw.com/pt-br/esp%C3%ADrito-santo-investe-na-preserva%C3%A7%C3%A3o-da-l%C3%ADngua-pomerana/a-17884813 |titel=Espírito Santo investe na preservação da língua pomerana – DW – 03/09/2014 |archiv-url=https://www.dw.com/pt-br/esp%C3%ADrito-santo-investe-na-preserva%C3%A7%C3%A3o-da-l%C3%ADngua-pomerana/a-17884813 |archiv-datum=2025-01-03 |abruf=2025-02-10 |sprache=pt}}</ref> Dat [[Vestfaliano]] in [[Westfália]] snackt nich meer as 3000&nbsp;Lüüd.<ref name=":36" /> == Dialekten un Varietäten == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Dialekten}} === Översicht === [[Bild:Plattdüütsche Dialektrebeden.png|duum|300px| {{Koortlegenn|KLÖÖR=#B0FF75|TEXT=[[Westfäölsk Plat|Westfäälsch]]}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#66CCFF|TEXT=[[Oostfäälsch Platt|Oostfäälsch]]}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#99CC66|TEXT=Noordneddersassisch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#CCCC66|TEXT=Holsteensch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFFFCC|TEXT=Sleswigsch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#99CC33|TEXT=Brannenborgsch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#99FFCC|TEXT=Mekelbörgsch-Vörpommersch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#CCCC66|TEXT=Pommersch}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#66CCCC|TEXT=Nedderpreußsch}}<br /> Stand vun vör 1945]] Plattdüütsch is ene Spraak sünner Standard, de sik in verscheden Dialekten un Dialektgruppen deelt: * '''[[Mark-Brannenborger Platt|Märksch-Brannenborgsch]]''': Märksch oder ook Brannenborgsch sünd de plattdüütschen Dialekten in [[Brannenborg]], de [[Ollmark]] in [[Sassen-Anholt]] un den ööstlichsten Deel vun [[Mekelnborg-Vörpommern|Meklenborg-Vöörpommern]]. De Dialektgrupp deelt sik wieder [[Noordmarksch|Noordmärksch]], [[Middelmärksch]] un [[Middelpommersch]].<ref name=":49">Rolf Bock, Helmut Langner: ''Zur Geschichte, Gliederung und zu wichtigen Merkmalen der märkischen Dialekte.'' In: WZ PH Potsdam. H. 2. Potsdam 1989, S. 234.</ref> Typsch Kennteken is ''det'' statts ''dat,''<ref>[[Klaas-Hinrich Ehlers]]: ''Mecklenburgisch-Vorpommersch, Mittelpommersch, Brandenburgisch'', S.&nbsp;596&nbsp;ff.</ref> de Uutspraak vun /g/ as [j] un nedderfranksche Substratwöör.<ref name=":49" /> De märkschen Dialekten sünd al in dat 19.Jhd stark vun dat Middeldüütsch, besünners dat Berlinersch bedrängt worrn.<ref name=":48" /> * [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|'''Mekelnborg-Vöörpommersch''']]: ene relativ eenheidliche Dialektgrupp in Meklenborg-Vöörpommern, de avers deelwies wieder in Dialekten as Swerinersch, Strelitzsch un Vöörpommersch deelt warrt. Besünner Kennteken sünd de Diphthonge /au/ un /ei/ in Wöör as ''Kauken'' un ''hei'' un de Wannel vun Vokalen för /r/, so as ''Wuurd'' statts Woord un ''hüren'' statts ''hören.'' Typsch Meklenborgsch is ook de Diminutiv op ''-ing.<!-- Born fehlt -->'' * [[Nedderpreußisch Platt|'''Nedderpreußsch''']] is de ole Dialekt vun [[Preußen (Landschop)|Preußen]] un [[Danzig]] un ook Grundlaag vun dat [[Plautdietsch]]. Kennteken sünd deelwies de Affall vun /n/ so as in ''moake'' un de [[Unrund (Vokaal)|unrunnen]] Vokalen, so as ''Kenig'' statts ''König.''<ref>Walther Ziesemer: ''Die ostpreußischen Mundarten. Proben und Darstellung.'' Hirt, Breslau 1924, S. 79.</ref> * '''[[Noordneddersassisch]]''' is en Dialekt in [[Noordneddersassen]], [[Sleswig-Holsteen]]. Dat Neddersassisch in [[Provinz Grunneng|Grönneng]] is de Spraakhistorie na ook noordneddersassisch. De realtiv eenheidliche Dialektruum kann wieder in [[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]] un [[Grunnegs|Grönnegsch]], [[Emslänner Platt|Eemslandsch]], [[Ollnborger Platt|Ollnborgsch]], [[Noordhannobersch]], [[Holsteener Platt|Holsteensch]] un [[Sleswigsch|Slewswigsch]] ünnderdeelt warrn.<ref>Helmut Glück (Hrsg.): ''Metzler Lexikon Sprache.'' 3., neubearbeitete Auflage. J. B. Metzler, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-476-02056-8</nowiki>, Eintrag „Nordniederdeutsch“, S. 446–447.</ref> Vergleken mit Oost- un Westfäälsch is dat Luudsysteem starker vereenfacht.<ref>[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;556&nbsp;ff.</ref> Noordneddersassiche Dialekten tellt to den vitaalsten plattdüütschen Dialekten un de grote Literatuur un Medien sünd in enen noordneddersassischen Dialekt. * [[Oostfäälsch Platt|'''Oostfäälsch''']] is ene Dialektgrupp in [[Süüdneddersassen]] un de [[Meideborger Böörd]] in [[Sassen-Anholt]], de sik wieder in [[Elvoostfäälsch]],[[Göttingsch-Grubenhagensch]] [[Heidoostfäälsch]] un [[Karnoostfäälsch]] deelt. Kennteken sünd to’n Bispeel D[[Tweeklang|iphthongen]] uut olen Langvokalen, so as ''Stein'' (<&nbsp;''stên'')'','' ''Faut (<&nbsp;fō₁t'')'','' ''mëin (<&nbsp;mîn'')'','' ''Hius'' (<&nbsp;''hûs'')'',''<ref>Schröder, Ingrid. "Ostfälisch". ''Wörterbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft (WSK) Online'', edited by Stefan J. Schierholz and Laura Giacomini. Berlin, Boston: De Gruyter, 2022. <nowiki>https://www-degruyterbrill-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/database/WSK/entry/wsk_id_wsk_artikel_artikel_16176/html</nowiki>. Accessed 2025-06-16.</ref> dat ''e-'' bi dat Partizip, so as ''ekofft'' statts ''kofft'' un de Personaalpronomen ''mik/mek'' un ''dik/dek'' statts ''mi'' un ''di.'' Anners as de noordneddersassisch toonlangen Vokalen un de westföölschen braken Diphthongen het Oostfäälsch faken Kortvokalen, so as ''Pepper'' un ''Könnig'' statts ''Peper/Piäper'' un ''Köni(n)g/Küöni(n)g.''<ref>[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;558&nbsp;f.</ref> * [[Oostpommersch Platt|'''Oostpommersch''']] is de ehmalige Dialekt vun [[Hinnerpommern]]. Vundaag leevt de Dialekt as [[Pomerano]] in [[Brasilien]] wieder. * [[Westfäölsk Plat|'''Westfäälsch''']] is de Dialektgrupp in [[Westfalen]], de sik in [[Mönsterlänsk Platt|Mönsterländsch]], [[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälsch]], [[Süüdwestfäälsch]] un [[Westmönsterlänner Platt|Westmönsterlansch]] ünnderdeelt, un vergleken mit de anner Dialektgruppen veel konservative Kennteken het.<ref name=":47">[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;556&nbsp;f.</ref> De [[Nedderlandsch-Neddersassisch|nedderlandsch-neddersassischen]] Dialekten –&nbsp;[[Grunnegs|Grönnegsch]] uutbenamen&nbsp;– tellt de Spraakhistorie na mit to dat Westfäälsch. [[Emslänner Platt|Emslandsch]] gellt deelwies as en westfäälsch-noordneddersassisch Övergangsdialekt.<ref>[[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch,'' S.&nbsp;556&nbsp;f.</ref> Typsch sünd de braken Diphthongen, so as {{Lang|wep|''Biëke''}} un {{Lang|wep|''Vuëgel''}} statts de noordneddersassisch Langvokalen in ''Beek'' un ''Vagel''.<ref name=":47" /> === Struktuur vun de Dialekten ünnerenanner === [[Bild:Isoglossen.svg|duum|300px|Paar vun de wichtigen Isoglossen vun dat Plattdüütsche<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#3afe33|TEXT=Apokoop vun dat e}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#0000ff|TEXT=Eenheidsplural -en/-t}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ff9e00|TEXT=dat/det}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffff00|TEXT=Affall vun dat -n an’t Woortenn}}{{Koortlegenn|KLÖÖR=#17c1fc|TEXT=Eenheidsplural -(e)t}}<br /> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#ff0000|TEXT=Partizip Verleden Tiet op e-}}]] De plattdüütschen Dialekten unnerscheed sik ünner en man nich so stark, as de [[Hoogdüütsche Dialekten|hoogdüütschen Dialekten]]. So is dat ook vergleken swarer de verscheden Varietäten in Gruppen intodelen.<ref>[[Alfred Lameli]]: ''Raumstrukturen im Niederdeutschen, Eine Re-Analyse der Wenkerdaten,'' S.&nbsp;20&nbsp;f. ([https://www.academia.edu/30823402/Raumstrukturen_im_Niederdeutschen_Eine_Re-Analyse_der_Wenkerdaten online])</ref> Traditschonell ünnerdeelt de [[Dialektologie]] Plattdüütsch in [[Westnedderdüütsch]] un [[Oostnedderdüütsch]]. Westnedderdüütsch sünd de Dialekten in dat ole [[Sassen (Volk)|sassische]] Stammland –&nbsp; [[Oost-Freesland]], [[Provinz Grunneng|Grönneng]] un [[Sleswig]], wo sik Plattdüütsch eerst later uutbreedt het, inbegepen. Oostnedderdüütsch sünd de Dialekten in de Rebeden, in de sik Plattdüütsch mit de [[Oostkolonisatschoon]] hen uutbreed het. De Grenz löppt döör Oostholsteen, sniedt vun [[Neddersassen]] dat [[Wendland]] af un löppt denn dicht bi de Grenz twüschen [[Sassen-Anholt]] un [[Brannenborg]] na Süüd to. De grote Ünnerscheed twüschen düsse beiden Gruppen is de [[Eenheidsplural|Eenheidspluraal]] op ''-(e)t,'' so as ''wi maakt/maket'' gegenöver ''-en'' so as in ''wi maken''.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie und Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;240.</ref> Nee’eren Unnersöök, de den Spraakafstand twüschen Dialekten meten deit, stellt man de traditschonelle Sicht in Fraag. Dat traditschonell oostnedderdüütsche [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mekelborg-Vöörpommersch]] steit dichter bi dat westnedderdüütsche [[Noordneddersassisch]], as bi dat even so oostnedderdüütsche [[Mark-Brannenborger Platt|Märksch]]. [[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälsch]] un [[Oostfäälsch]] hebbt meer Gemeensamkeiden mit eenanner as mit dat Noordneddersassisch. So kann de plattdüütsche Spraakruum ook in ene [[Noordnedderdüütsch|nöördliche Grupp]] mit Noordneddersassisch, Mekelnborg-Vöörpommersch un ene [[Süüdnedderdüütsch|süüdliche Grupp]] mit Oostwestfäälsch un Oostfäälsch indeelt warrn. Märksch steit för sik is avers dichter bi nöördliche Gruppe.<ref>[[Alfred Lameli]]: ''Raumstrukturen im Niederdeutschen.'' ([https://www.academia.edu/30823402/Raumstrukturen_im_Niederdeutschen_Eine_Re-Analyse_der_Wenkerdaten online])</ref> === Dackspraken un Varietätenspektrum === En wichtigen Ünnerscheed, de sik na de [[Dackspraak|Dackspraken]] richt, liggt ook twüschen [[Nedderlandsch-Neddersassisch]] un den Rest vun dat Plattdüütsche. Disse Verscheel is nich vun öllers her un is eerst mit de letsten Jaarhunnerden un besünners in dat 20.&nbsp;Jhd. vun de nedderlandsche un de hoogdüütsche Standardspraak kamen. De Dialekten in de Nedderlannen hebbt ne’e Wöör opnamen, de uut dat Nedderlandsche stammt un de Dialekten in Düütschland hebbt düsse ne’en Begrepen uut dat Hooddüütsche övernamen.<ref>Gooskens, C. S. & Kürschner, S. 2009 Low Saxon dialects across borders — Niedersächsische Dialecte über Grenzen hinweg. Lenz, A. N., Charlotte, G. & Siemon, R. (eds.). Franz Steiner Verlag, p. 273 - 297 (Beihefte Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik; no. 138)</ref> De Dialekten langs de Genze sünd so jümmers wieder uut en anner dreven.<ref>Jan Goossens: ''Niederdeutsche Spracke, Versuch einer Defintion.'' In: Jan Goossens (Ruutgever): ''Niedereutsch, Sprache und Literatur'', S.&nbsp;9–27.</ref> De mennonitschen Dialekten hebbt ook Hoogdüütsch as Dackspraak had, je na Land hebbt aver ook [[Russische Spraak|Russ’sch]], [[Engelsche Spraak|Engelsch]] oder [[Spaansche Spraak|Spaansch]] Inflood namen un veel technische Begrepen sünd daarvun bi de Plautdietschen teemlich verscheden. Eensprakig Plattdüütsche givt dat vundaag nich meer, so dat alle Sprekerschen un Sprekerschen tomindsten ook de düütsche oder nedderlandsche Standardspraak snackt. Unklaar is, of en düsse Situatschoon beter os [[Bilingualismus|Tweesprakigkeid]] oder [[Diglossie]] beschrieven kann.<ref name=":27">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;197&nbsp;ff.</ref> För den noorddüütschen Ruum givt dat verscheden Modellen de Spraaksituatschoon to beschrieven. Dat Diglossie-Modell ünnerscheedt Hoog- un Plattdüütsch as twee klaar scheden Spraakschichten. Dat Kunvergenzmodell, in dat Hoog- un Plattdüütsch en Diasysteem billt, beschrivt de noorddüütsche Spraaklandschop, in de Hoog- un Plattdüütsch op eenanner Inflood neemt un de Övergang twüschen den Varietäten verswümmt. So bruukt Plattsprekers to’n Bispeel [[Code Mixing]] un bruukt in eer Plattdüütsch hoogdüütsche Wöör, besunners Wöör, de in den Dialekt feelt oder ook Funktschoonswöör so as [[Abverb|Abverbien]], [[Kunjunktschoon|Kunjunktschonen]] oder [[Partikel (Linguistik)|Partikeln]]. Morphologie un Syntax blievt annersieds grotendeels plattdüütsch. In dat spraken Hoogdüütsch in Noordüütschland sliekt sik man plattdüütschen Kennteken in so [[Preposition stranding|''Preposition stranding'']] oder de [[Obliquus (Kasus)|oblique]] Kasus. So gliekt sik Plattdüütsch un dat noordüütsche Hoogdüütsch jümmer starker an.<ref name=":27" /><!-- Varietätenspektrum in nds-nl/nl? --> === Mischspraken === Na de Schreivsprakenwessel sünd sied dat 17.&nbsp;Jhd. hoogdüütsch-plattdüütsche [[Mischspraak|Mischspraken]] so as [[Missingsch]], dat [[Flensborg|Flensborger]] [[Petuh]], [[Ruhrdüütsch]] un [[Berlinsch]], opkamen. Plattdüütsch weer in de Tied spraken Spraak, Hoogdütsch meist rein schreven Spraak. Wenn Plattsprekers nu Hoogdüütch snacken wullen, kemen plattdüütsche Kennteken in de Spraak, so dat en Hoogdüütsch mit starken plattdüütschen Inflood opkeem. Eerst weren düsse Mischspraken noch de Spraak vun Lüüd, de plattdüütsch opwussen weren, un Hoogdüütsch snacken versöken. Later is dat ook de Ümgangsspraak vun Minschen worrn, de meist keen Platt snacken kunnen, un de Mischspraak as ere enige hoogdüütsche Varietät snacken. Sied de twede Halve vun dat 20.&nbsp;Jhad sünd de Mischspraken tohoop mit Plattdüütsch döör dat Hoogdüütsch verdrängt worrn. Mit Theater un Literatuur sünd de Mischspraken so as Missingsch un ook Ruhrdüütsch bekannt worrn un is vundaag en Deel vun de Identität in Städen so as [[Hamborg]], [[Bremen]] un Flensborg oder in de [[Ruhrpott]], ook wenn dat meist nich meer snackt warrt.<ref name=":28">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;199&nbsp;ff.</ref> <!-- Mischspraken in NL? Oder eer diglossie/regiolekt? --> == Phonetik un Phonologie == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Phonologie}} === Kunsonanten === Plattdüütsch ünnescheedt rund 20 [[Konsonant|Kunsonanten]], de in den plattdüütschen Dialekten to’n groten Deel gliek sünd. Ünnerscheden sünd ünner beschreven. <ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;245–265.</ref> {| class="wikitable" |+Kunsonanten in’n Plattdüütschen ! ![[Labial|Labiaal]] ![[Alveolar|alveolaar]] ![[Postalveolaar|postalv.]] ![[Palatal|palataal]] ![[Velar|velaar]] ![[Glottal|glottaal]] |- ! style="text-align:left" |[[Plosiv|Plosiven]] | style="text-align:center" |[[Stemmlosen bilabialen Plosiv|{{IPA-Text|p}}]] · [[Stimmhaften bilabialen Plosiv|b]] | style="text-align:center" |[[Stemmlosen alveolaren Plosiv|{{IPA-Text|t}}]] · [[Stimmhaften alveolaren Plosiv|d]] | | | style="text-align:center" |[[Stemmlosen velaren Plosiv|{{IPA-Text|k}}]] · [[Stimmhaften velaren Plosiv|g]] | |- !style="text-align:left" |[[Nasaal (Phonetik)|Nasaalen]] | style="text-align:center" |[[Stemmhaften bilabialen Nasaal|{{IPA-Text|m}}]] | style="text-align:center" |[[Stemmhaften alveolaren Nasaal|{{IPA-Text|n}}]] | | | style="text-align:center" |[[Stemmhaften velaren Nasaal|{{IPA-Text|ŋ}}]] | |- !style="text-align:left" |[[Frikativ|Frikativen]] |style="text-align:center" |[[Stemmlosen labiodentalen Frikativ|{{IPA-Text|f}}]] · [[Stimmhaften bilabialen Frikativ|v]] | style="text-align:center" |[[Stimmlosen alveolaren Frikativ|s]] · [[Stimmhaften alveolaren Frikativ|z]] | style="text-align:center" |[[Stimmlosen postalveolaren Frikativ|ʃ]] |style="text-align:center" |[[Stimmlosen palatalen Frikativ|ç]] · [[Stimmhaften palatalen Approximant|j]] | style="text-align:center" |[[Stimmlosen velaren Frikativ|x]] | style="text-align:center" |[[Stemmlosen glottalen Frikativ|{{IPA-Text|h}}]] |- !style="text-align:left" |[[Vibrant|Vibranten]] | |style="text-align:center"|[[Alveolaren Vibrant|r]] | | | | |- !style="text-align:left" |[[Lateraal (Phonetik)|Lateralen]] | | style="text-align:center" |[[Stemmhaften lateralen alveolaren Approximant|{{IPA-Text|l}}]] | | | | |} /{{IPA-Text|p t k}}/ hebbt meist [[Aspiratschoon (Phonetik)|Aspiratschoon]] {{IPA|pʰ tʰ kʰ}}, in’n West- un Oostfäälsch sünd aver deelwies unbepuust {{IPA|p t k}}.<ref>{{Internetquelle |autor=Paul Teepe, in |url=https://www.lwl.org/komuna/pdf/Niederdeutsch_Sprache_und_Literatur_Band_1_1983.pdf |titel=Niederdeutsch. Sprache und Literatur. Eine Einführung. Band 1: Sprache. |hrsg=[[Jan Goossens]], LWL |datum=1983 |abruf=2018-11-29 |format=PDF}} (PDF)</ref> De [[Uutluudverharden]] maakt /b/ un /d/ an’n Woordenn stemmloos, so as ''goo<u>d</u>'' [go:t]. /d/ fallt twüschen Vokalen faken uut, so as ''Tieden'' /{{IPA-Text|tiːdn̩}}/&nbsp;→&nbsp;{{IPA|tiːn}}. /g/ is in allen Dialekten an’n Woordenn en Frikativ, je na Positschoon vun de Vokaal tovöör [ç x ‌x]. Westföölsch, Nedderlandsch-Neddersassisch un dat Angelsche Platt sprikt dat /g/ jümmers as Frikativ uut. Dat Brannenborgsch seggt meist /j/. /m n ŋ/ un /l/ köönt [[sülvsche Kunsonanten]] sien. /ŋ/ kann ook för en Kunsonantenkluuster {{IPA|ŋg}} gellen. Dat /s/ is an’n Woordanfang stemmloos {{IPA|z}}, in Westfalen stemmloos {{IPA|s}}. /ʃ/ kümmt vun öller ''*sk'' un is in welk Dialekten as {{IPA|sk~ʃk~sx}} bewaart. Dat /ʒ/ kann in Frömdwöör opkamen, so as ''Garage'' {{IPA|ga.ra:ʒ}} un is in welk noordneddersassischen Dialekten de Uutspraak vun dat /{{IPA-Text|ʝ}}/ Dat /l/ kann an’n Woordenn ene velaar Uutspraak hebben: {{IPA|ɫ}}. /r/ is je na Dialekt {{IPA|r~ɾ}} oder {{IPA|ʀ}}. De uvulare Uutspraak warrt in Düütschland jümmers fakener. === Vokalen === ==== Kort- un Langvokalen ==== Plattdüütsch ünnerscheedt acht Kortvokalen /{{IPA-Text|a ɛ ə ɪ ɔ ʊ œ ʊ y}}/ un meist ook /{{IPA-Text|ɐ}}/ as [[Allophoon]]. [[Plautdietsch]] het de [[Labialisatschoon|runnen]] Vokalen /{{IPA-Text|œ}}/ un /y/ mit’n [[Labialisatschoon|unrunnen]] /{{IPA-Text|ɛ}}/ un /{{IPA-Text|ɪ}}/ versmolten.<ref>Cox, Cristopher; Driedger, Jacob M.; Tucker, Benjamin V. (2013), "Mennonite Plautdietsch (Canadian Old Colony)", ''Journal of the International Phonetic Association'', '''43''' (2): 221–229</ref> Bi de langen Vokalen ünnerscheedt de [[Dialektologie]] twee Gruppen: de [[Ooldlange Vokalen|ooldlangen]] un de [[Toonlange Vokalen|toonlangen Vokalen]]. De ooldlangen Vokalen /â ê î ô ö̂ û ü̂/ weren [[Oorgermaansche Spraak|oorgermaansche]] Langvokalen oder [[Tweeklang|Diphthongen]] un sünd in den meisten plattdüütschen Dialekten Monophthongen. [[Ostwestfäälsch|Oost]]- un [[Süüdwestfäälsch]], [[Middelmärksch]] un deelwies ook dat [[Oostfäälsch Platt|Oostfäälsch]] hebbt eer man to Diphthongen maakt. De Dialektolgie ünnerscheedt ooldlang ô₁ un ô₂, de je na Dialekt anners uutspraken warrt, un jüstso ooldlang ö̂₁ un ö̂_2. Dat givt veer ooldlange ê-Luden: ê₁, ê₂, ê₃ un ê₄, de ja na Dialektgrupp verscheden to twee oder dree Luden tohoopfullen sünd. Dat ê₂ het sik in ê_2a un ê_2b spleten, de in welk Dialekten mit je ünnerscheedlichen ê-Luden tohoopfullen sünd. So sünd to’n Bispeel in dat westliche [[Noordneddersassisch]], [[Noordmärksch]], [[Westmönsterlänner Platt|Westmönsterlandsch]] un [[Twentsch]] ê₁, ê₂ un ê₄ to enen Luud tohoopfullen, ê₃ is as enen Diphthong för sik bleven. Annersieds het dat [[Süüdwestfäälsch|Süüdwestfäälsche]] dree ê-Luden: ê_1, ê₂ sünd apart bleven, ê₃ un ê₄ sünd tohoopfullen. In’n [[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälschen]] un en Deel [[Ostfälsch Platt|Oostfäälsch]] wedderüm is ê₁ mit ê_2a tohoopfullen un ê_2b is mit ê₃ un ê₄ versmolten.<ref name=":31">{{Internetquelle |autor=Olaf Bordasch |url=https://www.plattdeutsch-niederdeutsch.net/dia.htm |titel=Die westfälischen Dialekte |werk=plattdeutsch-niederdeutsch.net |datum=19. August 2020 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20250123220522/https://www.plattdeutsch-niederdeutsch.net/dia.htm |archiv-datum=2025-01-23 |abruf=2025-01-23 |sprache=de}}</ref> De toonlagen Vokalen /ā ē ī ō ȫ ū ǖ/ sünd eerst mit’n Övergang vun [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]] na [[Middelsassische Spraak|Middelsassich]] opkamen, as korte Vokalen, de in apen [[Stammsülv|Stammsülven]] mit [[Akzent (Spraakwetenschop)|Akzent]] to de toonlangen Vokalen deent worrn sünd. De acht verscheden ooldsassischen Kortvokalen /a e ë i o ö u ü/ sünd in’n Westfäälschen as söven braken Diphtongen bewaart bleven. Oostfäälsch het dat to fiev Luden vereenfacht: /ā ē ī ō ȫ/. Noordneddersassisch un [[Oostnedderdüütsch]] ünnerscheedt alleen dree toonlange Vokalen: /ā ē ȫ/.<ref name=":31" /> ==== Överlange Vokalen ==== Welk noordneddersassische Dialekten hebbt överlange Vokalen, de ook „Sleeptoon“ oder „Knick“ heet. Se kemen wegen de [[Apokoop|e-Apokoop]] op. As dat /ə/ wegfullen is, is en langen Vokaal in de Stammsülv daarför deent worrn un noch länger as en normalen langen Vokaal worrn. Dat givt wat Miminaalparen, de sik döör düssen Sleeptoon ünnerscheedt, so as ''wied'' {{IPA|viːt}} mit eenfachen Langvokaal un ''Wied'' {{IPA|vîːt}} mit överlangen Vokaal.<ref>[[Steffen Höder]]: ''Tonalität im nördlichen Niederdeutschen und in Skandinavien: eine areale Perspektive.''In: ''[[Niederdeutsches Jahrbuch]]'' 143 (2020), [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]]. S.&nbsp;49–67.</ref> === Akzent === De [[Akzent (Spraakwetenschop)|Akzent]] op Platt is dynaamsch, dat will seggen de [[Sülv]] mit den Akzent warrt luder uutsnackt. De Akzent liggt allgemeen op de eerste Sülv, to’n Bispeel: ''<u>bru</u>ken'' oder ''<u>Back</u>stuuv''. Bi Verben mit enen Vöörföögsel kann de Akzent op den Stamm oder op dat Vöörföögsel sitten. De beiden ünnerscheelich betoonten Wöör bedüüdt denn avers ook wat anners, so as ''över<u>setten</u> ‘''in en anner Spraak överdregen’ un ''<u>över</u>setten'' ‘wat överdweren’.'''<ref name=":32">[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik'' , S.&nbsp;30.</ref>''' [[Frömdwoord|Frömdwöör]] köönt den Akzent ook op de leste oder vöörletste Sülv dregen, so as ''blüme<u>rant</u>'' oder ''verdeffen<u>de</u>ren''.<ref>{{Internetquelle |autor=[[Klaus-Werner Kahl]] |url=https://www.plattdeutsch.net/pages/posts/betonung-9.php |titel=Betonung |werk=Plattdeutsch.net |datum=2013-08-06 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240915223418/https://www.plattdeutsch.net/pages/posts/betonung-9.php |archiv-datum=2024-09-15 |abruf=2025-01-27 |sprache=de}}</ref> === Luudstand === [[Kuntinentaalwestgermaansch Dialektkuntinuum|Kuntinentalwestgermaansch]], dat op de Dialekten keken, ganz grov en Kontinuum billt, deelt sik op in dree Ünnerdelen, de düüdliche Ünnerscheden in de Phonologie hebbt: [[Nedderfränksch]], [[Hoogdüütsche Dialekten|Hoochdüütsch]] un Plattdüütsch. De Ünnerscheed to dat Hoogdüütsche kemen vöör allen döör den [[Hoochdüütsch Luutwannel|Hoogdüütschen Luudwannel]] tostann, de vun dat [[Oorgermaansche Spraak|Oorgermaansche]] uut de Plosiven in’n [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütschen]] wannelt het. De [[Böverdüütsch|böverdüütschen]] Dialekten hebbt den gröttsten Deel Luudwannels mitmaakt, de [[Middeldüütsch|middeldüütschen]] Dialekten maken deelwies mit un de [[Nedderdüütsch (Spraakgrupp)|nedderdüütschen]] Spraken sünd bi de unverschaven Kunsonaten bleven. {| class="wikitable" !Hoogdüütsch Luudwannel ([[Oorgermaansche Spraak|Germ]]. → [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ohd]].) !Bispelen !Gebeed |- |/*p/→/ff/→/f/ |nds. ''sla'''p'''en'' → ''schla'''f'''en''; nds. ''Schi'''pp''''' → ''Schi'''ff''''' |Böver- un Middeldüütsch |- |/*p/→/pf/ |nds. '''''P'''eperr'' → '''''Pf'''effer''; nds. '''''P'''loog'' → '''''Pf'''lug;'' nds. ''schar'''p''''' → [[Düütsche Spraak|hd.]] ''schar'''pf'''/schar'''f''''' |Böverdüütsch |- |/*t/→/ss/→/s/ |nds. ''da'''t''''', ''wa'''t''''', ''e'''t'''en''→ ''da'''s''''', ''wa'''s''''', ''e'''ss'''en'' |Böver- un Middeldüütsch |- |/*t/→/ts/ |nds. '''''T'''ied'' → '''''Z'''eit''; nds. '''''t'''ellen'' → '''''z'''ählen''; nds. '''''T'''immer'' → '''''Z'''immer''<ref>[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=DWB&sigle=DWB&mode=Vernetzung&lemid=GZ06516 Eintrag „Zimmer“], in ''Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm'', Bd.&nbsp;31, Sp.&nbsp;1285 ff.</ref> |Böver- un Middeldüütsch |- |/*k/→/xx/→/x/ |nds., [[Nedderlandsche Spraak|nl.]] ''i'''k''''' → ''i'''ch'''''; nds. ''ma'''k'''en'' → ''ma'''ch'''en''; nds. ''oo'''k''''' → ''au'''ch''''' |Böver- un Middeldüütsch |- |/*k/→/kx/ un →/x/ |dt. '''''K'''ind'' → [[Süüdbaiersch|süüdbair.]] '''''Kch'''ind'', [[Hoochalemannsch|hoogalem.]] '''''Ch'''ind'' |Süüdbaiersch, Hoog- und Höögstalemannsch |- |/*b/→/p/ |dt. '''''B'''erg'', '''''b'''ist'' → [[Zimbrisch|zimbr.]] '''''P'''erg'', '''''p'''ist'' |Baiersch un Alemannsch deelwies |- |/*d/→/t/ |nds. '''''D'''ag'' → '''''T'''ag''; nds. ''Va'''d'''er'' → ''Va'''t'''er'' |Böverdüütsch |- |/*g/→/k/ |dt. '''''G'''ott'' → bair. '''''K'''ott'' |Baiersch un Alemannsch deelwies |} De Ünnerscheed bi /{{IPA-Text|b}}/, /{{IPA-Text|v}}/ un /{{IPA-Text|f}}/ steit vun’n hoogdüütschen Luudwannel apart: Engelsch het ''wi<u>v</u>es'' {{IPA|waɪ'''v'''z}}, Hoogdüütsch ''Wei<u>b</u>er'' {{IPA|ˈvaɪ̯'''b'''ɐ}} un Plattdüütsch kennt ''Wie<u>v</u>er'' {{IPA|viː'''v'''ɐ}}, aver ook ''Wie<u>b</u>er'' {{IPA|ˈvi'''b'''ɐ}}. De Eentall ''Wief'' {{IPA|ˈvi'''f'''}} warrt aver jümmer as {{IPA|f}} spraken (Hoogdüütsch ''b'', ''Weib''). Ook dat Kluuster ''s''&nbsp;''+''&nbsp;''Kunsonant'' an’n Woortanfang is en Ünnerscheed to dat Hoogdüütsche: ''Swien'' un ''slapen'' hebbt op Hoogdüütsch en ''sch'' /{{IPA-Text|ʃ}}/: '''''Sch'''wein'' un '''''sch'''lafen'' (''s''&nbsp;''+''&nbsp;''Kunsonant'' warrt man ook in welk plattdüütsche Dialekten as ''sch''&nbsp;''+''&nbsp;''Kunsonant'' uutspraken). De ole westgermaansche [[Stimmhaften velaren Frikativ|velare Frikativ]] /ɣ/ is in’n Hoogdüütschen /g/ worrn, en groten Deel plattdüütsche Dialekten het den Wannel ook mitmaakt, Dialekten so as [[Westfäölsk Plat|Westfäälsch]] hebbt man tohoop mit Nedderlandsch den Friaktiv bewaart. Bi de Kunsonanten is also en groten Ünnerscheed twüschen Hoogdüütsch un Plattdüütsch. Dat Nedderfranksche geit bi de Kunsonanten ganz mit dat Plattdüütsche. Ünnerscheden givt dat aver deelwies bi Luden, de sik eerst in jüngere Tiet verännert hebbt. So as de Övergang vun ''old'' na ''oud'', wat en wichtigen Ünnerscheed is, de Nedderfranksche vun dat Plattdüütsche scheedt. [[Ingväoonsche Spraken|Noordseegermaansche]] Kennteken verbinnt Plattdüütsch mit Engelsch un Freesch. Vergleken mit den beiden sünd man al in dat [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassische]] un noch meer in dat moderne Plattdüütsch noordseegermansche Kennteken verlüstig gaan. To’n noordseegermannschen Kennteken tellt de [[Nasaal (Phonetik)|Nasaalswund]] na dat [[Nasaal-Spirant-Gesett]], so as in *''uns''&nbsp;''>''&nbsp;''ūs, *gans''&nbsp;''>''&nbsp;''Goos, *fimf''&nbsp;''>''&nbsp; ''fiev.'' Ooldsassisch harr noch meer Wöör mit Nasaalswund so as {{Lang|osx|''mūth''}} ‘Mund’, man al dat Middelsassische het de Form ''mund'' wedderherstellt. So finnt sik ook in welk Dialekten vundaag Formen mit Nasaal, so as ''u'''n'''s'' oder ''Ga'''n'''s'' un Formen sünner Nasaal in anner Dialekten, so as ''us'' un ''Goos.'' Noordseegermaansche Kennteken sünd ook de Wegfall vun /{{IPA-Text|t}}/ in *''ist''&nbsp;''>''&nbsp;''is'', de Pronomen ''mi, di, he, wi,'' ''ji'' statts ''mir, dir,'' ''er, wir, ihr'' und de [[Eenheidsplural|Eenheidspluraal]]. Anner Kennteken finnt sik bloot deelwies in’n Plattdüütschen, so as [[Metathees|r-Metathees]] in ''*brinnan'' ‘brennen’&nbsp;>&nbsp;engl. ''burn'', un de [[Assibilatschoon|Assibiliatschoon]], de Ooldsassisch mitmaakt het, [[Middelsassische Spraak|Middelsassich]] aver wedder torüggdreit het, so dat vundaag alleen wat Reliktwöör as „[[Kävers|Sever]]“ oder Naams so as „[[Celle]]“ den Luudwannel noch wiest.<ref>Adolphe van Loey: ''Schönfeld’s Historische Grammatica van het Nederlands. Kankleer, vormleer, woordvorming.'' 8.&nbsp;Druck. Thieme, [[Zutfent|Zütfent]] 1970, <nowiki>ISBN 90-03-21170-1</nowiki>, Kap.&nbsp;9, S.&nbsp;XXXIII.</ref> == Grammatik == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Grammatik}} === Verben === Dat Plattdüütsche [[Konjugatschoon|konjugeert]] (bögt) [[Verb|Verben]] na [[Persoon (Grammatik)|Persoon]], [[Antall (Grammatik)|Numerus]] (Antall), [[Tempus]] (Tied) un [[Modus (Grammatik)|Modus]] (Uutsaagwies) un ünnerscheedt so as anner germaansche Spraken [[Stark Verb|starke]] un [[Swack Verb|swacke Verben]]. ==== Konjugatschoon ==== In dat [[Präsens]] (Nutied) markeert Plattdüütsch den [[Eentall|Singulaar]] (Eentall) mit dree verscheden [[Suffix|Suffixen]] (Nasülven): -''(e)'' för de 1.&nbsp;Persoon (ik/ek)'', -(e)st'' för de 2.&nbsp;Persoon (du)'','' un ''-(e)t'' för de 3.&nbsp;Persoon (he, se, dat/et). ''-e'' an’n Woordenn un /{{IPA-Text|e}}/ in ''-et'' sünd in Rebeden mit [[Apokoop|e-Apokoop]] wegfullen. De [[Mehrtall|Pluraal]] (Meertall) is en [[Eenheidsplural|Eenheidspluraal]], dat will seggen alle dree Personen kriegt, anners as op Hoogdüütsch, dat lieke Suffix: -''(e)t'' oder ''-en.'' Dat ''-(e)t'' is de Form in’n olen plattdüütschen Stammland; [[Oostnedderdüütsch]], [[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]], [[Grunnegs|Grönnengsch]] un [[Sleswigsch]] hebbt de Pluraal op ''-en.'''''<ref name=":1">[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL'' S.&nbsp;268.</ref><ref name=":18">[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;65&nbsp;f.</ref>''' Starke Verben un en paar unregelmatige swacke Verben verännert in de 2. un 3.&nbsp;Persoon Singulaar den [[Stammvokaal]], maakt em kort un geevt em, wenn mööglich, enen [[Ümluud]]. {| class="Tabell" |+[[Präsens]] (Nutied) | ! colspan="2" |Swacke Verben ('''maken''') |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik/ek mak-'''e'''/maak-'''∅''' | rowspan="3" |wi, ji, se mak-'''et'''/maak-'''t'''/mak-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du mak-'''est'''/maak-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et mak-'''et'''/maak-'''t''' |- | ! colspan="2" |Starke Verben (slapen) |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik slap-'''e'''/slaap-'''∅''' | rowspan="3" |wi, ji, se slap-'''et'''/slaap-'''t'''/slap-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du sl<u>ö</u>p-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et sl<u>ö</u>p-'''t''' |} Dat [[Präteritum]] (verleden Tied) billt Plattdüütsch op twee verscheden Aarden: De swacken Verben billen dat Präteritum oorsprünglich met de Nasülven ''-e-de'' för de 1.&nbsp;un 3. Persoon Singulaar, ''-e-dest'' för de 2.&nbsp;Persoon Singulaar un ''-e-den'' för’n Pluraal.'''<ref name=":1" />''' De Endsülven sünd man in velen plattdüütschen Dialekten afslepen un in Gebeden mit e-Apokoop sünd de 1. un 2.&nbsp;Persoon Singulaar Präsens un Präteritum ganz tohoopfullen.'''<ref name=":18" />''' De starken Verben billt dat Präteritum mit [[Afluud]]. Se wannelt den Stammvokaal un hangt för de 2.&nbsp;Persoon Singulaar ''-(e)st'' un för de Meertall ''-en'' an'','' de 1. un 3.&nbsp;Persoon Singulaar kriegt kene Endsülv.'''<ref name=":18" />''' De Afluud kann sik je na Dialekt ünnerscheden un is in’n Noordneddersassischen starker vereenfacht, as in’n Westfäälschen, dat deelwies noch verscheden Afluden binnen de Präteritumsformen kennt.<!-- born fehlt --> {| class="Tabell" |+[[Präteritum]] (Verleden Tied) | ! colspan="2" |Swacke Verben (maken) |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik/ek mak-'''(e)de'''/mak-'''e'''/maak-'''∅''' | rowspan="3" |wi, ji, se mak-'''(e)den'''/mak-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du maak-'''d(e)st'''/mak-'''est'''/maak-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et mak-'''(e)de'''/mak-'''e'''/maak-'''∅''' |- | ! colspan="2" |Starke Verben (slapen) |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik sl<u>ee</u>p | rowspan="3" |wi, ji, se sl<u>e</u>p-'''en''' |- |2.&nbsp;Persoon |du sl<u>ee</u>p-'''st''' |- |3.&nbsp;Persoon |he, se, dat/et sl<u>ee</u>p |} ==== Tohoopsett Tieden ==== Anner Tieden sett sik [[Hülpsverb|Hülpsverben]] un [[Partizip|Partizipen]] tohoop: Dat [[Perfekt]] (tohoopsett verleden Tied) sett dat Plattdüütsche so as Hoogdüütsch un Nedderlandsch uut den Hülpsverben ''hebben'' oder ''wesen/ween/sien'' un dat [[Partizip Perfekt]] tohoop. Annerster as Hoogdüütsch bruukt dat Plattdüütsche fakener dat Hülpsverb ''hebben'', so as bi Verben, de angeevt, dat sik wat beweegt. Se bruukt op Platt ''hebben'', wenn kene Richt angeven is, so as ''Ik <u>heff</u> lopen'' statts {{Lang|de|''Ich <u>bin</u> gelaufen''}}'','' man ''Ik <u>bün</u> na Huus lopen''. Dat [[Plusquamperfekt]] bruukt ook de Hülpsverben ''hebben'' un ''wesen/ween/sien'', de man in dat Präteritum staat, un dat Partizip Perfekt, so as ''ik <u>weer</u> na Huus <u>lopen</u>.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;62. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-4-5-1-Formen-des-Praeteritumperfekts.html online])</ref> Dat [[Futur]] (Tokumst) bruukt de Hülpsverben ''schölen/sollen, warrn/werrn'' un ''willen/wollen,'' so as ''du <u>schallst</u> di <u>wunnern</u>'' oder ''he <u>will</u> woll noch <u>kamen</u>''. Faken steit man dat Präsens för dat Futuur, besünners wenn en [[Adverb]] de Tied angivt, so as ''ik <u>kaam</u> glieks'' statts ''Ik <u>schall</u> glieks <u>kamen</u>.''<ref name=":3">[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;269.</ref> För dat [[Futur#Futur II|Futurperfekt]] (afslaten Tokumst) bruukt Plattdüütsch de Hülpsverben ''schölen/sollen, warrn/werrn,'' ''willen/wollen,'' dat Partizip Perfekt un den [[Infinitiv]] ''hebben'' oder ''wesen/ween/sien,'' so as ''ik will/schall/warr lopen hebben.'' Dat Futuurperfekt is raar un dat Perfekt kann, so as ook op Hoogdüütsch, för dat Futuurperfekt instaan un finnt sik meist alleen, ween en sik wat vermoden is, so as: ''Dat <u>will</u> he woll <u>maakt hebben</u>.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;62–65. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-4-6-Futurperfekt.html onlien])</ref> ==== Partizipien ==== Plattdüütsch kennt twee [[Partizip|Partizipien]]: [[Partizip Perfekt]] un [[Partizip Präsens]]. Dat Partizip Perfekt billt de swacken Verben mit dat Suffix ''-(e)d/-(e)t'' (so as ''riep-'''(e)t''''' vun ''riepen, bruk-'''et'''/bruuk-'''t''' ''vun bruken'')'', de starken Verben mit Afluud un dat Suffix ''-en'' (so as ''h'''u'''lp-'''en''''' vun ''hölpen'', ''gr'''e'''p-'''en''''' vun ''griepen''). Dat [[Präfix]] (Vöörsülv) ''ge-'', so as op Hoog un Nedderlandsch , is –&nbsp;dat [[Mark-Brannenborger Platt|brannenborgsche]] ''je-'' un dat [[Ostfälsch Platt|oostfäälsche]] un geldersch-overiesselsche ''e-'' uutbenamen&nbsp;– kumplett affullen.'''<ref name=":1" />''' Dat Partizip Präsens kriegt dat Suffix ''-d'' achteran, dat man in groten Delen vun dat Spraakgebeed affullen is, so dat hier Partizip Präsens un Infinitiv gliek klingt.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;79. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-6-2-1-Partizip-Praesens.html online])</ref> ==== Modi (Uutsaagwiesen) ==== Plattdüütsch kennt dree [[Modus (Grammatik)|Modi]] (Uutsaagwiesen): [[Indikativ]] (Würklichskeidsform), [[Konjunktiv]] (Mööglichkeidsform) un [[Imperativ]] (Befeelsform). De Indikativ beschrivt allens, wat echt un würklich is. De Formen sünd baven beschreven. De Konjunktiv beschrivt Wünschen, allens wat unwürklich is un ook de [[indirekte Reed]]. In’n groten Deel Dialekten sünd Konjunktiv un Präteritum gliek. Westfäälsch ünnerscheedt bi velen starken Verben noch egen Konjunktivformen, so as ''ik gönk'' (Konjunktiv) vs. ''ik gonk'' (Präteritum).<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;68&nbsp;f., 115.</ref> Man ook [[Modaalverb|Modaalverben]], so as ''warrn'' oder ''schölen/sollen,'' köönt den Konjunktiv ümschrieven.<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;68.</ref> De Imperativ is in’n Singulaar de slichte Verbstamm, in de Meertall kümmt dat Suffix -''(e)t'' achteran, so as ''griep!'' un ''griep-'''(e)t'''!<ref name=":3" />'' ==== Passiv ==== Dat [[Passiv]] bruukt op Platt dat Hülpsverb ''warrn'' un dat Partizip Perfekt, so as ''He <u>warrt</u> vun enen Hund <u>beten</u>''. Faken steit man dat [[Aktiv]] statts Passiv: ''Em <u>het</u>’n Hund <u>beten</u>''. Een [[Tostandspassiv]] kann Plattdüütsch mit ''ween/wesen/sien'' un dat Partizip Perfekt billen, so as ''De Posten <u>is</u> al <u>besett</u>''.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;85&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-1-8-Aktiv-Taetigkeitsform-und-Passiv-Leideform.html online])</ref> === Substantiven === De [[Substantiv|Substantiven]] bögt Plattdüütsch na [[Kasus]] (Fall), [[Antall (Grammatik)|Numerus]] (Antall) un [[Genus (Grammatik)|Genus]] (Slecht). ==== Kasus ==== De Kasus sünd vergleken mit öller Spraakperioden, man ook mit dat [[Düütsche Spraak|Hoogdüütsche]], stark vereenfacht. De meisten Dialekten hebbt man en beten meer vun’n Kasus bewaart as [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]], [[Noordgermaansche Spraken|Fastlandskandinaavsch]] oder [[Engelsche Spraak|Engelsch]] un ünnerscheedt noch [[Nominativ|Subjektfall]] un enen [[Objektfall]]. [[Sleswigsch]], [[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]] un [[Nedderlandsch-Neddersassisch|Oostnedderlandsch]] hebbt man enen [[Eenheidskasus]]. De ole [[Dativ]] find sik noch in Kortformen na [[Präpositschoon|Präpositschonen]], so as ''in’<u>n</u> Jaar,'' man ook de Objektfall ''in <u>dat</u> Jaar'' is begäng''.'' Na Süüd to neemt de olen Dativrester to. Dat [[Siuerlänner Platt|Suurländsch]] ünnerscheedt sogaar noch [[Dativ]] un [[Akkusativ]] as twee egen Fäll. De ole [[Genitiv]] find sik alleen in starren Uutdrücken so as ''Tied<u>s</u> genoog'' oder ''winterdag<u>es</u>'' un warrt süss ümschreven, to’n Bispeel mit ''vun'', so as ''dat Enne <u>vun</u> de Straat'', oder mit ''sien/eer'', so as ''Vader <u>sien</u> Hov''.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;271.</ref><ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;139–142. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-2-2-2-Genitiv-2-Fall.html online])</ref> ==== Genus ==== De Spraak ünnerscheedt dree [[Genus (Grammatik)|Genera]] (Slechter): maskulin (männlich), so as ''de Mann'', feminin (wievlich), so as ''de Fru'' un neutrum (saaklich), so as ''dat Kind''. An dat Substantiv sülvenst is meist nich to seen, wat dat Genus is. Deelwies is dat Genus ook anners as op Hoogdüütsch oder ünnerscheedt sik je na Dialekt, to’n Bispeel: ''dat Lief'' (neutrum) –&nbsp;hoogdüütsch {{Lang|de|''der Leib''}} (maskulin), ''de Beek/Beke'' (maskulin oder feminin) –&nbsp;hoogdüütsch {{Lang|de|''der Bach''}} (maskulin), ''dat/de Spegel'' (neutrum oder maskulin) –&nbsp;hoogdüütsch {{Lang|de|''der Spiegel''}} (maskulin).<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;68&nbsp;f.</ref> ==== Numerus ==== Plattdüütsch ünnerscheedt twee [[Antall (Grammatik)|Numeri]] (Antallen): [[Eentall|Singulaar]] (Eentall) un [[Mehrtall|Pluraal]] (Meertall). De Singulaar is unmarkeert, den Pluraal kenntekent verscheden [[Suffix|Suffixen]] oder [[Ümluud]]. De Formen för de Pluraal wiest vele Ünnerscheden in den verscheden Dialekten. [[Oostfreesch Platt]] bruukt to’n Bispeel kenen Ümluud un markeert de Meertaal mit ''-en'', so as Bispeel ''Bomen, Husen'' statt ''Bööm/Böme, Hüüs/Hüser.''<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;145&nbsp;f.</ref> De meisten plattdüütschen Dialekten kennt man ook de Suffixen ''-er'' un ''-en'' un ''-s.'' Dat ''-e,'' dat sik so in’n [[Westfäölsk Plat|Westfäälschen]] un [[Ostfälsch Platt|Oostfäälschen]] find, is in Dialekten mit [[Apokoop|e-Apokoop]] affullen. De Ümluud, de deent Stammvokaal oder en [[stemmhaft]] Endkunsonant sünd man ook na de Apokoop vun ''-e'' as Pluraalkennteken nableven. Deelwies bruukt de Dialekten mit e-Apokoop man ook en anner Suffix (meist ''-en'') oder de Pluraal blivt unmarkeert. De Suffixen ''-er'' un ''-e'' billt sowied mööglich enen Ümluud. {| class="wikitable" |+Översicht Pluraal op Plattdüütsch<ref>Na [[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;270.</ref> ! ! !-(e)/-'''∅''' !-er !-s !-(e)n !-'''∅''' |- | '''-∅''' |m. |Dag&nbsp;>&nbsp;Dag-'''e'''/D'''aa'''g-'''∅''' |Book&nbsp;>B'''ö'''k-'''er''' |Keerl&nbsp;>&nbsp;Keerl-'''s''' |Oss(e)&nbsp;>&nbsp;Oss-'''en''' | |- | |f. |Muus&nbsp;>&nbsp;M'''ü'''s-e/M'''üü'''s-'''∅''' | |Deern&nbsp;>&nbsp;Deern-'''s''' |Göre/Göör&nbsp;>&nbsp;Gör-'''en''' | |- | |n. |Bredd&nbsp;>&nbsp;Bree'''d''' |Kind&nbsp;>&nbsp;Kinn-'''er''' | | | |- | '''-er''' |m. | | |Hamer&nbsp;>&nbsp;Hamer-'''s''' | |Finger&nbsp;>&nbsp;Finger-'''∅''' |- | |f. | | |Moder&nbsp;>&nbsp;Moder-'''s''' | | |- | |n. | | |Fenster&nbsp;>&nbsp;Fenster-'''s''' | | |- | '''-el''' |m. | | |Düwel&nbsp;>&nbsp;Düwel-'''s''' |Appel&nbsp;>&nbsp;Appel-'''n''' | |- | |f. | | | | | |- | |n. | | |Buddel&nbsp;>Buddel-'''s''' | | |} === Artikels === Plattdüütsch het so as anner westgermaansche Spraken [[Artikel (Woortoort)#Bestimmte Artikels|bestemmte]] un [[Artikel (Woortoort)#Unbestimmte Artikels|unbestemmte Artikels]], de vöör dat Substantiv staat. De bestemmte Artikel is in de Eentall ''de'' för maskuline un femnine Substantiven un ''dat'' ([[Mark-Brannenborger Platt|Brannenborgsch]] ''det'', Oostnedderlandsch ''(h)et'') för’t Neutrum. In de Pluraal hebbt alle Genera den Artikel ''de.'' De grote Deel plattdüütsche Dialekten ünnerscheedt bi’n bestemmten Artikel ene oblique Form för dat Maskulinum ''den;'' de Artikels för dat Femininum un Neutrum blievt gliek. Dat Sleswiger, oostfreesche un oostnedderlandsche Platt hebbt enen Eenheidsfall; hier ännert sik de Artikels nich.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;149&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-3-1-1-Formen.html online])</ref> In’n Süden givt dat Dialekten, de Dativ un Akkusativ bi den Artikels noch scheden. {| class="wikitable" |+Bestemmt Artikels op Plattdüütsch ! rowspan="2" |Numerus ! rowspan="2" |Kasus ! colspan="3" |Genus |- !maskulin !feminin !neutrum |- | rowspan="2" |'''Singulaar''' |'''Subjektfall''' |de | rowspan="2" |de | rowspan="2" |dat |- |'''Objektfall''' |de'''n''' |- | rowspan="2" |'''Pluraal''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |de | rowspan="2" |de | rowspan="2" |de |- |'''Objektfall''' |} De unbestemmte Artikel is ''e(e)n'', staat bloot bi Substantiven in’n Singulaar un warrt na Kasus un Genus bögt: In’n Singulaar het de Subjektfall de Formen: ''e(e)n'' (maskulin/neutrum) un ''ene'' (feminin). In’n Objektfall het alleen dat Maskulinum ene egen Form: ''ene.'' Dat Suurländsche unnerscheed noch Dativ un Akkusativ, dat Brannenborgsche doot dat bloot bi’n Maskulinum. Faken is de unbestemmte Artikels verkört to ''’n'' (maskulin/neutrum)'', ’ne'' (feminin) oder ''’nen'' (maskulin Objektfall). De [[Suffix|Achterföögsels]] för Kasus un Genus sünd man meist afslepen, besünners bi’n Plattsnacken, so is de unbestemmte Artikel faken alleen ''e(e)n'' oder afkört ''’n'' för alle Genera un Kasus.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;152&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-3-2-1-Formen.html online])</ref> {| class="wikitable" |+Unbestemmt Artikels op Plattdüütsch ! rowspan="2" | ! colspan="3" |Vullformen ! colspan="3" |Kortformen |- !maskulin !feminin !neutrum !maskulin !feminin !neutrum |- |'''Subjektfall''' |e(e)n-'''∅''' | rowspan="2" |en-'''e''' | rowspan="2" |e(e)n-'''∅''' |’n | rowspan="2" |’ne/’n | rowspan="2" |’n |- |'''Objektfall''' |en-'''en''' |’nen/’n |} === Adjektiven === [[Adjektiv|Adjektiven]] stemmt na Kasus, Genus un Numerus mit dat Substantiv op dat se Beotg neemt övereen. So as anner germaansche Spraken kennt ook Plattdüütsch twee verscheden Deklinatschonen för de Adjektiven: de starke Deklinatschoon, wenn dat Adjektiv alleen vöör dat Substantiv steit, un de swacke Deklinatschoon, de na enen Artikel steit. De Endsülven, de verscheden Formen markeert, sünd ''-e'', ''-en'' un je na Dialekt deelwies ook ''-(e)s'', ''-(e)t'' un ''-er''. Besünners bi dat Neutrum, wat minner bi Maskulinum un Feminum, givt dat ook Formen sünner Endsülv.<ref name=":34">[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;192&nbsp;ff.</ref> {| class="wikitable" |+Deklinatschoon Adjektiven<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;191.</ref> |- !Numerus !Genus !Kasus !stark !swack |- | rowspan="6" |'''Singulaar''' | rowspan="2" |'''maskulin''' |'''Subjektfall''' |dick-'''e''' Kopp |de dick-'''e''' Kopp |- |'''Objektfall''' |dick-'''en''' Kopp |den dick-'''en''' Kopp |- | rowspan="2" |'''feminim''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |ol-'''e''' Kann | rowspan="2" |de ol-'''e''' Kann |- |'''Objektfall''' |- | rowspan="2" |'''neutrum''' |'''Subjektfall''' |oold-'''∅'''/-et Book | rowspan="2" |dat ol-'''e''' Book |- |'''Objektfall''' |oold-'''∅''' Book |- | rowspan="2" |'''Pluraal''' | rowspan="2" | |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |dick-'''e''' Köpp | rowspan="2" |de dick-'''en''' Köpp |- |'''Objektfall''' |} Adjektiven to stiegern bruukt dat Plattdüütsche dat Suffix ''-er'' för den [[Komparativ]] un ''-(e)st'' för den [[Superlativ]]. De Stamm kann enen Ümluud kriegen un [[Assimilatschoon (Linguistik)|Assimlilatschonen]] köönt opkamen, so as ''jung&nbsp;–&nbsp;jüng-'''er''' - jüng-'''st''', oo<u>ld</u>&nbsp;–&nbsp;ö<u>ll</u>-'''er'''&nbsp;–&nbsp;ö<u>ll</u>-'''st'''''. Een paar Adjektiven hebbt unregelmatige Formen, so as ''good&nbsp;–&nbsp;beter&nbsp;–&nbsp;best'' un ''veel&nbsp;–&nbsp;meer&nbsp;–&nbsp;meist/meerst''. Annerster as op Hoogdüütsch bruukt Platt den Superlativ ook twee Grötten to verglieken: ''He is de jüng'''st''' vun de beiden'' gegenöver {{Lang|de|''Er ist der jüng'''ere''' von den beiden''}}.<ref name=":34" /> === Pronomen === ==== Personaalpronomen ==== De [[Personalpronomen|Personaalpronomen]] ünnerscheedt dree Personen, de Numeri Singulaar un Pluraal un den Subjekt- un Objektfall. De drüdde Persoon Singulaar ünnescheed ook de Genera maskulin, feminin un neutrum. In’n Subjektfall sünd de Formen: ''ik/ek'' (1.&nbsp;Persoon), ''du'' (2.&nbsp;Persoon) un in de 3.&nbsp;Person na Genus ünnerscheden: ''he'' (maskulin), ''se'' (feminin), ''et/dat'' (neutrum). In’n Pluraal sünd de Formen: ''wi/we'' (1.&nbsp;Persoon)'', ji/je/i'' (2.&nbsp;Persoon)'', se'' (3.&nbsp;Persoon)''.'' Alle Dialekten kennt Formen för den Objektfall, de sik je na Dialekt un Dialektgrupp stark ünnerscheden köönt. För de 1. un 2.&nbsp;Persoon Singulaar sünd dat ''mi'' un ''di'' ([[Ostfälsch Platt|oostfäälsch]] ''mik/mek'' un ''dik/dek''). För de 3.&nbsp;Persoon Singulaar ''em/en/enne'' (maskulin un neutrum), ''eer/öör'' (feminin);[[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]] un de [[Nedderlandsch-Neddersassisch|oostnedderländschen]] Dialekten hebbt ook Formen mit /{{IPA-Text|h}}/ vöörn: ''hüm, hör''. För de 1.&nbsp;Person Pluraal is dat ''us/uns'' (oostfäälsch ''üsk/ösk''), för de 2.&nbsp;Persoon is dat ''ju'' mit velen regionalen Varianten as ''jü'', ''jau'', ''jo'', ''jö'', ''juug, u'' un oostfäälsch ''juck/jock/jück/jöck'' . De 3.&nbsp;Persoon Pluraal is ''eer, se, ennen'' oder ''jüm.''<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: NSL, S.&nbsp;274.</ref> ==== Possesivpronomen ==== De [[Possesivpronomen]] sünd in’n Singulaar: ''mien'' (1.&nbsp;Persoon), ''dien'' (2.&nbsp;Persoon), ''sien'' (3.&nbsp;Persoom maskulin/neutrum), ''eer'' (3.&nbsp;Persoon feminin) mit dialektaal verscheden Luudvarianten. In’n Pluraal sünd dat: ''uns/us'' (1.&nbsp;Persoon) un ''ju/jo'' (2.&nbsp;Persoon), ''eer'' (3.&nbsp;Persoon). De drüdde Persoon het ook regionale Varianten, so as ''se, jemeer, ennen'' etc. De Possesivpronomen bögt dat Plattdüütsche so as de Adjektiven, faken givt dat man ook unböögte Formen: ''Ik see mien-<u>en</u>/mien-''∅ ''Vadder.<ref name=":4">[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;275.</ref>'' ==== Reflexivpronomen ==== Ene egen Form för dat [[Reflexivpronomen]] kennt alleen de 3.&nbsp;Persoon Singulaar un Pluraal: ''sik'' ([[Oostfreesch Platt|oostfreesch]] ''sük'', [[Ostfälsch Platt|oostfäälsch]] ''sek,'' [[Mark-Brannenborger Platt|brannenborgsch]]/[[Nedderlandsch-Neddersassisch|oostnedderlandsch]] ''sich''), so as ''he/se höögt sik.'' De anner Personen bruukt den Objektfall vun dat Personaalpronomen, so as ''ik höög mi, du höögst di, wo höögt u(n)s, ji höögt jo/ju/juug/jük.''<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a. ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;157&nbsp;f.</ref> Slewswig un Delen vun Holsteen bruukt ''sik'' ook för de 2.&nbsp;Persoon Singulaar, so as: ''Ji freut sik''.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;157. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-4-2-Reflexive-Pronomen-rueckbezuegliche-Fuerwoerter.html online])</ref> Dat Reflexivpronomen för de 3.&nbsp;Persoon is uut’n Hoogdüütschen uutleent, [[Ooldsassische Spraak|Ooldsassisch]], so as ook [[Engelsche Spraak|Engelsch]] un [[Noordfreesche Spraak|Noordfreesch]] vundaag noch, harr keen egen Reflexivpronomen.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie un Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;274&nbsp;f.</ref> === Syntax === Allgemeen is de Syntax vun’t Plattdüütsche nich so good uutforscht as anner Spraken.<ref>{{Internetquelle |url=https://kipdf.com/perspektiven-einer-modernen-niederdeutschen-syntaxforschung_5ad3fc8f7f8b9a728f8b45a7.html |titel=Perspektiven einer modernen niederdeutschen Syntaxforschung |abruf=2025-07-08 |sprache=en}}</ref> De plattdüütsche Syntax stemmt grotendeels mit’n Satzbo in anner kuntinentaalwestgermaanschen Spraken övereen, is man präägt döör den Bruuk as ene Spraak, de vööral snackt man nich schreven warrt. So finnt sik op Plattdüütsch meist [[Satzreeg|Satzregen]], de nich mit [[Konjunktschoon|Kunjunktschonen]] verbunnen sünd. [[Nevensatz|Nevensätz]] sünd rarer un köönt faken ook sünner Kunjunktschonen begünnen.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;321.&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/3-2-1-Grundsaetzliches.html online])</ref> To’n Bispeel: ''He kümmt nich, he is bang'' oder ''Dat regent, ik bliev to Huus.''<ref>Laurits Saltveit: ''Syntax'', In: ''NSL'', S.&nbsp;285.</ref> Ook as Kennteken vun spraken Spraak find sik ook in schreven Plattdüütsch eer en verbalen Stil as enen nominalen Stil, so as ''wat vundaag passeert is'' statts ''die Ereignisse des Tages.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;285.&nbsp;ff. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-4-2-Verbale-zeitwoertliche-Umschreibungen-von-Substantiven-Nomen.html online])</ref> Een Ünnerscheed to de düütsche Standardspraak is dat [[Preposition Stranding]], dat will seggen dat [[Pronominaaladverb|Pronominaaladverbien]] scheden warrt, so as ''<u>daar</u>'' ''will ik nix <u>mit</u> to doon hebben s''tatts hoogdüütsch ''<u>Damit</u> will ich (...).''<ref name=":2" /> De scheden Pronominaaladverbien kümmt man ook in dat [[Noorddüütsch Hoochdüütsch|noorddüütsche Hoogdüütsch]] op. Annerster as de düütsche Standardspraak kennt dat Plattdüütsche dubbelt Negatschoon, so as ''Dat hev ik <u>nie nich</u> seggt.''<ref name=":2" /> Dat Phänomeen is ook in hoogdüütschen Dialekten verbreedt un so keen spetschell Kennteken för’t Plattdüütsche. Annerster as de düütsche Standardspraak, man just so as hoogdüütsche Dialekten, kennt Plattdüütsch ene [[Periphraas]] uut ''doon''&nbsp;+&nbsp;Infinitiv, de dat Verb betonen kann, so as ''<u>Verköpen deit</u> se mi nix.''<ref name=":2" /><ref>[[Ingrid Schröder]]: ''Niederdeutsch in der Gegenwart. Sprachgebiet – Grammatisches – Binnendifferenzierung.'' In: Dieter Stellmacher (Ruutgever): ''Niederdeutsche Sprache und Literatur der Gegenwart,'' S.&nbsp;44.</ref> Se finnt sik allerwegens in dat Plattdüütsche, dat givt man regionale Ünnerscheed, ''doon'' in Nevensätzen is fakener in dat [[Noordneddersassisch|Noordneddersassische]] to finnen, dat [[Westfäölsk Plat|Westfäälsche]] het meer ''doon''-Periphrasen in Höövdsätzen.<ref>[[Michael Elmentaler]], Felix Borchert: ''Niederdeutsche Syntax im Spannungsfeld von Kodex und Sprachpraxis,'' S.&nbsp;119.</ref> De ''doon''-Periphraas geit man döör den hoogdüütschen Inflood torügg.<ref name="Elmentaler Borchert">[[Michael Elmentaler]], Felix Borchert: ''Niederdeutsche Syntax im Spannungsfeld von Kodex und Sprachpraxis''. In: ''Germanistische Linguistik'', (220), S.&nbsp;101–135.</ref> Anner spetschell plattdüütsche Periphrasen, sünd Kunstruktschonen de enen [[Aspekt]] uutdrückt, so as Beginn oder de Duur vun wat. Se finnt sik faken ook in de hoogdüütsche Ümgangsspraak vun Noorddüütschland. So kann de Periphraas uut Kopula&nbsp;+&nbsp;''an/bi''&nbsp;+&nbsp;Infinitiv de Duur vun wat uutdrücken, so as ''He weer <u>an’t</u> Studeren dat Dansen <u>to leren</u>'' oder ''Ik bün jüst <u>bi’t Eten</u>.<ref name=":3" />'' As ''[[Rheinische Verlaufsform]]'' is de Kuntruktschoon ook in de düütsche un nedderlandsche Ümgangsspraak to finnen. Wenn wat anduurt, kann de Periphraas uut ''hebben''&nbsp;+&nbsp;''to''&nbsp;+&nbsp;Infintiv dat uutdrücken, so as ''he <u>het</u> veel Kraam <u>to liggen</u>''.''<ref name=":3" />'' Den Beginn vun wat kann de Periphraas ''kamen''&nbsp;+&nbsp;Infintiv uutdrücken, so as ''denn <u>keem</u> he op’n Rüch'' ''<u>to liggen</u>.''<ref name=":3" /> Starker as Hoogdüütsch bruukt Plattdüütsch [[Topikalisatschoon]], dat heet dat Satzleden na rechts oder links hen versett warrt, eer so to betonen un dat [[Topik (Linguistik)|Topik]] vun’n Satz to maken. Bispelen sünd: ''<u>Dat Peerd</u>, dat schüdde mit’n Kopp'', wo ''dat Peerd'' na links hen versett is, oder ''Nu hett he en Knecht had, <u>de Buur</u>, de het Hans heten'', wo ''de Buur'' na rechts hen versett is un so as Topik starker betoont is. == Woordschatt == {{Kiek ook bi|Plattdüütsch Vokabular}} === Woordformatschoon === Plattdüütsch kann nee’e Wöör mit [[Kompositschoon (Linguistik)|Kompositschoon]] (Tohoopsetten), [[Derivatschoon (Linguistik)|Derivatschoon]] (Afleiden) un [[Kunverschoon (Linguisitk)|Kunverschoon]] (Woordaarwessel) billen. Bi de Kompositschoon kann Plattdüütsch twee oder meer Substantiven to enen nee’en Woord tohoopsetten, so as ''Fack-wark-huus.'' Platt bruukt man vergleken mit Hoogdüütsch minner tohoopsett Wöör un billt daarför to’n Bispeel en [[Präpositschonaalattribut]], so as ''Weg na Huus'' statts ''Nahuusweg''. Besüners lange tohoopsett Wöör in’n Hoogdüütschen warrt oplööst oder kört, so as ''Automaat för’t Torüggeven vun Pandbuddels'' oder fakener ''Pandbuddelautomaat'' statts hoogdüütsch {{Lang|de|''Pfandflaschenrückgabeautomat''}}. Vergleken mit’n Hoogdüütschen bruukt Plattdüütsch fakener Wöör, de uut enen [[Imperativ]] (Befeelsform) maakt sünd, so as ''Kiek-in-de-Luft'', ''[[Wippsteert|Wüppsteert]]'' (vun ''wüppen'' un ''Steert'').<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;251.&nbsp;ff. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-2-1-Zusammengesetzte-Substantive-Nomen-Hauptwoerter-Namenwoerter.html online])</ref> Ene Besünnerheid, de so in’n Hoogdüütschen nich to finnen is, sünd tohoopsett Verben. Se köönt uut Substantiven, Adjektiven un Verben tohoopsett warrn oder uut twee Verben billt warrn, so as ''haartagen'' (Substantiv&nbsp;+&nbsp;Verb), ''geelsnacken'' (Adjektiv&nbsp;+&nbsp;Verb), ''smuustergrienen'' (Verb&nbsp;+&nbsp;Verb).<ref>[[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;62&nbsp;f.</ref> Besünners sünd ook de Verben de sik uut den Verbstamm un denn enen Lievdeel tohoopsett, so as ''begriesmulen'' (begriesen&nbsp;+&nbsp;Muul)'', duuknacken'' (duken&nbsp;+&nbsp;Nacken)'', plinkögen'' (plinken&nbsp;+&nbsp;Oog)''.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;253&nbsp;ff. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-2-2-Zusammengesetzte-Verben.html online])</ref> Mit [[Affix|Affixen]] (Vöör- un Anföögsels) kann Plattdüütsch nee’e Wöör afleiden (Derivatschoon), so as ''ver-tellen'' uut ''tellen,'' en Woord de Woordaard wesseln maken (Kunverschoon), so as dat Adjektiv ''schiet-ig'' uut’n Substantiv ''Schiet'' mit dat [[Suffix]] ''-ig.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;249, 263.</ref> Deelwies bruukt Plattdüütsch man anner Affixen as Hoogdüütsch dat sülve Woord to billen, so as ''Düüster-<u>nis</u>'' statts {{lang|de|''Dunkel-<u>heit</u>''}} oder ''<u>be</u>-leven'' statts un {{lang|de|''<u>er</u>-leben.''}}<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;273&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-3-3-1-Zur-unterschiedlichen-Verwendung.html online])</ref> === Nee’e Wöör un Juxwöör === {{Kiek ook bi|Neosassismus}} [[Bild:Bombus SNY02094 (51337141479).jpg|duum|„Plüüschmoors“ is faken Juxwöör för ‘[[Hummel]]’, wenn Hoogdüütsche enen Plattdüütschen na enen spaßig Woord op Platt fraagt]] In modernen Tieden het Plattdüütsch veel Wöör för nee’e Technolgie uut sienen Dackspraken Hoogdüütsch oder Nedderlandsch övernamen. Statts Leenwöör uut den Dackspraken to övernemen, givt dat deelwies Versöök egen plattdüütsche Wöör uuttodenken.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik,'' S.&nbsp;279&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-5-Uebernahme-von-Fremdwoertern.html online])</ref> Een Deel vun so’ne Wöör kaamt uut de mündliche Spraak un het ook Ingang in de plattdüütsche Ümgangsspraak funnen, anner sünd künstliche Vöörslääg, de nüms bruken deit. Een groten Deel sünd Juxwöör, also kene seriösen Wöör un ook keen eernsthaftigen Versöök för plattdüütschen [[Spraakuutbu|Spraakuutbo]]. Een Deel Plattdüütschsnackerschen un -snackers seet düssen Slag Wöör daarüm kritsch, denn se maakt Platt noch meer en „Spraak to’n Högen“.<ref name=":29">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2024/11/MehrWoeoerFoerPlatt.pdf |titel=Mehr Wöör för Platt - Woans geiht Spraakutbo? |werk=www.niederdeutschsekretariat.de |seiten=14.&nbsp;f. |archiv-datum=https://web.archive.org/web/20241216170706/https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2024/11/MehrWoeoerFoerPlatt.pdf |abruf=2024-12-16}}</ref> Bispelen för so’ne Wöör sünd ''Plüüschmoors'' för ‘[[Hummel]]’ oder ''Snutenpulli'' för ‘[[Mund-Nees-Dook|Mund-Neesdook]]’.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Lustige-Woerter |titel=Weten: Lustige Wörter |abruf=2024-12-25}}</ref> De Kategorie „beste aktuelle plattdüütsche Uutdruck“ bi dat [[Plattdüütsch Woort vun’t Johr]] tekent meist wenig eernsthaftige nee’e Wöör uut, so as ''Ankiekbook'' för ‘[[Facebook|Facebook’]], ''Brägenplietschmaschin'' för ‘[[Künstlike Intelligenz|künstliche Intelligenz]]’ oder ''fuurtsen-roewertrecken-Code'' för ‘[[QR-Kood]]’.<ref name=":29" /><!-- Juxwöör in NL? --> === Plattdüütsche Wöör uut anner Spraken === Sied den Schrievsprakenwessel het Plattdüütsch meer un meer [[Germanismus|hoogdüütsche Wöör]] övernamen. [[Nedderlandsche Spraak|Nedderlandsch]] as Kultuurspraak weer in de Neetied ook in Delen vun Westdüütschland begäng, so dat sik hier ook veel Nedderlandschs in’n Woordschatt finnt. In’n Mark-Brannenborger Platt finnt sik welk nedderlandsche Reliktwöör, de [[Fläämsch|flaamsche]] Kolonisten in de Gegend bröchten.<ref>[[Gilbert A. R. De Smet|Gilbert de Smet]]: ''Niederländische Einflüsse im Niederdeutschen'', In: ''NSL'', S.&nbsp;730–761.</ref> De nedderlandsch-neddersassischen Dialekten hebbt sünnerlich in dat 20.&nbsp;Jhd. veel [[Nedderlandismus|nedderlandsche Wöör]] övernamen. Mit de [[Oostkolinsatschoon]] het besünners dat [[Oostnedderdüütsch|Oostnedderdüütsche]] [[Slawismus|slaawsche Wöör]] övernamen. Dat [[Wendländsch Platt|Wendlandsche Platt]] het besünners veel Reliktwöör uut dat [[Polaabske Sproke|Polaabsche]]. As [[Lehnwoort|Leenwöör]] hebbt sik welk slaawsche Wöör, so as ''[[Döns]]'', ook in dat ole Stammland hen uutbreedt. Al in’t [[Middelsassische Spraak|Middelsassische]] setten sik wat slaawsche Leenwöör döör, so as ''[[Pietsch|Pietsch(e)]]'' för öller ''Sweep''. [[Nedderpreußisch Platt|Nedderpreußisch]] un [[Baltendüütsch]] harrn bet in de Neetied direkten Kuntakt mit’n Slaawschen un [[Baltsche Spraken|Baltschen]], so dat sik hier besünners veel Leenwöör finnt.<ref name=":20">[[Walter Kaestner]]: ''Niederdeutsch-slavische Interreferenzen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;690–693.</ref> Langs de Noordseeküst, wo Plattdüütsch de freeschen Spraken verdrängt het, finnt sik [[Frisismus|freesche Wöör]], so as [[Oostfreesche Spraak (Freesch)|oostfreesche]] Wöör in dat [[Oostfreesch Platt]] oder en paar wenige Wöör uut dat [[Eidersteder Freesch]] op dat Halveiland Eidersteeed. Dat nedderlandsche [[Stellingwarfs|Stellingwarvsch]] un [[Pompstersch]] hebbt Wöör uut dat [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] övernamen.<ref name=":30">Arne Spenter: ''Niederdeutsch-friesische Interferenzen,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;762–782.</ref> [[Gallizismus|Franzöösche Wöör]] kemen al in middelsassische Tied över de Nedderlannen in’t Plattdüütsche. Düsse Slag Wöör is besünners in den westlichen Dialekten fakener.<ref>Hermann Schönhoff: ''Französische Lehnworte in den niedersächsischen Mundarten''. In: ''Germanisch-romanische Monatsschrift'' 1 (1909), S.&nbsp;356-367.</ref> De grote Deel franzöösche Wöör in’t Plattdüütsch keem avers in’n 18. un 19.&nbsp;Jhd över’t Hoogdüütsch un ümfaat Wöör rund üm dat [[Militäär]], so as ''Generaal'' un ''kummedeern'', de Verwandschopsnamen, so as ''Onkel/Unkel'' un ''Tant(e)'' un Wöör üm de Levenwies vun de betern Lüüd, so as ''kommodig, kumpelsant'' oder ''Pleseer''.<ref>Emil Mackel: ''Romanisches und Französisches im Niederdeutschen''. In: ''Festschrift Adolf Tobler zum 70. Geburtstage''. Dargebracht von der Berliner Gesellschaft für das Studium der neueren Sprachen. [[Bronswiek]]1905. S.&nbsp;263-273.</ref> In de [[Seemannsspraak]] het Plattdüütsch al frö wat [[Anglizismus|engelsche Wöör]] övernamen, so as ''Boot'' oder ''Dock.''<ref>Christopher Moss: ''Niederdeutsch-englische Sprachzusammenhänge,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;664.</ref> In nee’ere Tied kemen över’t Hoogdüütsche oder Nedderlandsche ook anner engelsche Wöör in’t Plattdüütsche, so as ''Computer'' oder ''Notebook.''<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;279&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/2-10-5-Uebernahme-von-Fremdwoertern.html online])</ref> === Plattdüütsche Begrepen in annere Spraken === {{Kiek ook bi|Plattdüütsch Inwark op annere Spraken}} In de Hansetied het dat Plattdüütsche dull op de [[Skandinaavsche Spraken|fastlandskandinaavschen]] Spraken inwarkt. So schull bet to de Halv vun de sweedsche Woordschatt enen plattdüütschen Oorsprung hebben. Ook na’t [[Baltikum]], na [[Russland]], na [[England]] un [[Iesland]] sünd döör de Hanse wat plattdüütsche Wöör kamen.<ref>Karl Hyldgaard-Jensen: ''Mittelniederdeutsch und die skandinavischen Sprachen,'' In: ''NSL'', S.&nbsp; 666–677.</ref> Na de överbleven Wöörlisten het dat uutstorven [[Polaabske Sproke|Polaabsch]] an de 20&nbsp;% plattdüütsche Wöör uutleent.<ref>[[Kazimierz Polański]]: ''Polabian''. In: Bernhard Comrie, Greville Corbet (Ruutgevers): ''The Slavonic languages'', Routledge: London/New York 1993, S.&nbsp;822.</ref> In’t [[Kaschuubsche Spraak|Kaschuubsche]] kaamt rund de Halv vun’n germaanschen Leenwöör uut’n Plattdüütschen, vöör al uut dat [[Oostpommersch Platt|Hinnerpommersche]].<ref>[[Walter Kaestner]]: ''Niederdeutsch-slavische Interferenzen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;687&nbsp;f.</ref> Dat Poolsche het eer hoog- statts plattdüütsche Leenwöör. Man de Wöör üm de Seefaart, so as {{Lang|pl|''bak''}} ‘[[Baak (Seeteken)|Baak]]’, {{Lang|pl|''śluza''}} ‘[[Slüüs]]’ oder {{Lang|pl|''sztymbort''}} ‘[[Stüerboord|Stüürboord]]’, sünd plattdüütsch''.'' De [[Masuursch|masuurschen]] Dialekten hebbt wedder en beten meer Platt övernamen, so as ''brukować'' ‘bruken’ oder ''dek'' ‘Dack’.<ref>[[Walter Kaestner]]: ''Niederdeutsch-slavische Interferenzen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;689&nbsp;f.</ref> Ook [[Neddersorbsche Spraak|Neddersorbsch]], dat in öllere Tieden ene gemeensame Grenz mit dat Plattdüütsche harr, het Wöör övernamen. Een lütten Deel Platt is so över’t Neddersorbsche ook in’t [[Böversorbsche Spraak|Böversorbsche]] kamen, dat süss eer [[Middeldüütsch|middeldüütsche]] Wöör uutleent het.<ref name=":20" /> Al [[Ooldfreesche Spraak|Ooldfreesch]] un later besünners de [[Oostfreesche Spraak (Freesch)|oost]]- un [[Noordfreesche Spraak|noordfreeschen]] Mundaarden stünnen sied de middelsassische Tied mit’n Plattdüütsch in engen Kuntakt, so dat se veel Wöör, deelwies ook Grundvokabulaar, övernamen hebbt.<ref name=":30" /> So sünd to’n Bispeel de Tallen {{Lang|frr|''sööwen''}}, {{Lang|frr|''dörtig''}}, {{Lang|frr|''sööwentig''}} un {{Lang|frr|''hunnert''}} in dat [[Öömrang|Amrumer Freesch]] plattdüütsch.<ref>[[Nils Århammar]]: ''Die Amringer Sprache''. In: ''Amrum. Geschischte und Gestalt einer Insel.'' Hansen & Hansen: [[Itzhoe]] 1969, S.&nbsp;132.</ref> Op dat Westfreesche harr Plattdüütsch kenen groten Inflood.<ref name=":30" /> Later sünd, as de [[Düütsche Spraak|hoogdüütsche]] Standardspraak opkamen weer, wo ook Lüüd uut plattdüütsche Rebeden bi Andeel harrn, döör Schrievers uut’n Noorden ook welk plattdüütsche Wöör Deel vun dat Hoochdüütsche worrn, so as {{Lang|de|''dröge''}} oder {{Lang|de|''Achterdeck''}}. Anner Wöör uut dat Plattdüütsche sünd man nich Deel vun de Schriftspraak, aver vun de [[Noorddüütsch Hoochdüütsch|Ümgangsspraak in Noorddüütschland]] worrn, so as: ''schnacken, küern, Trecker'' oder ''duun.''<!-- Born? NSL? --><!-- neddersassisch/oostnedderlandsch Wöör in NL Standardspraak? --> === Wöörböker === Den plattdüütschen Woordschatt dokumenteert besünners de [[Idiotikon|Grootlandschopswöörböker]], so as dat [[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch|''Sleswig-Holsteensch Wöörbook'']], dat [[Niedersächsisches Wörterbuch|''Neddersassisch Wöörbook'']], dat ''[[Mecklenburgisches Wörterbuch|Mekelborgsch Wöörbook]]'' oder dat ''[[Westfälisches Wörterbuch|Westfäälsch Wöörbook]]''. Daaarto givt dat veel Wöörböker un Wöörlisten för lütter Dialektregionen. === Seggwöör un Wellerismen === Typsch för’t Plattdüütsch sünd [[Wellerismus|Wellerismen]]. Se bestaat uut dree Delen: en Seggwoord, denn en, de dat seggt (''…'', ''see he/se/de …,'')'','' un opletst de Ümstänn in de dat seggt warrt. De letste Deel givt den Seggwoord meist enen komischen Drei.<ref>Michael Töteberg: ''Sprichwort, Rätsel, Sage und Märchen'', In: ''NSL'', S.&nbsp;491&nbsp;f.</ref> Een Bispeel is: ''Dubbelt höllt beter, see de Jung, daar streu he sik Zucker op’n Sirop''.<ref>[[Hein Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik'', S.&nbsp;317&nbsp;f. ([https://sass-platt.de/plattdeutsche-grammatik/3-1-8-2-Beispielssprichwoerter-Doeoentjes.html online])</ref> == Schrievwies == {{Kiek ook bi|Plattdüütsche Orthographie|titel1=Plattdüütsche Orthografie}} [[Bild:Sass woorbook.jpg|duum|Dat Wöörbook na [[Johannes Sass]] (hier de Uutgaav vun de [[Fehrs-Gill]]) het mit siene Schrievregels groten Inflood op de noordneddersassische Schrievwies namen]] Plattdüütsch bruukt dat [[Latinsche Schrift|latiensche Alphabeet]], in Düütschland fröher ook as [[gootsche Schrift]]. De eersten [[Ooldsassische Spraak|ooldsassischen]] Texten hebbt besünners na dat franksche [[Ooldhoogdüütsche Spraak|Ooldhoogdüütsch]] keken. As [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] [[Hansespraak]] stünn dat plattdüütsche an’n Anfang vun ene överegionale Uutglieksschrievwies, so dat sik vergleken wenig Dialektkennteken in schreven Texten finnt. As Resultaat vun de lange Tied as ünnerdrückt Spraak, het Plattdüütsch vundaag kene eenheidliche Schrievwies meer un is in verscheden regionale Schrievtraditschonen opdeelt.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Phonologie und Morphologie,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;239.</ref> De Schrievwiesen in Düütschland kiekt meist na hoogdüütsche Orthografie; de in’n Nedderlannen na de nedderlandsche Schrievwies. Problemen maakt so avers Luden, de dat in’n [[Dackspraak|Dackspraken]] nich givt, so as de Achtervokaal {{IPA|ɑː~ɔː}}, oder Ünnerscheden, de Düütsch un Nedderlandsch nich kennt, so as de ö-Luden {{IPA|œː}} un {{IPA|œʏ}}.<ref>Gerhard Hinsch: ''Schreibung des Niederdeutschen,'' In: ''NSL,'' S.&nbsp;184, 189.</ref> Een Deel Schrievwiesen bruukt kene Sünnerteken, de dat Hoogdüütsch nich kennt, anner bruukt Sünnerteken so as ''[[ę]]''[[Ę|,]] ''[[œ]]'' ode ''[[å]].'' För dat [[Noordneddersassisch|Noordneddersassische]] is de [[Sass’sche Schrievwies]], de sik stark na dat Hoogdüütsche richt, wied verbreedt. [[Mark-Brannenborger Platt|Brannenborgsch]] leent sik an de Schrievwiesen ümto an. För dat [[Mönsterlänsk Platt|Mönsterlandsche]] givt dat man uutarbeidt Schrievwiesen, so as de Regels vun [[Klaus-Werner Kahl]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plattdeutsch.net/pages/platt-schreiben.php |titel=Platt schreiben |werk=plattdeutsch.net |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241211224142/https://www.plattdeutsch.net/pages/platt-schreiben.php |archiv-datum=2024-12-11 |abruf=2025-01-08 |sprache=de}}</ref> Anner [[Westfäölsk Plat|west]]- un [[Ostfälsch Platt|oostfäälsche]] Dialekten bruukt vele verscheden regionale Schrievwiesen.<ref name=":21">{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Rechtschreibung |titel=Rechtschreibung des Plattdeutschen |werk=plattmakers.de |abruf=2024-12-09}}</ref> För dat [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mekelnborg-Vöörpommersche]] is de Schrievwies na [[Renate Herrmann-Winter]] begäng.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.wb-mv.niederdeutsche-literatur.de/wb_mv_text-id.php |titel=Wörterbuch Mecklenburg-Vorpommern |abruf=2022-06-18}}</ref> [[Plautdietsch]] het egen Schrievwiesen uutdacht, de ook na’t Hoogdüütsche kiekt oder sik deelwies stärker afsetten wüllt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plautdietsch-freunde.de/woo-schriew-wie-plautdietsch.html |titel=Woo schriew wie Plautdietsch? |abruf=2022-06-18}}</ref> Dat [[Pomerano]] in Brasilien is lange nich schreven worrn, bruukt man vundaag meist ene Schrievwies, de op [[Ismael Tressmann]] torügggeit un sik mit Sünnerteken un lütt schreven Substantiven stärker vun dat hoogdüütsche Schriftbild ünnerscheidt.<ref name=":21" /> In’n Nedderlannen richt sik de Orthografie na dat nedderlandsche Vöörbild. För de verscheden Dialektgruppen bestaat egen Schrievtraditschonen. Versöök för överregionale Schrievregels so as de [[Vosbergenschriefwies]] uut’n 1950-er Jaren, de ook versöch Dialekten op de düütsche Sied mit to bedenken, de [[SONT-spelling]] uut’n 2000-er oder de [[Algemene Nedersaksische Schriefwieze]] uut de [[nedderlandsch-neddersassische Wikipedia]] kunnen sik nich wiedhen döörsetten.<ref>{{Internetquelle |url=www.wiziq.com/tutorial/146679-SONT-spelling |titel=SONT-spelling |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200814061841/https://www.wiziq.com/tutorial/146679-SONT-spelling |archiv-datum=2020-08-14 |abruf=2025-04-02}}</ref> Mit dat late 20.&nbsp;Jhd. un in’n 21.&nbsp;Jhd sünd besünners in’n [[Internet|Internett]] Initschativen för [[Intersaksische Schriivwise|Intersassische Schrievwiesen]] opkamen, de versöcht den egen Charakter vun de Spraak ruuttostellen, sik vun de Dackspraken afsetten wüllt un ene gemeensame Schrievwies för de düütschen un nedderlandschen Dialekten to finnen versöökt. Bispelen sünd [[Snorre Björkson]] sien ''[[Nordlannsk]]'',<ref>Kellner: ''Zwischen Anlehung und Abgrenzung'', S.&nbsp;295–307.</ref> [[Reinhard F. Hahn]] siene ''[[Algemeyne Schryvwys’|Algemeyne Schrywys’]]'' oder de ''[[Nysassiske Skryvwyse]]'', de man buten dat Internett meist nich bruukt warrt.<ref name=":21" /> == Nedderdüütsche Philologie == [[Bild:Agathe Lasch.jpg|duum|[[Agathe Lasch]] weer de eerste Hamborger Perfessersch för Nedderdüütsch un tellt to den wichtgsten nedderdüütschen Philologen. Eer ''Mitteniederdeutsche Grammatik'' is ook vundaag noch en Standardwark.]] De Wetenschop, de Plattdüütsch ünnersöcht, heet [[Nedderdüütsche Philologie|''Nedderdüütsche Philologie'']]. Se höört in Düütschland meist to de [[Germanistik]], in’n Nedderlannen to de [[Nedderlandistik]].<ref name="NSL1-6">[[Jürgen Meier]], [[Dieter Möhn]]: ''Geschichte un Methoden der niederdeutschen Philologie,'' In: ''NSL'', S.&nbsp;1–6.</ref> Anners as to’n Bispeel de [[Westfreesland|westfreesche]] [[Frisistik]], de [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] ook as Wetenschopsspraak bruukt, is nich Plattdüütsch man Hoogdüütsch un deelwies Nedderlandsch de Wetenschopsspraak in düsse Disziplin.<ref>[[Dieter Stellmacher]]: ''Frisian Reference Grammar, Omkearwurdboek fan de Fryske taal, Ta de Fryske syntaksis, Wurdfoarried en Wurdgrammatika'' (Rezenschoon), In: ''Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik'', 57.&nbsp;Jg. Heft&nbsp;1 (1990), S.&nbsp;117.</ref> Wetenschoplich Interess an’t Plattdüütsche is in dat 18.&nbsp;Jhd. mit [[Idiotikon|Idiotika]], de Wöör uut den Volksmundaarden sammelt, anfungen, so as [[Michael Richey (1678–1761)|Michael Richey]] sien {{lang|la|''[[Idioticon Hamburgense]]''}} oder [[Johann Carl Dähnert]] sien pommersch {{lang|de|''Platt-Deutsches Wörterbuch''}}. So weer [[Lexikografie]] de Vöörlöper för de nedderdüütsche Philologie later.<ref name="NSL1-6" /> Mit’n 19.&nbsp;Jhd. is de Germanistik as Wetenschop an un för sik opkamen. Eerst befaat sik de nedderdüütsche Philologie grotendeels mit de oold- un middelsassischen Spraakdenkmalen un geev kritische Textuutgaven ruut. To’n Enn vun dat 19.&nbsp;Jhd begünn de nedderdüütsche Philogie ook de modernen plattdüütschen Dialekten intensiver uuttoforschen. So stünn nu besünners de [[Dialektologie]] in’n Vöörgrund. 1874 grünn sik de ''[[Verein für niederdeutsche Sprachforschung]]'' mit de Afsicht de plattdüütsche Spraak mit eer Literatuur un Dialekten uuttoforschen.<ref name="NSL1-6" /> Mit de tweden Halv vun dat 20.&nbsp;Jhd. kemen in de nedderdüütsche Philologie [[Sotscholinguistik|sotscholinguistsche]] Fragen op, de to’n Bispeel ünnersöökt woans sik Plattdüütsch un siene [[Dackspraak|Dackspraken]] mit eenanner verhöllt. Eerst mit 20.&nbsp;Jhd. sünd egenstännige Leerstööl för nedderdüütsche Philologie inricht worrn, vöördem weer dat meist en Ünnerdeel vun de allgemene Germanistik oder mit Leeropdrägen afdeckt.<ref name="NSL1-6" /> Dat [[Nedersaksisch Instituut|''Nedersaksisch Instituut'']] an de [[Rieksuniversität Grönneng]] is 1953 grünnt worrn, man 2010 oplööst worrn. Ook vundaag is de nedderdüütsche Philolgie an den meistenn Universitäten en Ünnerdeel vun de Germanistik un keen egen Leerstool. <!-- Givt dat wat wichtigs to de "Nedersaksische taal- en letterkunde" in NL, dat binnen staan mott? --> == Kultuur == Plattdüütsch Kultuurleven mit Verenen, Speeldelen un Schrieverslüüd richt den Blick meist op alleen de egen Regioon. Wenige Institutschonen sünd ook överregionaal opstellt, so as dat [[Institut för nedderdüütsche Spraak]], de Tiedschrift [[Quickborn (Tietschrift)|Quickborn]], de [[Beemsen-Dagfohrt]] oder de Organisation [[SONT]] in’n Nedderlannen. Ook Priesen för plattdüüsche Schrieveree un Kultuur sünd meist överegionaal uutricht, so as de [[Fritz-Reuter-Pries (Stemhagen)|Fritz-Reuter-Pries]], de [[Freudenthal-Pries]], de [[Klaus-Groth-Pries (Heid)|Klaus-Groth-Pries]] oder [[Nedderdüütsch Literaturpries vun de Stadt Kappeln|Literatuurpries vun de Stad Kappeln]].<ref name=":19">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;184&nbsp;f.</ref> Ook wenn sik alle acht noorddüütschen Bundslänner verplicht hebbt dat plattdüütsche Kultuurleven to föddern, givt dat meist givt dat nich noog Steden un Nettwarken an de sik Lüüd in plattdüütschen Kultuurvereen wennen köönt, de plattdüütsche Kultuurarbeid koordineert.<ref>''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;14&nbsp;f ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> === Literatuur === [[Bild:KGrothWKrauskopf.jpg|duum|[[Klaus Groth]] (1884, vun Wilhelm Krauskopf)]][[Plattdüütsche Schrieveree|Plattdüütsche Literatuur]] betekent de schreven Warken – so as [[Roman|Romaans]], [[Gedicht|Gedichten]], [[Vertellsel|Vertellsels]] oder [[Leed (Musik)|Leder]]&nbsp;– in verscheden plattdüütschen Dialekten un is in siene Form vundaag in’n 19.&nbsp;Jhd anfungen. De Themen sünd meist dat Landleven, de egen Kuntrei, Volkskultuur un verleden Tieden.<!-- born fehlt --> Literatuur op Platt is sied den Beginn in’n 19.&nbsp;Jhd. nich alleen as kunstsinnigen Uutdruck dacht, se schall ook plattdüütsche [[Spraakpleeg]] wesen.<!-- born fehlt --> Na de Daalgang vun de middelsassische Schrievspraak is Plattdüütsch lange Tied nich schreven worrn. Literatuur op Platt begünn suutje in’n 18.&nbsp;Jhd, avers eerst in’n 19.&nbsp;Jhd stellen [[Klaus Groth]] un [[Fritz Reuter]] – de plattdüütschen Klassiskers&nbsp;–<!-- born fehlt --> in [[Düütschland]] ene nee’e plattdüütsche Literatuur op de Been. In’n [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] is de Literatuur en Stücken later anfungen, to’n Bispeel mit [[Dörpsnovell|Dörpsnovellen]]. In’n 19. un 20.&nbsp;Jhd. folgt velen Warken un Schrievers in de Nafolg vun Groth un Reuter. Sied dat 20.&nbsp;Jhd. nimmt de plattdüütsche Schrieveree af un is het Delen vun dat Spraakrebeed al vullkamen nalaten.<ref>[[Robert Langhanke]]: ''Neuniederdeutsche Literatur: Über Beginn und nahenden Abschluss einer überschaubaren Literaturtradition'' ([https://open.fau.de/server/api/core/bitstreams/471e5920-dfb5-408d-81af-c6a8643a1861/content online])</ref> De [[Plautdietsch|plautdietsche]] Schrieveree is eerst laat in dat 20.&nbsp;Jhd mit Schrievers as [[Arnolt Ditj]] un [[Ruben Ap]] anfungen.<!-- born fehlt --> Ene wichtige Positschoon hebbt de [[Literaarsche Sellschop|Autorensellschoppen]], de enen groten Deel to plattdüütsche Kultuur bidreegt. Wichtig sünd de [[Augustin Wibbelt-Selschup|Augustin Wibbelt-Sellschop]], de [[Fehrs-Gill]], de [[Freudenthal-Sellschop]], de [[Fritz-Reuter-Sellschop|Fritz-Reuter Sellschop]] oder de [[Klaus-Groth-Sellschop]], de alle ook vele [[List vun plattdüütschen Priesen|Priesen för plattdüütsche Literatuur]] uutgeevt. Wichtig för de plattdüütsche Schrieveree weren ook Literatuurtiedschriften, so as de ''[[Quickborn (Tietschrift)|Quickborn]]'' oder ''[[Diesel (Blatt)|Diesel]]'' in Düütschland un ''[[’t Swieniegeltje]]'', ''[[Krödde]]'' un ''[[Roet]]'' in’n Nedderlannen.<ref name=":19" /><!-- born fehlt --> === Musik === [[Bild:Liedermacher Knut Kiesewetter (Kiel 68.106).jpg|duum|[[Knut Kiesewetter]] (1976)]] [[Bild:Ina Mueller 2 HagenU.jpg|duum|[[Ina Müller]] (2008)]] [[Plattdüütsche Musik]] is mit Gedichten, de [[Volksleed|Volksleder]] worrn sünd anfungen, so as [[Klaus Groth]] sien ''[[Lütt Matten de Has’]]'' oder [[Fritz Reuter]] sien [[De Eikboom|''Eikboom'']].<ref>[[Heike Müns]] (Ruutgeversche): ''Niederdeutsches Liederbuch. Volkstümliche Lieder aus 5 Jahrhunderten.'' [[Hinstörp]], Rostock 1981.</ref> Bi anner Leder is de Schriever unkünnig bleven, so as ''[[Dat du mien Leevsten büst]]'' oder [[Herrn Pastor sien Kauh|''Herrn Pastor sien Kauh'']]. In de 1960-er un 1970-er Jahren hebbt [[Folkmusik|Folkmusiker]] plattdüütsche Musik wedder in’n Leven haalt. Mit enen plattdüütschen Stück het [[Knut Kiesewetter]] den Anfang maakt un anner Musiker so as [[Hannes Wader]] inspireert. Ook in [[Mekelnborg]] weren Plattdüütsch in de Volksszeen vun de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]] populäär, so as dat Duo [[Piatkowski & Rieck]] oder de Singer [[Kurt Nolze]]. Populäre Folkgruppen geev dat ook in’n Nedderlannden, so as [[Törf (Band)|Törf]], de op [[Grunnegs|Grönnengsch]] süngen. Een beten later is hier mit de [[Achterhooks|achterhooksche]] Band [[Normaal]] de [[Buurnrock|Burenrock]] opkamen. In de 1980-er kemen ook Gruppen op, de [[volkstümliche Musik|''volkstümliche Musik'']] op Platt maken, so as ''[[Godewind]], [[De Plattfööt]]'' oder ''[[Speelwark]]''. In de 2000-er Jaren weren [[Ina Müller]] ere Alben mit Covers vun [[Popmusik|Popsongs]] populäär. 2009 is de Hamborger Popgrupp [[De Tüdelband|''De Tüdelband'']] opkamen. Anner Musikstilen find sik hier un daar so as de [[Hardcore-Punk|Hardcore-Grupp]] [[COR (Band)|COR]] mit dat Album ''Snack Platt orrer stirb'' oder ''[[De fofftig Penns]]'' mit elektroonschen [[Hip-Hop (Musik)|Hip-Hop]]. Een Pries för plattdüütsche Musik is de [[Bad-Bemsen-Pries]], man ook anner plattdüütsche Priesen tekent Musikers uut. Mit [[Plattsounds Bandcontest|Plattsounds]] un [[Plattbeats]] givt dat Musikweddstrieden, de sik an junge Lüüd richt un opmünnern schöölt plattdüütsche Musik to maken.<!-- Givt dat noch NL-Bands, Singers, de binnen staan schöölt? --> === Theater === [[Bild:2014-07-10 Conni Ohnsorg-Eingang S1-3082.jpg|duum|Logo vun dat [[Ohnsorg-Theater]] an’n Ingang vun dat Bieberhuus in [[Hamborg]]]] Een wichtigen Deel in’t plattdüütsche Kultuurleven neemt de Speeldelen in, so dat de [[UNESCO]] dat [[Plattdüütsch Theater|plattdüütsche Theater]] 2014 as [[immateriell Kultuurarv]] opnamen het.<ref name=":11">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;186.</ref> Nadem dat de [[Middelsassische Spraak|middelsassische]] Schrievspraak wegdrängt worrn is, find sik Plattdüütsch noch in [[Fastelavendstück|Fastelavendstücken]] mit groffen un erootschen Humoor. In de [[Barock|Barocktied]] sünd plattdüütsche Twüschenspelen in anners hoogdüütschen Stücken begäng, wo groffe Burenfiguren Platt snackt. Mit dat 19.&nbsp;Jhd. kemen wedder eerste Dramen op Platt op un mit de nedderdüütsche [[Bühnenbewegung]] üm 1900 hebbt sik ook proffeschonellere plattdütsche Speeldelen grünnt. De bekannteste plattdüütsche Speeldeel is dat [[Ohnsorg-Theater]] in [[Hamborg]], dat mit’n Feernseen sied den 1950-er Jaren ook in ganz Düütschland bekannt worrn is (De Stücke sünd man för’t Feernseen in [[Missingsch]] överdregen worrn). Dat anner profeschonell Theater is de [[Fritz-Reuter-Bühn]] in [[Swerin]]. Halvproffeschonelle Theaters givt an de 35, de in den dree Landsverbünnen vun’n [[Nedderdüütsch Bühnenbund|Nedderdüütschen Bühnenbund]] organiseert sünd. Bavento givt dat an de 3000 Laienspeeldelen.<ref name=":11" /> <!-- Theater op Platt in NL? --> === Radio un Höörspeel === De Höörfunk speelt ene wichtige Rull för dat Plattdüütsch.<ref name=":38">''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;12. ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> Een vull [[Plattdüütsch Radioprogramm|Radioprogramm op Platt]] givt’t in Düütschland man nich. De Initschativ [[Funklock stoppen|''Funklock stoppen'']] het vun 2020 an versöcht en plattdüütsch Radioprogramm op de Been to stellen. Se mossten dat Programm [[Plattradio]] man wedder instellen.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plattradio.com/ |titel=Startsiet – Plattradio |abruf=2024-12-05 }} {{Webarchiv|url=https://www.plattradio.com/ |wayback=20240828043445 |text=Startsiet – Plattradio |archiv-bot=2026-06-19 14:16:50 InternetArchiveBot }}</ref> [[Hör mal ’n beten to]]'' sennt op de NDR jeden Dag plattdüütsche Dööntjes. De [[Plattdüütsch Nahrichten|''plattdüütschen Nahrichten'']] op [[Radio Bremen]] sennt sössmaal de Week aktuelle Informatschonen op Platt.<ref name=":12">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;186.</ref> De nedderlandsche Internettradiosenner [[Alles Plat|''Alles Plat'']] sennt Programm kumplett op Platt.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.allesplat.nl/ |titel=Alles plat |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241104053935/http://www.allesplat.nl/ |archiv-datum=2024-11-04 |abruf=2025-02-04}}</ref> Bet 2011 geev dat ook dat twentsche Radioprogramm ''[[Aksent]]'' op [[Radio Oost]].<ref>{{Internetquelle |url=www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |titel=Aksent |werk=rtvoost.nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080317172643/http://www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |abruf=2008-04-17}}</ref> Besünners vun 1950 bet in de 1990-er Jaren sünd [[plattdüütsche Höörspelen]] in’t Radio geern anhöört worrn. Se hebbt man mit Maatregels to’n Geldsparen un den vundaag ringeren Tohörertallen en good Stück vun eer olen Stand verloren.<ref name=":11" /> Se begünnen in’n 1920-er Jaren, as [[Hans Böttcher (Speelbaas)|Hans Böttcher]] plattdüütsche Theaterstücken un Höörspelen in’t Radio broch. Dat keem man to’n Enn, as de regionalen Senner in’n [[Nazi-Düütschland|Natschonaalsotschalismus]] gliekschalt worrn sünd. Na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] senn de [[Landssenner Swerin]] eerst regelmatig wat plattdüütschs, bet dat de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]] de regionalen Senner vereent harr. [[Radio Bremen]] un de Hamborger [[Noordwestdüütsch Rundfunk|Noordwestdüütschen Rundfunk]] (NWDR) arbeiden na den Weltkrieg wedder an plattdüütschen Höörspelen un hebbt later gemeensam an Stücken arbeidt. 1972 geev de Hamborger Redaktschoon de Höörspelen op, so dat se de plattdüütschen Stücken nu noch alleen in Bremen produzeert.<ref>[[Ulf Bichel]]: ''Hörspiel'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;466–486.</ref> <!-- Hööspelen op Platt in NL? --> === Film un Feernseen === {{Kiek ook bi|List vun plattdüütsche Films un TV-Serien}} Ofschoonst sik Bremen, Hamborg, Mekelborg-Vöörpommern Neddersassen un Sleswig-Holsteen in de Charta verplicht hebbt plattdüütsche Medien to föddern, is in dat düütsche Feernseen Plattdüütsch vundaag alleen en beten Nischenprogramm bi’n [[Noorddüütsch Rundfunk|NDR]].<ref name=":22">{{Internetquelle |autor=Marcus Buck |url=https://plattmakers.de/de/weten/Fernsehen |titel=Plattdeutsch im Fernsehen |werk=plattmakers.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240223041132/https://plattmakers.de/de/weten/Fernsehen |archiv-datum=2024-02-23 |abruf=2024-12-09 |sprache=de}}</ref><ref name=":38" /> De nedderlandschen Regionaalsenners [[RTV Drenthe]], [[RTV Noord]] un [[RTV Oost]] sennt deelwies en beten wat op Platt. 1954 begünn de NDR [[Ohnsorg-Theater|Ohnsorg-Theaterstücken]] op [[Missingsch]] statt Platt to sennen; en paar Stücken op anner Speeldelen sünd man op Platt uutstraalt worrn. In de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]] geev dat vun de ''[[Mäkelborgsch Staatstheater|Fritz-Reuter-Bühne]]'' ook plattdüütsche Stücken in’t Feernseen.<ref name=":22" /> De [[Nedderlandsch-Neddersassisch|nedderlandsche-neddersassische]] Serie [[Bartje]] keem 1972 ruut.<ref>{{Internetquelle |autor=Arend Kuik, Jan Krol, Jantje Weurding |url=https://www.imdb.com/de/title/tt0179009/ |titel=Bartje |datum=1972-12-26 |abruf=2025-06-17}}</ref> Vun 1977 an leep bi’n NDR ''[[Wi speelt op Platt]],'' dat bet 1984 plattdüütsche Theaterstücken uutstraalt het. Vun 1977 bet 1982 geev dat 20 Folgen ''[[Platt in III]].'' 1978 senn de NDR dat eerste Maal de Talkshow ''[[Klönschnack (NDR)|Klönschnack]]'', bet 1982 ''[[Talk op Platt]]'', dat Formaat aflööst het. De plattdüütsche [[Tatort]] ''[[Wat Recht is, mutt Recht blieben|Wat Recht is, mutt Recht bliewen]]'' keem 1981 ruut. Sied 1999 wiest de NDR op [[Silvester|Ooldjaarsavend]] ''[[Dinner for one - up Platt|Dinner for one - op Platt]].<ref name=":22" />'' [[Regiosoap|Regiosoaps]] so as [[Van Jonge Leu en Oale Grond|''Van Jonge Leu en Oale Grond'']] un [[Boven Wotter|''Boven Wotter'']] sünd in’n 2000-er Jaren produzeert worrn.<ref>Erik Hitters, Tonny Krijnen: ''Koning van de regio: Populariteit en legitimiteit van regionale televisie'', S.&nbsp;60.</ref> 2006 harr de NDR alle plattdüütschen Formaten instellt, as Uutgliek kemen ''[[Billerbook Düütschland]]'' oder ''[[Die Welt op Platt]]'', de nu ook al wedder instellt sünd. Opstunds givt dat alleen ''[[De Noorden op Platt]]'' eenmaal den Maand.<ref name=":22" /><!-- Noch anner NL TV-Programm op Platt? --> As eersten plattdüütschen Film kann ''[[Wir fahren mit der U-Bahn nach St. Pauli]]'' vun 1970 gellen.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Plattdeutsche-Filme |titel=Plattdeutsche Filme |werk=plattmakers.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230324152518/https://plattmakers.de/de/weten/Plattdeutsche-Filme |archiv-datum=2023-03-24 |abruf=2024-12-09 |sprache=de}}</ref> De grote Deel plattdüütsche Films sünd [[Kummdie|Kummdien]], so as ''[[Ostfriesisch für Anfänger]],'' de Krimikomödien ''[[Boot un Dood]]'' un [[De Krooch an de Wiedau|''De Krooch an de Wiedau'']]'','' de [[Twentsch|twentsche]] Tragikömodie ''[[De Beentjes van Sint-Hildegard]]'' oder de Sciene-Fiction-Parodien uut de Reeg ''[[Apparatspott]]''. Anner Films weren dacht Kinners Platt to leren, so as ''[[Ritter Trenk op Platt]]''. Uutnamen sünd de [[Plautdietsch|plautdietsche]] Film [[Stellet Licht|''Stellet Licht'']] un dat [[Mönsterlänsk Platt|mönsterlandsche]] Drama [[1000 Rosen|''1000 Rosen'']].<!-- Givt dat wichtige Films uut NL, de noch nich binnen steti? --> === Tiedschriften === Dat geev al in’n 19.&nbsp;Jhd kortwielig Versöök Tiedschriften op Platt ruuttogeven, so as so as de ''[[Plattdütsche Husfründ]]'' oder dat ''[[Weltblatt]]''. Liekers givt dat vundaag nix an plattdüütsche Tiedschriften un Dagbläder. Vele noorddüütsche Dagbläder hebbt man Kolumnen op Platt, de meist wat Spaßigs oder uut de Regioon vertellt. Plattdüütsche Artikels in anners hoogdüütschen Blädern sünd raar un hebbt meist ook enen regionalen Betog. Uutnaam weer alleen dat [[Hamburger Abendblatt|''Hamburger Abendblatt'']] 2010 mit ene Uutgaav op Platt un 2016 enen plattdüütschen Titelbladd.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;187&nbsp;f.</ref> <!-- Medien op Platt in NL? --> === Internet, Technik un sotschale Medien === Bi de moderne Technik un in dat Internet is Plattdüütsch wenig präsent. Dat givt man Software so as [[Linux op Platt]] oder „Brann-Stuuv&nbsp;7“ vun [[Ashampoo]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pro-linux.de/news/1/16483/linux-op-platt-wiederbelebt.html |titel=Linux op Platt wiederbelebt |abruf=2025-02-02 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.computerbild.de/artikel/cb-Aktuell-Software-Kurios-Ashampoo-veroeffentlicht-CD-Brennprogramm-auf-Plattdeutsch-1534851.html |titel=Kurios: Ashampoo veröffentlicht CD-Brennprogramm auf Plattdeutsch |abruf=2025-02-02 |sprache=de}}</ref> Online sünd de gröttsten plattdüütschen Sieden de twee Spraakuutgaven vun de [[Wikipedia]]: de [[plattdüütsche Wikipedia]] för de düütsche Sied mit {{NUMBEROFARTICLES}}&nbsp;Artikels un de [[Nedderlandsch-Neddersassische Wikipedia|nedderlandsch-neddersassische]] Uutgaav mit {{NUMBEROF|ARTICLES|nds-nl}}&nbsp;Artikels. Spraaktechnologie givt dat meist alleen för dat Noordneddersassische.<ref>{{Internetquelle |url=https://huggingface.co/datasets/oscar/viewer/unshuffled_original_nds/train |titel=oscar – Datasets at Hugging Face |abruf=2022-06-17 }} {{Webarchiv|url=https://huggingface.co/datasets/oscar/viewer/unshuffled_original_nds/train |wayback=20221204195657 |text=oscar – Datasets at Hugging Face |archiv-bot=2026-06-19 14:16:50 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://wortschatz.uni-leipzig.de/de/download/Low%20German |titel=Korpusdownload Low German |abruf=2022-06-17}}</ref> Allgemeen kriegt Plattdüütsch dat meist nich torecht de Spraaktechnologie achteran to lopen, denn de plattdüütschen [[Korpus (Linguistik)|Spraakkorpora]], de dat för good Spraaktechnologie bruukt, sünd recht lütt un meist nich annoteert oder taggt.<ref>Die Universal Dependencies v.2.8 beinhaltete ein Sample-Korpus von 83 (!) Sätzen, vgl. https://universaldependencies.org/treebanks/nds_lsdc/index.html. 2024 enthält das Korpus etwa 1000 Sätze, vgl. https://aclanthology.org/2024.lrec-main.1388.pdf</ref> Op’t wichtigste sünd hier dat [[Zwirner-Korpus]],<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/ZW--_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> dat [[Korpus Deutsche Mundarten: DDR|''Korpus Deutsche Mundarten: DDR'']],<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/DR--_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> dat Korpus [[Ehemalige deutsche Ostgebiete|''Ehemalige deutsche Ostgebiete'']]<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/OS--_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> un dat [[Korpus Russlanddeutsche Dialekte|''Korpus Russlanddeutsche Dialekte'']].<ref>{{Internetquelle |url=https://agd.ids-mannheim.de/RUDI_extern.shtml |titel=Archiv für Gesprochenes Deutsch |abruf=2022-08-16}}</ref> Dat ümfangriekste Korpus is nich för dat moderne Plattdüütsch man för’t Middelsassisch, dat ''[[Reference Corpus Middle Low German/Low Rhenish (1200–1650)]]''.<ref>{{Internetquelle |autor=Frank Schätzlein |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/en/ren.html |titel=Reference Corpus Middle Low German/Low Rhenish (1200–1650) |abruf=2022-06-17 |sprache=en}}</ref><!-- Spraaktechnolgie Uni Grünneng? --> === Plattdüütsch in de Kark === {{Kiek ook bi|Plattdüütsch in de Kark}} Sied de 1960-er Jaren keem Plattdüütsch as Spraak wedder in de Predigt op. In velen Regionen givt dat tomindst eenmaal dat Jaar plattdüütsche Goddsdeensten. Översett Leder, Andachts-un Gebeedböker oder de [[Plattdüütsche Bibelöversetten|översett Bibel]] geevt so Initschativen Stütt. In den Rebeden wo Platt noch Alldagsspraak is, het de Spraak ene wichtige Rull för de Seelsorg. De plattdüütschen Pasters un Laien sünd vergleken mit anner plattdüütschen Kultuurorganistschonen düchtig good vernett.<ref>[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;188.</ref><!-- Platt in de Kark in NL? --> == Spraken Bispelen == {{Kiek ook bi|Wikipedia:Platt anhöörn}} {| |'''[[Nedderlandsch-Neddersassisch]]''' ([[Twentsch]]) |[[Bild:Geluidsopname Johanna van Buren.ogg|duum|[[Johanna van Buren]], de eer twentsch Gedicht vöördrägt]] |- |'''[[Noordneddersassisch]]''' ([[Holsteener Platt|Holsteensch]]) |[[File:Holsteinisch-dialect 1.ogg|thumb|Fro vertellt op Holsteensch Platt|zentriert]] |- |'''[[Süüdwestfäälsch]]''' |[[File:South-Westphalian-dialect.ogg|thumb|Mann vertellt op Süüdwestfäälsch|zentriert]] |- |'''[[Ostwestfäälsch|Oostwestfäälsch]]''' ([[Paderböärnsch Platt]]) |[[File:East-Westphalian-dialect 1 -483.ogg|thumb|Mann vertelt op Paderböärnsch Platt|zentriert]] |- |'''[[Oostfreesch Platt|Oostfreesch]]''' |[[File:East-Frisian-dialect-of-Low-German-548.ogg|thumb|Mann vertellt op Oostfreesch Platt|zentriert]] |- |'''[[Oostpommersch Platt|Oostpommersch]]''' ([[Pomerano]]) |[[File:East-Pomeranian-dialect-.ogg|thumb|Mann vertellt op Pomerano|zentriert]] |- |'''[[Plautdietsch]]''' (Mexiko) |[[File:Plautdietsch-dialect-546.ogg|thumb|Deern uut Mexiko Plautdietsch|zentriert]] |} == Kiek ook bi == {{Portal}} == Literatuur == === Allgemeen === * [[Gerhard Cordes (Philoloog)|Gerhard Cordes]], [[Dieter Möhn]] (Ruutgevers): ''Handbuch zur niederdeutschen Sprach- und Literaturwissenschaft. (NSL.)'' E.&nbsp;Schmidt: Berlin 1983, ISBN 3-503-01645-7. * [[Klaas-Hinrich Ehlers]]: ''Mecklenburgisch-Vorpommersch, Mittelpommersch, Brandenburgisch.'' In: [[Joachim Herrgen]], [[Jürgen Erich Schmidt]]: ''Sprache und Raum. Ein internationales Handbuch der Sprachvariation.'' Band 4: ''Deutsch'' (=&nbsp;''Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft.'' Band 30.4). De Gruyter Mouton: Berlin/Boston 2019, ISBN 978-3-11-018003-9, S.&nbsp;590–615. * [[Michael Elmentaler]]: ''Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch.'' In: [[Joachim Herrgen]], [[Jürgen Erich Schmidt]]: ''Sprache und Raum. Ein internationales Handbuch der Sprachvariation.'' Band&nbsp;4: ''Deutsch'' (=&nbsp;''Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft.'' Band 30.4). De Gruyter Mouton: Berlin/Boston 2019, ISBN 978-3-11-018003-9, S.&nbsp;550–590. * [[William Foerste]]: ''Geschichte der niederdeutschen Mundarten.'' In: [[Wolfgang Stammler]] (Ruutgever): ''Deutsche Philologie im Aufriss.'' 1.&nbsp;Bands. 2.&nbsp;Oplaag, Erich Schmidt Verlag: Berlin 1957, Sp.&nbsp;1730–1898. * [[Jan Goossens]] (Ruutgever): ''Niederdeutsch.'' Band&nbsp;1: ''Sprache.'' 2.&nbsp;Oplaag. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1983, ISBN 3-529-04510-1. * [[Klaas Hanzen Heeroma|Klaas Heeroma]]: ''Niederländisch und Niederdeutsch.'' 3.&nbsp;Oplaag. Bonn 1976 ''(Nachbarn 2)''. * [[Willy Sanders]]: ''Sachsensprache, Hansesprache, Plattdeutsch. Sprachgeschichtliche Grundzüge des Niederdeutschen.'' Vandenhoeck & Roprecht: [[Chöttingen]] 1982, ISBN 3-525-01213-6 ''(Sammlung Vandenhoeck)''. * [[Dieter Stellmacher]]: ''Niederdeutsche Sprache.'' 2. Oplaag. Weidler: Berlin 2000, ISBN 3-89693-326-4 (''Germanistische Lehrbuchsammlung'' 26). * [[Henk Bloemhoff]], [[Jurjen van der Kooi]], [[Hermann Niebaum]], [[Siemon Reker]] (Ruutgevers): ''Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde'' (HNTL)'','' Van Gorcum: Assen 2008. * [[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', In: Rahel Beyer, Albrecht Plewina (Ruutgevers): ''Hand der Sprachminderheiten in Deutschland,'' Narr Francker Attempo Verlag: Tübingen 2020. === Wöörböker === {{Kiek ook bi|Wikipedia:Wöörböker}} * [[Renate Herrmann-Winter]]: ''Kleines plattdeutsches Wörterbuch für den mecklenburgisch-vorpommerschen Sprachraum.'' [[Hinstörp]]: Rostock 1985 (un anner Oplagen). * Renate Herrmann-Winter: Neues hochdeutsch-plattdeutsches Wörterbuch für den mecklenburgisch-vorpommerschen Raum. [[Hinstörp]]: Rostock 1999 (un anner Oplagen). * [[Johannes Saß|Johannes Sass]]: ''Der neue Sass – Plattdeutsches Wörterbuch – Plattdeutsch – Hochdeutsch, Hochdeutsch – Plattdeutsch.'' 6.&nbsp;Oplaag, [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 2011, ISBN 978-3-529-03000-0. '''Grootlandschopswöörböker''' * ''[[Hamburgisches Wörterbuch]].'' 5&nbsp;Bd.. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1985–2006. * ''[[Mecklenburgisches Wörterbuch]].'' 7&nbsp;Bd. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]], later Akademie, Berlin 1937–1992. Nadruck [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1996. Nadrags- un Registerband ook daar 1998. * ''[[Niedersächsisches Wörterbuch]].'' Band 1&nbsp;ff. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1953&nbsp;ff. * ''[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]].'' 5&nbsp;Bd. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 1927–1935; Nadruck ook daar 1985. * ''[[Westfälisches Wörterbuch]]''. 5 Bd. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: Kiel/[[Hamborg]] 1969–2021. === Grammatiken === * [[Martin Durrell]]: ''Westphalian and Eastphalian.'' In: [[Charles V. J. Russ|Charles V.&nbsp;J. Russ]] (Ruutgever): ''The Dialects of Modern German. A Linguistic Survey.'' Routledge: London 1990, ISBN 0-415-00308-3, S.&nbsp;59–90. * [[Reinhard Goltz]], Alastair G.&nbsp;H. Walker: ''North Saxon.'' In: [[Charles V. J. Russ|Charles V.&nbsp;J. Russ]] (Ruutgever): ''The Dialects of Modern German. A Linguistic Survey.'' Routledge: London 1990, ISBN 0-415-00308-3, S.&nbsp;31–58 * [[Rudolf Ernst Keller]]: ''North Saxon: Lower Elbe.'' In: ''German Dialects. Phonology & Morphology, with selected texts.'' Manchester University Press: Manchester 1961, S.&nbsp;339–381. * [[Wolfgang Lindow]] u.&nbsp;a.: ''Niederdeutsche Grammatik'' (= ''Schriften des Instituts für Niederdeutsche Sprache.'' Reihe Dokumentation 20). Schuster: Leer 1998, ISBN 3-7963-0332-3. * Helmut Schönfeld: ''East Low German.'' In: [[Charles V. J. Russ|Charles V.&nbsp;J. Russ]] (Ruutgever): ''The Dialects of Modern German. A Linguistic Survey.'' Routledge: London 1990, ISBN 0-415-00308-3, S.&nbsp;91–135. * [[Hein Thies|Heinrich Thies]]: ''Plattdeutsche Grammatik. Formen und Funktionen. A–Z'' (=&nbsp;''Kiek mal rin – zum Nachschlagen''). 2. Oplaag. [[Wachholtz Verlag|Wachholtz]]: [[Niemünster]] 2011, ISBN 978-3-529-03200-4. === Plattdüütsche Literatuur === * [[Heinrich Krüger]]: ''Geschichte der niederdeutschen oder plattdeutschen Literatur vom Heliand bis zur Gegenwart.'' Stiller: [[Swerin]] 1913. * [[Wolfgang Stammler]]: ''Geschichte der niederdeutschen Literatur. Von den ältesten Zeiten bis auf die Gegenwart.'' Teubner: Leipzig 1920. * Claus Schoppenhauer: ''Plattdeutsche Klassiker 1850–1950. Wege zur niederdeutschen Literatur'' (=&nbsp;''Schriften des Instituts für Niederdeutsche Sprache.'' Reihe Dokumentation 7). Schuster: Leer 1982, ISBN 3-7963-0209-2. === Spraaksituatschoon === * Birte Arendt: ''Niederdeutschdiskurse: Spracheinstellungen im Kuntextvon Laien, Printmedien und Politik'' (=&nbsp;''Philologische Studien und Quellen.'' H.&nbsp;224). E.&nbsp;Schmidt: Berlin 2010, ISBN 978-3-503-12223-3. * [[Michael Elmentaler]], Peter Rosenberg: ''Norddeutscher Sprachatlas.'' Olms, [[Hilmessen]]: 2015–2022. * [[Hans-Joachim Gernentz]]: ''Niederdeutsch – gestern und heute. Beiträge zur Sprachsituation in den Nordbezirken der Deutschen Demokratischen Republik in Geschichte und Gegenwart'' (= ''Hinstörp-Bökerie. Niederdeutsche Literatur.'' 11). 2.&nbsp;Oplaag, [[Hinstörp]]: Rostock 1980. * [[Ulf-Thomas Lesle]]: ''Plattdeutsch zwischen gestern und morgen: Geschichtsbeschleunigung und die Suche nach der identitas.'' In: [[Robert Peters (Germanist)|Robert Peters]], Horst P. Pütz, Ulrich Weber (Ruutgevers): ''Vulpis Adolatio.'' Festschrift für [[Hubertus Menke]] zum 60.&nbsp;Geburtstag. Heidelberg: 2001, S.&nbsp;429–449. * Ulf-Thomas Lesle: ''Das Eigene und das Fremde: ‚Der Fall des Niederdeutschen‘ – Beispiel eines Identitätsdiskurses.'' In: ''Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte.'' Jg.&nbsp;66, Heft&nbsp;1, 2014, S.&nbsp;32–55. * Ulf-Thomas Lesle: ''Identitätsprojekt Niederdeutsch. Die Definition von Sprache als Politikum.'' In: [[Robert Langhanke]] (Ruutgever): ''Sprache, Literatur, Raum.'' Festschrift für Willy Diercks. Verlag für Regionalgeschichte: [[Builefeld]] 2015, ISBN 978-3-89534-867-9, S.&nbsp;693–741. * Ulf-Thomas Lesle: ''Germanistik und Niederdeutsch. Liaison im Schatten eines Essentialismus.'' In: [[Michael Fahlbusch]] u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''Völkische Wissenschaften: Ursprünge, Ideologien und Nachwirkungen.'' De Gruyter: Berlin/Boston 2020, ISBN 978-3-11-065272-7, S.&nbsp;79–101. * [[Hubertus Menke]]: ''Een’ Spraak is man bloots en Dialekt, de sik to Wehr setten kann. Nachlese zur Diskussion um die Europäische Sprachenschutzcharta.'' In: Ursula Föllner (Ruutgever): ''Niederdeutsch. Sprache und Literatur der Region'' (=&nbsp;''Literatur – Sprache – Region.'' 5). Lang: [[Frankfort an’n Main]] u.&nbsp;a. 2001, ISBN 3-631-37194-2, S.&nbsp;9–33. * Hubertus Menke: ''Niederdeutsch: Eigenständige Sprache oder Varietät einer Sprache?'' In: Nina Hartel, Barbara Meurer, Eva Schmitsdorf (Ruutgevers): ''Lingua Germanica. Studien zur deutschen Philologie.'' Jochen Splett zum 60.&nbsp;Geburtstag. Waxmann: [[Mönster]] u.&nbsp;a. 1998, ISBN 3-89325-632-6, S.&nbsp;171–184. == Weblenken == '''Wöörböker''' * [https://plattmakers.de/nds Plattmakers-Wöörbook] (plattdüütsch) * [http://www.deutsch-plattdeutsch.de plattdüütsch Wöörbook] (hoogdüütsch, plattdüütsch) '''Websieden''' * [http://www.plattmaster.de Plattmaster] (hoogdüütsch, plattdüütsch, engelsch) * [http://lowlands-l.net/plattewelt/ Nu is de Welt platt!], wat in de hele Welt för de Spraak bereten ward (meersprakig) * [http://lowlands-l.net/grammar/ Drempels un Tegels vun't Neddersassische (Nedderdüütsche, Plattdüütsche)], so wat as’n lütte Grammatik (düütsch, engelsch) * [http://www.plattdeutsch.net/ Websteed vun Klaus-Werner Kahl mit Wöörböker un velen annern Kraam in Mönsterlänner Platt] (plattdüütsch) * [http://www.plattnet.de/ Webportal mit en List vun plattdüütsche Sieden in’t Internett un mit Narichten to plattdüütsche Themen] (plattdüütsch) '''Organisatschonen''' * [http://www.sont.nl/ Streektaal-Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied] (nedderlandsch) * [https://web.archive.org/web/20110718202459/http://niederdeutsch.bhu.de/niederdeutsch/content/de/bundesrat/start.html Bunnsraat för Nedderdüütsch] (plattdüütsch) == Footnoten == <references responsive="" /> {{Navigatschoonsliest Plattdüütsche Spraakperioden}} {{Navigatschoonsliest Germaansche Spraken}} {{DEFAULTSORT:Plattduutsch}} [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Spraak]] rbqds73x70xuj0a1c1a9rc29xu5apq9 0 231 1069702 1069264 2026-06-19T14:16:10Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069702 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} '''Planet''' is en Begreep ut de [[Astronomie]]. Dat Wort kummt ut dat [[Greeksch]]e un heet so veel as ''Wannelsteern''. Dat kuumt dorvun, dat de Planeten an [[Himmel]] jüst so utseen hebt as de annern [[Steern (Astronomie)|Steerns]], nämlich as lütte lüchtende Punkte. De sünd aber man nich fast, as de Steerns, man bewegt sik allmählich un werrn mol hier to seen un mol dor. De meisten dorvun sünd hell noog, dat man jüm mit bloten Oog seen kann un wörrn deswegen ok all bi de oolen Greeken oder de Chinesen bekannt. Mit dat Utfinnen vun de Wietkiekers (ok Fernrühr nöömt) sünd noch meer entdeckt worrn, as letzten is 1930 Pluto funnen woorn, as dat al grote [[Teleskop]]en geev, mit de man ok noch bannig swack Licht wornemmen kann. Planeten sünd – wie man denn laater rutfunnen hett, as man meer mit Telsekope ünnersocht hett un irgendwann ok de eersten [[Ruumsond]]en in den [[Weltruum]] schoten worrn sünd, de uns denn Fotos no de Eer funkt hebbt – gröttere Massen, de as een Kugel formt sünd, man anners as en Steern nich vun sülvst lüchten dot. == Dat Planetensystem bit 2006 == Dat System vun uns [[Sünn]] (man seggt ok: [[Sünnsystem]]) hett bit August 2006 negen Planeten hat (vun binnen na buten): # de [[Merkur (Planet)|Merkur]] (lütter as de Eer) # de [[Venus (Planet)|Venus]] (meist so groot as de Eer) # de [[Eer]] (wat uns Planet is) # de [[Mars (Planet)|Mars]] (lütter as de Eer) # de [[Jupiter (Planet)|Jupiter]] (de gröttste Planet) # de [[Saturn (Planet)|Saturn]] (is de tweetgröttste Planet, de mit den groten Ring) # de [[Uranus (Planet)|Uranus]] # de [[Neptun (Planet)|Neptun]] # de [[Pluto (Dwargplanet)|Pluto]] Wenn de Mass lütter wörr, denn hett man vun Planetoid oder ok [[Asteroid]] snackt. De hebbt nich blots en Beteken, man krigt ok een Nummer towiest, de denn mit to den Namen hörrt. Twüschen Mars un Jupiter is en Asteroidenrebeet – so ganz genau is dat man nich afgrenzt. Af un an geev dat Spekulatschonens, dat dat noch en teihnten Planeten achter den Pluto gifft. Wenn von Sünnsystem snackt warrt, is meist uns eegen meent. Dorto höört nich blots de Planeten, man allns, wat in de [[Gravitatschoon]] vun de Sünn steit. Siet en poor Johren weet wi aber, dat ok anner Steerns Planeten hebbt. In de Fackspraak nöömt sik so en Planet denn ''Exoplanet''. == Dat Planetensystem na de ne’e Indelen == [[Bild:Solar system.jpg|thumb|upright=0.8|[[Fotomontage|Monteert]] Bild vun de acht Planeten un den Maand (all vun [[Ruumsond|Sonden]] fotografert). De Grötten sünd nich na Skaal.]] In August 2006 hett sik dat nu en beten ännert. Na johrelang Snacken, wat denn nu en Planet is un wat nich, un wo man de Grenz leggen kann, wo groot en Mass wesen mutt, dat man noch Planet dorto seggen kann, hett de [[Internatschoonale Astronoomsche Union]] (IAU) aver en ne’e Definitschoon rutgeven. Dorna is de Pluto blots noch en [[Dwargplanet]], wat bi de IAU nich meer so rech as „richtigen“ Planet gellt, man en egen Klass von Massen billt un jümmer noch to dat Sünnsystem tellt. Pluto is nich de einzige Dwargplanet. Woveel dat dorvun gifft, dat weet man noch nich so nau, dat mutt noch prüft warrn. Vun Pluto afsehn hett de IAU noch twee benöömt, de vörher als Asteroiden betekend weern. Asteroiden kanns jümmers noch dorto seggen, wiel dat jo keen Planeten sünd. Un dormit dat sien Richtigkeit hett, hett nu ok Pluto en Nummer kregen. Opstunns sütt uns Sünnsystem nu as folgt ut (na tonehmen [[Groot Halfass|Halfass]]; Planeten sünd normal, Dwargplaneten ''kursiv'' schreven): # [[Merkur (Planet)|Merkur]] # [[Venus (Planet)|Venus]] # [[Eer]] # [[Mars (Planet)|Mars]] # ''[[Ceres (Dwargplanet)|(1) Ceres]]'' # [[Jupiter (Planet)|Jupiter]] # [[Saturn (Planet)|Saturn]] # [[Uranus (Planet)|Uranus]] # [[Neptun (Planet)|Neptun]] # ''[[Pluto (Dwargplanet)|(134340) Pluto]]'' # ''[[Haumea (Dwargplanet)|(136108) Haumea]]'' # ''[[Makemake (Dwargplanet)|(136472) Makemake]]'' # ''[[Eris (Dwargplanet)|(136199) Eris]]'' Dat gifft aver noch annere Asteroiden, de as möögliche Dwargplaneten gellt un noch nauer ünnersocht warrt. De Tall warrt in de tokamen Tiet seker noch stiegen. == Literatur == * Jan Osterkamp: {{Internetquelle |url=http://apollo.zeit.de/wo/article.php?id=784848 |titel=Der nächste neue Transpluto will in den exklusiven Sonnensystem-Planetenklub. |hrsg=Die Zeit (Online) |datum=2005-08-01 |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070228010500/http://apollo.zeit.de/wo/article.php?id=784848 |archiv-datum=2007-02-28 |abruf=2013-10-17 }} {{Webarchiv|url=http://apollo.zeit.de/wo/article.php?id=784848 |wayback=20070228010500 |text=Der nächste neue Transpluto will in den exklusiven Sonnensystem-Planetenklub. |archiv-bot=2026-06-19 14:16:10 InternetArchiveBot }} * Peter Janle: ''Das Bild des Planetensystems im Wandel der Zeit.'' Teil 1. Vom Altertum bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. In: ''[[Sterne und Weltraum]].'' 45, 2006, 1, S. 34–44. {{ISSN|0039-1263}} * Peter Janle: ''Das Bild des Planetensystems im Wandel der Zeit.'' Teil 2. Vom 19. Jahrhundert bis heute. In: ''Sterne und Weltraum.'' 45, 2006, 4, S. 22–33. {{ISSN|0039-1263}} * {{Literatur |Autor=Gibor Basri, [[Michael E. Brown]] |Titel=Planetesimals To Brown Dwarfs: What is a Planet? |Sammelwerk=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |Band=34 |Nummer=1 |Datum=2006 |ISSN=1545-4495 |Seiten=193–216 |arXiv=astro-ph/0608417 |DOI=10.1146/annurev.earth.34.031405.125058}} * Thorsten Dambeck: ''Planeten, geformt aus Gas und Staub'', in GEO kompakt Nr. 6, März 2006, S. 28–34, {{ISSN|1614-6913}} * Katharina Lodders, Bruce Fegley: ''The planetary scientist’s companion.'' Oxford Univ. Press, New York, NY 1998, ISBN 0-19-511694-1. * W.T. Sullivan, J.A. Baross: ''Planets and life – the emerging science of astrobiology.''Cambridge Univ. Press, Cambridge 2007, ISBN 978-0-521-53102-3. * Rudolf Dvorak: ''Extrasolar planets – formation, detection and dynamics.'' WILEY-VCH, Weinheim 2008, ISBN 978-3-527-40671-5. * Claudio Vita-Finzi: ''Planetary geology – an introduction.'' Terra, Harpenden 2005, ISBN 1-903544-20-3. * [[Günter D. Roth]]: ''Planeten beobachten.'' Spektrum, Akad. Verl., Berlin 2002, ISBN 3-8274-1337-0. == Weblinks == {{Commonscat|Planets|Planet}} {{Wiktionary}} {{Wikiquote}} * [http://www.neunplaneten.de/nineplanets/nineplanets.html Die 8 Planeten – Multimedia-Tour durch das Sonnensystem] (von [[The Nine Planets]]) * [https://web.archive.org/web/20100517001020/http://solarsystem.dlr.de/RPIF/ RPIF-Bildbibliothek] * [https://web.archive.org/web/20040905191638/http://www.planeten.ch/ Informationen zu allen Planeten des Sonnensystems, sowie ihren Monden und über alle extrasolaren Planeten] {{Navigatschoonsliest Sünnsystem}} [[Kategorie:Astronomie]] [[Kategorie:Planet|!]] me99brp9lqryapwe27oztz7ocgxn16x 0 300 1069792 1069311 2026-06-19T22:33:39Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Land WD |NAAM_INHEEMSCH = United States of America, USA |NAAM = Vereenigte Staten vun Amerika |NAAM_ENGELSCH = the United States |LAAG=LocationUSA.png |WAHLSPRÖÖK = E Pluribus Unum, In God we trust (vun 1956 af an) |WAPEN = US-GreatSeal-Obverse.svg |HYMNE = [[The Star-Spangled Banner]] |AMTSSPRAKEN = keen Amtsspraak fastleggt, man de facto: [[Engelsche Spraak|Engelsch]] |HÖÖFTSTADT = [[Washington D.C.]] |BGR=38|BMIN=53|NS=N|LGR=77|LMIN=02|EW=W |GRÖTTSTE_STADT = [[New York]] |STAATSFORM = [[Präsidialrepubliek|Präsidiale]] [[Bundsrepublik]] |BAAS_TITEL = [[Präsident]] |BAAS = [[Donald Trump]] |GRÖTT = 9.826.630 |PERZENT_WATER = ? |INWAHNERS_AFSCHÄTZT = 300.888.812 |INWAHNERS_AFSCHÄTZT_JOHR = 2006 |INWAHNERS_TELLT = |INWAHNERS_TELLT_JOHR = |INWAHNERSjeKM2 = 31 |BBP_JOHR = 2004 |BBP = |BBPjeKOPP = $ 44.825 |UNAFHÄNGIGKEIT_TYP = Souveränität |UNAFHÄNGIGKEIT = Vun [[Grootbritannien]]<br />[[4. Juli]] [[1776]] |GELDSOORT = [[US-Dollar]] |GELDSOORT_SYMBOL = $ |GELDSOORT_AFK = USD |TIETREBEET = [[UTC]] -5 bit UTC -10 |AFSTANDtoWELTTIET = |TIETREBEET_SOMMER = |AFSTANDtoWELTTIET_SOMMER = |TLD = .us |ISO3166 = |VÖRWAHL = 1 |FOOTNOTEN = }} De '''Verenigten Staten vun Amerika''' (USA, United States of America) sünd en [[Bundsstaat]] in [[Noordamerika]]. 50 [[US-Bundsstaat|Bundsstaten]] höört dorto. Nahwers sünd [[Kanada]], [[Mexiko]] un över de [[Beringstraat]] ok [[Russland]]. De [[Hööftstadt]] is [[Washington D.C.|Washington]]. In'n [[Januar]] [[2007]] leven dor 300.888.312 Inwahners. Dat [[BBP]] liggt bi 44.828 US-$/Inwahner. == Etymologie vun de Landsnaam == De eerste Maal, dat de [[Engelsche Spraak|engelsche]] Uutdruck {{lang|en|''United States of America''}} in een Sokument steit, dateert op den 2. Januar 1776, as [[Stephen Moylan]], een Adjutant in de [[Continental Army]] vun [[George Washington]], enen Breev an [[Joseph Reed]], schreev un üm Stütt in de [[Unafhangigkeidskrieg]] fraag.<ref>Byron DeLear, "Who coined 'United States of America'? Mystery might have intriguing answer", The Christian Science Monitor, July 4, 2013, [https://www.csmonitor.com/USA/Politics/2013/0704/Who-coined-United-States-of-America-Mystery-might-have-intriguing-answer link]</ref><ref>John Fay, "The forgotten Irishman who named the 'United States of America'", IrishCentral, July 15, 2016, [https://www.irishcentral.com/roots/history/The-forgotten-Irishman-who-named-the-United-States-of-America.html link]</ref> Dat eerste Maal, dat de Landsnaam so in druckt Form to lesen stüün, weer op den 6. April 1776 in enen annonymen Essay in de''[[The Virginia Gazette]]'', een [[Dageblatt|Dagblad]] uut [[Williamsburg (Virginia)|Williamsburg]] in [[Virginia]].<ref>Byron DeLear, "Who coined 'United States of America'?", The Christian Science Monitor, July 4, 2013</ref> Een beten later schreev [[Thomas Jefferson]] op den 11. Juni 1776 ''United States of America'' in ene groffe Skizz för de [[amerikaansche Unafhangigkeidsverklaren]],<ref>Byron DeLear, ibid.</ref> de de [[Second Continental Congress|''Second Continental Congress'']] op den 4. Juli 1776 annamen het.<ref>Davis 1996, p. 7.</ref> ''America'' is de feminine Form vun {{lang|la|''Americus Vesputius''}} sien Vöörnaam, wat de latiensche Form vun [[Amerigo Vespucci]] (1454–1512) sien Naam is. ''Amercius'' stammt vun de ooldhoogdüütsch Naam ''Emmerich''. Den Naam Amerika bruken de düütschen Kartografen [[Martin Waldseemüller]] un [[Matthias Ringmann]] 1507 dat eerste Maal.<ref>"Amerigo Vespucci", Encyclopædia Britannica, [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/626894/Amerigo-Vespucci link]</ref><ref>Note: ''Americus'' comes from the Medieval Latin name ''Emericus'' (for Saint Emeric of Hungary), itself derived from the Old High German name Emmerich.</ref><ref>Sandra Sider, ''Handbook to Life in Renaissance Europe'', Oxford University Press, 2007, p. 226, ISBN 978-0-19-533084-7</ref><ref>Jessie Szalay, "Amerigo Vespucci: Facts, Biography & Naming of America", Live Science, September 20, 2017, [https://www.livescience.com/42510-amerigo-vespucci.html link]</ref><ref>Erin Allen, "How Did America Get Its Name?", Library of Congress Blog, July 4, 2016, [https://blogs.loc.gov/loc/2016/07/how-did-america-get-its-name link]</ref> == Demografie == Dat [[United States Census Bureau|U.S. Census Bureau]] tell bi Zensus op den 1. April 2020 331.449.281 Inwahners in de Verenigten Staten.<ref>Census Bureau, "2020 Population Count", United States Census, April 26, 2021. ([https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2021/2020-census-apportionment-results.htmlpid=2020CENSUS&src=pt] online])</ref>. So sünd de Verenigten Staten na China un Indien dat Land mit de drüddgröttste Inwahnertall.<ref>Central Intelligence Agency, "The World Factbook: United States", November 10, 2018. Available at: {{Webarchiv|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |wayback=20211212224932 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:17:53 InternetArchiveBot }}</ref> Dat Census Bureau schätt de Inwahnertall för 2024 op 340.110.988, war een Wassdoom vun 2,6% sied 2020 is.<ref>U.S. Census Bureau, "Vintage 2024 Population Estimates"</ref> 2023 weren 51% vun de Amerikaners över 15 verheiraadt, 6% weren Wittfroen oder Wittmänner, 10% weren scheden, un 34% unverheiraadt.<ref>U.S. Census Bureau, "Table MS-1. Marital Status of the Population 15 Years Old and Over, by Sex, Race and Hispanic Origin: 1950 to Present", September 11, 2019. Available at: https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html</ref> 2023, de [[Geboortenraat]] liggt bi 1,6 Kinner je Fro,<ref>Ivana Saric, "Births dropped in 2023, ending pandemic baby boom", Axios, April 25, 2024. Available at: https://www.axios.com/2024/04/25/us-births-drop-2023</ref> un het mit 23% weltwied den gröttsten Andeel Kinners mit Ölern, de jüm alleen optrecken doot.<ref>Pew Research Center, "U.S. has world's highest rate of children living in single-parent households", December 12, 2019. Available at: https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/12/12/u-s-children-more-likely-than-children-in-other-countries-to-live-with-just-one-parent/</ref> De Minschen in de Verenigten Staten sünd bannig divers.<ref>U.S. Census Bureau, "Ancestry 2000", June 2004. Available at: http://webarchive.loc.gov/all/20041204015245/https://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf</ref> Witte Amrikaners sünd de gröttste Grupp mit 57.8%.<ref>U.S. Census Bureau, "The Chance That Two People Chosen at Random Are of Different Race or Ethnicity Groups Has Increased Since 2010". Available at: https://www.census.gov/library/stories/2021/08/2020-united-states-population-more-racially-ethnically-diverse-than-2010.html</ref> Hispaansche un Latienamerikaansche sünd de tweedgröttste Grupp mit 18.7%, [[Afroamerikaners]] mit 12.1% de drüddgröttste, Asiaatschamerikaansche sünd mit 5.9% op den veerten Platz, Native Americans maken rund 1%.<ref>U.S. Census Bureau, "Ancestry and Native American Population", 2000. Available at: https://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf</ref> Some 574 Native tribes are federally recognized.<ref>U.S. Government, "Federally recognized American Indian tribes and Alaska Native entities", April 5, 2024. Available at: https://www.usa.gov/indian-tribes-alaska-native</ref> 2024 weer dat Mediaanöller 39.1 Jaren.<ref>Kristie Wilder and Paul Mackun, "Median Age in 192 Metro Areas Higher Than National Median of 39.1", U.S. Census Bureau, July 4, 2025. Available at: https://www.census.gov/library/stories/2025/06/metro-areas-median-age.html</ref> === Spraken === [[Bild:Languages cp-02.svg|thumb|Meest spraken Spraken in de USA]] Wieldes veel Spraken in de Verenigten Staten spraken warrt, is Amerikaansch Engelsch de lingua franca.<ref>Harmeet Kaur, "FYI: English isn't the official language of the United States", CNN, May 20, 2018. Available at: https://www.cnn.com/2018/05/20/us/english-us-official-language-trnd/index.html</ref> Engelsch weer al lang ''[[de facto]]'' Amtsspraak. Donald Trump maak 2025 mit de [[Executive Order 14224]] Engelsch ook de offitschelle Amtsspraak.<ref>Executive Order 14224, 2025.</ref> 28 Bundsstaten un de [[Jumfern-Eilannen]] leggt Engelsch as Amtsspraak fast; 19 Staten un Washington D. C. hebbt kene offitschelle Amtsspraak.<ref>The Washington Post, "States Where English Is the Official Language", August 12, 2014. Available at: https://www.washingtonpost.com/blogs/govbeat/wp/2014/08/12/states-where-english-is-the-official-language/</ref> Hawaii, Alaska, South Dakota, Amerikaansch Samoa, Puerto Rico, Guam un Noord-Mariana-Eilannen laat ook regiobale indigene Spraken as Amtsspraken gellen.<ref>Hawaii Legislative Reference Bureau, "Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4", November 7, 1978. Available at: https://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html</ref><ref>NPR, Bill Chapel, "Alaska OKs Bill Making Native Languages Official", April 21, 2014. Available at: https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2014/04/21/305688602/alaska-oks-bill-making-native-languages-official</ref><ref>Argus Leader, "South Dakota recognizes official indigenous language", March 22, 2019. Available at: https://eu.argusleader.com/story/news/politics/2019/03/22/south-dakota-recognizes-official-indigenous-language-governor-noem/3245113002/</ref> 169 indigene Spraken warrt vundaag noch spraken.<ref>Julie Siebens and Tiffany Julian, "Native North American Languages Spoken at Home in the United States and Puerto Rico: 2006–2010", United States Census Bureau, December 2011. Available at: https://www2.census.gov/library/publications/2011/acs/acsbr10-10.pdf</ref> In Puerto Rico is Spaansch wieder verbreidt as Engelsch.<ref>Puerto Rico Channel, "Translation in Puerto Rico", December 29, 2013. Available at: {{Webarchiv|url=https://www.puertorico.com/translation/ |wayback=20131230233259 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:17:53 InternetArchiveBot }}</ref> Besünners in den Middelwesten warrt ok noch 'n beten [[Plattdüütsch]] snackt, to'n Bispeel in [[Iowa]], [[Missouri (Bundsstaat)|Missouri]], [[Washington (Bundsstaat)|Washington]] un [[Wisconsin]]. == Geographie == == Staat == De Verfaten is de oolste demokraatsche Verfaten, de hüüt noch bruukt warrt. === Politisch System === Dat politisch System vun de Vereenigten Staten is en [[Bundsstaat]] mit en starken [[Präsident]]en an de Spitz vun den Bund. Siet 2025 is dat [[Donald Trump]]. He is de 45. Mann, de düt Amt utfüllen deit. De Präsident is Baas vun de [[Exekutive]]. In een Person is he [[Böverst vun’n Staat]] un [[Baas vun de Regeern]]. Bovenhen is he ok noch Böverst Befehlhebber vun de [[Strietkräft vun de Vereenigten Staten]]. De [[Legislative]] is de [[Kongress (USA)|Kongress]]. Hüdigendags is dat de 115. Kongress vun de Vereenigten Staten, wo de [[Republikaansch Partei (USA)|Republikaansch Partei]] de Mehrheit in hett. In düssen Kongress sitt Afordenten ut al 50 Bundsstaten, de wählt wurrn sünd. De [[Verfaten vun de Vereenigten Staten|Verfaten]] schrifft vör, dat de Kongress sik ut twee Kammern tohopensetten deit. He hett dat Seggen över den Huushollt un draff Gesetten in Gang bringen. Vunwegen sien Hoheit över den Huushollt un dormit över de Utgaven vun den Staat hett de Kongress bannig veel to Seggen in de amerikaansche Politik. He alleen draff Bundsgesetten rutgeven un annere Länner den Krieg verklaren. De eerste Kammer vun’n Kongress is dat [[Repräsentantenhuus (USA)|Repräsentantenhuus]]. De tweede Kammer is de [[Senat (USA)|Senat]]. Verdrääg mit frömde Staten weert vun’n Präsidenten ünnertekent, mütt avers vun den Senat in Gang sett (ratifizeert) weern. De Präsident hett dat Recht, Ministers oder hoge Richters (besunners to dat Böverst Gericht) vör to slahn, man de Senat mutt ok hier den Vörslag vun’n Präsidenten annehmen. De Liddmaten vun dat Repräsentantenhuus weert för twee Johren wählt. Jedeen Repräsentant steiht in för den Wahlbezirk vun sien Bundsstaat. Wie veel Wahlbezirken dat gifft, warrt al tein Johren fastleggt, wenn dat Volk dor för tellt warrt. Senators weert för söß Johr wählt. In den Senat gifft dat dree [[Klassen (Senat vun de USA)|Klassen]]. All twee Johren warrt en Drüddel vun den Senat siene Liddmaten nee wählt. Vörsitter vun den Senat is vunwegen de Verfaten de Viezpräsident vun de USA. He draff avers bloß mit afstimmen, wenn en Patt bi de Stimmen vörliggt. Wenn de Viezpräsident nich dor is, bestimmt de Senat en „[[Pro tempore Präsident vun den Senat vun de Vereenigten Staten|Vörsitter up Tiet]]“. De Liddmaten vun de eerste Kammer wählt sik ehren egen Vörsitter. Dat is de „[[Spreker vun dat Repräsentantenhuus vun denVereenigten Staten|Spreker vun dat Repräsentantenhuus]]“ (Speaker). Spreker (hüdigendags [[Nancy Pelosi]]) un Vörsitter up Tiet (hüdigendags Senator [[Robert Byrd]]) sünd jummers Liddmaten vun de Partei, de in düsse Kammer an’n stärksten is. Ehr en Vörlaag vun en Gesett to’n [[Bundsgesett (Vereenigte Staten)|Bundsgesett]] weern kann, mutt se eerst mol dör dat Repräsentantenhuus un ok dör den Senat dörgahn. De Vörlaag warrt toeerst in een vun de beiden Kammern vörstellt. En oder mehr Utschüss nehmt se sik denn vör un pröövt un ännert se un lehnt se denn af oder nehmt se an. Dorna warrt se in de Kammer besnackt. Wenn se denn annahmen is, geiht se fudder na de annere Kammer. Eerst wenn beide Kammern över dat Gesett övereenkamen sünd, warrt se den Präsidenten vörleggt, dat he tostimmen schall. [[Bild:Uscapitolindaylight.jpg|200px|thumb|Dat Kapitol in Washington D. C., Seet vun den Kongress]] De [[Judikative]] in de USA boot sik vun de Bundsstaten her up. An ehre Spitz steiht avers de [[Böverst Gerichtshoff vun de Vereenigten Steaten|Böverste Gerichtshoff]]. Wat de Verfaten vun [[1787]] bestimmt hett, kann en vör Gericht inklagen. Düsse Verfaten bedutt in dat politische Leven vun de USA bannig veel. Wie strevig de Verfaten is, kann een dor an sehn, dat bitherto eerst 27 [[Tosatzartikel to de Verfaten vun de Vereenigte Staten|Tosatzartikels]] toföögt wurrn sünd. In de USA warrt na dat [[Mehrheitswahlrecht]] wählt. So is dat kamen, dat sik dor en [[Tweeparteiensystem]] bildt hett. Düsse beiden Parteien sünd de [[Demokraatsche Partei (USA)|Demokraatsche Partei]] un de [[Republikaansche Partei (USA)|Republikaners]]. In beiden Parteien finnt sik al Koalitschonen vun ganz verscheden Ansichten tosamen. Wenn en nee polietsche Idee upkummt, denn warrt normalerwiese nich versöcht, en nee Partei to grünnen, man sik mit de Afordenten vun beide Grootparteien af to snacken. So maakt dat de „[[American Liberties Union]]“ bi de Demokraten un de „[[Moral Majority]]“ bi de Republikaners. Lüttjere Parteien, as de [[Green Party (USA)|Grönen]] oder de [[Libertarian Party]] speelt keen grode Rull, ofschoonst bi de Wahl to’n Präsidenten de Stimmen, de de Kannedat vun de Grönen kriggt, amenne bi den Kannedaten vun de Demokraten fehlt. === Bundsstaten === [[Bild:Map of USA with state names.svg|duum|350px|links|Koort mit de 50 Bundsstaten]] De USA bestaht alltohoop ut 50 '''[[US-Bundsstaat|Bundsstaten]]'''. Disse 50 Staten warrt ok op de [[Flagg vun de USA]] dör de 50 Steerns dorstellt (de Flagg hett sik ok jümmer ännert, wenn dor Bundsstaten tokemen). Blangen de Bundsstaten gifft dat noch den Bundsdistrikt [[Washington D.C.]] un de US-Butenrebeden, de ok to de USA höört, aver nich densülven Status hebbt as de Bundsstaten. == Historie == === Indigene === [[Bild:Extreme Makeover, Mesa Verde Edition - panoramio.jpg|thumb|left|[[Cliff Palace]], een Dörp vun de [[Pueblos]] jümeer Vöörfaren. Vundaag in dat [[Montezuma County]] in [[Colorado]]. Uut de Tied twüschen 1200 un 1275.<ref>[https://coloradoencyclopedia.org/article/cliff-palace "Cliff Palace"] at Colorado Encyclopedia. Retrieved January 31, 2024.</ref>]] De eersten Minschen in [[Noordamerika]], de [[Paläoindianer|Paläoindianers]], wannern vöör rund 12.000 Jaren över de [[Beringstraat]], de dunntomalen ene [[Landbrügg]] weer, oder kemen langs de ole [[Waterkant]], de in de [[Iestied]] dunntomalen veel leger weer un nu ünner de See liggt, na Noordamerika.<ref>Erlandson, Jon M.; Rick, Torben C.; Vellanoweth, Rene L. (2008). "Human impacts on ancient shellfish: A 10,000-year record from San Miguel Island, California". In *Journal of Archaeological Science*, S. 19.</ref><ref>Savage, Stephen (2011). *The Ancient Americas: A Brief History*. Oxford University Press, S. 55–58.</ref> De [[Clovis-Kultuur]], wuss üm 11.000 v. Chr. in de archaische Tied ran, un gellt för de eerste wiedverbreedt Kultuur in Nordamerika.<ref>Waters, Michael R.; Stafford, Thomas W. Jr. (2007). "Redefining the age of Clovis: Implications for the peopling of the Americas". In *Science*, vol. 315, pp. 1122–1126.</ref><ref>Flannery, Kent V. (2015). *The Early Mesoamerican Village*. Academic Press, pp. 173–185.</ref> Mit de Tied wussen de indigenen noordamerikaanschen Kulturen to steeds kumplexeren Sellschoppen ran, so as to’n Bispeel de [[Missipi-Kultuur]], mit [[Bueree]] un momumentale Architektuur.<ref>Lockard, Craig (2010). *World History*. Cengage Learning, p. 315.</ref> In de [[postarchaische Tied]] leev de Missipi-Kultuur in [[middelste Westen]], de Oosten un Süden vun de Verenigten Staten vundaag, de [[Algonkin]] leven rund üm de [[Grote Seen]] un de US-amerikaansche Oostküst. De [[Hohokam-Kultuur]] un de [[Pueblos]] leven in de Süüdwest vun de hüdigen Verenigten Staten.<ref>Johansen, Bruce (2006). *The Native Peoples of North America: A History, Volume 1*. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-3899-0. p. 51.</ref> De Tall Minschen, de vöör de de Koloniaaltied in dat Rebbed vun de Verenigten Staten leven, schätt de Forscherlüüd twüschen 500.000<ref>Thornton, Russell (1998). *Studying Native America: Problems and Prospects*. University of Wisconsin Press, p. 34.</ref><ref>Perdue, Theda; Green, Michael (2005). *The Columbia Guide to American Indians of the Southeast*. Columbia University Press, p. 40.</ref> un 10 Millionen.<ref>Perdue, Theda; Green, Michael (2005). *The Columbia Guide to American Indians of the Southeast*. Columbia University Press, p. 40.</ref><ref>Haines, Robin; Haines, Michael R.; Steckel, Richard H. (2000). *A Population History of North America*. Cambridge University Press, p. 12.</ref> === Kolonialtiet === [[Bild:Nouvelle-France map-en.svg|thumb|The [[Colonial history of the United States|colonial possessions]] of [[British colonization of the Americas|Britain]] (the Thirteen Colonies in pink and others in purple), [[New France|France]] (in blue), and [[Kingdom of Spain|Spain]] (in orange) in North America, 1750|upright=1.3]] [[Christoph Kolumbus]] begünn 1492 in Opdrag vun Spanien na enen ne’en Seeweg na Indien to söken un het daarbi de Karibik opdeckt un daar Kolonien för dat Spaansche Riem grünnt. Spaansche Kolonien un Misschonen folgen op [[Puerto Rico]], in Florida un Nee-Mexiko un Kalifornien. De eerste spaansche Kolonie op Grund, de vundaag US-amerikaansch is, weer Spaansch Florida in’t Jaar 1513.<ref>Vigil, Ralph H.; Galloway, Patricia K. (eds.) (2006). *The Hernando de Soto Expedition: History, Historiography, and "Discovery" in the Southeast*. University of Nebraska Press, p. 329.</ref><ref>Hudson, Charles M. (2018). *Knights of Spain, Warriors of the Sun: Hernando de Soto and the South's Ancient Chiefdoms*. University of Georgia Press, p. 130.</ref><ref>Davis, Frederick T. (1932). "The Record of Ponce de Leon's Discovery of Florida, 1513". *The Quarterly Periodical of the Florida Historical Society*, vol. XI, no. 1, pp. 5–6.</ref><ref>Florida Center for Instructional Technology (2002). *A Short History of Florida*. University of South Florida.</ref> Na verscheden Versöök ene Stadt in Florida to grünnen, weer 1565 Saint Augustine, de eerste permantene spaansche Stadt in Noordamerika.<ref>NPR (2015). "Not So Fast, Jamestown: St. Augustine Was Here First". Retrieved March 5, 2021.</ref> Frankriek versöch ook sik in Florida daaltolaten. De Städer hebbt se avers gau wedder opgeven so as Charlesofrt oder de Spannschen hebbt se tonicht maakt, so as Fort Caroline. Op Dur hebbt sik de Franzosen man üm de Grote Seen daallaten, so as dat Fort Detroit, un langs de Mississippi, so as St. Luis un an de Gulf vun Mexiko in New Orleans.<ref>Petto, Christine Marie (2007). *When France Was King of Cartography*. Lexington Books, p. 125.</ref> Mang de fröhen europääschen Kolonisten weren okk de Nedderlänners, de Nee-Nedderland, dat hüdige New York grünnen, un Sweden mit de lütte Kolonie, de nunDelaware is. Grootbritannien begünn innVirginia un in Plymouth in Massachusetss.<ref>Seelye, James E. Jr.; Selby, Shawn (2018). *Shaping North America: From Exploration to the American Revolution*. ABC-CLIO, p. 344.</ref><ref>Bellah, Robert Neelly; Madsen, Richard; Sullivan, William M.; Swidler, Ann; Tipton, Steven M. (1985). *Habits of the Heart: Individualism and Commitment in American Life*. University of California Press, p. 220.</ref> De [[Mayflower Compact]] in Massachusetts un de [[Fundamental Orders of Connecticut]] begrünnen de Kolonien, de sik sülvenst verwalten.<ref>Remini, Robert V. (2007). *A Short History of the United States*, pp. 2–3.</ref><ref>Johnson, Paul E. (1997). *A Shopkeeper’s Millennium: Society and Revivals in Rochester, New York, 1815–1837*. Hill and Wang, pp. 26–30.</ref> Bi de Kontakt twüschen Indigenen un Europäers keem dat jümmers wedder to Konflikten. Man ook Hannel, bi den de Europäers Warktügen gegen Pelzen vun de Indianers tuuschen, keem op.<ref>Ripper, Jason (2008). *American Stories: Living American History*. M.E. Sharpe, p. 6.</ref> === Unafhängigkeit === As de [[Sövenjöhrig Krieg|Sövenjöhrige Krieg]] toenne weer, harr Grootbritannien en groten Sieg över Frankriek schafft. Quebec weer vun de Briten innahmen un de Franzosen mössen [[Louisiana]] an Spanien verkopen. An'n [[7. Oktober]] [[1763]] güng en königliche Proklamatschoon rut. Dor is künnig maakt wurrn, dat de Kamm vun de [[Appalachen]]-Bargen nu de westliche Grenz vund e Kolonien ween scholl. Dat Land dorachter (twuschen Appalachen un [[Mississippi (Stroom)|Mississippi]] scholl in de Hannen vun de Indianers blieven. Dor weern de Siedlers nu gor nich mit inverstahn. Se harrn dat just up düt Land afsehn. De Inwahners in de Kolonien weern dor al vergrellt över England, as denn [[1764]] dat „[[Amerikaansch Fiskalgesett|Amerikaansche Fiskalgesett]]“ vun dat engelsche Parlament beslaten wurrn is. Düt Gesett kreeg in de Kolonien den Naam „Zuckergesett“. Bit dorhen weer dat mööglich ween, dat [[Molasse]] ut Westindien (wo de Zucker vun maakt wurrn is) ohn [[Toll]] na de Kolonien inföhrt weern konn. Nu schollen de Amerikaners dor Toll för betahlen. Dat güng ok dor üm, dat mehr Geld in de engelsche Staatskass keem. Dat duer nich lang, denn keem ok noch dat „[[Währungsgesett]]“ dor to. Dat maak de Lüde bitter gegen de engelsche Politik. Se menen, wat de Weertschup angüng, weern se bloß tweede-Klass-Börgers dor in de Kolonien. Man England geev nich Bott, man hett [[1765]] ok noch dat „Inquarteernsgesett“ un dat „Stempelstüergesett“ rutgahn laten. Nu weern de Amerikaners avers rein in Brass. In al Kolonien geev dat Protest un dat weern ok Stimmen to höörn, de Gesetten weern gegen de engelsche Verfaten. Stüern dröffen na de engelsche Verfaten bloß vun dat Volk süms in dat Parlament beslaten weern, dat gell ja woll ok för Stüern in Amerika. Man de Kolonien weern in dat Londoner Parlament nich vertreden. So weern also de amerikaanschen Stüern ohn dat amerikaansche Volk beslaten. Dat weer Unrecht, so heet dat. Geheeme Organisatschonen sünd upmaakt wurrn, as de „Söhns vun de Freeheit“. Dat geev ok Demonstratschonen un upsternaatschet Volk. Nu güng dat hen un her. [[1767]] maak London de Sake noch leger, as en Toll up [[Tee]] inföhrt wurrn is. De Habenstäder güngen in [[Boykott]] gegen engelsche Waren un in Massachusetts un en Reeg anner Kolonien beslaten de Parlamenten en Rundschrieven gegen de neen gesetten ut London. An'n [[1. Oktober]] [[1768]] lä de Regeern twee [[Regiment]]ers engelsche Suldaten na Boston. An'n [[5. März]] [[1770]] füern engelsche Wachtsuldaten in en upsternaatsche Mass un schaten fiev Lüde doot. Dor mössen de Englänner Bott geven un up en Insel in'n Haben utbüxen. An'n [[16. Dezember]] [[1773]] entern Mannslüde, de sik as Indianers utstaffeert harrn, de Teeschepen vun de ''East India Company'' in'n Haben vun Boston un smeten 342 Kisten mit Tee över Boord. Düsse Aktschoon kreeg later den Naam „[[Boston Tea Party]]“ un bedüüd för de amerikaansche Unafhängigkeit dat, wat de „[[Storm up de Bastille]]“ för Frankriek bedüden dö. Nu güng dat fix un dat keem to'n Krieg. An'n 4. Juli 1776 keem de Kongress vun al dartein Kolonien tohopen un unnerteken de Verklaren vun de Unafhängigkeit. Dor harr besunners [[Thomas Jefferson]] an mitarbeit'. An'n [[3. September]] [[1783]] hett Grootbritannien de Unafhängigkeit vund e USA na dat [[Völkerrecht]] offiziell gellen laten. === Bit to’n Börgerkrieg === An’n [[4. Februar]] [[1789]] is [[George Washington]] to’n eersten Präsidenten vun de USA wählt wurrn. Anners harr dat ok woll [[Benjamin Franklin]] weern konnt, man de weer in düsse Tiet al 83 Johr oolt. Viez weer [[John Adams]] ut [[Massachussetts]]. [[James Madison]] harr sik mit dat Utarbeiden vun 12 Tosätz to de Verfaten befaat. De [[Kongress]] hett 10 vun düsse Tosätz annahmen un de sünd denn [[1791]] ünner den Naam „[[Bill of Rights]]“ Deel vun de Verfaten wurrn. Dormols weer en grote Fraag, wat vun Rull de enkelten Staten vun de Bundsrepublik spelen schollen. Wie scholl de Macht verdeelt weern twuschen de enkelten Bundslänner un de Zentral in [[Washington D.C.]]? Butenminister [[Thomas Jefferson]] meen, dat stünn den Bund nich goot an, to veel Macht in siene Hannen to holen. Man Finanzminister [[Alexander Hamilton]] meen, ohn en starken Bund konnen [[Industrie]], [[Hannel]] un [[Schippfohrt]] nich richtig in’e Gangen kamen. In düssen Striet billen sik al twee Parteien in de Politik vun de USA. Dat weern de „Federalists“ üm Hamilton un Adams to un de „Jeffersonian Republicans“. In düsse Grupp sütt de hüdige demokraatsche Partei vun de USA ehre Wuddeln. In den Krieg twuschen Frankriek un Grootbritannien meen Washington, dat weer „wohre Politik, wenn een üm duerhaftige Bünnen mit jichenseen Deel vun de Welt ümto kamen“ konn. Dor harr he to’n eersten Mol mit utspraken, dat de USA för sik blieven schollen un dor nich Deel an nehmen, wat anners in’e Welt los weer. In dat Johr [[1801]] is Jefferson gegen Adams to’n Präsidenten wählt wurrn. He kreeg spitz, dat [[Spanien]] [[Louisiana]] in en Geheemverdrag an Frankriek aftreden harr. He wenn sik an de Franzosen un in’n [[Mai]] [[1803]] verköff Frankriek dat unbannig grote Land twuschen [[Mississippi (Stroom)|Mississippi]] un [[Rocky Mountains]] nöördlich vun [[Texas]] för 15 Mio. Dollars. Dor is dat Rebeet vun de USA up een Slag duppelt so groot mit wurrn, as vördem. [[1804]] is Jefferson to’n tweeden Mol Präsident wurrn. Dor is he denn in de [[Napoleon|napoleoonschen]] Kriegen mit rintrocken wurrn. De Briten grepen sik in düsse Kriegen jummers wedder amerikaansche Hannelsscheep. De USA setten sik to Wehr mit en Importstopp för Waren ut Grootbritannien [[1806]] un mit en [[Hannelsembargo]] [[1807]]. Man amenne möss dat wedder upgeven weern. Jefferson sien Nafolger Madison weer dor mit inverstahn, dat de Kongress an’n [[18. Juni]] [[1812]] den Krieg an Grootbritannien verklaar. Ziel weer, [[Kanada]] un ok noch [[Florida]] intonehmen. Man dor is gor nix vun wurrn. Blangenbi schollen ok de [[Indianer]]s ehre Länner in [[Indiana]] un [[Ohio]] innahmen weern. So hefft de Indianers unner jem ehrn [[Hööftling]] [[Tecumseh]] vun den Stamm vun de [[Shawanos]] up de Englänner ehre Siet in düssen krieg mitmaakt. Man Tecumseh is al [[1813]] in [[Kanada]] fullen. As de Amerikaners vergeevs versöcht harrn, Kanada to erovern un utbüxen mössen, marscheern de Briten in’n August [[1814]] in Washington in un setten grote Delen vun de Stadt, dormank dat Witte Huus un dat Kapitol, in Brand. An’n [[24. Dezember]] [[1814]] is denn, wietaf in [[Belgien]], in [[Gent]] Freden slaten wurrn. [[1816]] is [[James Monroe]] Präsident wurrn un acht Johr lang bleven. De Partei vun de „Federalists“ löös sik in düsse Tiet up. So geev dat meist keen Oppositschoon. In düsse Johren güng dat so richtig los mit den Marsch na den Westen to. [[1817]] güng dat los mit den Bo vun den [[Eriekanal]]. [[1825]] weer he fardig. In düsse Johren steeg [[New York]] up to’n gröttsten Haben an de Atlantikküst. [[1818]] kemen de USA un Grootbritannien övereen över de Fischereerechten in [[Neepundland]] un över de Grenz twüschen de USA un Kanada. [[1819]] treed Spanien [[Florida]] an de USA af, de dorför [[Mexiko]] un ok Texas as Besitt vun Spanien gellen leten. Fiev Johr later kemen de USA mit [[Russland]] övereen, wie wiet de Russen ehr Interess up den Kontinent langen scholl. Man dat duer nich lang, un de vörmols spaanschen Kolonien sünd sülvstännig wurrn. De USA stünnen för de Fraag, ob se in düsse Situatschoon ingriepen schollen up Siet vun de jungen Staten, ehr Spanien de torüch erovern oder anners en Land ut Europa de innehmen konn. Monroe hett denn an’n [[2. Dezember]] [[1823]] en Verklaren för den Kongress afleggt, de later as „[[Monroe-Doktrin]]“ beröhmt wurrn is. He hett dor in klaar maakt, dat de Kontinent vun Amerika en egen Welt weer, ganz unafhängig vun Europa, un dat jedeen Staat ut Europa sik ünnerstahn scholl, dor wedder Kolonien vun to maken oder sik in to mengeln. [[1824]] is denn [[John Quincy Adams]] Präsident wurrn. [[1828]] folg [[Andrew Jackson]] na. Sien Anhängers dregen al den Naam „Democrats“. Mit siene Tiet, so menen de olen Eliten in den Oosten dormols, füng de „Tiet vun den lüttjen Mann“ in de amerikaansche Politik an. [[1828]] versöch [[South Carolina]] vunwegen en Tollgesett, den Bund to drauhen. Wenn de Bund dat Gesett nich torüchnehmen dö, denn woll South Carolina sien Recht bruken, as en freen Staat ut de USA ut to treden. Man Jackson hett sik nich dwingen laten un South Carolina bleev in de Sake alleen un möss torüch rodern. Man mit düsse „Nullification Crisis“ weer al en eersten Versöök vun en Sezzeschoon maakt. De Süden speel nu in de USA en besunnere Rull. Süüdstaten weern al Bundsstaten süüdlich de Süüdgrenz vun [[Pennsylvania]] un den [[Ohio (Stroom)|Ohio]]-Stroom („Mason-Dixon-Linie“). In de Süüdstaten weer dat verlöövt, Slaven to holen. In de Noordstaten nich. Ehr de Börgerkrieg losgüng, geev dat in dat Johr [[1860]] bi 4 Mio. Slaven. De veerte Deel vun de witten Inwahners in’n Süden heel sik dormols Slaven, man bloß 12 % vun jem harrn de grote Masse vun de Slaven in’e Hand. Se wollen jem partout nich loslaten. Tominnst bit 1850 weern de Präsidenten vun de USA tomeist Lüde ut’n Süden ween. Ok in de Behörden un Institutschonen vun’n Bund seten mehr Lüde ut’n Süden, as dat vunwegen jem ehr Inwahners schicklich weer. So geev dat in’n Noorden allerhand Druselee un suerpöttsch Snackeree över den Süden siene Macht, de em, so meen man, nich tostünn. Bavenhen bo de Noorden jummerto an siene Industrie un stell ok en industriell Landweertschup up’e Beene. Kortweg is de Noorden jummers moderner wurrn, de Süden bleev as he jummers ween weer. In de 1830er Johren keem dat in’n Süden to Slavenupstänn. In’n Noorden is dor denn de „American Antislavery Society“ üm grünnt wurrn. Se striet gegen de Slaveree an sik. [[1837]] stell Texas den Andrag un woll in den Bund upnahmen weern. In dat Johr tovörn harr sik düt Land vun Mexiko afspleten. De Kongress lehn dat af: He wull nich en Staat upnehmen, de denn vunwegen siene Laag to’n Süden tohöörn dö. In dat Repräsentantenhuus harrn al Staten twee Senaters, egolweg, wieveel Inwahners dor in leven döen. Mit jeden Süüdstaat würr de Macht vun den Süden in dat Repräsentantenhuus grötter weern. Dat woll de Noorden nich tolaten. Man an’n [[1. März]] [[1845]] is Texas denn ünner Präsident [[John Tyler]] doch in de USA upnahmen wurrn. Tyler weer bange, dat de Briten dat sunst an sik rieten konnen. Man nu geev dat Krieg mit Mexiko vunwegen Texas. An’n [[13. Mai]] [[1846]] verklaar de Kongress den Krieg an Mexiko. De USA nehmen foorts [[Kalifornien]] in un un marscheern in [[Mexiko-City]] in. An’n [[2. Februar]] [[1848]] is Freden slaten wurrn un de [[Rio Grande (Noordamerika)|Rio Grande]] gell nu as Süüdgrenz vun de USA. De hefft dor avers ok 15 Mio. Dollars för betahlt. Dat Rebeet vun de USA weer vun 1845 af an meist dubbelt so groot wurrn. In all Länner, de Mexiko wegnahmen wurrn sünd, scholl keen Slaveree bedreven weern. Dat bedüüd: Düsse neen Länner gellen nich as Süüdstaten. De USA weern woll bannig grötter wurrn, man de Süden nich. De Süden seet in’e Kniep. Man mit verscheden Kompromissen versöchen de US-Politikers, de Union tohopen to holen. In’n [[Juli]] [[1854]] is in [[Michigan]] de [[Republikaansch Partei|Republikaansche Partei]] grünnt wurrn. Hüdigendags driggt se den [[Ökelnaam]] „Grand Old Party“. Se weer en Partei vun Lüde, de gegen de Slaveree angüngen und dor weern se en Partei för den Noorden üm. In’n Süden legen de „Demokraten“ vörn. Se stünnen achter de Slaveree. Mit de Johren is de Striet üm de Slaveree twuschen Noord un Süüd jummers grötter wurrn. An’n [[16. Oktober]] [[1859]] hett [[John Brown (Abolitschonist)|John Brown]] mit 21 Mannslüde dat Arsenal vun Harper’s Ferry överfullen. He wull dor en Teken för den Upstand vun de Slaven in’n Süden mit geven. Man Truppen vun den Bund ünner dat Kommando vun [[Robert E. Lee]] hefft em fix grepen. He is vör Gericht stellt un uphungen wurrn. Ut den Upstand is nix wurrn. [[1860]] is denn [[Abraham Lincoln]] to’n Präsidenten wählt wurrn. He harr al an’n [[16. Juni]] [[1858]] seggt: „En Huus, wat in sik updeelt is, kann keen Bestand hebben. Ik glööv, düsse Staat kann nich to de Hälft ut Slaven un to de Hälft ut free Lüde bestahn...Ik tööv dor up, dat dat Huus nich länger updeelt is“. [[Bild:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|thumb|right|Abraham Lincoln]] Mit Lincoln weer dat klaar: Of stünn dat Enne vun de Union vor de Döör of dat Enne vun de Slaveree. Dat Dischddok twuschen Noord un Süüd weer entwei. === De Börgerkrieg === An [[20. Dezember]] [[1860]] verklaar South Carolina, dat dat Land nu ut de Union uttreden dö. Noch ehr Lincoln an’n [[4. März]] [[1861]] sien Amt antreden konn, hefft bit to’n [[1. Februar]] al söß Staten vun den unnern Süden de Union verlaten. Dat duer nich lang, un se wählen [[Jefferson Davis]] ut [[Missisippi (Bundsstaat)|Mississippi]] to’n Präsidenten vun de [[Konfödereert Staten vun Amerika|Konfödereerten Staten vun Amerika]]. An’n [[12. April]] [[1861]] güng South Carolina bi un füer mit Kanonen up [[Fort Sumter]]. Dat weer en Bundsfestung in den Haben vun [[Charleston]]. So füng de [[Amerikaansche Börgerkrieg]] an. Lincoln reep 75.000 Mann an de Wapen un sparr de Habens vun den Süden mit siene Flotte af. Dor slaten sik ok de veer Staten ut den bövern Süden an de Konföderatschoon an. Dat weern [[Virginia]], [[Arkansas]], [[Tennessee]] un [[North Carolina]]. Veer annere Süüdstaten bleven bi de Union: [[Delaware]], [[Maryland]], [[Kentucky]] un [[Missouri (Bundsstaat)|Missouri]], dorto de noordwestlichen Counties vun Virginia, de denn vun [[1863]] af an ünner den Naam [[West Virginia]] en egen Staat binnen de Union wurrn sünd. [[Bild:Robert Edward Lee.jpg|thumb|left|General Robert E. Lee, 1863]] De Börgerkrieg, de nu losgüng, weer in de ganze Welt de eerste Krieg, wo dat Material en grote Rull speel. Mit de [[Iesenbahn]] sünd de Truppen gau över wiete Strecken schickt wurrn. Denn geev dat en ganz nee Wapentechnik, besunners dat Repeteergewehr, de beröhmte „[[Winchester Rifle]]“, wo en gauer mit scheten un beter mit drepen konn. Beide Sieten stellen grote Armeen up. In’n Noorden weern se lange Tiet anföhrt vun [[General]]en, de to dösig för jem ehr Upgave weern. In’n Süden weer [[Robert E. Lee]] en General, de wat vun [[Taktik]] verstünn. Amenne is düsse Krieg de blödigste Krieg wurrn, den de USA jemols föhrt hefft. Mehr as ene Million Dode un Verwunnte sünd dor bi rutkamen, mehr as in al anner Kriegen vun de USA tohopen. De eerste Slacht weer an’n [[21. Juli]] [[1861]] de [[Slacht vun Bull Run]]. Dor sünd de Truppen ut den Noorden afslahn wurrn, as se versöchen, na Virginia dör to breken. In de neegsten Johren güng dat nich richtig vörut. Lee weer de allerbeste Feldherr un hett keen Slacht verloren. An’n [[17. September]] [[1862]] weer bi [[Antietam]] de blödigste Slacht vun den ganzen Krieg. Man an’n [[1. Juni]] [[1863]] slump Lee dat nich, as dat just dor up ankeem. He güng över de Grenz na [[Pennsylvania]] un dreep bi [[Gettysburg]] up veel stärker Truppen ut den Noorden. De slögen em torüch. Na dree Daag harr he 28.000 Mann verlaren, dat weer de drüdde Deel vun siene Suldaten. Dor weer nu klaar mit, dat de Süden düssen Krieg nich winnen konn. Nu harr de Norden ok endlich en General, de dat mit Lee upnehmen konn. Dat weer [[Ulysses S. Grant]]. He nehm an’n [[4. Juli]] [[Vicksburg (Mississippi)|Vicksburg]] in un kreeg dormit Mississippi in siene Hand. Nu güng dat na den Oosten vun [[Tenneessee]]. Dor nehm he [[Chatanooga]] in. Vun dor ut töög [[William Tecumseh Sherman]] dör [[Georgia]] na de Küst hen un lä allens in Dutt, wat up sien Weg liggen dö. An’n [[9. April]] [[1865]] möss Lee bi [[Appomatox Court House]] in [[Virginia]] kaptuleern. De Krieg weer meist veer Johre na sien Anfang to Enne. Fiev Dage later is Abraham Lincoln an’n [[14. April]] [[1865]] dootschaten wurrn un [[Andrew Jackson]] wurr de nee Präsident. === De USA weert Weltmacht === Na den Börgerkrieg sünd in de Johren vun 1865 bit [[1878]] en Reeg vun [[Indianerkriegen]] föhrt wurrn. Amenne weern de lesten [[Indianer]]s, de dat denn noch geev, in [[Reservat]]en tohopendrängelt. Üm [[1900]] rüm leven bloß noch 200.000 Indianers in de ganzen Vereenigten Staten. De meisten hüngen an de Nadel vun staatliche Hölp, harrn keen Arbeit un drunken to veel Alkohol. De Länner, de vördem de Indianers tohöört harrn, wurrn nu vun witte Towannerers besiedelt. [[1862]] weer de „Homestead Act“ rutgahn. Dor warrt jedeen in toseggt, dat he gegen 10 Dollars Gebühr 160 [[acre]]s Land kriegen scholl, wenn he verspreken dö, dor tominnst fiev Johr up to arbeiden. Bit to de Johrhunnertwenn harrn sik dor 600.000 Familien up inlaten. Dat weern bi 2,5 Mio. Minschen. Bit dorhen weern al Länner vun den Westen, bloß nich [[Oklahoma]], [[Arizona]] un [[New Mexiko]] as Staten Liddmaat vun de Union wurrn. Bit [[1880]] sünd 4,5 Mrd. Dollars investeert wurrn för den Bo vun Iesenbahnen. [[1865]] harr dat 35.000 Mielen Schienen geven. Üm 1900 rüm weern dat al 310.000 km. In düsse Johren sünd unbannig vele Saken in Amerika utfunnen wurrn. Dat weer ja nödig, slank över grote Strecken hen to kamen un fixer to ween, as de Annern. So sünd de [[Schrievmaschien]], dat [[Telefon]], de [[Registreerkass]], de [[Settmaschien]], de [[Rekenmaschien]] usw. utfunnen wurrn. [[1882]] grünn [[John D. Rockefeller]] mit den [[Standard Oil Trust]] den eersten groten Industrie-Trust. Dor harr he 90% vun de Öölraffinerien vun dat Land mit in’e Hand. In düsse Johren sünd unbannig grote Industrierieken upboot wurrn, as vun [[Andrew Carnegie]] mit sien Stahlimperium. 1865 produzeer de US-amerikaansche Industrie düütlich minner as Grootbritannien, Düütschland oder Frankriek. Üm 1900 rüm produzeer se mehr, as all dree Länner tohopen. Föfftig Johre lang, vun 1865 bit [[1914]], is dat amerikaansche Bruttosozialprodukt jedet Johr üm 4% wussen. Up de ganze Welt harr dat sowat bitherto noch nich geven. 1865 harr dat Land 35 Millionen Inwahners harrt, [[1895]] weern dat al 70 Millionen. Vun 1865 bit 1900 weern 13,5 Millonen Minschen in dat Land inwannert. Twuschen [[1905]] un [[1914]] kemen jedet Johr ene Million Inwannerers dorto. Mank de Inwannerers weern nu nich mehr an’n meisten Englänner, Iren, Schotten un Düütsche. Nu weern dat to dree Viddeln Lüde ut [[Öösterriek-Ungarn]], [[Italien]] un [[Russland]] ok veel [[Jodendom|Jöden]] dormank. Se harrn en annere Spraak, en annern Gloven un en annere Kultur un mössen integreert weern. Blangen de Indianers harrn de Swarten,de Froenslüde un de Kinner in dat Land avers jummers noch nix to mellen. De Kontinent is denn för de USA to lüttjet wurrn. [[1854]] al harr de Marine de [[Japan]]ers dwungen, jem ehrn Markt open to maken. [[1867]] intresseern sik de USA för en Hannelsverdrag mit [[Hawaii]]. Dor is nix vun wurrn, man in datsülvige Johr reten de USA de [[Midway-Inseln]] an sik un köffen för 7 Mio. Dollars [[Alaska]] vun Russland. In Middel- un Süüdamerika speel nu miteens de [[Monroe-Doktrin]] en grote Rull. De USA nehmen dat as Updrag, sik allerwegens up den Kontinent in to mengeln. [[1898]] reten de USA Hawaii an sik, nadem amerikaansche Siedlers dor al [[1893]] de Regeern stört’ harrn. Hawaii scholl as Hannelsbasis midden in’n [[Pazifik]] up den Weg na [[China]] hen denen. Ok 1898 delen sik de USA mit dat Düütsche Riek de [[Samoa]]- Inseln in’n Süüdpazifik. [[Kuba]] höör in düsse Johren noch to Spanien to. Man de USA stütten de Bewegen för Unafhängigkeit up de Insel. An’n [[19. April]] 1898 verklaar de Kongress Kuba för unafhängig vun Spanien. An’n [[25. April]] verklaren de USA den Krieg an Spanien. Na 113 Dagen weer he vorbi un Kuba weer free. An’n [[1. Mai]] maak de amerikaansche Oostasienflott in de Bay vun [[Manila]] de Spaansche Flott tonicht. In’n Februar [[1899]] geev dat en Fredensverdrag mit Spanien. Dor is in fastleggt wurrn, dat Kuba unafhängig weern scholl. Bavenhen treed Spanien [[Puerto Rico]] un [[Guam]] an de USA af. De [[Philippinen]] schollen eerst mol bi de USA blieven. Nu weern de USA up den Weg, en Kolonialmacht to weern. In’n November 1899 hett sik dor de „Anti-Imperialist League“ üm grünnt. Man amenne sünd de USA denn doch keen Kolonialmacht wurrn. Jem ehr „Open Door Policy“ bedüüd veel mehr, dat de USA sekern, freen un lieken Togang to al Markten hebben wullen. Dor för sehn se denn dor ganz vun af, Herrschup un Macht över en Land ut to öven. Düsse Politik hefft se besunners in China anwennt. Klaar is avers ok, dat de USA annere Länner nich geven hefft, wat se för sik vun de annern foddern döen. So weern de USA an’t Enne vun dat [[19. Johrhunnert]] en Weltmacht. === Bit na den Tweeten Weltkrieg === Präsident [[Theodore Roosevelt]] (1901-1909) seeg dat so, dat de USA allerwegens in de Welt ingriepen schollen. He streev de Böverherrschop vun de USA in [[Latienamerika]] an („[[Big Stick]]“). So güngen de USA bi un lösen in dat Johr [[1903]] [[Panama]] ut [[Kolumbien]] rut, wo dat bit dorhen tohöört harr. De nee Staat scholl den de USA de Souveränität över den [[Panamakanaal]] geven, vunwegen dat de besunners wichtig för de USA weer. In den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] hefft de USA sik eerst mol rutholen. Dat duer bit [[1917]], bit se in den Krieg intreden döen. Dat [[Düütsch Riek|Düütsche Riek]] harr dormols gegen [[Russland]] wunnen un weer nu stärker, as [[Grootbritannien]] un [[Frankriek]]. Bavenhen harrn de Düütschen künnig maakt, se wollen nu den „[[U-Boot-Krieg ahn Grenzen]]“ anfangen. Dor menen de USA, nu weer dat Tiet, mit to maken. Vunwegen de amerikaanschen Truppen kregen de Truppen vun de [[Triple Entente|Entente]] nu Böverwater. Na den Sieg versöch Präsident [[Thomas Woodrow Wilson|Woodrow Wilson]] (1913-1921) in Europa en Politik dör to setten, dat jedet Volk över sik süms bestimmen scholl. He möök ok den Anfang för en [[Völkerbund]]. Mit Hölpe vun sien [[14-Punkten-Programm]] scholl dat en stiftigen un stebigen Freden in Europa geven. Man de Englänner un Franzosen maken dor nich mit. Se wollen Düütschland richtig ünner kriegen. Dor keem noch to, dat utgerekent sien egen [[Senat (USA)|US-Senat]] nich tostimmt hett, dat dat Land in den Völkerbund intreden dröff. Nu fehl just de gröttste Macht vun de Welt in düssen Bund un heel sik wedder rut ut allens, wat in’e Welt passeer. Nu harr de Krieg unbannig veel köst un de Europäers harrn Schullen maakt bi de USA. De US-Weertschup keem in düsse Johren duchtig in Fohrt. Man in’n [[Oktober]] [[1929]] stört an den „[[Swart Dunnersdag|Swarten Dunnersdag]]“ de [[Böörs]] in [[New York]] ineens. Nu folg de [[Krise vun de Weltweertschup]]. In de USA geev dat in düsse Johren bi 15 Mio. Lüde ahn Arbeit ([[1932]]). Denn keem Präsident [[Franklin D. Roosevelt]] mit sien „[[New Deal]]“. Dat weer en Programm, wo de Staat bi as en [[Investor]] uptreden dö un unbannig veel Geld utgeven dö för apentliche Updrääg, as Straten, Bruggen, Flegerhabens oder ok Projekten, as den „Tennessee-Valley-Staudamm“. So schollen de Lüde wedder to Arbeit kamen. Bavenhen geev dat mit den ''Social Security Act'' vun [[1935]] ok en Sozialprogramm. Roosevelt weer de grote Mann in de USA in düsse Johren un he is mit grote Mehrheit wedder to’n Präsidenten wählt wurrn. As dat mit den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] losgüng, hefft de USA toeerst mol wedder nich mitmaakt. Man vun Anfang an hefft se Wapen an England utlevert un dormit duchtig unner de Arms grepen. Dat konnen de doon vunwegen dat [[Utlehn- un Pachtgesett]] (''lend-lease bill''), dat de [[Kongress (USA)|Kongress]] beslaten harr. Hüdigendags warrt annahmen, dat Roosevelt dat vun Anfang an up dat Mitmaken vun sien Land in’n Krieg afsehn harr. In düsse Hensicht keem em dat to pass, as [[Japan]] an’n [[7. Dezember]] [[1941]] den groten Flottenhaben [[Pearl Harbour]] up [[Hawaii]] angriepen dö. Nu verklaren de USA Japan den Krieg. Dat duer gor nich lang, denn verklaren Düütschland un [[Italien]] den Krieg an de USA. Vunwegen de övergrote Kraft vun de US-amerikaansche [[Industrie]] weer de Krieg vun dor af an för de [[Middelmächt]] nich mehr to winnen. Vunwegen de [[Atombomb]]en up [[Hiroshima]] un [[Nagasaki]] in’n [[August]] [[1945]], de Präsident [[Harry S. Truman]] befahlen harr, güng de Tweete Weltkrieg to Enne. Över Recht un Unrecht vun düssen Insatz vun Atomwapen gifft dat hüdigendags jummers noch veel verscheden Meenungen. === Vun’n Tweeten Weltkrieg bit to’n Enne vun’n Kolen Krieg === ==== Binnenpolitik ==== In den [[Koolt Krieg|Kolen Krieg]] na’n Tweeten Weltkrieg menen veel US-Amerikaners, de egentliche Fiend, dat weer de [[Kommunismus]]. In de „[[McCarthy-Johren]]“ geev dat en verrückte Jagd up Kommunisten in dat Land. De [[Senat (USA)|Senater]] [[Joseph McCarthy]] weer Vörsitter vun den „Utschuss för allens, wat unamerikaansch is“ (HUAC). He meen, allerwegens mank de Filmemakers un Politikers un bi dat Militär weern Kommunisten togange un he möss de finnen. Dat geev Anhören un Unnersöken, de ok in’t [[Feernsehn]] utstrahlt wurrn sünd. Wer nix utseggen wull, möss dormit reken, dat he sien Beroop verleren dö. As McCarthy bigüng un meen, ok Präsident [[Dwight D. Eisenhower]] harr wat mit de Kommunisten an’n Hoot, hett de Senat em afköört. Wie dat mit de Swarten Amerikaners weern scholl, dat weer ok na den Börgerkrieg [[1865]] nich kloorstellt wurrn. Al bi den Wedderupbo in de Süüdstaten harr dat in düsse Staten Gesetten geven, de vun de Swarten ehre Rechten wedder wat wegnehmen döen ([[Jim-Crow-Gesetten]]). Eerst na den Tweeten Weltkrieg is en [[Börgerrechtbewegen]] („Civil Rights Movement“) upkamen, de dor för sorgt hett, dat de Witten un de Swarten na dat lieke Recht behannelt wurrn sünd. Ganz wichtig weer dor bi, dat de [[Böverst Gerichtshoff (USA)|Böverste Gerichtshoff]] in dat Johr [[1954]] dat [[Scheden na de Raass]] afschafft hett. Nu dröffen ok swarte Kinner na „witte“ Scholen hengahn. Man to’n Deel möss de [[Natschonalgarr (USA)|Natschonalgarr]] dor för sorgen, dat düt Recht ok ümsett würr. De Gouverneuren vun de Südstaten bleven nämlich bit to’n Enne vun de 1960er Johren dorbi, dat to de „state rights“ in de USA tohören dö, wenn de Südstaten de Raassen ut’neenhollen wullen („Segregation“). [[1968]] hett de Kongress den „[[Civil Rights Act]]“ verafscheedt, de verbeden deit, dat en US-Börger up jichens en Aart diskrimineert weern draff. Präsident [[Lyndon B. Johnson]] hett sik dormols an Ideen vun sien dootschaten Vörlöper [[John F. Kennedy]] holen un de „Great Society“ utropen. Dor schollen [[Minnerheit]]en beter in de amerikaansche Sellschop bi inbunnen weern, de dat bitherto up de Rebeden vun de Gesundheits-, de Bildungs- un de Sozialpolitik nich so goot harrt harrn. ==== Butenpolitik ==== An’n [[26. Juni]] [[1945]] sünd in [[San Francisco]] de [[Vereente Natschonen|Vereenten Natschonen]] grünnt wurrn. De [[Sowjetunion]] weer dor noch ganz mit inverstahn un de USA hefft dor allerhand för daan. Man dat duer nich lang, denn geev dat Striet mit [[Josef Stalin|Stalin]] un amenne weer de [[Koolt Krieg|Kole Krieg]] dor. Präsident [[Harry S. Truman]] maak sien ''[[Rollback-Politik]]'' künnig. Dat bedüüd, he streev en Politik an, de dor up losgüng, den [[Kommunismus]] in de Welt torüch to schuven. Utdruck vun düsse Politik weer de „[[Truman-Doktrin]]“. Dor hett he al Länner mit toseggt, dat Amerika jem mit Militär un mit Geld hölpen dö, wenn dat dor üm güng, Freeheit un Unafhängigkeit to bewohren. Dor meen de Doktrin mit, wenn de Länner gegen den Kommunismus angüngen. Dat weer just dat Gegendeel vun de [[Monroe Doktrin]], wo de Amerikaners mit up den Kontinent vun Amerika un anners nargens hen keken. De USA grepen nu de Antikommunisten in [[Grekenland]] ünner de Arms un hölpen ok de [[Törkei]]. För Westeuropa stellen se den [[Marshall-Plaan]] up de Been. De scholl dor de Weertschup wedder in Gang bringen. [[1948]]/[[1949|49]] sneed de Sowjetunion den Togang na de westlichen Zonen vun [[Berlin]] in de [[Blockaad vun Berlin]] af. Dat weer en vun de Hööchtpunkten vun den Kolen Krieg. De USA boen foorts de [[Berliner Luftbrugge]] up. [[1949]] is denn de [[NATO]] vun de USA. Kanada un de Staten vun Westeuropa grünnt wurrn. Dor wollen se, wat dat [[Militär]] angüng, in tohopenarbeiden un sik gegensiedig hölpen. De Sowjets grünnen mit jem ehre Satellitenstaten denn foorts den [[Warschauer Pakt]]. In de Johrteinten, de denn folgen, geev dat en [[Wettrüsten]] mit [[Atomwapen]] twuschen düsse beiden Bünn. Vun de 1960er Johren af an bedüüd dat, dat jede Siete de Welt mehrmalen in’e Luft jagen konn ([[Overkill]]). Gefährlich weer dat, as bi den [[Korea-Krieg]] ([[1950]] – [[1953]]) un bi de [[Kuba-Krise]] [[1962]] de beiden Blöck an’nanner rasseln döen. Dor fehl nich veel un dat weer to’n Drüdden Weltkrieg kamen. [[1968]] hett dat denn en [[Verdrag to’n Stopp vun Atomwapen]] geven un [[1969]] sünd de [[SALT]]-Verhanneln upnahmen wurrn. Dor is in versöcht wurrn, de Gefohr ut de Saak rut to kriegen. [[1964]] grepen de USA apen in den [[Vietnam-Krieg]] in. Vördem weer dat to de „[[Tongking-Saak]]“ kamen. Man al ehrer harrn de USA Militärraatgevers in dat Land harrt. In düssen Krieg sünd de USA duchtig up’e Nese fullen, wat den Krieg süms angüng, man ok de [[Moral]], de dorachter stünn. [[1973]] mössen de US-Truppen denn aftrecken un dat Ganze enn mit en Nedderlaag. Vunwegen dat de USA sik vörnahmen harrn, den Kommunismus allerwegens in de Welt lüttsch to holen, nehmen se dat in de 1960er un 1970er Johren in düsse Sake mit de [[Demokratie]] nich jummers to genau. De USA grepen ok [[Militärdikatur|Militärdiktaters]] un Verbrekers unner de Arms, as [[Anastasio Somoza Debayle]] in [[Nicaragua]], [[Augusto Pinochet]] in [[Chile]], [[Ferdinand Marcos]] up de [[Philippinen]] un [[Mobuto Sese Soku]] in [[Zaire]]. Wichtig weer man bloß, dat se gegen den Kommunismus gegenan güngen. Na den Vietnamkrieg seeg dat so ut, as wüss de US-Butenpolitik nich recht, wat se woll. Hen un her güng dat. Mol woll sik dat Land um nix in’e Welt mehr groot scheren, denn wedder wies dat sien Militärkraft. So weer dat, as [[Jimmy Carter]] Präsident weer. As de Sowjetunion in [[Afghanistan]] inmarscheer, möök Amerika gor nix. Ünner de Regeern vun [[Ronald Reagan]] ([[1981]]-[[1989]]) keken de USA wedder nich so genau hen bi ehre Frünnen in de Welt, ob se nu de [[Minschenrechten]] gellen laten döen oder nich. Een kann sik fragen, ob de US-Butenpolitik dormols wat afweten dö vun frömde Kulturen un jem ehr Denken. Dormols stellen de USA sik na den [[Eerste Golfkrieg|Eersten Golfkrieg]] twuschen [[Iran]] un [[Irak]] ([[1980]]-[[1988]]) utgerekent achter den [[Diktater]] [[Saddam Hussein]] ut Irak. Dat möken se, weil se bange weern vör de [[Mullah]]s in Iran. Mit jem ehre [[Satellit (Ruumfohrt)|Satelliten]] hölpen se Hussein bi dat Överhenkieken över den Fiend sien Land un över de Front. Later weer kloor: Dat weer en duchtigen Fehler ween. In de Reagan-Tiet keem dat ok to de [[Iran-Contra-Saak]]: [[1986]] verköffen de USA Wapen ok an den Iran. Dat weern to’n groten Deel Raketen to’n Afscheten vun [[Panzer]]s. De US-Sekerheitsraatgever [[Robert McFarlane]] un de US-[[Oberst]] [[Oliver North]] harrn düt Geschäft vermiddelt. Dat Geld, wat de USA dor bi verdenen döen, dat steken se in den Börgerkrieg in Nicaragua. Dor grepen de USA de so nömmten „Contras“ ünner de Arms, de gegen de [[Sozialismus|sozialistische]] Regeern vun de [[Sandinisten]] gegenan güngen. Ok an de [[Mujaheddin]] in [[Afghanistan]] geven de USA Geld un Wapen. Dor wollen se de Sowjetunion in dat Land mit in’e Knee kriegen. Dat schaffen se woll ok, man just dormit möken se de [[Islam|islaamschen]] [[Fundamentalismus|Fundamentalisten]] mit stark, de denn later gegen allens angüngen, wat ut’n Westen keem. Ünner Präsident Reagan keem de Striet mit de Sowjetunion to en Enne. Reagan harr fökener mol seggt, de Sowjetunion, dat weer „Den Bösen sien Riek“ (''evil empire''), dor möss een gegenan gahn, bit dat ünner güng. He geev dor üm jummers mehr Geld för Rüstung ut. Ok Wapens för den [[Weltruum]] schollen för veel Geld boot weern. Dat weer dat so nömmte ''„Star-Wars''-Programm“ ''([[Strategic Defense Initiative|SDI]]-Projekt, Krieg in de Steerns)''. Man [[1985]] un [[1986]] hett Reagan sik ok mit sien sowjetschen Kollegen [[Michail Sergejewitsch Gorbatschow]] drapen. Dor güng dat denn bi üm Verhanneln, wie de ganzen Wapens ok nu afrüst’ weern konnen. De Naam vun düsse Verhanneln weer [[START]] (''Strategic Arms Reduction Talks''). Amenne hefft de USA mit ehre Politik de Sowjetunion ünnerkregen. [[1991]] breek de Sowjetunion ut’neen un de Kole Krieg weer ut. Vun dor af an sünd de USA de eenzigst Supermacht in de Welt. == Kultuur == === Eten === [[Bild:2019-11-28 14 46 15 A single serving of Thanksgiving Dinner in the Parkway Village section of Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|thumb|Een [[Thanksgiving dinner]] mit [[Kalkuun]], Stampkantüffeln, suren Gurken, Mais, kandeerte Yam, Kraanbeergelee, Granaat, Arvten un annerwat]] De fröhen Kolonisten kemen mit Spiesen vun de Native Americans so as Kalkuun, Kantuffels, Söotkantüffels, Mais un Körbis un Ahoornsiroop in Kuntakt. De Kolonisten un later Inwannerer bruken de nee’en Ingredentien bekannte Gerichten to kaken un mischen jüm mit Leevmiddels ut de ole Welt, so as Weten,<ref name="Wheat">"Wheat Info", Wheatworld.org, archived October 11, 2009, {{Webarchiv|url=https://www.wheatworld.org/wheat-info/fast-facts/ |wayback=20091011012758 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 09:17:53 InternetArchiveBot }}, accessed January 15, 2015.</ref> Rindfleesch un Melk un schapen so ene frohe amerikaansche Kaaktraditschoon<ref>"Traditional Indigenous Recipes", American Indian Health and Diet Project, accessed September 15, 2014, https://aihd.ku.edu/recipes/index.html.</ref><ref>Ambrose Akenuwa, ''Is the United States Still the Land of the Free and Home to the Brave?'', Lulu Press, July 1, 2015, pp. 92–94, ISBN 978-1-329-26112-9.</ref> Leevmiddels uut de nee Welt, so as Körbis, Mais, Kantüfffels un Kalkuun as Felesxh sünd Bestanddelen vun dat [[Thanksgiving]]-Dinner.<ref name="Mintz1996">Sidney Wilfred Mintz, ''Tasting Food, Tasting Freedom: Excursions Into Eating, Culture, and the Past'', Beacon Press, 1996, p. 134, ISBN 978-0-8070-4629-6.</ref> Gerichten, so as [[apple pie]], [[fried chicken]], [[Doughnut]]s, [[Pommes]], [[macaroni and cheese]], [[Ies]], [[Hamburger]]s, [[hot dog]]s un Pizza, de for besunners US-amerikaansch gellen, brochen later Inwannerer in dat Land.<ref>Hasia Diner, ''Hungering for America: Italian, Irish, and Jewish Foodways in the Age of Migration'', Harvard University Press, 2001, p. 1.</ref><ref>Tracy N. Poe, "The Origins of Soul Food in Black Urban Identity: Chicago, 1915–1947", ''American Studies International'', Vol. 37, No. 1 (February 1999), p. 5.</ref><ref>Haley Cawthon, "KFC is America's favorite fried chicken, data suggests", ''The Business Journals'', December 31, 2020, https://www.bizjournals.com/louisville/news/2020/12/31/consumer-spending-data-kfc-is-the-most-popular.html.</ref><ref>Joan Russell, "How Pizza Became America's Favorite Food", ''Paste'', May 23, 2016, https://www.pastemagazine.com/food/america/the-history-of-the-pizza/.</ref> Mexikaansche Gerichten, so as [[burritos]] un [[tacos]] geev dat al in vöormaals mexikaansch Rebeden, wurrn man in ene spetschelle amerikaansch mexikaansch Woes anpassr, so as de TexMex Köok. Anpassr chineesche Gerichten un italieensche Pasta sund ook wied verbreidt.<ref name="IFT">James N. Klapthor, "What, When, and Where Americans Eat in 2003", Newswise/Institute of Food Technologists, August 23, 2003, https://www.newswise.com/articles/what-when-and-where-americans-eat-in-2003.</ref> Dat amerikaansche Diner, een informell Restaurant for de Arbeiderklass, het sienen Oorsprung in dat 19. Jhd. un verbreidt in dat 20. jhd. in heel dat land.<ref>"The History of the American Diner", ''Paste Magazine'', September 5, 2016, https://www.pastemagazine.com/food/the-history-of-the-american-diner/.</ref> Amerikaansch [[fast-food]] keem mit dat Automobil op.<ref>"America's Love Of Drive-thrus", ''NPR'', December 11, 2023, https://www.npr.org/2023/12/11/1198909271/1a-draft-12-11-2023.</ref> Al in de 1920.er Jaren geev dat de eersren Restaurant mot Drive-ins , un vun de 1940-er an mit Drive-throughs.<ref name="drivethru">"When Was the First Drive-Thru Restaurant Created?", Wisegeek.org, accessed January 15, 2015, https://www.wisegeek.org/when-was-the-first-drive-thru-restaurant-created.htm.</ref><ref>Andrew Sheldon, "The History of the Drive-Thru in America", ''Your AAA Network'', July 23, 2020, https://magazine.northeast.aaa.com/daily/life/cars-trucks/auto-history/history-of-the-drive-thru/.</ref> Amerikaansch [[fast-food restaurant]]keden, so as [[McDonald's]], [[Burger King]], [[Chick-fil-A]], [[Kentucky Fried Chicken]], [[Dunkin' Donuts]] un veel anner hebbt sik mit de Globalisarachoon weltwied uutbreidt, have numerous outlets around the world.<ref>Rada Pavlova, "Globalization of American Fast-Food Chains: the Pinnacle of Effective Management and Adaptability", ''The Yale Globalist'', April 8, 2019, https://globalist.yale.edu/in-the-magazine/globalization-of-american-fast-food-chains-the-pinnacle-of-effective-management-and-adaptability/.</ref> === Sport === De populäärste Sportaarden in de Verenigten Staten sünd American Football, [[Basketball]], [[Baseball]], [[Football]] un [[Ieshockey]].<ref>{{Internetquelle |autor=Gallup Inc |url=https://news.gallup.com/poll/4735/Sports.aspx |titel=Sports |datum=2007-09-25 |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> Sportaarden so as Baseball un American Football hebbt öller europääsche Spelen as Grundlaag. Annersieds wurrn Sportaarden so as Baskeball, [[Volleyball]], [[Skateboarding]] un [[Snowboarding]] in de Verenigten Staten uutfunnen un sünd later weltwied populäär worrn.<ref>Lindsay Sarah Krasnoff (December 26, 2017). "How the NBA went global". ''The Washington Post''. Retrieved September 14, 2023, from https://www.washingtonpost.com/news/made-by-history/wp/2017/12/26/how-the-nba-went-global/</ref> Noordamerikaansche Sportaarden so as [[Lacrosse in the United States|Lacrosse]] un [[Surfen]] hebbt ene indigene Grundlaag.<ref>Howard Liss (1970). ''Lacrosse''. Funk & Wagnalls, p. 13.</ref> The [[Professional sports market in the United States|market for professional sports in the United States]] was approximately $69 billion in July 2013, roughly 50% larger than that of Europe, the Middle East, and Africa combined.<ref>Reuters (June 18, 2008). "Global sports market to hit $141 billion in 2012". Retrieved July 24, 2013, from https://www.reuters.com/article/us-pwcstudy-idUSN1738075220080618</ref> American Football is allens tohoop de populäärste Sport in de Verenigten Staten.<ref>David K. Krane (October 30, 2002). "Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport". Harris Interactive. Archived July 9, 2010, from https://web.archive.org/web/20100709111448/https://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337. Also see: Michael MacCambridge (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 978-0-375-50454-9.</ref> De spelen vun de [[National Football League]] hebbt weltwied de höögste döörsnidliche Besökertallen un den [[Super Bowl]] kiekt sik vele Millionen Minschen op de ganze Welt an.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/27321898/how-nfl-took-america-100-years |titel=How the NFL took over America in 100 years |datum=2019-08-14 |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> Na American Football sünd Basketball, Baseball, Football un Ieshockey de populäarsten Sportaarden. De Topligen för düsse Sportaarden sünd de [[National Basketball Association]],<ref>{{Internetquelle |url=https://careers.nba.com/history/ |titel=Our History |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> de [[Major League Baseball]],<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mlb.com/official-information/about-mlb |titel=About MLB {{!}} Official Information |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> [[Major League Soccer]],<ref>MLS Soccer. "About MLS Soccer". Retrieved June 8, 2025, from https://www.mlssoccer.com/about/</ref> un de [[National Hockey League]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nhl.com/info/about-the-nhl |titel=Official Site of the National Hockey League {{!}} NHL.com |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> De Individuaalsport mit de meisten Tokiekers is [[Golf (Sport)|Golf]] un Autorennsport, besünners [[NASCAR]] un [[IndyCar]].<ref>Harris Interactive (January 16, 2014). "As American as Mom, Apple Pie and Football? Football continues to trump baseball as America's Favorite Sport". Retrieved March 9, 2014, from https://web.archive.org/web/20140309053431/https://www.harrisinteractive.com/vault/Harris%20Poll%205%20-%202014%20Fave%20Sport_1.16.14.pdf</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Kevin Grier and Tyler Cowen |url=https://grantland.com/features/cte-concussion-crisis-economic-look-end-football/ |titel=» What Would the End of Football Look Like? |datum=87798 |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US}}</ref> Vergleken mit Europa un anner Weltdelen het de Collegesport een besünner hogen proffesschonellen Rang un bringt dat Jaar bet to ene 1 Milliard US-Dollar.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.si.com/college/2018/03/07/ncaa-1-billion-revenue |titel=NCAA Reports $1.1 Billion in Revenues |datum=2018-03-07 |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US}}</ref> College football un Basketball hebbt grote Tokiekertallen. De [[NCAA Division I men's basketball tournament|NCAA March Madness tournament]] un [[College Football Playoff]] sünd mang de Sportevents mit de meisten Tokiekers.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx |titel=Home |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US }} {{Webarchiv|url=http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx |wayback=20140407075223 |text=Home |archiv-bot=2026-06-19 22:33:39 InternetArchiveBot }}</ref> De proffesschonelle Collegesport is in den Verenigten Staten ook de wichtige Born för ne’e Talenten in de professchonellen Ligen, wieldes in anner Staten apentlich un privat föddert Sportorganisatschonen un Verenen düsse Opgaav hebbt.<ref>Thomas Rosandich (2002). "Collegiate Sports Programs: A Comparative Analysis". ''Education'', Vol. 122, Issue 3, p. 471.</ref> Achtmaal hebbt US-amerikaansche Städer de [[Olympsche Spele|Olympsche Spelen]] uutdregen. De Olympschen Summerspelen 1904 in St. Louis weren de eersten Olympschen Spelen buten Europa.<ref>Gerald P. Schaus & Stephen R. Wenn (2007). ''Onward to the Olympics: Historical Perspectives on the Olympic Games''. Wilfrid Laurier University Press, p. 224. ISBN 978-0-88920-505-5.</ref>T UOlympic Games will be held in the U.S. for a ninth time when Los Angeles hosts the [[2028 Summer Olympics]]. US-amerikaansche Athleten hebbt allenstohoop meer Medaillien bi Olympschen Spelen wunnen, as jeed anner Land weltwied.<ref>Greatest Sporting Nation. "All-time Olympic medal standings". Retrieved from {{Webarchiv|url=https://greatestsportingnation.com/ |wayback=20250110013648 |text=— |archiv-bot=2026-03-25 15:03:18 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/sports/olympics/the-1000-medals-of-the-united-states/ |titel=1,000 times gold - The thousand medals of Team USA |abruf=2025-10-16 |sprache=en}}</ref> Anner wichtige Sportevents in de Verenigten Staten sünd de [[Americas Cup]], [[World Baseball Classic]], de [[U.S. Open (tennis)|U.S. Open]], un de [[Masters Tournament]]. De männliche Footballnatschonaalmannschop vun de Verenigten Staten kunn sik för ölven Weltmeisterschoppen qualifizeren. De Froennatschonaalmannschop het de [[FIFA Women's World Cup]] un de Olympsche Goldmedaillie je veermaal wunnen.<ref>Jeff Carlisle (April 6, 2020). "MLS Year One, 25 seasons ago: The Wild West of training, travel, hockey shootouts and American soccer". [[ESPN]]. Retrieved May 5, 2021, from https://www.espn.com/soccer/major-league-soccer/story/4082408/mls-year-one25-seasons-ago-the-wild-west-of-trainingtravelhockey-shootouts-and-american-soccer</ref> De [[1999 FIFA Women's World Cup]] hebbt de Verenigten Staten ook uutricht.<ref>{{Internetquelle |autor=Aria Gerson |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2020/07/10/1999-womens-world-cup-uswnt-iconic-moments-brandi-chastain/5405459002/ |titel=Impact of 1999 Women's World Cup went far beyond Brandi Chastain's iconic goal |abruf=2025-10-16 |sprache=en-US}}</ref> För de Mannslüüd hebt de Verenigten Staten de [[1994 FIFA World Cup]] uutricht un schall tohoop mit Kanada un Mexiko de [[2026 FIFA World Cup]] uutdregen.<ref>Laurel Wamsley (June 16, 2022). "The U.S. cities hosting the 2026 World Cup are announced". [[NPR]]. Retrieved April 16, 2023, from https://www.npr.org/2022/06/16/1105562734/us-cities-hosting-2026-world-cup-announcement</ref> == Städer == * [[Washington D.C.|Washington]] * [[New York]] * [[Chicago]] * [[Los Angeles]] * [[Houston]] == Footnoten == <references/> {{Navigatschoonsliest Bundsstaten vun de USA}} {{Länner in Noord- un Middelamerika}} {{Navigatschoonsliest NATO-Staten}} [[Kategorie:Land]] [[Kategorie:Noordamerika]] [[Kategorie:USA]] eklih6h97w7mar0rwgq9v9g26hlqotb 0 1900 1069811 1061986 2026-06-19T23:57:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Land WD | |NAAM_INHEEMSCH = جمهوريّة مصرالعربيّة (Gumhūriyyat Misr al-ʿarabiyya) |NAAM = Ägypten |NAAM_ENGELSCH = Egypt |WAHLSPRÖÖK = |WAPEN =Coat_of_arms_of_Egypt.svg |HYMNE = [[Bilady, Bilady, Bilady]] |AMTSSPRAKEN = [[Araabsche Spraak|Araabsch]] |HÖÖFTSTADT = [[Kairo]]|BGR=30|BMIN=3|NS=N|LGR=31|LMIN=14|EW=O |GRÖTTSTE_STADT = [[Kairo]] |STAATSFORM = [[Militärregeeren]] |BAAS_TITEL = [[Präsident]]<br />[[Premierminister]] |BAAS = Vörsitter vun de Böversten Militärraat [[Mohammed Hussein Tantawi]]<br />[[Essam Sharaf]] |GRÖTT = 1.001.449 |PERZENT_WATER = ? |INWAHNERS_AFSCHÄTZT = 78.887.007 |INWAHNERS_AFSCHÄTZT_JOHR = 2006 |INWAHNERS_TELLT = |INWAHNERS_TELLT_JOHR = |INWAHNERSjeKM2 = 72 |BBP_JOHR = 2004 |BBP = |BBPjeKOPP = 1.250 |UNAFHÄNGIGKEIT_TYP = Souveränität<br />kregen |UNAFHÄNGIGKEIT = Vun [[Grootbritannien]]<br />[[28. Februar]] [[1922]] |GELDSOORT = [[Ägyptisch Pund]] |GELDSOORT_SYMBOL = LE (roor ok £E) |GELDSOORT_AFK = EGP |TIETREBEET = |AFSTANDtoWELTTIET = +2 |TIETREBEET_SOMMER = |AFSTANDtoWELTTIET_SOMMER = +2 | |TLD = .ge |ISO3166 = EG |VÖRWAHL = +20 |FOOTNOTEN = }} '''Ägypten''' ([[Araabsche Spraak|arab.]] مصر‎ ''Miṣr'', offiziell ''Araabsch Republiek Ägypten'') is en Staat in’n Noordoosten vun [[Afrika]]. Dat Halfeiland [[Sinai-Halfeiland|Sinai]] höört ok to Ägypten, warrt geologsch aver to Asien rekent. In’n Noorden grenzt dat Land an de [[Middellannsche See]], in’n Oosten an’t [[Root Meer|Rode Meer]], den [[Gaza-Striepen]] un [[Israel]], in’n Westen an [[Libyen]] un in’n Süüden an’n [[Sudan]]. Dor is de Grenz in’t so nöömte [[Hala’ib-Dreeeck]] ümstreden. Ägypten is sowat dreemol so groot as Düütschland. == Naam vun’t Land == De [[Ooltägyptisch Spraak|ooltägyptische]] Landsnaam ''Km.t'' heet översett „Swart Land“ un speelt op de fruchtboren [[Bodden (Grund)|Boddens]] an, de dat in’t [[Nil]]daal gifft in’t Gegendeel to dat „Rode Land“ vun de angrenzenden [[Wööst|Wösten]] (''DSr.t''). In dat [[Koptische Spraak|Koptische]] is dorut ''Kīmi'' oder ''Kīmə'' worrn un in’t [[Ooltgreeksche Spraak|Ooltgreeksche]] an’n End ''Kymeía''. De araabsche Begreep ''Miṣr'', wat vundaag de offizielle Naam vun den Staat Ägypten is, kummt ut dat [[Semitisch Spraken|Semitische]]. He is vundaag noch teemlich liek as de anfänglich [[Assyrsche Spraak|assyrische]] Schrievwies ''Misir''/''Musur'' aver ok verwandt mit dat [[Hebrääsche Spraak|Hebräische]] מִצְרַיִם (''Mitzráyim''). De Bedüden is eenfach blots „Land“ oder „Staat“, womitt histoorsch Ünnerägypten (''dat ünnere Land'') meent weer un later eerst op dat hele Land (''Ünner-'' un ''Böverägypten'') betogen worrn is. De europääschen Begrepen Ägypten, Egypt, Égypte, Egitto usw. sünd vun’t [[latiensch]]e ''Aegyptus'' afleddt un kamt dormit opletzt vun’t ooltgreeksche Αίγυπτος (''Aigyptos''). Na [[Strabon]] hett dat so veel as „Ünner de Ägäis“ (Aἰγαίου ὑπτίως ''Aegaeou uptiōs'') heten. De Kopten hebbt vun sik sülvst seggt, dat se direkt vun’t ooltägyptische Volk ut de Pharaonentiet afstammen deen. Ut jemehrn Naam keem dat greeksche ''aigyptos'' tostannen, wat in’t düütsche denn to ''Ägypten'' worrn is. Man, na en annere Theorie schall ''Aigyptos'' en ännert Utdruck vun’t ooltägyptische ''ḥwt-k3-ptḥ'' wesen, wat so veel heet as „Sitt vun de Seel vun(’n Gott) Ptah“, wat wedder anspeelt op en Ptah-Tempel in [[Memphis (Ägypten)|Memphis]]. == Geografie == [[Bild:Vallee fertile du Nil a Louxor.jpg|thumb|right|De Nil bi Luxor. Ahn dat Water vun den Stroom künn hier nix wassen.]] De Stroom [[Nil]] is de Levensader vun Ägypten. Sien Bornstroom [[Kagera]] kummt ut dat Bargland vun [[Burundi]] un löpt eenmol dwars vun Süüden na Noorden dör Ägypten dör, wo he denn an’n End dör dat ruchweg 24.000 km² grote [[Nildelta]] in de [[Middellannsche See]] münnt. Mol afsehn vun en poor [[Oaas|Oasen]] un lüttere Havens an de Küsten, gifft allen de Nil mit sien fruchtboren Överrebeden noog Water för’n landweertschopplichen Anbo as Grundlaag för de Minschen, de dor leevt. Disse Flach maakt tohopen ungefähr 5 % vun dat Land ut. Dat Staatsrebeet vun Ägypten lett sik in söven Naturrüüm opdelen: Ganz in’n Süüden liggt de to [[Nubien]] un [[Böverägypten]] tellende Afsnitt vun’t Nildaal twüschen [[Abu Simbel]] un [[Assuan]], de vundaag vun’n [[Nassersee]] innahmen warrt. In wieteren Loop hett sik de Nil sien Weg kassenformig in de [[Kalksteen]]tafel vun de [[Wööst]] insneden. Dat Nildaal billt vun’n Utloop ut den Nassersee bit hen na [[Kairo]] en bit to 25 km brede fruchtbore Stroom-Oase. In [[Ünnerägypten]], nöördlich vun Kairo, splitt sik de Nil op in twee Hööftarms vun de Münnen twüschen [[Rosette (Ägypten)|Rosette]] un [[Damiette]]. Dor billt sik ut den Nil en ruchweg 24.000 km² grote [[Stroomdelta|Deltalandschap]] ut aflagerten Nilmudd, de bannig landweertschaopplich nütt warrt un vun tallriek lüttere Münnenarms, Kanals un Wateranlagen dörtogen warrt. In’n Westen vun’n Nil liggt de [[Libysch Wööst|Libysche Wööst]], de as wiet’ un flach’ Schichttafelland ungefähr twee Drüddel vun dat ägyptische Staatsrebeet utmaakt. In’n ehrn Noorden liggt dat teemlich siete Libysche Plateau, dat in Ägypten bit to 241&nbsp;m Hööch hett. In’n Süüdoosten dorvun warrt de Landschop sieter un geiht över in de [[Kattaralunk]], de vun Soltsümp anfüllt is un op bit to 133 ünner [[Normalnull]] daal reckt. In’n Süüdwesten stiggt de Wööst dorgegen op bit to 1.098&nbsp;m an. Dorneven warrt de vun Noord na Süüd ruchweg 1.000 km lange Sand- un Dünenlandschap blots vun enkelte Beckens un Sietlannen mit de Oasen vun [[Siwa (Oaas)|Siwa]], [[Bahariyya]], [[Farafra]], [[Dachla]] un [[Charga]] ünnerbroken. Üm un bi 100 km in’n Süüdwesten vun Kairo liggt dat ruchweg 1.827 km² grote [[Fayyum-Becken]] mit sien Oasenlandschap. Dor in’n Noorddeel liggt de 230 km² grote [[Qarun-See]]. Dorgegen warrt de [[Araabsch Wööst|Araabsche Wööst]] op de Oostsiet vun’n Nil vun en dör mehrere [[Wadi]]s dörtogen Bargland bestimmt, de in sien middleren Afsnitt mehr as 2.000&nbsp;m hooch warrt. De Araabsche Wööst is de westliche Deel vun de opwölbt Rebeet, wovun in’n [[Tertiär (Geologie)|Tertiär]] de Middeldeel inbroken is un vundaag den över 1.000 m deepen Graven vun’t [[Root Meer|Rode Meer]] billt. Disse warrt as Deel vun’t Syrisch-Afrikaansche [[Gravenbrook|Riftsystem]] ansehn. Op dat [[Sinai-Halfeiland]] sett sik dat opwölbte Rebeet foort. Hier stiggt de ''Jabal Katrina'' (Katharinenbarg) op, de mit sien 2.637&nbsp;m de hööchste Barg vun Ägypten is. Dat Halfeiland warrt vun Süüden her vun’n [[Golf vun Sues]] un den [[Golf von Aqaba]] ümslaten. Dör den 161&nbsp;km langen [[Sueskanal]] besteiht en Verbinnen twüschen dat Rode Meer un de Middellannsche See. Afsehn vun’t Nildelta warrt de ägyptische Küst vun de Middellannsche See vun flache Dünen süümt. De Küstenrebeden vun’t Rode Meer sünd dorgegen veel ruger un schroffer, wieldat dat Bargland faken bit ran an de See recken deit. Vun wegen de hogen Temperaturen vun’t Water hebbt sik dor veelfach [[Korallenriff]]s billt, welke de Küst vörlagert sünd. === Klima === Ägypten liggt binnen den noordafrikaanschen Drööggördel mit düchtich wenig [[Nedderslag]] un grote Temperaturännern över’n Dagverloop un över’t Johr. Vun de Middellannsche See beinflusst is blots en Striepen an de nöördlichen Küst un dat Nildelta mit Winternedderslääg twüschen 100 un 200 mm. In’n Süüden vun Kairo regent dat dorgegen kuum. De hööchsten Temperaturen in’n Januar leegt in’n Snitt twüschen 20[[Grad Celsius|°C]] ([[Port Said]], [[Kairo]]) un 24&nbsp;°C ([[Assuan]]), wobi dat in de Nacht aver düchtig köhler warrn kann. In’n Juli gaht de Temperaturen hooch bit twüschen 31&nbsp;°C (Port Said), 35°c (Kairo) un 41&nbsp;°C (Assuan). De grote Hitt is aver vun wegen de siete [[Luftfuchtigkeit]] vun ruchweg 30 % (in’n Sommer) goot uttohollen. Vun März bit Juni weiht de hitte [[Chamsin]], en Sand- un Stoffwind ut’n Süüden. An de Küst vun’t Rode Meer is dat Klima ’n beten matiger mit weniger hitte Sommers (üm 35&nbsp;°C) un mildere Winters (ok nachts tomeist nich köller as 10&nbsp;°C) De Grött vun’t Land föhrt dorto, dat sik Ägypten in fief verscheden Klimarebeden opdelen lett: De ruchwech 700&nbsp;km lange Küst vun de Middellannsche See un dat Nildelta wiest sik dör milde Winters un düchtig warme Sommers ut. In’n Winter leegt de dörsnittlichen Temperaturen an’n Dag twüschen 17 un 20&nbsp;°C un fallt in de Nacht op 8-11&nbsp;°C. Dorto kamt bit to 200 mm Nedderslag, wat för Ägypten en bedüdende Mengde is. In’t Rebeet vun [[Alexandria]] kummt dat ungefähr op 30 Regendaag in’t Johr, de meist all in’n Winter leegt. Dat Fröhjohr is warm un dröög, jüst so ok de Harvst. De hööchsten Temperaturen vun üm un bi 42-45&nbsp;°C warrt aver in’t Fröhjohr meten, un nich in’n Hoochsommer. De Sommer is bannig warm mit 28-32&nbsp;°C an’n Dag un 19-24&nbsp;°C in de Nacht. De Ännern twüschen de Temperaturen an’n Dag un in de Nacht is also nich mehr so groot un Nedderslag fallt nich mehr. De Luftfuchtigkeit is mit 60-75 % dat hele Johr över teemlich hooch, wodör een de Luft faken hitter vörkamt as se tatsächlich is. De See is in’n Sommer bit to 28&nbsp;°C warm, in’n Winter köhlt se op 16-18&nbsp;°C af. Dat ünnere Nildaal – dat geiht ruchwech vun Kairo bit na [[Asyut]] – warrt ok prägt dör milde Winters, man de Sommers sünd hitter as in’t Nildelta un an de Küst vun de Middellannsche See. Nedderslag gifft dat dor över’t hele Johr kuum (5-30 mm) un de Luftfuchtigkeit ist mit 40-60 % ok markbor sieter. De Temperaturen stiegt in’n Winter op 18-22&nbsp;°C, fallt nachts aver wieter af as an de Küst op bit to 4-9&nbsp;°C. Mitünner is morgens sogor [[Fröst|Frost]] möglich, wenn de Ünnerscheed teemlich groot warrt. Fröhjohr un Harvst sünd körter un warmer as an de Küst, de Sommers sünd länger un hitter mit Temperaturen vun 34-37&nbsp;°C dags un 20-22&nbsp;°C in de Nacht. Hööchstweerte vun dit to 48&nbsp;°C sünd möglich. Dat bövere Nildaal hett de lieken klimaatschen Egenschoppen as de westlich und ööstlich liggend Wööstrebeden un Oasen. Ok hier sünd de Winters mild mit Hööchsttemperaturen vun 19-22&nbsp;°C un kohle Nachten vun 5-10&nbsp;°C. Fröhjohr un Harvst sünd bannig kort un warm, wieldat de Sommers vun End April bit End Oktober lang anduert. Se sünd hitt un stoffdröög. An’n Dag kamt Temperaturen vun 38-42&nbsp;°C tostannen, nachts gaht se rünner op 22-26&nbsp;°C. De Luftfuchtigkeit is över’t hele Johr düchtig siet mit blots 15-50 %, wobi dat so as gor keen Nedderslag gifft. Städer as Assuan, [[Luxor]] oder [[Dhakla]] hebbt in’n Snitt blots bit to twee Regendaag in’t Johr. Bi anduernd Hittperioden künnt de Temperaturen bit op över 50&nbsp;°C anstiegen. De Küstenrebeden an’t Rode Meer hebbt Winters mit milde bit warme Temperaturen, de an’n Dag kuum ünner 20&nbsp;°C un nachts op Weerten üm 10-13&nbsp;°C fallt. Harvst un Fröhjohr sünd teemlich warm, de Sommer tomeist düchtig warm bit hitt un bannig dröög. Dagsöver is mit 34-38&nbsp;°C to reken, wobi deelwies Hittperioden mit mehr as 40&nbsp;°C vörkamen künnt. In de Nacht fallt de Temperaturen normalerwies nich ünner 25&nbsp;°C. Nedderslääg gifft dat ok hier tomeist so goot as gor nich mit 0-3 Regendaag in’t Johr, un de Luftfuchigtkeit liggt üm un bi 30-55 %. De See liggt meist das hele Johr twüschen 20-29&nbsp;°C un is jümmer to’n Baden egent. En klimaatsch Sünnerheit in Ägypten stellt de Sinai-Bargens dor: Vun wegen de Hogen Lagen fallt de Winters dor düchtig kohlt ut mit 12-15&nbsp;°C an’n Dag un 0-5&nbsp;°C in de Nacht. Fröhjohr un Harvst duert entsprekend ’n beten wat länger, de Sommers warrt mit 32&nbsp;°C liekers düchtig warm. Nachts warrt dat mit 15-18&nbsp;°C aver doch wedder teemlich frisch. Nedderslag un Luftfuchtigkeit sünd vergliekbor mit de annern Rebeden: Dat regent 1-3 Daag in’t Johr bi en Fuchtigkeit vun 20-40 %. === Planten- un Deertenriek === Dat natürliche Wassdom vun de Plantenwelt is in Ägypten bannig in minnert vun wegen den wenigen Nedderslag, aver ok dör den düchtigen Bruuk vun’t Nildelta för de [[Bueree]]. De Wööst bargt meist gor keen Vegetatschoon, blots enkelte [[Tamarisken]], [[Akazien]] un Doornstrüker wasst dor, un in de Wöstenstepp ok enige Hardgrääs. Längs dat Nilöver wasst Nilakazien, [[Dattelpalmen]], [[Muulbeerfieg]]en un [[Johannisbrootboom|Johannisbrootbööm]] as ok de inföhrten [[Kasuarinen]]. Tyypsch för dat Nildelta sünd [[Lotos (Botanik)|Lotosb]]ööm, [[Bambus]] un [[Reet]]planten. Den [[Echt Papyrus|Echten Papyrus]], de in’t Öllerdom begäng weer, gifft dat vundaag kuum noch. Dat Deertenriek vun Ägypten is riek an Watervagels in’t Rebeet vun’t Delta un an’n Nil (sünners [[Reiher]], [[Kraan (Oort)|Kraans]] un [[Nilgoos|Nilgöös]]). Wiel de Wintermaanden kamt tallriek Togvagels ut Europa dorto. An Roof- un Aasvagels sünd hier [[Milanen]], [[Boortgeier]]s un [[Haavk (Oort)|Haavken]] to Huus. To de grötteren Söögdeerten vun’t Land tellt – blangen de heemsch maakten [[Kamelen]], [[Huusesel]]s, [[Schaap]] un [[Huuszeeg|Zegen]] – [[Schakal]]en, [[Hyään|Hyänen]], [[Fenek]]s, [[Wildkatt]]en un in de Bargens ok de [[Syyrsch Steenbuck|Steenbuck]]. In de Wööst sünd [[Hasen]], [[Springmüüs]], verscheeden [[Eidechsen]]oorden un [[Skorpionen]] antodrapen. In de ländlichen Rebeden an’n Nil kummt ok de [[Uräusslang]] (Ägyptische Kobra) vör. An’n [[Nassersee]] leeft noch enige [[Krokodilen]]. In’n Nil un in de Seen a de Deltaküst gifft dat mehr as 190 ünnerscheedliche Fischoorden. == Inwahners == Ägypten is in eerste Lien in’t Nildaal, in’t Nildelta, an’n Sueskanal un an Öörd bewahnt, de touristisch intressant sünd. In de westlichen [[Oaas|Oasen]] [[Fayyum]], [[Dachla]], [[Farafra]], [[Siwa (Oase)|Siwa]] un [[Charga]] leeft blots wenig Minschen. 2004 hebbt 42 % vun all Ägypters in Städer wahnt, 33,9 % weren jünger as 15 Johr. De gröttsten Städer sünd na’n Stand vun’n 1. Januar 2005: [[Kairo]], [[Alexandria]], [[Gizeh]], [[Sues]], [[Luxor]] un [[Assuan]]. Eine gröttere Översicht steiht ünner: ''[[Städer in Ägypten]]'' === Entwickeln vun de Inwahnertall === [[Bild:Egypt demography.png|thumb|right]] De Inwahnertall vun Ägypten stiggt teemlich gau an (1,9 % in’t Johr), wat dat in sien frutchbor Rebeden ok nu al bannig dicht bewahnte Land för grote Problemen stellt. Üm 1800 rüm harr Ägypten blots üm un bi 2,5 Millionen Inwahners, man 1900 weern dat 12,5 Millionen Lüüd un 2000 al meist 68 Millionen. In verleden Tieten, ruchweg to de Tiet vun de [[Pharao]]nen weer dat Land vun 4 bit 12 Mio. Minschen bewahnt – en Tall, de woll ok för de [[Laatantike]] antonehmen is. === Ethnien === Meist all Inwahners, neemlich 97 %, sünd Ägypters. In’n Süüden vun’t Land wahnt butendem en poor [[Nubier]]. Fröher hebbt in de [[Libysche Wööst|Libyschen Wööst]] enige [[Berber]]stämm leevt, man, dorvun gifft dat büüt blots noch wenige, de in de Oaas [[Siwa (Oaas)|Siwa]] wahnt. In de Wösten in’n Oosten vun’n Nil leeft en poor araabsche un [[Bedscha (Volk)|Bedscha]]-[[Nomaad|Nomaden]]. === Spraken === De [[Amtsspraak]] in Ägypten is [[Araabsche Spraak|Araabsch]]. Vör allen warrt [[Ägyptisch-Araabsche Spraak|Ägyptisch-Araabsch]] snackt, wat en neearabischen Dialekt is. Schreven warrt siet de araabschen Verövern in’t 7. Johrhunnert dat Hoocharaabsch. Blots in de [[Kopten|koptische]] Kark warrt noch dat [[Koptische Spraak|Koptisch]] as Liturgiespraak bruukt, dat ok in en egene Schrift schreven warrt, de sik vun de greeksche afleidt. In de Oaas Siwa warrt noch en Berberspraak snackt, dat so nöömte [[Siwi]]. In’n Süüden un in de Oaas [[Charga]] snackt butendem vele Lüüd [[Nubische Spraak|Nubisch]]. In’n Süüdoosten gifft dat ok Lüüd, de [[Bedscha (Spraak)|Bedscha]] snacken doot. As [[Frömdspraak|Frömdspraken]] sünd in Ägypten vör allen [[Engelsch]] un in de böveren Schichten ok [[Franzöösch]] verbreedt. Bito gift dat noch ruchweg 230.000 [[Domari]]-Snackers, wat en indo-iraansche Spraak is. === Religion === Na de Verfaten is Ägypten en islaamschen Staat un de [[Islam]] is as [[Staatsreligion]] fastschreven. Dat gifft in de ägyptischen Verfaten den Artikel 18, de in de Theorie all Inwahners de Religion freestellt, man, in de Praxis warrt de düütlich ingrenzt. Op staatlich [[Utwies]]en mutt de Religion vermarkt wesen, wobi aver blots twüschen de dree Religionen wählt warrn kann, de offiziell acht warrt, neemlich Islam, [[Christendom]] oder [[Judendom|Jödendom]]. Wokeen en annere Religion tohöört, hett de Wahl, sien wohren Gloven aftostrieden oder keen Utwies to kriegen un dormit to’n groten Deel de Börgerrechten aftogeven. Dat lieke gellt aver ok för de Moslems, de na’t Christendom wesseln doot. För solke Lüüd warrt sogor vun hoge Politikers de [[Doodsstrafe|Doodsstraaf]] föddert<ref>[http://igfm.de/index.php?id=575 Minschenrechten in Ägyten – Internatschonaal Sellschop för Minschenrechten e.V]</ref>. Dat mag verkloren, worüm Ägypten 1966 groten Andeel doran harr, den Afsnitt „the freedom ''to change'' his religion or belief“ in de [[Allgemeen Verkloren vun de Minschenrechten|Minschenrechtendeklaratschoon vun 1948]] weker to maken, so dat in’n Artikel 18 vun’n [[Internatschonaal Pakt över börgerlich un politische Rechten|Internatschonalen Pakt över börgerliche un politische Rechten]] steiht: „the freedom ''to have or adopt'' a religion or belief“<ref>[http://www.islam-watch.org/IbnWarraq/ApostasyHumanRights.htm Islam Watch - „Apostasy and Human Rights“ vun Ibn Warraq]</ref>. Sünners in Böverägypten sünd de Kopten as christliche Minnerheit faken dat Teel vun Terror oder [[Schuulgelderpressen]] dör radikale Muslimen worrn. wobi de öörtlichen Behörden dorvun faken ok wat weet un dat hennehmt. Ne’e koptische Karken drööft nich boot warrn un ok, wenn mol wat Lütts heelmaakt warrn mutt, warrt dorvör en Präsidialorder bruukt. In de verleden Johren keem dat ok al to gewaltsome Strieden twüschen Muslimen un Kopten, wobi dat ok Dode un Verletze geven hett. ==== Muslimen ==== Ruuchweg 85 % vun de Inwahners vun Ägypten sünd [[Sunni|sunnitische]] [[Muslim]]en. De Hööftborn för Gesetten is de [[Scharia]]. To’n een is de Utleggen vun’n Islam in Ägypten tomeist modern un na vör’n richt, nich opletzt dör de in de muslimschen Welt föhrende [[Al-Azhar-Universität]]. Man, op de annern Siet is Ägypten siet Johrteihnten (blangen [[Saudi-Arabien]]) ok en Middelpunkt vun’n [[Islaamsch Fundamentalismus|islaamschen Fundamentalismus]]. Dor is ünner annern de [[Muslimbröder]]schap an’n Gang, un in dat Terrornett [[al-Qaida]] vun [[Osama bin Laden]] weern al to de Tiet vun’n [[Terroranslääg vun’n 11. September|11. September 2001]] ungewöhnlich veel Ägypters op hoge Positschonen. Deelwies staht se bit vundaag mit an de Spitz. Dat is nich antonehmen, dat dse jemehr Wörteln in de Heimat afsneden hebbt. De fundamentalistische Szeen sütt Gewalt gegen westliche Länner un Inrichten, as to’n Bispeel in [[Dahab]] in’n April 2006, as Bestanddeel vun’n gerechten Kamp gegen en gottlosen Staat, en ungerecht System un de westlich-jöödsche Verswören gegen den Islam. ==== Christen ==== [[Bild:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|thumb|Dat greeksch-orthodoxe Katharinenkloster in’n Sinai]] Bevör sik de Islam in’t [[7. Johrhunnert]] verbreedt un dörsett harr, weer dat Christendom in Ägypten de Hööftreligion. De Evangelist [[Markus (Evangelist)|Markus]] schall dor al üm dat Johr 50 rüm missioneert hebben<ref name="koptischkark">[http://www.kopten.at/index-Dateien/Page3840.htm Websteed vun de öösterrieksche Koptisch orthodoxne Kark] {{Webarchiv|url=http://www.kopten.at/index-Dateien/Page3840.htm |wayback=20080209221232 |text=Websteed vun de öösterrieksche Koptisch orthodoxne Kark |archiv-bot=2026-03-25 16:45:43 InternetArchiveBot }}</ref>. En christliche Minnerheit finnt man vundaag in Kairo un Alexandria aver ok in Middel- un Böverägypten, faken in tomeist christliche Dörper. Tosamen maakt de Christen ungefähr 15 % vun de helen Inwahner vun Ägypten ut, man, de Angaven vun’n Staat un vun de Kark gaht dor teemlich wiet uteneen<ref>[http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/01-Laender/Aegypten.html Lännerinformatschonen vun’t Utwärtige Amt]</ref>. Vele vun de nafolgend Tallen gaht dorüm op Afschätzen torüch. De Mehrheit vun de Christen in Ägypten hett dat, wat op dat [[Konzil vun Chalcedon]] [[451]] beslaten worrn is, nich mitdragen, wat to’n Entstahn vun de [[Koptische Kark|Koptischen Kark]] föhrt hett, de vundaag mit schätzungswies över 10 Mio. Liddmaten mit Afstand de gröttste christliche Kark in Ägypten is. Na egen Angaven tellt se ruchweg 15 Mio. Liddmaten<ref name="koptischkark" />. Annere [[ooltorientalisch Karken|ooltorientalische Karken]] sünd de [[Armeensch-Apostoolsch Kark]] mit ruchweg 15.000 Liddmaten un de [[Syrisch-Orthodoxe Kark vun Antiochien]] mit jüst man 500 Lüüd. Sünners de greeksch-stammige Böverschicht hett sik aver na dat Konzil vun Chalcedon richt, un so hett de [[Greeksch-Orthodox Patriarchat vun Alexandria|Greeksch-Orthodoxe Kark vun Alexandria]] bit hüüt överduert un tellt opstunns mehr as 200.000 Minschen in Ägypten. En wietere [[Orthodoxe Karken|Orthodoxe Kark]] mit Sitt in Ägypten is de [[Orthodoxe Kark an’n Sinai]], de aver blots ruchweg föfftig Minschen anhöört in un ümto dat [[Katharinenkloster (Sinai)|Katharinenkloster]]. De [[Röömsch-kathoolsche Kark]] (Apostoolsch Vikariat vun Alexandria) tellt ruchweg 30.000 Liddmaten<ref name="kathoolsch">[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dlsco.html Alexandria Catholic-Hierarchy]</ref>, de vör allen vun’t Utland kamt. Bito hebbt sik aver en Reeg vun [[Uneerte Karken]] billt. Mit Afstand an’n bedüdensten vun de ägyptischen mit Rom uneerten Karken is de [[Koptisch-Kathoolsche Kark]] mit ungefähr 250.000 Anhangers in söven Diözesen (Alexandria, Gizeh, Luxor, Minya, Assiut, Sohag, Ismayliah). De [[Melkitische Greeksch-Kathoolsche Kark]] (Arzdiözees vun Alexandria) hett na en Afschätzen ungefähr 35.000 Lüüd; De letzte egene Angaav stammt vun 1970 un wiest 11.000 Liddmaten ut. Wieter gifft dat de [[Maroniten|Maronitische Kark]] (Eparchat vun Kairo) mit 5.000, de [[Syrisch-Kathoolsche Kark]] mit 1.700, de [[Armeensch-Kathoolsche Kark]] (Eparchat vun Alexandria) mit 1.300 un de [[Chaldääsch-Kathoolsche Kark]] (Eparchat vun Kairo) mit 500 Anhangers<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/country/deg2.html Hütige Diözesen in Ägypten]</ref>. Op dat Wark vun presbyteriaansch Missionaren vun’t 19. Johrhunnert geiht de reformeerte [[Koptische Evangelische Kark|Evangelsche Kark vun Ägypten]] torüch, de mit 300.000 Liddmaten mit Afstand de gröttste protestantische Kark in’t Land is<ref>[http://www.arabicbible.com/lpg/ Websteed vun Arabicbible] {{Webarchiv|url=http://www.arabicbible.com/lpg/ |wayback=20080203221014 |text=Websteed vun Arabicbible |archiv-bot=2026-04-06 07:28:31 InternetArchiveBot }}</ref>. Dorblangen gifft dat ünnerscheedlich Karken vun de [[Pingstbewegen]] (''Assemblies of God'', 75.000 Liddmaten; ''Pentecostal Church of God'', 3.800 Liddmaten; ''Church of Grace'', 2.600 Lüüd; ''Church of God (Anderson)'', 1.500 Liddmaten; ''Pentecostal Holiness'', 1.400 Liddmaten; ''Church of God of Prophecy'', 1.100 Lüüd), de to de [[Hilligensbewegen]] tohöörende ''Kark vun de Evangelikalen Kopten'' („Free Methodists“) mit 43.000 Lüüd<ref>[http://freemethodistchurch.org/Magazine/Articles/May-June_2006/MJ_2006_WorldView.htm Websteed vun de Methodisten] {{Webarchiv|url=http://freemethodistchurch.org/Magazine/Articles/May-June_2006/MJ_2006_WorldView.htm |archive-is=20070701161044 |text=Websteed vun de Methodisten |archiv-bot=2026-03-14 10:04:55 InternetArchiveBot }}</ref>, de [[Bröderbewegen]] mit ruchweg 15.000 Lüüd, de anglikaansch [[Episkopalkark vun Jerusalem un den Nögen Oosten]] (Diözees Ägypten) mit 10.000 Anhangers un de [[Baptisten|baptistische]] ''Egyptian Baptist Convention'' mit ungefähr 1.000 Liddmaten<ref>[http://www.adherents.com/adhloc/Wh_89.html Adherents.com - Religion by Location] {{Webarchiv|url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_89.html |wayback=20180519050753 |text=Adherents.com - Religion by Location |archiv-bot=2026-03-14 10:04:55 InternetArchiveBot }}</ref>. De [[Tügen vun Jehova]] sünd in Ägypten 1960 verboden worrn un hebbt siether keen Daten mehr över Liddmatentallen kunnig maakt. ==== Jöden ==== In Ägypten leevt vundaag blots noch üm un bi 100 [[Juden|Jöden]]. 1948 weern dat to’n Vergliek noch 75.000. Jöden weern in groot anleggte Akschonen ut dat Land utwiest, eenmol 1956 in’n Tosamenhang mit’n [[Suezkrieg]] un 1967 vun wegen den [[Sössdaagkrieg]]. Siet 1979 gellt de Fredensverdrag twpschen Ägypten un Israel. Siet de Tiet sünd de Jöden in Ägypten nich mehr in jemehr Religionsfreeheit inschränkt, man se stellt blots noch en bannig lütte, överöllerte Minnerheit dor<ref>[http://www.zionismus.info/antizionismus/arabisch-7.htm To de Laag vun de Juden in enkelte araabsche Länner na de Verkünnen vun de UN-Resolutschoon Nr. 181, an’n 29. November 1947] {{Webarchiv|url=http://www.zionismus.info/antizionismus/arabisch-7.htm |wayback=20080310042548 |text=To de Laag vun de Juden in enkelte araabsche Länner na de Verkünnen vun de UN-Resolutschoon Nr. 181, an’n 29. November 1947 |archiv-bot=2026-03-14 10:04:55 InternetArchiveBot }}</ref>. ==== Annere ==== In Ägypten leevt ruchweg 2.000 [[Bahai]]. Jemehr Institutschonen sünd 1960 dör en Gesett oplöst worrn. Se striedt för jemehr Börgerrechten, vun wegen dat se, solang se sik to jemehr Religion bekennen doot, keen staatlichen Utwies kriegen künnt<ref>[http://www.bahai-einblicke.de/bahai-in-aegypten-rechtlos.html Bahai in Ägypten] {{Webarchiv|url=http://www.bahai-einblicke.de/bahai-in-aegypten-rechtlos.html |wayback=20080108130656 |text=Bahai in Ägypten |archiv-bot=2026-03-14 10:04:55 InternetArchiveBot }}</ref>. === Soziale Laag un Bildung === In’n afrikaanschen Vergliek liggt Ägypten in’t Middelfeld, wat dat [[Per-Kopp-Inkamen]] angeiht. Dat [[Bruttoinlandsprodukt]] is 2004 üm 4,2% wassen. Dorvun sünd 15% in de [[Bueree|Landweertschap]], 37% in de [[Industrie]] un 48% in de [[Deenstleistung]] weertschapt worrn. 27% vun all Arbeiters sünd 2002 in de Landweertschap ünnerbrocht wesen, 21% in de Industrie un 52% as Deenstleister. Arbeiters sünd in Ägypten all sozialversekert: dat gifft Versekern för [[Krankenversekern|Krankheit]], Öller un Versehrtheit. Butendem gifft dat Leistungen as Renten för Anhörige, [[Krankengeld]] un Ünnerstütten bi Arbeitslosigkeit. In de Industrie sünd de Arbeiters to’n sünnern Prozentsatz an’n Indrag vun’t Ünnernehmen bedeeligt. In de Johren 2005 un 2006 leeg de [[Arbeitslosigkeit]] in’n Dörsnitt bi 9,8%, man de verdeckte Arbeitslosigkeit is hooch. Dorto kummt, dat vun de ehmols dree Millionen ägyptischen Gastarbeiters in’t Utland bannig vele wedder in’t Land torüch kamen sünd – sünners ut’n [[Irak]] un ut [[Kuwait]]. In de ländlichen Rebeden is an sik de saisonal Arbeitslosigkeit tyypsch, in de Städer herrscht dorgegen en anhollend Ünnerbeschäftigen. In den glieken Tietruum leeg de [[Inflatschoon]] in’n Dörsnitt bi 4,5%. Dat Gesundheitssystem is in de Städter vun Ägypten enigermaten goot, man op’n Land gifft dat deelwies düchtige Lücken in de Versorgen. Fehlend Rennlichkeit un [[Hygiene]], as ok de eensietig Nehren sünd de Oorsaken för endeemsch Krankheiten as to’n Bispeel [[Bilharziose]]. En wieter’t Problem is de [[Malaria]]. In Ägypten gifft dat en allgemeen Schoolplicht för 6- bit 12-Johrige. De Ünnerricht köst nix. Dat hüütige Schoolsystem in’t Land is 1952 inföhrt worrn. Dorna slutt sik an de Grundschool en dreejohrige School to’n praat maken un en dreejohrige Sekundarschool an. In’n Ansluss kummt de Hoochschoolutbilln. De Andeel [[Analphabet]]en liggt jümmer noch bi ruchweg 50%, ofschoonst de Scholen düchtig utboot worrn sünd. Dat gifft in Ägypten twölf Universitäten, wovun fief in Kairo sünd. En Sünnerheit is de [[Al-Azhar-Universität]] in Kairo: Se is siet [[983]] en Zentrum för islaamsch Lehr. == Historie == === Opstiegen vun en Hoochkultur === ''Hööftartikel'': [[Historie vun’t Olle Ägypten]] * [[Vördynastisch Tiet (Ägypten)|Vördynastisch Tiet]] (bit 3150 v. Chr.) * De [[Pharao]]nentiet ([[Oolt Ägypten]]) :: [[Fröhdynastisch Periood (Ägypten)|Fröhdynastisch Tiet]] (3032–2707 v. Chr.) De Hoochkultur vun Ägypten güng üm un bi 3000 v. Chr. dormit los, dat dör dat Vereenigen vun Böver- un Ünnerägypten ünner den legendären Pharao [[Menes]] en Königriek entstahn is. He schall sien Residenz in [[Mephis (Ägypten)|Memphis]] hatt hebben. De Indelen vun de Pharaonentiet in dörtig Dynastien geiht torüch op den ägyptischen Priester [[Manetho]], de in’t [[3. Johrhunnert v. Chr.]] en ägyptische Historie verfaat hett. [[Bild:Pharaoh Akhenaten.jpg|thumb|right|170px|Statue vun Amenophis IV. (Echnaton)]] :: [[Oolt Riek (Ägypten)|Oolt Riek]] (2707–2216 v. Chr.) Mit de drüdden Dynastie is dat Olle Riek tostannen kamen, in dat sik de Staat un de Sellschop mit Kunst un Religion utbillt hett. De König weer as Afbild vun den Himmelsgott ansehn un herrsch autokraatsch över all tweeunveertig Gauen vun sien Land. Ünner den Pharao [[Djoser]] (üm 2610-2590) un de Herrschers vun de veerten un föfften Dynastie hett sik dat Rebeet vun’t Königriek bit süüdlich vun [[Assuan]] utwiet. De Pharaonen weern jetzt as de Söhn vun den Sünnengott [[Re (Mythologie)|Re]] acht. :: [[Eerst Twüschentiet (Ägypten)|Eerst Twüschentiet]] (2216–2025 v. Chr.) :: [[Middelriek (Ägypten)|Middelriek]] (2010–1793 v. Chr.) :: [[Tweet Twüschentiet (Ägypten)|Tweet Twüschentiet]] (1648–1550 v. Chr.) Na den Verfall vun’t Olle Riek künn eerst in’t Middelriek (11. bit 14. Dynastie) en Gauförstengeslecht ut’n Süüden ünner [[Mentuhotep II.]] (2061-2010 v. Chr.) wedder tohopenbringen. As ne’e Hööftstadt is [[Theben (Ägypten)|Theben]] grünnt worrn mit de Tempelsteden [[Karnak]] un [[Luxor]]. De Residenz is aver gau wedder in’n Noorden verleggt worrn. Üm 1650 v. Chr. hebbt de [[Hyksos]], de ut Asien kemen, de Herrschap över Ägypten an sik reten. Mit jem brochen se Peerd un [[Strietwagen]] mit in’t Land un somit en vullstännig ne’e Oort vun Kriegstechnik. :: [[Nee Riek]] (1531–1075 v. Chr.) :: [[Drüdde Twüschentiet]] (1075–652 v. Chr.) Först [[Kamose]] künn üm 1550 v. Chr. tohopen mit sien Broder [[Amosis I.]] de frömden Herrschers wedder loswarrn un grünnen in Theben dat Ne’e Riek (18. bit 20. Dynastie), dat sik ünner [[Amenophis I.]] un [[Thutmosis I.]] bit na [[Nubien]] un bit to’n [[Euphrat]] utbreden de. Na de Herrschap vun de „Fredenförstin“ [[Hatschepsut]] (1490-1468 v. Chr.) hett [[Thutmosis III.]] Feldtöög na [[Syrien]] un [[Palästina (Rebeet)|Palästina]] ünnernahmen un dat Riek fastigt, dat vun’n [[Orontes]] in Syrien bit na’n veerten [[Katarakt]] vun’n Nil recken de. Ünner König [[Amenophis IV.]] (1364-1347 v. Chr.) höör dat Utwieten op. He sorgt sik vör allen üm den Religion un hett en geistige Revolutschoon utlöst, as he den Sünnengott [[Aton]] to’n alleenigen Gott hoochsetten de. Ünner den Naam [[Echnaton]] hett he tohopen mit sien Ehfro [[Nofretete]] vun de ne’en Residenz [[Tell el-Armana]] ut dat Riek regeert. Sien Nafolger [[Tutenchamun]] (1347-1338 v. Chr.) hett aver den [[Monotheismus]] wedder torüchnahmen un an sien Steed en Dreeheit vun’t göttliche Prinzip sett. Ünner [[Ramses II.]] (1290-1224 v. Chr.) bleih dat Ne’e Riek noch eenmol wedder op. Man, de Völkerbewegen üm 1200 v. Chr. rüm brochen ne’e Gefohren mit sik, as Ägypten dör de [[Hethiter]], [[Libyer]] un de Seevölker ut’n Noorden bedroht weern. Na den Dood vun [[Ramses III.]] (1184-1153 v. Chr.) güng dat mit Ägypten gau bargdaal un dat Riek füll ünner frömde Herrschers in en grote Tall vun enkelte Herrschoppen uteneen. === Vun’t Grootriek to’n Provinz === [[Bild:Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg|thumb|upright=0.8|Ptolemaios I. Soter, Statue in’t [[Louvre]], Paris]] * [[Laattiet (Ägypten)|Laattiet]] (652 bit 332 v. Chr.) * [[Greeksch-Röömsche Tiet (Ägypten)|Greeksch-Röömsche Tiet]] (332 v. Chr. bit 395) * [[Byzantinsche Tiet (Ägypten)|Byzantinsche Tiet]] (395 bit 638) In’t Johr 525 v.&nbsp;Chr. is Ägypten vun de [[Perser]] innahmen worrn un weer denn to’n eersten mol Provinz vun en frömd Weltriek. In’n sünnern Rahmen hett Ägypten aver sien Religionsfreeheit behollen künnt un sik ok sülvst verwalten dröfft. [[404 v. Chr.]] is Ägypten wedder unafhangig worrn, is aver [[332 v. Chr.]] ahn Kamp in de Hannen vun [[Alexander de Grote|Alexander, den Groten]], de dat Land as’n Deel vun’t [[Makedonien (Antike)|Makedonische Riek]] [[Hellenismus|helleniseert]] hett. Na sien Dood 323 v.&nbsp;Chr. is de Verwalten över de ägyptische Provinz an sien Feldherrn [[Ptolemaios I. Soter]] gahn, de 305 v.&nbsp;Chr. den Titel vun en König annahmen un dormit de Herrscherhuus vun de [[Ptolemäer]] begrünnt hett, dat meist 300 Johr lang in Ägypten dat Regeer harr. Ünner jem is de vun Alexander grünnte Stadt [[Alexandria]] to Ägyptens Hööftstadt maakt worrn. Butenpolitisch hebbt se sik op den middellannschen Ruum konzentreert. As [[Kleopatra VII.]], de letzte Herrscherin vun’t Ptolemäerhuus, doobleven weer, is Ägypten 30 v.&nbsp;Chr. röömsche Provinz worrn. Mit dat Delen vun’t [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] in’t Johr 395 keem dat Land ünner [[byzantinsch]]e Herrschop un hett den gröttsten Deel vun sien dormolige weertschoppliche Bedüden verloren, vun wegen dat sik de Feernhannelsweeg na [[Konstantinopel]] verlagert hebbt. Dordör un sünners dör de ooströömsche Religionspolitik keem en düchtige Oppositschoonsbewegen gegen dat [[Byzantinsch Riek|Byzantinsche Riek]] tostannen. Dat hett sik sünners na dat [[Konzil vun Chalcedon]] in’t Johr [[451]] dör dat Billn vun en unafhangige koptische Kark utdrückt. In de lateren Antike is Ägypten to’n Utgangssteed vun de christlichen [[Mission (Christendom)|Mission]] in [[Nubien]] un [[Äthiopien]] worrn. Jemehr Karken hebbt sik drang an de koptische Kark in Ägypten anlöhnt. === Ünner islaamsch Herrschop === * [[Fröhislaamsche Tiet]] (640 bit 968) ** [[Umayyaden]] ** [[Abbasiden]] ** [[Tuluniden]] ** [[Ichschididen]] * [[Fatimiden]]tiet (969 bit 1171) * [[Ayyubiden]]tiet (1171 bit 1250) * [[Mamluken]]tiet (1250 bit 1517) * [[Osmanenherrschop in Ägypten]] (1517 bit 1801) Üm dat Johr 640 is dat Nildaal vun de islaamschen [[Araber]] erovert worrn. In de folgen Tiet weer Ägyspten vun wesselnde Machtzentren ut – [[Damaskus]], [[Bagdad]], [[Kairo]] – regeert. Ünner de [[Umayyden]] (661-750) hebbt sik araabsche Stämm in de fruchtboren Evenen daallaten un hebbt dorna dat kulturelle Bild uvn Ägypten bestimmt. As [[Saladin]] an de Macht keem, de de Dynastie vun de [[Ayyubiden]] (1171-1249) grünnt hett, is Kairo to’n Middelpunkt vun den Muslimschen Wedderstand gegen de christlichen [[Krüüztog|Krüüztöög]] opstegen. Gegen 1250 geev dat en Opstand vun de Palastgarde, de sik ut Mamluken – anfangs tomeist törksche Militärslaven – tosamensetten dee. Se hebbt de Macht den an sik bröcht. Enn vun’t 13. Johrhunnert hebbt se de letzten Krüüzfohrerstaaten op asiatschen Bodden daalmaakt. De Verwalten vun Ägypten bleev ok in jemehr Hannen, as dat Land 1517 vun de Törken innahmen worrn is. Dat weertschoppliche Nalaten as Folg vun’t Opdecken vun’n Seeweg na [[Indien]] (1498) hett Ägypten to een vun de armsten Länner in’t [[Osmaansch Riek|Osmaansche Riek]] maakt. === Ünner Kontroll vun de Briten === [[Bild:PortSaid Canal 1880.jpg|thumb|Scheep töövt 1880 bi Port Said op jemehr Dörfohrt dör den Sueskanal]] * [[Ägyptische Expeditschoon]] (1798 bit 1802) * [[Dynastie vun Muhammad Ali]] (1805 bit 1882) * [[Britsch Herrschop in Ägypten]] (1892 bit 15. März 1922) * [[Königriek Ägypten]] (19. April 1922 bit Juli 1952) De Herrschop vun de Osmanen weer eerst 1798 to Enn, as dat franzöösche Expeditschoonskorps ünner [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] lannt is. As de britsche Admiral [[Horatio Nelson|Nelson]] in’t glieke Johr bi [[Abukir]] en Seeslacht wunnen hett, müssen de Franzosen jemehrn Orientfeldtog afbreken, un de albanische Offizier [[Muhhamad Ali Pascha]] hett de Situatschoon utnütt, üm de Macht an sik to rieten (1805-1849). He un sien Nafolgers hebbt ünner de törkschen Böverherrschop en Oort vun Sülvststännigkeit kregen. Se bedreven en expansive Politik un hebbt de moderne Historie vun Ägypten in Gang bröcht. De Bo vun’n [[Sueskanal]] (1859-1869) hett dat Land so dull vun utlännsch Nalehen afhangig maakt, dat de vun Grootbritannien un Frankriek inrichte Staatschullenverwalten dat egentliche Regeer vun’t Land övernehmen dee. To’n Sekern vun den Verbinnensweg na Indien hett Grootbritannien de ägyptischen Kanalaktien köfft un besett 1882 dat Land, wat 1914 denn formell to en [[Protektorat]] worrn is. 1922 is Ägypten ünner [[Fuad I.]] en al wietrecken sülvststännig Königriek worrn un kreeg 1936 sien [[Souveränität]], nadem Fuad I. dood bleven weer. In’n [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer Ägypten to’n Slachtfeld vun de düütschen un italienschen Armeen ünner [[Erwin Rommel]] un de Briten ünner [[Bernard Montgomery]]. Britische Truppen sünd bit 1946 in’t Land bleven. === Ägypten as Republiek === [[Bild:Gamal Nasser.jpg|thumb|upright=0.8|Gamal Abdel Nasser]] * [[Historie vun de Republiek Ägypten|Republiek Ägypten]] (siet Juli 1952) In dat Johr 1948 hebbt sik ägyptische Armeen an’n araabschen Angreep op de jüst nee utropen Staat [[Israel]] bedeeligt. Man, as de annern araabschen Armeen ok, weer se torüchslahn. An’n 23. Juli 1952, den Natschonalfierdag, hett de Bewegung vun de „Fre’en Offizeren“ den 1936 inthroniseerten König [[Faruk]] stört. De Historie vun de junge ägyptische Republiek weer toeerst vun den General [[Ali Muhammad Nagib]] un dorna vun den föhren Kopp vun de Revolutschoon, Oberst [[Gamal Abdel Nasser]] (1954-1970) bestimmt. Dat [[Sozialismus|sozialistische]] Regime vun Nasser pleeg drangen Kunktakt to de Regeren vun de [[Sowjetunion]]. De Sueskanal-Sellschop is 1956 verstaatlicht worrn, wat to’n militäärsch Ingriepen vun Israel, Grootbritannien un Frankriek föhrt hett. Disse [[Sueskries]] is dör’t Ingriepen vun de [[Vereente Natschonen|Vereenten Natschonen]] bileggt worrn. 1958 hett sik Ägypten mit [[Syrien]] un [[Noordjemen]] to de [[Vereenigte Araabsche Republiek|Vereenigten Araabschen Republiek]] (VAR) tosamenslaten, de dat faktisch blots bit 1961 geev. In’n [[Sössdaagkrieg]] mit Israel in’n Juni 1967, wiel den israelsche Truppen bit na’n Sueskanal rankamen sünd, hett dat Land en swore militärsche Nedderlaag insteken müsst. Na den Dood vun Nasser 1970 is de Viezpräsident [[Anwar as-Sadat]] de nee Staatspräsident worrn. Dör den to’n Deel spoodrieken [[Yom-Kippur-Krieg]] 1973 hett Sadat versöcht, de Nedderlaag vun 1967 wedder goottomaken. 1977 hett Sadat dormit överrascht, dat he mit Fredensanbott den Dialoog mit Israel opnahmen hett, wat 1979 to’n Fredensverdrag un dormit to’n Aftehn vun de israelschen Truppen vun’t [[Sinai-Halfeiland]] föhren dee. Op de annern Siet hett sik dat Land dordör binnen de araabschen Welt isoleert un den Wedderstand vun islaamsch [[Fundamentalismus|Fundamentalist]]en utlöst. Sadat hett 1978 tosamen mit den iasraelschen Premierminister [[Menachem Begin]] den [[Fredensnobelpries]] kregen. Man, in’t Johr 1981 is en Anslag op em veröövt worrn, bi den he dood bleev. Sien dormoligem Viezpräsident [[Muhammad Husni Mubarak]] is sien Amtsnafolger worrn. He hett dat henkregen, dat Ägypten vundaag wedder en vullstännig respekteert Liddmaat vun de [[Araabsche Liga|Araabschen Liga]] is. Sien Politik is jümmer noch op de Verständigung mit Israel utleggt, wodör aver de Militanz vun de vun [[Iran]], [[Libyen]] un [[Sudan]] ünnerstütten Islamisten wieter anstiggt, de op de Grundlaag vun de siet 1981 gellen Nootstandsgesetten verfolgt warrt. 2011 geev dat aber en Revolutschoon in Ägypten. Nah 18 Daag lang Protesten tegen sien Regeeren is Präsident Muhammad Husni Mubarak an' 11. Februar vun sien Amt torüchtreden. Sietdem wurrd dat Land övergangswies dör en Militärregeeren führt. == Politik == ''Hööftartikel'': [[Politisch System vun Ägypten]] === Politisch System === Ägypten is na den [[Verfaten]] vun 1971, de 2005 to’n letzten mol ännert worrn is, en [[Präsidialrepubliek]]. Staatsbaas is de vun’t Parlament mit Tweedrüddelmehrheit vörslahn Präsident, över den dorno dör Volkswahl afstimmt warrt. Denn is he för söss Johren wählt un hett dormit ok gliektietig dat böverste Regeer över de Strietmächt. siet 1981 is [[Muhammad Husni Mubarak]] de Präsident, de toletzt in’t Johr 2005 wedderwählt worrn is. Na en Ankünnigen vun’n 26. Februar 2005 schall de Präsident aver in de tokamen Tiet dör dree Wahlen mit mehrere tolaten Kandidaten wählt warrn. De Präsident bestimmt den [[Ministerpräsident]] un de Liddmaten vun’t Kabinett, as ok de Gouverneuren, de hogen Richters un Offizeren. Bito hett de Präsident en [[Vetorecht]] bi de [[Gesettgevend Macht]], kann [[Dekret]]en verkünnen un ok dat Parlament oplösen. Kritikers meent dorto, dat Mubarak siet den Dood vun sien Vörgänger dör en [[Nootstandsgesett]] regeert un dat he över en schienbor demokraatsch System herrschen deit. Gifft ok Vörholten, dat de Wahlen deelwies schaven oder fälscht worrn sünd, un mitünner ok [[Oppositschoon (Politik)|oppositschonelle]] Politikers na [[Schienprozess]]en fangen sett worrn sünd. In Ägypten schall dat jüst so vell apeentlich Oppositschoon geven, as Mubarak dat tolaten deit. Dat Parlament besteiht ut den ''Volksraat'' 454 Liddmaten, vun de 444 all fief Johren wählt warrt; Siet 1986 sünd dat 400 Afordente över Parteilisten un 44 as parteilose Direktkandidaten. De restlichen teihn warrt vun’n Staatsbass bestimmt. De beraden Gesettgeven Macht is de [[Schura]] mit 210 Liddmaten. Dorvun warrt twee Drüddel all dree Johren wählt, dat annere Drüddel warrt wedder vun’n Staatsbaas insett. Bi de letzten Wahlen to’n Volksraat twüschen den 9. November un 7. Dezember 2005 hett de regeeren [[Natschonaldemokraatsch Partei (Ägypten)|Natschonaldemokraatsche Partei]] (NDP) 311 Sitten wunnen, dat sünd 77 weniger as in’t Johr 2000. Dorna kummt de [[Muslimbröder|muslimsche Broderschap]] mit 88 Sitten (2000: 17) un de liberale [[Wafd-Partei]] mit 6 Sitten (2000: 7). 27 Sitten (2000: 30) warrt vun Unafhangige un Liddmaten vun lüttere Parteien besett. 12 Sitten (2000: 2) sünd free bleven. De Deelwahlen för de Schura in’n Mai/Juni 2004 hebbt ok en Mehrheit för de NDP bröcht. In Ägypten gellt för all Lüüd af 18 Johren en Wahlplicht. De Hööftborn för de Gesetten is de [[Schari’a]]. Dat System vun de Gerichten wiest op de ünnersten Even so nöömte Zentral- un Distriktgerichten op. Butendem gifft dat söss [[Apellatschoonsgerichtshoff|Appelatschoonsgerichtshöff]]. De böverste utöven Instanz is de ''Böverste Gerichtshoff'' in Kairo. Op de konstitutinelle Orden passt en Verfatensgericht op. Ägypten is Liddmaat vun de [[Vereente Natschonen|Vereenten Natschonen]] (UN), vun de [[Welthannelsorganisatschoon]] (WTO), vun de [[Afrikaansche Union|Afrikaanschen Union]] (AU) un vun de [[Araabsche Liga|Araabschen Liga]]. === Indelen vun de Verwaltung === ''Hööftartikel:'' [[Gouvernements in Ägypten]] Dat Rebeet vun Ägypten is in 29 ''Gouvernements'' (araabsch محافظات muhāfazāt, Eental محافظة muhāfaza) indeelt, de elk ünner dat Regeer vun en [[Gouverneur]] staht. De Gouverneur hett den Rang vun en Minister. In Ägypten is de Zentralismus bannig utprägt. Dat schall sik mit de Tiet ännern, so dat op regionale Even de Sülvstverwaltung utboot warrt. === Wahlsystem === Na de Refoorm vun’ne Verfaten weern to’n eersten mol in de Historie vun’t Land mehrere Lüüdför de Wohl to’n Präsidenten tolaten. Wat vun Mubarak as’n [[Mielensteen]] in den ünner den Druck vun de USA inleiten Vörgang vun Reformen un Demokratiseeren betekent hett, is vun de Oppositschoon scharp angrepen worrn, vun wegen dat de [[Novell]] in’n Grunnen en Monopoolstellung för de [[Natschonaldemokraatsch Partei (Ägypten)|NDP]] billn de. To glieken Tiet hett sik in’n Wahlkamp en [[Paradigmenwessel]] andüüt: Na een Veerdeljohrhunnert vun de Herrschap vun Mubarak hett en düchtigen Andeel vun’t Volk apen de Politik vun de harden Hand in Fraag stellt, un jüst so sien jümmer militäärsch un ahn politish Argumenten föhrten Striet gegen den [[Islamismus]]. An’n 18. Juli 2005 hett en breet Oppositschoonsbündnis to’n [[Boykott]] vun de Wahlen opropen, dat sik tosamensett hett ut so ünnerscheedliche Frakschonen as de [[Wafd-Partei]], de [[Muslimbröder|muslimsche Broderschap]] un de Bewegung [[Kifaya]] („Noog“). Prominente potentielle Kandidaten as de Fronsrechtslersche [[Nawal Saadawi]] un de Minschenrechtsaktivist [[Saadeddin Ibrahim]] hebbt jemehr Warven för Präsidentschap wedder torüchtogen. Man, de Kandidat vun de eerst 2004 grünnten liberalen [[Al-Ghad]] („Morgen“), [[Aiman Nour]] is antreden. Gegen em weer Enn vun’n Juni en Prozess anstött worrn, vun wegen daz he angeevlich Wahlünnerlagen fälscht hebben schüll. An’n 30. un 31. Juli geev dat in de Innenstadt vun Kairo Schandaal gegen de Politik vun Mubarak, nadem he bekannt geven harr, dat he wedder för dat Amt kandideren wull. De Sekerheitskräft sünd mit Gewalt gegen de Protesten vörgahn un hebbt üm un bi 20 Lüüd fastnahmen. Bi de Wahl an’n 7. September is Mubarak denn mit 88,6 % vun de Stimmen in sien Amt bestätigt worrn. Sien scharpsten Konkurrent ünner de tosamen negen Gegenkandidaten, Aiman Nour, hett blots 7,6 % vun de Stimmen kregen. De Wahlbeledigen is mit 23 % angeven worrn. Kritikers hebbt seggt, dat dat bi de Wahlen an eenige Steden nich mit rechten Dingen togahn is, man internatschonale Oppassers weern nich tolaten worrn. Bi de Wahlen to’n Volksraat künn de Oppositschoon 2005 bannig dorto winnen. Tohopen hett dat Bündnis knapp 100 vun de tosamen 440 Sitten kregen. In de eersten Wahlrunnen hett sik aftekent, dat de Muslimbröder starker warrt, man de letzte Rund weer dordör tekent, dat Sekerheitskräft mit Gewalt versöcht hebbt, jemehr Anhängers doran to hinnern, in de Wahllokalen to gahn. Twölf Minschen sünd dorbi doodbleven. De Spood vun de muslimsche Bröderschap kummt vun jemehr soziale Anstrengen in de Armenveerdels vun Kairo, wobi de NDP jem gewähren lett. === Butenpolitik === Ägypten steiht siet 1989 op de List vun de [[Vereenigte Staaten vun Amerika|USA]] vun jemehr wichtigsten Verbünnten buten de [[NATO]]. Dat heet, dat Ägypten op Nafraag bi enkelte fastleggte amerikaansche [[Rüstung]]sprogrammen gegenöver annere Länner vörtogen warrt, sogor gegenöver vele annere NATO-Liddmaten. Bi en fief Daag duern Fohrt in’n [[Neeg Oosten|Negen Oosten]] hett de US-amerikaansche Butenministersche [[Condoleezza Rice]] an’n 22. Februar 2006 ehrn Amtskollegen [[Ahmed Abul Ghait]] fraagt, dat he den Weg vun de USA gegen den [[Iran]] un de vun de [[Hamas]] föhrte Regeeren vun [[Palästina]] ünnerstütten deit. Na Diskuschonen mit de düütschen Bundskanzlersche [[Angela Merkel]] un den öösterriekschen Präsident [[Heinz Fischer]] in Berlin un Wien, bi de dat ok üm den Freden in’n Negen Oosten un üm dat iraansch Atomprogramm güng, hett Mubarak an’n 13. März Israel un de Hamaas dorto opropen, foorts mit jemehr Gewalt natolaten un över den Freden to snacken. As de jöödschen Siedlers ut’n [[Gaza-Striepen]] aftogen weern, hett sik Ägypten, Israel un Palästina Mitt vun’n September 2005 eenigt, dat 750 ägyptische Soldaten an de ruchweg 14&nbsp;km langen Grenz twüschen Ägypten un den Gaza-Striepen patrolleeren schüllt. === Minschenrechten === In Ägypten schall jümmer noch regelmatig [[Folter|foltert]] warrn.<ref>[https://web.archive.org/web/20080204005023/http://www.daserste.de/weltspiegel/beitrag.asp?uid=cd9yiu2ca0d7qvdq Folteropfer berichten] – ARD-Weltspiegel, Sennen vun’n 6. Mai 2007</ref> An’n fakensten warrt vun Slääg, elektrische Slääg, dat Ophangen an Hand- oder Footleden, dat Utdrücken vun Zigaretten op’n Lief as ok verscheden Methoden vun psycholoogsch Folter un Misshanneln bericht. Dorünner ok dat Drauhen mit sexuell Vergahn oder misshanneln vun Fangene oder jemehr Froonslüüd in de Familie.<ref>[http://www.tagesspiegel.de/politik/archiv/26.01.2007/3043681.asp Schläge, Tritte, Elektroschocks] – Tagesspiegel vun’n 26. Januar 2007</ref> Kritik warrt in de Apentlichkeit nich hennahmen. Man, dorför gifft dat harde Strafen. De [[Minschenrechtsorganisatschoon|Minschenrechtsorganisatschonen]] klaagt över dat harde un kompromisslose Vörgahn gegen Oppositschonelle dör de ägyptische Polizei un de Justiz, sünners ok gegen de [[Blog]]er-Szeen in’t Land.<ref>[http://hrw.org/english/docs/2006/05/09/egypt13337.htm Egypt: Award-Winning Blogger Among New Arrests] – Human Rights Watch</ref> De Statuten vun’n internatschonalen Straafgerichtshoff hett Ägypten ünnerschreven un de UN-Froonrechtskonventschonen ünner Vörbehollen ratifizeert, man dat Tosatzprotokoll to de Froonrechtskonventschoon hebbt se nich ünnertekent. As in’n Fall vun [[Abu Omar]], hett de Regeeren vun de [[USA]] Ägypten as Twüschenstatschoon bruukt för Lüüd, de vun’n [[CIA]] roovt worrn sünd. Dorför hett se Opdrääg geven ü.a. an de CIA Firma [[Aero Contacts]].<ref>[http://www.blick.ch/news/schweiz/artikel54973 Haftbefehl gegen 26 Personen in Italien Flug nach Ägypten] Blick.ch De List vun [[Henry Habegger]] un [[Beat Kraushaar]] afropen an’n 01. Februar 2007 </ref> === Militär === De [[Ägyptische Strietkräft|ägyptische Strietmacht]] gellt as de starkste Militärmacht op’n afrikaanschen Kontinent un maakt Ägypten to en Regionalmacht in’n [[Neeg Oosten|Negen Oosten]]. Dat Seggen över de Strietkräft hett de Staatsbaas, de as Kommandant gliektietig ok den hööchsten militäärschen Rang föhrt. De Orginisatschoon vun de Strietkräft löpt in veer Twiegen, wat de dree klassischen Sparten [[Armee]], [[Luftwaffe]] un [[Marine]] sünd un tosätzlich as egen Deelstrietmacht vun’t Militär dat Kommando för’t Luftverdeffenderen. In Ägypten gifft dat en dreejohrige [[Wehrplicht]] för Mannslüüd af achtteihn Johren. Vun wegen dat de Inwahnertall so gau anwassen deit, warrt aver nich mehr all Rekruten to’n Deenst togen, as de Tall vun 450.000 aktive Soldaten en Tall vun 800.000 Deenstplichtige gegenöversteiht. Aver de Staat hett butendem noch ruchweg 250.000 paramilitäärsche Kräft, de ünner dat Binnenministerium staht un rantogen warrt, wenn dat üm de Binnere Sekerheit geiht. Mit dat butenpolitische Negerkamen ünner [[Anwar as-Sadat]] hett sik Ägypten den Togang to US-amerikaansche Wapenlevern sekert, wodör in de 1980er Johren en bedüden Moderniseren vun de Strietkräft dörföhrt warrn kunn. == Kultur == {| class="Tabell" align="right" |- | colspan="8" align="center" | '''Ägyptische Kinospeelfilmprodukschoon'''<ref>[http://www.fafo.at/download/WorldFilmProduction06.pdf Weltfilmprodukschoonsbericht (Uttog)], Screen Digest, Juni 2006, S. 205–207 (afropen an’n 15. Februar 2009)</ref> |- style="background:#efefef" align="center" ! Johr ! Tall |- align="center" | 1975 | 49 |- align="center" | 1985 | 75 |- align="center" | 1995 | 13 |- align="center" | 2005 | 23 |} * ''Kiek ok:'' [[Musik vun Ägypten]] Dat Feernsehn vun de [[Düütsche Well]] sennt siet den 28. Februar 2005 jeden Dag dree Stünnen araabsch Programm över den ägyptischen Satelliten NileSat in’n Negen Oosten. == Literatur == * W. & S. Tondok: ''Ägypten individuell'', Reishandbook * W. & S. Tondok: ''Ägypten – Das Niltal'', Reishandbook * Fouad N. Ibrahim, Barbara Ibrahim: ''Ägypten'', WBG-Länderkunde, Darmstadt 2006 ''To dat olle Ägypten kiek bi:'' * Jean Bingen (Hrsg.): ''Hellenistic Egypt''. University Press, Edinburgh 2006 * Hermann A. Schlögl: ''Das alte Ägypten.'' (Beck Wissen), München 2003 (knappe Inföhren mit Literatur). * Lucia Gahlin: ''Ägypten – Götter, Mythen, Religionen.'' Verlag EDITION XXL, 2005 ISBN 3-89736-312-7 == Weblenken == {{Commons|Category:Egypt|Ägypten}} {{Wiktionary}} * [http://www.sis.gov.eg/ Offizielle Websteed vun de ägyptischen Regeeren] * [http://www.auswaertiges-amt.de/www/de/laenderinfos/laender/laender_ausgabe_html?type_id=14&land_id=2 Informatschoonssiet vun’t Utwärtige Amt (D) över Ägypten] == Borns == <references /> {{Länner in Afrika}} {{Navigatschoonsliest Staten in de Araabsche Liga}} [[Kategorie:Land|Agypten]] [[Kategorie:Ägypten|!]] [[Kategorie:Afrika|Agypten]] syosciav88b9n46sk431g35hxv07yzp 0 3228 1069672 1069243 2026-06-19T12:08:58Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069672 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} [[Datei:Map_of_Ming_Chinese_empire_1415_(cropped).jpg|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Map_of_Ming_Chinese_empire_1415_(cropped).jpg|duum|Das Ming-Reich unter Kaiser [[:de:Yongle|Yongle]] (1402–1424)]] De '''Ming-Dynastie''' (míng cháo) weer ene chineessche Dynastie. Se harrn vun 1368 to 1644 de Macht. Vör de Ming-Dynastie harrn [[Mongolen]] de Macht. De eerste [[Kaiser]] vun de Ming-Dynastie mek Nanjing de [[Hööftstadt]]. Ter Tied vun de Ming-Dynastie weer [[China]] ene belangrieke Schippfohrtsnatschoon, een vun de beröhmteste Seelüüt weer [[Zheng He]]. De Ming-Dynastie harr merkantilistisch Elementen. 1586 warr dat denn portugiessche Macau (Yüeh:Magau) ene Stadt. Zhu Yuanzhang, de Grünner vun de Ming-Dynastie weer een vun de twee Grünners vun chineessche Dynastien, de ut ene Buernfamilie weern. Dat normaale en Kaiser vun disse Dynastien to nennen, is Zhu, wiels dat de Familiennaam weer. De Vörnaam is in China blots de letzte unm nich de eerste Maam. Tamerlan weer en [[Törken|Törksch]]e Först un harr ene vun de gröttste Rieken, wat ter Tied vun de Ming-Dynastie weer. Noh de Ming-Dynastie geev dat de [[Qing-Dynastie]]. == Literatuur == * Timothy Brook: ''The Troubled Empire. China in the Yuan and Ming Dynasties.'' Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge MA u. a. 2010, ISBN 978-0-674-04602-3. * Jonathan Clements: ''Coxinga and the Fall of the Ming Dynasty.'' Sutton Publishing, Stroud 2005, ISBN 0-7509-3270-8. * Jacques Gernet: ''Die chinesische Welt. Die Geschichte Chinas von den Anfängen bis zur Jetztzeit'' (= ''Suhrkamp-Taschenbuch.'' 1505). Suhrkamp, Frankfort an’n Main1997, ISBN 3-518-38005-2. * L. Carrington Goodrich, Chaoying Fang: ''Dictionary of Ming Biography, 1368–1644.'' Columbia University Press, New York 1976, ISBN 978-0-231-03833-1. * Ray Huang: ''1587. A Year of No Significance. The Ming Dynasty in Decline.'' Yale University Press, New Haven CT u. a. 1981, ISBN 0-300-02518-1. * Frederick W. Mote: ''Imperial China. 900–1800.'' Harvard University Press, Cambridge MA u. a. 1999, ISBN 0-674-44515-5. * ''The Cambridge History of China.'' Band 7: Denis Twitchett, Frederick W. Mote (Ruutgever): ''The Ming Dynasty 1368–1644.'' Teil 1. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1988, ISBN 0-521-24332-7. * ''The Cambridge History of China.'' Band 8: Denis Twitchett (Ruutgever): ''The Ming Dynasty 1368–1644.'' Teil 2. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1998, ISBN 0-521-24333-5. == Weblenken == {{Commonscat|Ming Dynasty|Ming-Dynastie}} * [http://www.sino-liedtke.de/Chin__Geschichte/Ming_Dynastie/ming_dynastie.html Text över de Ming-Dynastie] * {{Internetquelle |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |titel=The Ming Dynasty at Minnesota State University |archiv-url=https://web.archive.org/web/20100601173030/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |archiv-datum=2010-06-01 |zugriff=2014-01-26 }} {{Webarchiv|url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |wayback=20100601173030 |text=The Ming Dynasty at Minnesota State University |archiv-bot=2026-06-19 12:08:58 InternetArchiveBot }} (engelsch) * [http://www.chinaonlinemuseum.com/painting-masters.php Notable Ming Dynasty Painters and Galleries at China Online Museum] (engelsch) * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ming/hd_ming.htm Ming Dynasty art at the Metropolitan Museum of Art] (engelsch) * {{Internetquelle |url=http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html |titel={{lang|en|Chinese History – Ming Dynasty}} |hrsg=ChinaA2Z.com |datum=2009-09-23 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110123044341/http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html |archiv-datum=2011-01-23 |zugriff=2015-11-29 |sprache=en |kommentar=Originaalwebsteed nich meer online}} {{Normdaten|TYP=s|GND=4101004-8}} [[Kategorie:Adelsslecht]] [[Kategorie:China]] [[Kategorie:Staat]] [[Kategorie:Historie]] 46i6icrgs9waulxhtwcjvf9zf8suabt 0 3639 1069710 1069272 2026-06-19T14:52:28Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069710 wikitext text/x-wiki {{Anner Bedüden|TEXT=För de Ümgangsspraak twischen Dialekt un Stannard kiek bi [[Regiolekt]]}} '''Regionaalspraak''' oder '''Streektaal'''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.platt-wb.de/hoch-platt/?term=Regionalsprache |titel=''Regionalsprache'' |werk=Plattdeutsch-Hochdeutsches Wörterbuch für Ostfriesland |abruf=2024-11-15}}</ref> is een Begreep uut de [[Spraakpolitik]], de kene klare Definitschoon het. De Ünnerschhed to ene [[Minnerheidenspraak]] is ook nich klaar. Besünners in [[Europa]] betekent Regionaalspraak ene inheemsche Spraak, de in ene bestimmte Regioon snackt warrt. Se is meest ene [[Afstandsspraak|Afstands]]- oder [[Uutbuspraak]] un kene [[Natschonaalspraak]]. De [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|Europääsche Charta van de Regionaal- oder Minnerheidenspraken]] bruukt den Dubbelbegreep ''Regionaal- oder Minnerheidenspraken'' un geit so ene klare Definitschoon uut den Weg. In [[Düütschland]] gellt [[Plattdüütsch]] för ene Regionaalspraak, wieldes [[Neddersorbsche Spraak|Nedder]]- un [[Böversorbsche Spraak|Böversorbsch]], [[Saterfreesche Spraak|Sater]]- un [[Noordfreesche Spraak|Noordfreesch]] so as ook [[Romani|Romanes]] för Minnerheidenspraken gellen. De [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] laat [[Limborgsch]], [[Plattdüütsch|Neddersassisch]] un [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] as {{Lang|nl|''regionale talen''}} gellen. Meesttieds warrt de Spraken man {{Lang|nl|''streektalen''}} heten. De engelsche Uutdruck ''regional language'' kann wedder ene Regionaalspraak oder ''regionale Spraak'' beteken. == Regionaalspraken in Politik un Recht == [[Bild:European_Charter_for_Regional_or_Minority_Languages_membership.svg|duum|Staten, de de Europääsche Charta för Regionaal- un Minnerheiden unnerschreven un ratifizeert hebbt:</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#008000|Unnerschreven un ratifizeert}}</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#00ff00|unnerschreven, nich ratifizeert}}</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#FFFFFF|nich unnerschreven}}</br> {{Koortlegenn|KLÖÖR=#c0c0c0|Keen Maat}}]] As enen juristschen un politschen Begreep is ene Regionaalspraak in Europa ene Spraak, de in de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken|europääsche Charta för Regionaal- un Minerheidenspraken]] as Regionaalspraak gellen laten warrt. De Charta unnerscheed man nich klaar twischen Regionaalspraak un Minnerheidenspraak. Se bruukt den Begreep jümmers tohoop as „Regionaal- oder Minnerheidenspraken“.<ref name=":0">[[Jan Wirrer]]: ''Minderheiten- un Regionalsprachen in Europa.'' S.8f.</ref> Na de Charta betekent Regionaal- oder Minnerheidenspraken alle de Spraken:<ref>{{Internetquelle |url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=148 |titel=European Charter for Regional or Minority Language |abruf=2024-11-15 |sprache=en-GB}}</ref> # de ene Gruppe Börgerschen un Börgers van enen Staat, de lüttker is as de överige Inwonerschen un Inwoners in den Staat, siet lange Tied in enen bestimmten Gebeed binnen düssen Staat bruukt, # de verscheden van de Amtsspraak oder den Amtsspraken in den Staat sind un nich een Dialekt van ene Amtsspraak oder de Spraak van Towannerten sind. De Charta betekent also alle inheemschen Spraken, de in enen Staat kene Amtsspraak sind un keen [[Dialekt]] sind as „Regionaal- oder Minnerheidenspraken“. Spraken van Migranten un Towannerten sind keen Regionaal- oder Minnerheidenspraken na de Charta. In verscheden Staten bruukt de Poltik Minnerheiden- un Regionaalspraak unnerscheedlik oder maakt so as de Charta kenen Unnerscheed. In Düütschland gellt Noord- un Saterfreesch, Nedder- un Böversorbsch so as ook Romani as natschonale Minnerheiden un ere Spraken as Minnerheidenspraken. Plattdüütsch is man in Düütschland offitscheel ene Regionaalspraak.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bmi.bund.de/DE/themen/heimat-integration/gesellschaftlicher-zusammenhalt/minderheiten/minderheitenrecht/minderheitenrecht-node.html |titel=Nationales und internationales Minderheitenrecht |werk=www.bmi.bund.de |hrsg=Bundesministerium des Inneren und für Heimat |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240221050721/https://www.bmi.bund.de/DE/themen/heimat-integration/gesellschaftlicher-zusammenhalt/minderheiten/minderheitenrecht/minderheitenrecht-node.html |archiv-datum=2024-02-21 |abruf=2024-11-17 |sprache=de |zitat=''In Deutschland werden sechs Minderheitensprachen nach der Sprachencharta geschützt: Dänisch, Nordfriesisch, Saterfriesisch, Romanes, Niedersorbisch, Obersorbisch. Als eigenständige Sprache ebenfalls geschützt wird die Regionalsprache Niederdeutsch, die in acht der sechzehn deutschen Bundesländer gesprochen wird.''}}</ref> Anners doot dat Frankriek: Daar is allens, wat nich Stannardfranzöösch is ene Regionaalspraak ({{S|fr|''langue régionale''}}). So sind [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Basksche Spraak|Basksch]] un [[Okzitaansche Spraak|Okzitaansch]] hier just so Regionaalspaken as de ''[[Langues d’oïl]]'', wat eer franzöösche Dialekte sind.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.culture.gouv.fr/Thematiques/langue-francaise-et-langues-de-france/Agir-pour-les-langues/Promouvoir-les-langues-de-France/Langues-regionales |titel=Langues régionales |abruf=2024-11-17 |sprache=fr-FR}}</ref> De [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] laat [[Limborgsch]], [[Plattdüütsch|Neddersassisch]] un [[Westfreesche Spraak|Westfreesch]] as {{Lang|nl|''regionale talen''}} gellen. Meesttieds warrt de Spraken man {{Lang|nl|''streektalen''}} heten. == Regionaalspraken in de Spraakwetenschop == Besünners in de [[Sotscholinguistik]] sünd „Regionaalspraak“ un „Minnerheidenspraak“ veel bruukt Begrepen, man beide sind nich klaar defineert. Faken betekent beide sotosegggen dat lieke, so as ook in de ''Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheidenspraken.'' Ene Regionaalspraak is allgemeen ene Spraak, de kene Staats- oder Natschonaalspraak is. Dat is man ene so wiede Definitschoon, dat se meist nich to bruken is.''<ref name="Radatz 71">Hans-Ingo Radatz: {{Webarchiv|url=https://www.uni-bamberg.de/fileadmin/ba4rm97/Publikationen/Radatz__forthcoming__Regionalsprachen.pdf |wayback=20220521232757 |text=''Regionalsprache und Minderheitensprache.'' |archiv-bot=2026-03-14 07:40:45 InternetArchiveBot }} In: Sandra Herling et al. (Hrsg.): ''Weltsprache Spanisch: Variation, Soziolinguistik und geographische Verbreitung des Spanischen. Handbuch für das Studium der Hispanistik'' (Romanische Sprachen und ihre Didaktik). 2013, S. 71f.</ref>'' Versöök enen Unnerscheed twischen Regionaal- un Minnerheidenspraken to maken un ene Defintschoon för „Regionaalspraak“ to finnen givt dat man: === Unnerscheed Regionaalspraak - Minnerheidenspraak na Wirrer === Na de Germanist [[Jan Wirrer]] sind Minnerheidenspraken sind Spraken, de [[Minnerheit|Minnerheidengruppen]] för ere egen autochthone Spraak anseen doot. De Minnerheid bekikt sik vergleken mit de Meerheid sülvst as [[Ethnie|ethnisch]] oder religiöös verscheden. Unwichtig is hier of de Minnerheid in enen bestimmten Territorium leevt (so as [[Sorbsche Spraken|Sorbsch]] oder [[Noordfreesche Spraak|Noordfreesch]]) oder över een wied Gebeed verstreut is (so as [[Jiddische Spraak|Jiddisch]] oder [[Romani]]).<ref name=":4" /> Anners is dat na Wirrer bi Regionaalspraken: Se hebbt jümmers een fast Spraakterritorium över dat se sik bestimmt. De Sprekerschen un Sprekers seet sik sülvenst as Deel van de Meerheid in de Regioon un verstaat sik nich as ene ethnische oder religiöse Minnerheid. Bispelen sind [[Plattdüütsch]] un [[Okzitaansche Spraak|Okzitaansch]].<ref name=":4"> [[Jan Wirrer]]: ''Minderheiten- un Regionalsprachen in Europa.'' S. 8f. ([https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00055262_00006.html online]</ref> === Westeuropääsche Regionaalspraken (WERS) na Radatz === De Romanist [[Hans-Ingo Radatz]] unnerscheedt eerstmaal Minnerheidenspraken, de annerwegens Natschonaalspraak sind (so as [[Düütsche Spraak|Düütsch]] in [[Süüdtirool]] oder [[Törksche Spraak|Törksch]] in Düütschland) un statenlose Minnerheidenspraken (so as [[Walisische Spraak|Walisisch]] oder [[Basksche Spraak|Basksch]]).<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 100, 106</ref> Regionaalspraken sind na Radatz jümmers statenloos. Minnerheidenspraken mit enen hogen Graad [[Spraakuutbu]] kriegt, so as Radatz seggt, eer den Namen „Regionaalspraak“, ringer uutbuut Spraken warrt meest „Minnerheidenspraak“ oder „Dialekt“ heten.<ref name=":1" /> Regionaalspraken sind so statenlose starker uutbuut Minnerheidenspraken met de Tendenz to ene Kultuurspraak.<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 107.</ref> Se sind [[Afstandsspraak|Afstandsspraken]], hebbt ene Spraakgemeenschop, de eer as Spraak un nich as Dialekt bekiekt un den Stand as Spraak ook infoddern doot. So is na Radatz [[Frankprovenziaalsche Spraak|Frankprovenziaalsch]] , dat de Sprekers un Sprekerschen meist as Dialekt un nich as Spraak bekiekt, ene schiendialektaliseerte Afstandsspraak un kene Regionaalspraak.<ref name=":1">Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 107f.</ref> Regionaalspraken stellt sik stärker as ring uutbuut Minnerheidenspraken gegen Staats- un Natschonaalstaten mit enen politschen Machtanspröök un kriegt faken natschonalistsche Fiendschop af. Vergleken met Minnerheiden, de ene Staatspraak snackt, kriegt se keen Stütt van buten un mött de egen Spraak gegen Wedderstand sülvenst vööranbringen. Se mött jümmers an de Siede van de Staatsspraak bestaan. De Sprekerschen un Sprekers sind meist tweesprakig, wieldes buten de Regioon alleen de Staatsspraak gellen laten warrt.<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache) : ein Plädoyer für eine soziolinguistische Arealtypologie.'' S. 109f.</ref> De Regionaalspraken in West- un [[Middeleuropa]] süüt Radatz as enen Typ an: de westeuropääschen Regionaalspraken, kort WERS.<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 115.</ref> Se stünnen unner den Inflood van de [[Latiensche Spraak|latiensche]] Karkenspraak, de över allen Volksspraken stund un se hebbt de Ideen uut’n [[Humansismus]] un de [[Reformatschoon]] metkregen. In de fröhe [[Neetied]] un later in de [[Opklärung]] begunn de ''Subtitutschoonsphaas.'' Mit den [[Bookdruck]] wurrn de regionalen Schrievspraken vereenheidlikt un de Vöörlöpers för de lätern Staatsspraken hebbt regionale Spraken, de nu för troüggbleven güllen, bikant schoven.<ref name=":2">Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache) : ein Plädoyer für eine soziolinguistische Arealtypologie.'' S. 114 - 119.</ref><ref name=":3">Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 122f.</ref> De ''Rekuperatschoonsphaas'' eerst mit de [[industrielle Revolutschoon]] un de [[Romantik]], as sik de Blick wannel un dat inheemsche un regionale wedder wat gull.<ref name=":2" /> De Regionaalspraken füngen meest wedder van frischen an un hebbt ene niege Schrievspraak up Grundlage van de Staatsspraak uutfunnen, een Stannard is ranwassen un Spraakorganisatschonen grünnen sik, de sik för de Spraak insetten doot.<ref name=":3" /> Westeuropääsche Regionaalspraken sind so daar inheemsch, wo dat Latiensche bet in’t [[Middelöller]] Schrievspraak was. Se sind nernstwo Natschonaalspraken un staat in Konkurrenz to Natschonaalspraken. Se föddert den Stand as Spraak in un de Spraakgemeenschop steet tomindst grotendeels för enen Spraakstannard un Spraakuutbu in.<ref name=":2" /> Radatz ünnerscheedt noch twee Typen: De primären Regionaalspraken weren de längste Tied spraken Spraken un sünd nich vöör de[[Reformatschoon]] daalschreven worrn (so as: [[Sorbsche Spraken|Sorbsch]], [[Sardsche Spraak|Sardsch]], [[Furlaansche Spraak|Furlaansch]]). De sekundären Regionaalspraken weren in’n Middölller un de froe Nietied schreven Spraken op den lieken Rang as later Staatsspraken, de denn verdrängt hebbt (so as: [[Katalaansche Spraak|Katalaansch]], [[Irisch Spraak|Irsch]] oder [[Walisische Spraak|Walisisch]]).<ref>Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache)'' S. 119f.</ref> === Streektaal === De nedderländsche Begreep {{Lang|nl|''streektaal''}} meent oorsprünglik dat lieke as Dialekt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.vandale.nl/gratis-woordenboek/nederlands/betekenis/streektaal |titel=streektaal |werk=van Dale |abruf=2024-11-18 |sprache=nl}}</ref> Sinds dat Nedderland de Europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken unnertekent het, sind de Begrepen meer un meer verscheden Wege gaan un betekent nu faken enen Dialekt oder Spraakvarieeet, de offitscheel as Spraak gellen laten warrt.<ref>{{Internetquelle |url=https://meertens.knaw.nl/archive/vraag-van-oktober-2012/ |titel=Oktober 2012: Wat is het verschil tussen een streektaal en een dialect? |werk=Meertens Instituut |abruf=2024-11-18 |sprache=nl }} {{Webarchiv|url=https://meertens.knaw.nl/archive/vraag-van-oktober-2012/ |wayback=20241226184636 |text=Oktober 2012: Wat is het verschil tussen een streektaal en een dialect? |archiv-bot=2026-06-19 14:52:28 InternetArchiveBot }}</ref> Streektaal is een neutralen Öberbegreep för Spraakvairtäten mit enen gemeensame Spraakidentieet, de in enen Gebeed de grote Deel van de Minschen snackt.<ref>C. Hoppenbrouwers: H''et regiolect van dialect tot Algemeen Nederlands''. Coutinho: Muiderberg 1990. S. 79.</ref> De Linguistsche Renée van Bezooijen defineert een ''streektaal'' för de Situatschoon in de Nedderlannen synchroon: Een Streektaal is ene upstunds düüdlike spraalike Eenheid, de sik van anner Streektalen un de Standardspraak unnerscheed. Anner Faktoren sind Spraakidentiteet un minner Spraakgebeed.Se unnerscheed minner twischen Umgangspraak as sproekn Sprake un Kultuur- oder Uutbuspraak.<ref>Renée van Bezooijen: ''Wat is een streektaal?'' S. 173.</ref> === Choralekt === [[Conrad Brann]] bruukt mit Blick up de Spraaksituatschoon in [[Indien]] den Begreep „Choralekt“, de uut {{S|grc|χώρα|chóra}} ‘Gegend, Rebeed, Regioon’ un {{Lang|grc|-λεκτος|-lektos}} vun {{Lang|grc|λέγω|légō}} ‘ik spreke’ tohoopsett is, also de Etymologie na dat glieke as Regionaalspraak bedüden kann. Brann ünnerscheed Choralekte, wat Spraken up regionalen Rang sind vun Chtonolekten, wat Volksspraken up de unnerst Rang sind, Demolekte, wat Spraken sind de över ene Regioon henweg oder in enen Staat vele Minschenn küürt un verstaat un upletzet Politolekte, wat Staatsspraken, de vun de Regren bruukt warrt.<ref>Brann, C.M.B. 1994. "The National Language Question: Concepts and Terminology." ''Logos'' [University of Namibia, Windhoek] Vol 14: 125–134</ref> === Regionaalspraak as Afstandspraak === [[Tapani Salminen]] bruukt den Begreep ''Regionaalspraak'' för Spraken, de sik vun de domaninante Spraak in de Gegend ünnerscheedt, avers togliek ook so wied liek kaamt, dat se in [[Disglossie]] mit de dominante Spraak staan köönt. Se finnt sik na Salminen besünners in de grötter europääschen Staten, so as Düütschland, Frankriek oder Italien un warrt meist minnachtig as Dialekt van de Staatsspraak bekeken.<ref>Tapani Salminen: ''Endangered Languages in Europe.'' In: Matthias Brenzinger (Ruutgever): ''Language diversity endangered'', S. 205–232. Berlin & Boston: De Gruyter Mouton.</ref> Saliminen siene Defintschoon steit so neeg bi [[Heinz Kloss]] siene [[Afstandsspraak un Uutbuspraak|Afstandsspraak]]. == Plattdüütsch as Regionaalspraak == Bi de Diskusschoon ümme dat plattdüütsche sienen juristschen Status as Regionaalspraak na de europääsche Charta för Regionaal- oder Minnerheidenspraken gung dat besunners ümme de Frage of Plattdüütsch een düütschen oder nedderländschen Dialekt oder ene egen Spraak is, also de ole Fraag ümme den Sprakestatus. De Argumente för Plattdüütsch den juristschen Begreep „Regionaalspraak“ to bruken weren de middelsassische Schrievspraak in de Hansetied, de Afstand in de Spraakstruktuur twischen Hoog- un Plattdüütsch un de Plattdüütschen eer Sicht de egen Varieteet „Spraak“ to heten.<ref>[[Reinhard Goltz]], [[Andrea Kleene]]: ''Niederdeutsch'', In: Rahel Beyer, Albrecht Plewina: ''Handbuch der Sprachminderheiten in Deutschland.'' Narr Francke Attempo: Tübingen 2020, S. 179.</ref> Plattdüütsch is ene Regionaalspraak na Wirrer, denn de Plattdüütschen seet sik nich as ethnische oder religiöse Minnerheid. Plattdüütsch eht een fast Spraakterritoirum un Sprekerschen un Sprekers unnerscheed sik van de Meerheid in Düütschland un Nedderland alleen de Spraak na. Na Radatz is dat Plattdüütsche ene sekundäre westeuropääsche Regionaalspraak, denn in de froe Neetied is de Schrievspraak, de Uutgliektendenzen wees, van de neehoogdüütsche Schrievspraak wegdrängt worrn. Plattdüütsch is ene statenloos, inso wied een Plattdüütsch nich as düütsche Spraak verstaan well un ene Afstandsspraak. Man ook een Schiendialekt na Heinz Kloss. De Spraakwillen is vergleken swack uutpräägt, nich alle Plattdüütschen seet de egen varieteet as Spraak an un de Tendenz to ene Kultuurspraak is nich wied uutbuut, enen schreven Stannard oder een överegionaal Bewusstsien för de Spraak is swack. Ook de Willen egen Spraakrechten intofoddern is swack. So is dat Plattdüütsche na Systematik van Radatz twischen scheindialkaiseerte Afstdnsspraak un is up den Weg na Regionaalspraak as statenlose Kultuurspraak noch wied gaan. == Literatuur == * Renée van Bezooijen: ''Wat is een streektaal?,'' In: ''Taal & Tongval'' 53 (2001), S. 154-174. ([https://web.archive.org/web/20241126235119/https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/132273/132273.pdf online]) * Hans-Ingo Radatz: ''Der Typus WERS (WestEuropäische RegionalSprache) : ein Plädoyer für eine soziolinguistische Arealtypologie.'' In: Sandra Herling, Carolin Patzelt (Ruutgevers): ''Sprachkontakt, Sprachausbau und Verschriftungsproblematik, Aspekte der Normalisierung von Regionalsprachen in der Romania.'' Meidenbauer: München 2012 (S.97-128). * [[Jan Wirrer]]: ''Minderheiten- un Regionalsprachen in Europa.'' Westdeutscher Verlag: Wiesbaden 2000 ([https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00055262_00001.html online]) == Nawiesen == <references /> [[Kategorie:Spraak]] [[Kategorie:Spraakpolitik]] jzbm8ylt5hmbrvdbfbi74vqxjnk8681 0 6284 1069695 1069260 2026-06-19T13:53:28Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069695 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} De '''Perzesser''' is een Vörarbeetinrichtung in de elektronschen Datenvörarbeetung (EDV). He is [[Hardware|Hartdeel]] vun [[Computer]] un de zentraale Vörarbeetungseenheit (CPU). Een Perzesser besteit uut Stüür-/Leid- un dat Rekenwark (ALU). Dat givt man ook noch anner Rekeneenheiden, de keen Stüür- oder Leidwark hebbt, man ook Perzesser heet. Se heet allgemeen Koperzessee un sünd för spetschelle Funktschonen daar. Bispelen sünd de Gliedkommaneenheid un de Grafik- un Soundperzessers. De Koperzessees vun den „echten“ Perzessers mit Stüür- un Rekenwark to ünnerscheden seegt een ook '''CPU''' (engelsch {{lang|en|''central processing unit''}} [{{IPA|ˈsɛntɹəl ˈpɹəʊsɛsɪŋ ˈju:nɪt}}]) oder Höövdperzesser. Moderne Mikroperzessers hebbt faken meer as enen Karn (''Multi-Core-Prozessoren''). Se köönt mit de richtige Software de Rekenleistung stiegern un de Taktfrequenz düüdlich verbetern. Multi-Core-Perzessers sett sik uut unafhangige Eenheiden mit enen Reken- un Stüürwark tohoop, üm de wedder Bestandelen as de Cache un [[Memory Management Unit]] (MMU) aornt sünd. Düsse Eenheiden heet Perzesserkarn (engl. ''core''). Üm dat de Karns egen Perzessers sünd seggt een ook to de Karns faken CPU.<ref>{{Internetquelle |autor=Tim Towell |url=http://cache-www.intel.com/cd/00/00/51/62/516232_516232.pdf#page=7 |titel=Intel Architecture Based Smartphone Platforms |werk= |hrsg= |seiten=7 |datum=2012-11-06 |format=PDF |archiv-url=https://web.archive.org/web/20130603070504/http://cache-www.intel.com/cd/00/00/51/62/516232_516232.pdf#page=7 |archiv-datum=2013-06-03 |archiv-bot= |offline=1 |abruf=2013-03-22 }} {{Webarchiv|url=http://cache-www.intel.com/cd/00/00/51/62/516232_516232.pdf#page=7 |wayback=20130603070504 |text=Intel Architecture Based Smartphone Platforms |archiv-bot=2026-06-19 13:53:28 InternetArchiveBot }}</ref> De Ünnerscheed twüschen Stüürwark, ene ALU as CPU (Höövdperzesser), Karn (Core) verswümmt meer un meer. Perzessers vundaag hebbt faken een Stüürwark, dat meer as een [[Hardwareseitiges Multithreading|Hardware-Threads]] verwalt (''Multi-/[[Hyper-Threading]]''); dat Bedrievssysteem bruukt de Perzesserkarns, de dat Stüürwark mellt (uut Sicht vun dat Bedrievssysteem as „CPUs“ oder „Prozessoren“ list), wat nich mit den Stüürwarken, de würklich daar sünd övereenstemmen mott. Daarto bedrivt een Stüürwark faken ook meer as een ALU un noch anner Bogruppen, so as Gliedkomma-Rekeneenheid, Vektereenheed oder de Kryptografieeenheid. == Weblenken == {{Commons|Category:Central processing units|Perzessers}} == Footnoten == [[Kategorie:Reekner]] e1w69m05hh603pqhny0o57512h9wie5 0 10743 1069759 1069286 2026-06-19T20:11:11Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069759 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {| class="Tabell rechts" !colspan="2" align="center" bgcolor="#FFDEAD"|'''Eenheit''' |---- | Norm || [[Internatschonal Eenheitensystem|SI-Eenheit]]<br />[[cgs-Eenheitensystem|cgs-Eenheit]] |---- | Naam || '''Sekunn''' |---- | Grött || [[Tiet]] |---- | [[Eenheitenteken]] || '''s''' oder ''′′''<br />(fröher ok ''sec.'') |---- | [[Formelteken]] || ''t'' |---- | nöömt na|| [[latiensch|lat.]]: ''pars minuta secunda'' |} De '''Sekunn(e)''' (afkött vun [[Latiensch|lat.]] ''pars minuta secunda'' „den tweemol verminnerten Deel (vun de [[Stünn]])“) is de [[Internatschonal Eenheitensystem|SI-Basiseenheit]] för de Tiet. Bi’t SI-Eenheitensystem is de Sekunn dör en atomar [[Tietnormal]] – as ''Atomsekunn'' betekend – defineert. Dordör is de Nauigkeit veel grötter un ok op lange Tiet veel beter fastleggt as en [[Astronomie|astronomsch]] Tietnormale. == Definitschoon == Physikaalsch is de Sekunn as dat 9.192.631.770-fache vun de [[Period (Physik)|Period]] vun en [[Mikrobülg]] fastleggt, de mit een utwählten Niveauövergang in dat [[Cäsium]]atom in [[Resonanz]] is. Anners utdrückt is een Sekunn dat 9.192.631.770-fache vun de Periodenduer vun de Strahlen, de dör den Övergang twüschen de beiden [[Hyperfeinstruktur]]en vun den Grundtostand vun [[Atom]]en vun dat [[Nuklid]] ¹³³Cs entsteiht. Disse Övergang warrt vun [[Atomklock]]en meten. == Ole Definitschoon == [[Bild:Montinari Milano.jpg|thumb|right|200px|10 Sekunnen in’t Leven vun en Armbandklock.]] Fröher geev dat noch keen Atomklocken. Bit 1967 weer de Sekunn ut astronomsch Meten bestimmt. Bit in de 1950er Johren geev dat de ''Sünnsekunn'', de as de 1/86.400te Deel vun en middleren [[Sünnendag]] fastleggt weer. Dit [[Maat]] is inföhrt worrn, dormit en dörsnittlichen Sünnendag 24 · 60 · 60 Sekunnen lang is. Dat is de Tiet, de de [[Eer]] bruukt, üm sik eenmol um de egen [[Ass]] to dreihn, so dat de Sünn wedder an de glieken Steed to sehn is. Dat is ok de historsch Definitschoon vun de Sekunn. Aver dat geev ok noch de ''Ephemeridensekunn'', de na de Definitschoon de [[Brook (Mathematik)|Brook]] 1/31.556.925,974.7 vun dat [[tropisch Johr]] an’n 0. Januar 1900 (dat is de 31. Dezember 1899) üm Klock 12 UT. == Vun de olen to de niegen Definitschoon == [[Adolf Scheibe]] un [[Udo Adelsberger]] hebbt 1938 an de [[Physikaalsch-Technisch Rieksanstalt|Physikaalsch-Technischen Rieksanstalt]] den Nawies to en Opdecken brocht, de se al 1934 maakt aver eerst een Johr later publizeert harrn, wiel se sülvst Bedenken dorbi harrn: De [[Rotatschoon (Physik)|Rotatschoon]] vun de Eer is nich konstant. Wiel de Eerdrotatschoon jümmers langsamer warrt vun wegen de [[Tiedenrieven]] un unregelmatig Ännern vun [[Magma (Vulkan)|Magmaströöm]] binnen de Eer weer denn de astronomsch Dagläng nich mehr so akkerat as de [[Quarzklock]]en, de se dunntomalen utfunnen harrn. Dör dat Langsamer Warrn ännert sik de Sünnendag gegenöver den Tietdag. Üm dat to kompenseeren sünnd Schaltsekunnen inföhrt worrn, üm all Klocken mit den jümmer längeren Sünnendag gliek to schalten. == Afleidt Eenheiden == De Eenheid Sekunn is mit verscheden Präfixen ([[SI-Präfix]]em) begäng,to’n Bispeel: {| class="wikitable" ! Präfix-Schrievwies ! Beteeknis ! Dezimaal |- | 1&nbsp;zs || '''Zeptosekunn'''{{Anker|Zeptosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;as || '''Attosekunn'''{{Anker|Attosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;fs || '''Femtosekunn'''{{Anker|Femtosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;ps || '''Pikosekunn'''{{Anker|Picosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 000 001 s |- | 1&nbsp;ns || '''Nanosekunn'''{{Anker|Nanosekunn}}|| align="right" | 0,000 000 001 s |- | 1&nbsp;μs || '''Mikrosekunn'''{{Anker|Mikrosekunn}}|| align="right" | 0,000 001 s |- | 1&nbsp;ms || '''Millisekunn'''{{Anker|Millisekunn}}|| align="right" | 0,001 s |} As grötter Tiedeenheiden sünd [[Minuut]], [[Stunn]], [[Dag]] begäng. Dat givt man ook Sekunnen mit SI-Präfixen för grötter Eenheiden, so aa „Megasekunn“ (=&nbsp;1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;s = 11&nbsp;Daag 13&nbsp;h&nbsp;46&nbsp;min&nbsp;40&nbsp;s). Vun de Sekunn afleidt sünd de Eenheiden „[[Hertz (Eenheit)|Hertz]]“ (1&nbsp;Hz&nbsp;=&nbsp;1&nbsp;s⁻¹) för perioodsche Begevenheiden un „[[Becquerel (Eenheit)|Becquerel]]“ (1&nbsp;Bq&nbsp;=&nbsp;1&nbsp;s⁻¹) för (Radio-)[[Aktivität (Physik)|Aktivitäät]]. == Weblenken == {{Commons|Second|Sekunn}} * {{Internetquelle |url=https://www.bipm.org/metrology/time-frequency/units.html |titel=unit of time (second) |hrsg=[[Internationales Büro für Maß und Gewicht|BIPM]] |abruf=2019-08-02 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.bipm.org/metrology/time-frequency/units.html |wayback=20190603231246 |text=unit of time (second) |archiv-bot=2026-06-19 20:11:11 InternetArchiveBot }} Definitschoon för de Sekunn * ''[http://www.ptb.de/cms/fachabteilungen/abt4/fb-44/ag-441/realisierung-der-si-sekunde/die-geschichte-der-zeiteinheit.html#c3500 Die Sekundendefinition von 1967.]'' Auf: ''ptb.de.'' (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) ''hoogdüütsch'' * ''[http://www.ptb.de/cms/index.php?id=156 Zeit und Frequenz.]'' Auf: ''ptb.de.'' (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) ''hoogdüütsch'' * ''[https://public.ptb.de/files/download/59ef10144c918497222d9bb7 50 Jahre atomare Definition der Sekunde.]'' Auf: ''ptb.de.'' Sonderheft der PTB-Mitteilungen (PDF; 2,44&nbsp;MB), daar in u.&nbsp;a.: Johannes Graf: ''Die zweite Teilung der Stunde. Zur Geschichte der Sekunde.'' Andreas Bauch: ''Atomare Definition der Zeiteinheit 1967–2017.'' {{SI-Präfixen}} {{SI-Basiseenheit}} [[Kategorie:Physik]] [[Kategorie:SI-Eenheit]] [[Kategorie:Tieteenheet]] sb4t9dzbr2vct08at1clsiase5mqwvf 0 16299 1069799 1069317 2026-06-19T23:09:09Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069799 wikitext text/x-wiki '''Wiesbaden''' is de Landshööftstadt vun [[Hessen]] un mit sien 15 [[Thermalborn|Thermal-]] un [[Mineralborn]]s<ref name="quelle">{{Internetquelle |url=http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/4866703.htm |titel=Quellen sind eine Image-Frage |werk=[[Wiesbadener Tagblatt]] |datum=2008-09-18 |abruf=2015-05-04 |kommentar=Darin wird aus dem Bericht einer Projektgruppe für die Stadtverordneten zitiert: „Bei den Thermal- und Mineralquellen wird ein Bestand von 27 Quellen angegeben. Tatsächlich vorhanden sind jedoch nur 15 Quellen. Sieben Quellen sind außer Betrieb und fünf weitere wurden beseitigt.“ |offline=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/4866703.htm |wayback=20111002102704 |text=Quellen sind eine Image-Frage |archiv-bot=2026-06-19 23:09:09 InternetArchiveBot }}</ref> en vun de öldsten [[Kuroort|Kurbäder]] vun [[Europa]]. De Stadt liggt an’n [[Rhien]] in’n Süüdwesten vun Hessen. Wiesbaden hett 278.474 Inwahner (Stand: 31.12.2019) up en Flach vun 203,93 km². De Landdag un de Staatsregeern vun Hessen sünd dor to Huus. ==Bekannt Lüüd ut disse Stadt== * [[Olaf Buhl]] (1953-2024), düütsch Journalist * [[Daniel Deußer]] (*1981), Springrieder * [[Jürgen Grabowski]] (1944-2022), Footballnatschonalspeler * [[Franz Kaiser (Astronom)|Paul Kaiser]] (1891-1952), Astronom * [[Paul Kuhn]] (1928-2013), Pianist, Bandleader un Singer * [[Folkert Meeuw]] (*1946), Swemmsportler == Kiek ok == * [[Hessen]] * [[List vun de Grootstäder in Düütschland]] * [[Düütschland]] ==Weblinks== {{Commons|Wiesbaden}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Hessen]] [[Kategorie:Hööftstadt (düütsche Bundslänner)]] [[Kategorie:Stadt]] a6846ve8h1kkqigg7wpycduwq6rhwpa 0 16914 1069740 1050775 2026-06-19T17:14:29Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1069740 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|Juni}} == Wat passeert is == * [[1733]]: Up [[Slott Salzdahlum]] heiraat de Kroonprinz vun [[Preußen (Staat)|Preußen]], [[Frederik II. (Preußen)|Frederik]], de Dochter vun den Hartog vun [[Bruunswiek-Wulfenbüttel]], [[Elisabeth Christine vun Bruunswiek-Wulfenbüttel-Bevern]]. * [[2012]]: [[Torsten Albig]] (SPD) wurrd to'n Ministerpräsidenten vun Sleswig-Holsteen wählt und lööst dormit [[Peter Harry Carstensen]] af. == Boren == * [[1842]]: [[Rikard Nordraak]], norweegsch Komponist († [[1866]]) * [[1892]]: [[Stephan Weickert]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († [[1952]]) * [[1920]]: [[Fred Denger]], düütsch Schriever († [[1983]]) * [[1925]]: [[Raphaël Géminiani]], franzöösch Radrennfohrer († [[2024]]) * [[1926]]: [[Jean-Pierre Munch]], franzöösch Radrennfohrer († [[1996]]) * [[1929]]: [[Anne Frank]], jöödsch Deern un Holocaustoffer († [[1945]]) * [[1929]]: [[Eva Pflug]], düütsche Schauspelersche († [[2008]]) * [[1936]]: [[Marcus Belgrave]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2015]]) * [[1942]]: [[Bert Sakmann]], düütsch Mediziner und Physioloog as ok Nobelpriesdräger * [[1957]]: [[Geri Allen]], US-amerikaansch Jazz-Pianistin, Komponistin, Musikethnologin un Hoochschoollehrerin († [[2017]]) * [[1961]]: [[Robert Smith (Rieder)|Robert Smith]], britisch Springrieder un Peerhändler * [[1973]]: [[André Bock]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen * [[1976]]: [[Kristian Brenden]], norweegsch Skispringer * [[1986]]: [[Stanislawa Stanislawowna Komarowa]], russisch Swemmsportlerin * [[1995]]: [[Denis Kadrić]], bosnisch Schachspeler == Storven == * [[1913]]: [[Karl Nerger]], düütschen Schoolmeester un plattdüütschen Philoog (* [[1841]]) * [[1922]]: [[Geuchien Zijlma]], nedderlandschen Politiker un grönnengsche Schriever (* [[1842]]) * [[1925]]: [[Richard Teichmann]], düütsch Schachmeester (* [[1868]]) * [[1940]]: [[William Lashly]], britisch Polarforscher (* [[1867]]) * [[1980]]: [[Milburn Stone]], US-amerikaansch Schauspeler (* [[1904]]) * [[1987]]: [[Paul Janes]], düütsch Footballnatschonalspeler (* [[1912]]) * [[2011]]: [[Gerhard Krug]], düütsch Footballspeler (* [[1936]]) * [[2012]]: [[Hans Feindt]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* [[1920]]) * [[2012]]: [[Elinor Ostrom]], US-amerikaansch Politikwetenschaplerin un Nobelpriesdrägerin (* [[1933]]) * [[2021]]: [[Ihar Schaljasouski]], sowjeetsch-wittrussisch Iesflinklöper (* [[1963]]) * [[2023]]: [[Silvio Berlusconi]], italieensch Politiker un Ünnernehmer (* [[1936]]) * [[2024]]: [[Wjatscheslaw Dmitrijewitsch Sudow]], sowjeetsch Kosmonaut (* [[1942]]) * [[2026]]: [[François Englert]], belgisch Physiker un Nobelpriesdräger (* [[1932]]) [[Kategorie:Dag|Juni 12]] 37rn604mrohyflj9pwnz9pwtfpmfj0o 1069816 1069740 2026-06-20T07:35:40Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1069816 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|Juni}} == Wat passeert is == * [[1733]]: Up [[Slott Salzdahlum]] heiraat de Kroonprinz vun [[Preußen (Staat)|Preußen]], [[Frederik II. (Preußen)|Frederik]], de Dochter vun den Hartog vun [[Bruunswiek-Wulfenbüttel]], [[Elisabeth Christine vun Bruunswiek-Wulfenbüttel-Bevern]]. * [[2012]]: [[Torsten Albig]] (SPD) wurrd to'n Ministerpräsidenten vun Sleswig-Holsteen wählt und lööst dormit [[Peter Harry Carstensen]] af. == Boren == * [[1842]]: [[Rikard Nordraak]], norweegsch Komponist († [[1866]]) * [[1892]]: [[Stephan Weickert]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († [[1952]]) * [[1920]]: [[Fred Denger]], düütsch Schriever († [[1983]]) * [[1925]]: [[Raphaël Géminiani]], franzöösch Radrennfohrer († [[2024]]) * [[1926]]: [[Jean-Pierre Munch]], franzöösch Radrennfohrer († [[1996]]) * [[1929]]: [[Anne Frank]], jöödsch Deern un Holocaustoffer († [[1945]]) * [[1929]]: [[Eva Pflug]], düütsche Schauspelersche († [[2008]]) * [[1936]]: [[Marcus Belgrave]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2015]]) * [[1942]]: [[Bert Sakmann]], düütsch Mediziner und Physioloog as ok Nobelpriesdräger * [[1957]]: [[Geri Allen]], US-amerikaansch Jazz-Pianistin, Komponistin, Musikethnologin un Hoochschoollehrerin († [[2017]]) * [[1961]]: [[Robert Smith (Rieder)|Robert Smith]], britisch Springrieder un Peerhändler * [[1973]]: [[André Bock]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen * [[1976]]: [[Kristian Brenden]], norweegsch Skispringer * [[1986]]: [[Stanislawa Stanislawowna Komarowa]], russisch Swemmsportlerin * [[1995]]: [[Denis Kadrić]], bosnisch Schachspeler == Storven == * [[1913]]: [[Karl Nerger]], düütschen Schoolmeester un plattdüütschen Philoog (* [[1841]]) * [[1922]]: [[Geuchien Zijlma]], nedderlandschen Politiker un grönnengsche Schriever (* [[1842]]) * [[1925]]: [[Richard Teichmann]], düütsch Schachmeester (* [[1868]]) * [[1940]]: [[William Lashly]], britisch Polarforscher (* [[1867]]) * [[1980]]: [[Milburn Stone]], US-amerikaansch Schauspeler (* [[1904]]) * [[1987]]: [[Paul Janes]], düütsch Footballnatschonalspeler (* [[1912]]) * [[2011]]: [[Gerhard Krug]], düütsch Footballspeler (* [[1936]]) * [[2012]]: [[Hans Feindt]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* [[1920]]) * [[2012]]: [[Elinor Ostrom]], US-amerikaansch Politikwetenschaplerin un Nobelpriesdrägerin (* [[1933]]) * [[2021]]: [[Ihar Schaljasouski]], sowjeetsch-wittrussisch Iesflinklöper (* [[1963]]) * [[2023]]: [[Silvio Berlusconi]], italieensch Politiker un Ünnernehmer (* [[1936]]) * [[2024]]: [[Wjatscheslaw Dmitrijewitsch Sudow]], sowjeetsch Kosmonaut (* [[1942]]) [[Kategorie:Dag|Juni 12]] pl6fdra53xd1w39hp10a5wxl7hh4z91 0 17210 1069739 1050841 2026-06-19T17:13:38Z Eastfrisian2 58044 /* Boren */ 1069739 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Johr}} == Wat passeert is == === Politik un Sellschop === * [[10. April]]: [[Paul von Hindenburg]] wurrd in en tweeten Wahlgang mit 53 % an Stimmen weer to'n Riekspräsidenten wählt. * [[8. November]]: [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]] warrt ne’e Präsident von de [[USA]]. === Wetenschoppen un Technik === * [[Carl David Anderson]] deckt in de [[Kosmisch Strahlen|kosmischen Strahlen]] dat [[Positron]] op. == Boren == * [[3. Januar]]: [[Dabney Coleman]], US-amerikaansch Schauspeler († [[2024]]) * [[12. Januar]]: [[Hadley Caliman]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2010]]) * [[14. Januar]]: [[Grady Tate]], US-amerikaansch Jazzmusiker († [[2017]]) * [[2. Februar]]: [[Jodie Christian]], US-amerikaansch Jazzmsuiker († [[2012]]) * [[5. Februar]]: [[Cesare Maldini]], italieensch Footballnatschonalspeler un Footballtrainer († [[2016]]) * [[8. Februar]]: [[Horst Eckel]], düütsch Footballnatschonalspeler († [[2021]]) * [[20. Februar]]: [[Karl Veit Riedel]], düütsch Historiker un Schriever († [[1994]]) * [[23. Februar]]: [[Majel Barrett]], US-amerikaansche Schauspelersche († [[2008]]) * [[25. Februar]]: [[Hans Apel]], düütsch Politiker un Bundsminister († [[2011]]) * [[26. Februar]]: [[Johnny Cash]], [[USA|US-amerikaansche]] [[Country]]-Sänger († [[2003]]) * [[15. März]]: [[Alan LaVern Bean]], US-amerikaansch Astronaut († [[2018]]) * [[16. März]]: [[Ronnie Walter Cunningham]], US-amerikaansch Astronaut († [[2023]]) * [[18. März]]: [[John Updike]], US-amerikaansch Schriever († [[2009]]) * [[27. März]]: [[Bailey Olter]], Politiker ut Mikronesien († [[1999]]) * [[21. April]]: [[Kalevi Huuskonen]], finnisch Biathlet († [[1999]]) * [[25. April]]: [[Johann Bruns (Politiker)|Johann Bruns]], düütsch Politiker und Landdagsafordneter vun Neddersassen († [[2018]]) * [[26. April]]: [[Michael Smith (Chemiker)|Michael Smith]], kanaadsch Chemiker un Nobelpriesdräger († [[2000]]) * [[6. Juni]]: [[David Randolph Scott]], US-amerikaansch Astronaut * [[23. Juni]]: [[Edmund Wilkens]], düütsch un plattdüütsch Schriever († [[2005]]) * [[24. Juni]]: [[George Gruntz]], Swiezer Jazz-Pianist, Komponist, Arrangeur un Bandleader († [[2013]]) * [[28. Juni]]: [[Hans-Rainer Frede]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († [[2005]]) * [[21. Juli]]: [[Horst Pillau]], düütsch Dramatiker un Schriever († [[2021]]) * [[23. Juli]]: [[Mike Hodges]], britsch Speelbas un Dreihbookschriever († [[2022]]) * [[25. Juli]]: [[Paul Joseph Weitz]], US-amerikaansch Astronaut († [[2017]]) * [[2. August]]: [[Peter O’Toole]], irisch Schauspeler († [[2013]]) * [[8. August]]: [[Gaudenzio Bernasconi]], italieensch Footballnatschonalspeler († [[2023]]) * [[10. August]]: [[Trudy Pitts]], US-amerikaansch Jazzmusikerin († [[2010]]) * [[11. August]]: [[István Bilek]], ungarsch Schachspeler un Schachpublizist († [[2010]]) * [[17. August]]: [[V. S. Naipaul]], britisch Schriever ut Trinidad un Tobago un Nobelpriesdräger († [[2018]]) * [[18. August]]: [[Luc Montagnier]], franzöössch Viroloog un Nobelpriesdräger († [[2022]]) * [[18. August]]: [[Horst Witzler]], düütsch Footballtrainer († [[2026]]) * [[26. August]]: [[Joe Henry Engle]], US-amerikaansch Astronaut († [[2024]]) * [[11. September]]: [[Toni Dürnberger]], öösterrieksch Bargstieger un Forschungsreisender († [[1992]]) * [[24. September]]: [[Walter Wallmann]], düütsch Politiker, Bundsminister un Ministerpräsident vun Hessen († [[2013]]) * [[27. September]]: [[Oliver Eaton Williamson]], US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († [[2020]]) * [[29. September]]: [[Rainer Weiss]], US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger * [[24. Oktober]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]], franzöösch Physiker un Nobelpriesdräger († [[2007]]) * [[24. Oktober]]: [[Robert Alexander Mundell]], kanaadsch Volkswertschapler un Nobepriesdräger († [[2021]]) * [[6. November]]: [[François Englert]], belgisch Physiker un Nobelpriesdräger († [[2026]]) * [[20. November]]: [[Johannes Jäcker]], düütsch Footballspeler († [[2013]]) * [[22. November]]: [[Günter Sawitzki]], düütsch Footballnatschonalspeler († [[2020]]) * [[22. November]]: [[Robert Vaughn]], US-amerikaansch Schauspeler († [[2016]]) * [[29. November]]: [[Ed Bickert]], kanaadsch Jazzmusiker († [[2019]]) * [[29. November]]: [[Jacques Chirac]], franzöösch Politiker un Staatspräsident († [[2019]]) * [[30. November]]: [[Jos Hoevenaers]], belgisch Radrennfohrer († [[1995]]) * [[5. Dezember]]: [[Sheldon Lee Glashow]], US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger * [[7. Dezember]]: [[Ellen Burstyn]], US-amerikaansch Schauspelerin * [[20. Dezember]]: [[Wolfgang Lindow]], düütsch Germanist un Volkskunniger († [[2020]]) * [[23. Dezember]]: [[Noël Foré]], belgisch Radrennfohrer († [[1992]]) * [[28. Dezember]]: [[Nichelle Nichols]], US-amerikaansch Schauspelersche un Singersche († [[2022]]) == Storven == * [[22. Februar]]: [[Pauline Scherping]], plattdüütsche Schrieversche (* [[1852]]) * [[6. Februar]]: [[Hermann Ottomar Herzog]], düütsch Landschapsmaler (* [[1832]]) * [[28. Februar]]: [[Guillaume Bigourdan]] franzöösch Astronom un Präsident vun de Académie des sciences in Paris (* [[1851]]) * [[20. April]]: [[Edgar Colle]], belgisch Schachmeester (* [[1897]]) * [[22. April]]: [[Umberto Cagni]], italiensch Forscher un Admiral (* [[1863]]) * [[15. Mai]]: [[Martin Rønne]], norweegsch Polarforscher (* [[1861]]) * [[19. Juli]]: [[René Bazin]], franzöösch Schriever (* [[1853]]) * [[3. August]]: [[Ignaz Gaugengigl]], düütsch Maler (* [[1855]]) * [[6. August]]: [[Fritz Godow]], plattdüütsch Schriever (* [[1851]]) * [[16. September]]: [[Ronald Ross]], engelsch Mediziner un Nobelpriesdräger (* [[1857]]) * [[3. Oktober]]: [[Max Wolf]], düütsch Astronom un Opdecker vun Asteroiden (* [[1863]]) * [[27. Oktober]]: [[Adolf Ahrens (Schaulmeister)|Adolf Ahrens]], düütschen Schriever, Schoolmeester un Heimatforscher (* [[1869]]) * [[10. November]]: [[Fred Dewhirst Yates]], engelsch Schachmeester (* [[1884]]) * [[25. November]]: [[Fritz Riemann (Schachspeler)|Fritz Riemann]], düütsch Schachmeester (* [[1859]]) * [[28. November]]: [[Hans Much]], düütsch Mediziner un Schriever (* [[1880]]) [[Kategorie:Johr]] [[Kategorie:20. Johrhunnert]] c36bk56rhlnk944owzq8diom0k0byvn 0 17482 1069817 1064151 2026-06-20T07:35:57Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1069817 wikitext text/x-wiki De '''20. Juni''' is de 169. [[Dag]] in’n [[Gregoriaansch Klenner|Gregoriaanschen Klenner]] oder de 170. Dag wenn en [[Schaltjohr]] is. {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|Juni}} == Wat passeert is == * [[1653]]: [[Ferdinand IV. (HRR)|Ferdinand IV.]] ut dat [[Huus Habsborg]] warrt ín [[Regensborg]] to'n [[Röömsch-düütschen König|röömsch-düütschen König]] kröönt. * [[1812]]: De [[Kongress (USA)|Kongress]] vun de [[USA]] verklort den Krieg an [[Grootbritannien]]. Teel is, [[Kanada]] un [[Florida]] in to nehmen * [[1815]]: [[Slacht bi Waterloo]]. [[Napoleon]] warrt endgelltig slahn == Boren == * [[1758]]: [[Peter Florenz Weddigen]], düütsch Schriever († [[1809]]) * [[1799]]: [[William Lassell]], engelsch Amateur-Astronom († [[1890]]) * [[1892]]: [[Victor Fontan]], franzöösch Radrennfohrer († [[1982]]) * [[1898]]: [[Max Steen]], düütsch Schoolmeester un Heimatforscher († [[1997]]) * [[1916]]: [[Lucien Storme]], belgisch Radrennfohrer († [[1945]]) * [[1918]]: [[Jerome Karle]], US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († [[2013]]) * [[1928]]: [[John Tietjen]], US-amerikaansch Theoloog († [[2004]]) * [[1935]]: [[Arthur Charles Gossard]], US-amerikaansch Physiker († [[2022]]) * [[1942]]: [[Paul McCartney]], britsch Singer, Muskant un Komponist * [[1942]]: [[Thabo Mbeki]], vörmoligen Präsidenten vun de Republiek vun [[Süüdafrika]] * [[1947]]: [[Linda Thorson]], kanaadsch Schauspelerin * [[1949]]: [[Ellie van den Brom]], nedderlannsch Iesflinklöperin * [[1949]]: [[Lech Kaczyński]], poolsch Politiker un Staatspräsident († [[2010]]) * [[1951]]: [[Gyula Sax]], ungaarsch Schachspeler († [[2014]]) * [[1958]]: [[Peter Altmaier]], düütsch Politiker un Bundsminister == Storven == * [[1464]]: [[Rogier van der Weyden]], Maler ut de [[Renaissance]]-Tied, een vun de [[Fläämsche Primitive|Fläämschen Primitiven]] (* um [[1399]]/[[1400]] rum) * [[1928]]: [[Roald Amundsen]], norwegsch Polarforscher (* [[1872]]) * [[1959]]: [[Max Bleicken]], düütsch Politiker (* [[1869]]) * [[1963]]: [[Pedro Armendáriz]], mexikaansch Schauspeler (* [[1912]]) * [[1971]]: [[Paul Karrer]], Swiezer Chemiker un Nobelpriesdräger (* [[1889]]) * [[1980]]: [[André Leducq]], franzöösch Radrennfohrer (* [[1904]]) * [[2009]]: [[Victor Cosson]], franzöösch Radrennfohrer (* [[1915]]) * [[2010]]: [[José Saramago]], portugiesisch Schriever un Nobelpriesdräger (* [[1922]]) * [[2011]]: [[Ulrich Biesinger]], düütsch Footballspeler (* [[1933]]) * [[2014]]: [[Horace Silver]], US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist (* [[1928]]) * [[2026]]: [[François Englert]], belgisch Physiker un Nobelpriesdräger (* [[1932]]) [[Kategorie:Dag|Juni 18]] p7d1c4dqm4vpt0nzi1lj3byqtisue9m 0 19527 1069738 1032826 2026-06-19T17:12:38Z Eastfrisian2 58044 /* Boren */ 1069738 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Klenner Daag|November}} == Wat passeert is == === Poliitk un Sellschop === * [[355]]: [[Julian Apostata]] warrt vun sien Vedder [[Constantius II.]] to’n ''Caesar'' (Ünnerkaiser) maakt. In de neegsten Johren kümmt he mit siene Truppen in [[Gallien]] goot togange * [[1946]]: Leste Sitten vun den [[Ollnborger Landdag|Landdag]] vun [[Ollnborg]] == Boren == * [[1494]]: Süleyman I., osmaansch Sultan († [[1566]]) * [[1530]]: [[Josias Simler]], Swiezer Theoloog un Landskundler († [[1576]]) * [[1773]]: [[Karl Friedrich Arend Scheller]], plattdüütsch Spraakforscher († [[1843]]) * [[1880]]: [[Robert Musil]], öösterrieksch Schriever († [[1942]]) * [[1929]]: [[Kurt Ernsting]], düütsch Ünnernehmer un Mäzen († [[2011]]) * [[1932]]: [[François Englert]], belgisch Physiker un Nobelpriesdräger († [[2026]]) * [[1948]]: [[Robert Hübner]], düütsch Schachspeler († [[2025]]) * [[1961]]: [[Inger Björkbom]], sweedsch Biathletin * [[1973]]: [[Terhi Markkanen]], finnisch Biathletin * [[1979]]: [[Alessandro Ballan]], italiensch Radrennfohrer == Storven == * [[1874]]: [[Karl Löffler]], plattdüütsch Schriever (* [[1821]]) * [[1893]]: [[Pjotr Iljitsch Tschaikowski]], russ’sch Komponist (* [[1840]]) * [[1902]]: [[Max Blum]], plattdüütsch Schriever (* [[1864]]) * [[1972]]: [[Jürgen Thiemens]], düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* [[1895]]) * [[1978]]: [[Heiri Suter]], Swiezer Radrennfohrer (* [[1899]]) * [[2015]]: [[Jitzchak Nawon]], israeelsch Politiker un Staatspräsident (* [[1921]]) * [[2017]]: [[Richard Francis Gordon]], US-amerikaansch Astronaut (* [[1929]]) * [[2022]]: [[Edward Christian Prescott]], US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger (* [[1940]]) [[Kategorie:Dag|November 06]] 11aveiq312f8bie6l0ov2ykfctqh6ch 0 20500 1069798 1059241 2026-06-19T22:58:15Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069798 wikitext text/x-wiki '''Werner Heukamp''' (* [[20. Mai]] [[1929]] in [[Hörstel]]; † [[29. Juli]] [[2020]] in [[Ibbenbüren]]) weer en düütsch kathoolsch Pfarrer, Heimatforscher un Schriever, de hööftsächlich in plattdüütsch schrifft. Överregional bekannt wurrn is he dör sien ''„Plattdütsket Gebiädbook“'' (1996). == Leven un Wark == He is de Söhn vun de Backermeester Heinrich Heukamp un de sien Fru Maria, borene Stehmann. 1950 hett he sien Abitur in Rheine maakt un hett dornah [[Theologie]] an de Westfäälsch Wilhelms-Universität in [[Mönster]] un in [[Mainz]] studeert. Siet disse Tiet is he Lidmaat vun de so nömmt [[Schönstatt-Bewegen]]. An’ [[16. März]] [[1957]] hett hüm Bischop [[Michael Keller]] to’n Preester weiht. Dornah weer Werner Heukamp van 1957 bit 1969 as [[Kaplan]] in [[Borken|Borken-Gemen]], [[Hopsten]] un an St. Martinus in [[Graiwen]] togange. 1969 wurr he denn Paster vun de Graiwener St.-Mariä-Himmelfahrt-Gemeend, de he bit to sien 65. Lebensjohr [[1994]] leit hett. Ok dornah weer un is he noch för de Kark unnerwegens. As Schriever sett sück Heukamp vööl för dat Erhollen un de Pleeg vun de [[Plattdüütsch|nedderdüütsche Spraak]] in un hett plattdüütsch Lesewettstrieden an de öörtlich Schoolen anregt. Sien literarisch Vörbild is sien Amtsbröer [[Augustin Wibbelt]], de he ok faken ziteeren deiht. To’n Aarntdankfest fiert he in Recke un Steinbeck regelmäßig plattdüütsch Messen. Vööl Spood, ok överregional, harr he mit sien 1996 eerstmals verapentlichent ''Plattdütsket Gebiädbook'', wat mehrere Uplagen belevt hett. För disse Tosommenstellung hett Heukamp tallriek [[Psalm]]en un anner Textstellen ut dat Oll Testament un ut dat Nee Testament, aber ok Beed (so as Vater Unser), dat [[Ave Maria]] oder dat Apostoolsch Globensbekenntnis in plattdüütsch översett un noch wat dorto schreben. Dorto hörr aber ok to’n Bispeel de Sunnengesang vun Franz von Assisi oder Beed vun Eduard Mörike. Dormit weer Heukamp sien Tiet wiet vörut, wiels dat dat eerste offizielle nedderdüütsch Gebetbook eerst 2004 ünner de Titel ''„Morgen roop ick Di wedder an“'' vun dat [[Bisdom Mönster]] verapentlicht wurr. Heukamp verfaat sien Texte in [[Mönsterlänner Platt]], wobi he weet, dat enkelde Utspraak un Bedüden vun Wöör lokal bannig verscheeden wesen könnt. Dorüm geev in dat Vörwoort vun sien ''Plattdütsket Gebiädbook'' (S. 7) den Hinwies: : ''"Jedet Duorp un jede Stadt hätt bi siene plattdütske Sprauke siene eegenen Lute. Daorüm is et guet, dat Gebiäd toeerst still vör sik to liäsen un dann lut in siene eegene Sprauke to säggen."'' Siet sien Tiet in Graiwen is Heukamp ok as Heimatforscher aktiv, hier insbesünnere för de Oldkreis Teckelnborg, de vörmalige [[Grafschap Lingen]] un, siet dem he in Recke wahnen deiht, befaat he sück ok mit de Historie vun disse Oort. Sien heimatkundlich Erkenntnisse verapentlicht de Geistliche in de meest in tweeweek Afstännen rutgeven Rubrik ''Unnerwäggens düör Riecke'' in de „Ibbenbürener Volkszeitung“. == Warken (Utwahl) == * ''Pluggen Hiärm. Een Original ut Greiwen'', Graiwen 1988, ISBN 3-923166-28-1 * ''Märchen un Fabeln ut de aolle un nie Tied in de plattdütske Spraoke. Frie naovertellt un söwes maakt van Werner Heukamp'', Münster 1991, ISBN 3-7923-0616-6 * ''Plattdütsket Gebiädbook. Tosammenstellt van Werner Heukamp'', Ibbenbüren 1996, (3. Auflage, Ibbenbüren 1997, ISBN 3-921290-90-2) * ''Lob Gottes am Wegesrand. Bildstöcke, Wegekreuze und Klausen in Recke'', Recke 1997 * ''De löchtende Stiärn. Weihnachtsgeschichten in plattdeutscher Sprache'', Ibbenbüren 1998, ISBN 3-932959-04-3 * ''Unnerwäggens düör Riecke, Steinbeck un Espel. Mit Abstechern in die ältere und neuere Geschichte; von Menschen und Begebenheiten erzählt in Hoch- und Niederdeutsch'', Ibbenbüren 2001, ISBN 3-932959-22-1 * ''Von Menschen und Begebenheiten. Unnerwäggens düor Riecke, Steemke und Espel erzählt in Hoch- und Niederdeutsch''. Ibbenbürener Vereinsdruckerei (IVD), Ibbenbüren 2006, 182 S., ISBN 3-932959-51-5 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20071127043716/http://www.st-dionysius-recke.de/seelsorgeteam/heukamp.html Körtbiographie mit Foto up de Websteed vun de St.-Dionysius-Gemeinde (mit en paar Ungenauigkeiten)] * [https://web.archive.org/web/20080124183118/http://www.st-dionysius-recke.de/geschichte/geschichte01.html Heukamps Dorstellung vun de Historie vun de Pfarrei St. Dionysius] * [http://www.westline.de/nachrichten/archiv/index_suche.php?start=5&stop=10&step=5&jahrgang=2004&stichwort=heukamp&ort=rc&order=relevanz Bispeele för Werner Heukamps „Unnerwägggens“-Kolumne in de „Ibbenbürener Volkszeitung“ ut dat Johr 2004] *[http://www.ins-db.de/autor-werke.php?ID=3217&START=1&ORD=JAHR Werner Heukamp in de Plattdüütsche Bibliographie un Biographie (PBB)] * [http://www.westline.de/nachrichten/archiv/index_mono.php?file_name=20031130222900_rc_2_Kulturpreis.HTM&jahrgang=2003&stichwort=heukamp&&start=0&order=relevanz&ort=rc Bericht der „Ibbenbürener Volkszeitung“ över de Kulturpries-Vergaav an KAB un Werner Heukamp] {{DEFAULTSORT:Heukamp, Werner}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Heimatforscher]] [[Kategorie:Boren 1929]] [[Kategorie:Storven 2020]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] qib65oy8a0howjmbr5sfraqubr6dxga 11 20596 1069749 1066754 2026-06-19T19:05:32Z ~2026-35867-79 62595 1069749 wikitext text/x-wiki <div class="rechts" style="background-color: white; border: 1px solid #999999;"> '''Bi uns'''<br/> 2008: * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-02|Ludwig van Beethoven]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-03|&nbsp; &nbsp; -"-]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-04|Arp Schnitger]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-05|Karl de Grote]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-06|Helium]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-07|Neptun]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-08|Ägypten]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-09|Lichtathletik]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-10|Charlie Chaplin]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-11|Blood]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2008-12|Plattdüütsch]]<br /> 2009: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-01|Revel]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-02|Eerdbeven]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-03|James Knox Polk]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-04|Himmelsschiev vun Nebra]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-05|Blie]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-06|Swemmsport]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-07|Dschibuti]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-08|Wien (Drunk)]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-09|Immanuel Kant]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-10|Aliens]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-11|Historie vun Kap Verde]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2009-12|The Rolling Stones]] 2010: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-01|Pisa]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-02|Epilepsie]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-03|Lord-Howe-Eiland]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-04|Goldpeer]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-05|Edgar Allan Poe]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-06|Bündnis 90/De Grönen]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-07|Gregoriaansch Klenner]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-08|Lakota]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-09|Pubertät]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-10|Sparta (Antike)]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-11|Coleman Hawkins]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2010-12|Orgel]] 2011: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-01|Containerschipp]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-02|Gold]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-03|Berthe Morisot]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-04|Bremer Münten]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-05|Rad]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-06|Steffi Graf]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-07|Ultravigelettstrahlen]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-08|ZDF]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-09|Chile]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-10|Franz Liszt]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-11|Esens]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2011-12|Fram-Expeditschoon]] 2012: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-01|Synthesizer]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-02|Sabbat]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-03|Westfreesch (Spraak)]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-04|Alfred Hitchcock]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-05|Immen]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-06|Watergate-Schandaal]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-07|Handball]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-08|Bottervagels]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-09|Thermodynamik]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-10|Jamaika]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-11|Windhuk]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2012-12|Granit]] 2013: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-01|Alkan]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-02|Julius II.]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-03|Röömsch Riek]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-04|Plaaster (Bodden)]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-05|Richard Wagner]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-06|Ozean]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-07|Space Shuttle]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-08|Sylt]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-09|Raumpatrouille]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-10|Radioaktivität]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-11|Enercon]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2013-12|Willy Brandt]] 2014: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-01|Benoît Paul Émile Clapeyron]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-02|Somalia]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-03|The Professionals]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-04|Eiffeltoorn]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-05|Flagg vun Düütschland]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-06|Rhodesian Ridgeback]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-07|Eerste Weltkrieg]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-08|Heidi Kabel]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-09|Euskadi Ta Askatasuna]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-10|Mercosur]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-11|Metamorphit]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2014-12|Bethlehem]] 2015: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-01|Orion (Steernbild)]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-02|Stood]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-03|Nedderlannen (Europa)]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-04|Helmut Kohl]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-05|Tweete Weltkrieg]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-06|Slacht bi Waterloo]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-07|Tennis]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-08|Eerdköst]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-09|Helmut Schön]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-10|Stippelaant]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-11|Artikulatschoonsmaneer]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2015-12|Tee]] 2016: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-01|Ole Einar Bjørndalen]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-02|Werner Heisenberg]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-03|Wittmund]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-04|Single-Malt-Whisky]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-05|Vibraphon]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-06|Argentinien]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-07|Emmer (Fatt)]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-08|Georg-August-Universität Chöttingen]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-09|Physikaalsch Grött]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-10|Robert Lee Gibson]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-11|Gottfried Wilhelm Leibniz]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2016-12|Kaneel]] 2017: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-01|Donald Trump]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-02|Cadmium]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-03|Hugenotten]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-04|Ella Fitzgerald]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-05|Slott Gothenborg]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-06|Friedrich Hölderlin]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-07|Lüttje Seemöwe]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-08|Aglais urticae]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-09|Geschicht vun Bremen]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-10|Martin Luther]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-11|Steekmuggen]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2017-12|Hillig Land]] 2018: * 1: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-01|Schachspeel]] * 2: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-02|John Cleese]] * 3: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-03|Pforzheim]] * 4: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-04|Koffie]] * 5: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-05|Gustav Mahler]] * 6: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-06|Neurologie]] * 7: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-07|Amt Rodenborg]] * 8: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-08|Sparks (Musikgrupp)]] * 9: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-09|wat weer denn ?]] * 10: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-10|Bargaante]] * 11: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-11|Anders Askevold]] * 12: [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2018-12|Papeer]] 2019: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-01|Weener]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-02|Nedderelvbahn]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-03|Kartuffelkäfer]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-04|Gips]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-05|Pierce Brosnan]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-06|Makedonien (Antike)]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-07|Michail Moissejewitsch Botwinnik]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-08|Aluminium]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-09|Rootkoppgoos]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-10|Kraweel]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-11|Koosfeld]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2019-12|Pierre-Auguste Renoir]] 2020: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-01|Briganten]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-02|Echte Stormvagels]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-03|Mann vun Bocksten]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-04|Satoshi Ōmura]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-05|Tuschkasten]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-06|Heliumbrennen]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-07|Mosel]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-08|Strandvolleyball]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-09|Tour de France]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-10|Pforzheim]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-11|Golden Delicius]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2020-12|Mao Zedong]] 2021: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-01|Omurawal]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-02|Slott Clemenswerth]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-03|Europa (Maand)]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-04|Medaillenmaker]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-05|Armstrong Siddeley Hurricane]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-06|Frentrop]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-07|Venus (Planet)]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-08|Haupeer]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-09|Leo Tolstoi]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-10|Paul VI.]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-11|Kraken]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2021-12|Pierre-Auguste Renoir]] 2022: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-01|Ernest Shackleton]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-02|Kreefte]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-03|Maya (Indianers)]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-04|Seedükers]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-05|Eudonia lacustrata]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-06|Düütsch Sportafteken]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-07|Fruchtflegen]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-08|Antonio Vivaldi]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-09|Jan vun Gent]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-10|Charles Aznavour]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-11|Meideborg]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2022-12|Örgellandschap Oostfreesland]] 2023: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-01|Robert Falcon Scott]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-02|Blau Glasemaker]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-03|Beryll]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-04|Pablo Picasso]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-05|Deefholter Moorsnuck]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-06|Lars Nieberg]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-07|Rudolf Christoph Eucken]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-08|Schimon Peres]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-09|Waag (Steernbild)]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-10|Grauwacke]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-11|Wäller]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2023-12|Patti Smith]] 2024: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-01|Aston Martin DB5]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-02|Zhu Xi]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-03|René Descartes]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-04|Werner Kohlmeyer]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-05|Seismologie]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-06|Zucker]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-07|Historie]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-08|Afrikaansche Union]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-09|Chirurgie]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-10|James Earl Carter]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-11|Albert Einstein]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2024-12|Jesus vun Nazaret]] 2025: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-01|Sudan]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-02|Adolf Anderssen]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-03|Jules Verne]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-04|Insekten]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-05|Sassische Weltchröönk]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-06|James Alton McDivitt]] * 7 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-07|Georg Friedrich Händel]] * 8 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-08|Achim Reichel]] * 9 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-09|Philipp Melanchthon]] * 10 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-10|Vanadium]] * 11 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-11|Rocky Mountains]] * 12 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2025-12|Bloodkreisloop]] 2026: * 1 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2026-01|Hardy Krüger]] * 2 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2026-02|Ollnborg]] * 3 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2026-03|Filmhistorie]] * 4 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2026-04|Konrad Adenauer]] * 5 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2026-05|Beverspinnen]] * 6 [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/2026-06|Bruichladdich (Brenneree)]] * 7 * 8 * 9 * 10 * 11 * 12 ---- [[Vörlaag:Hööftsiet/utwählt Artikel dissen Maand/Galerie|Galerie]] </div> Dat mit dat Tag geiht nu noch nich. Dat ännert sik, wenn de ne'e Parser online geiht (is ankünnt). --[[Bruker:Slomox|::Slomox::]]&nbsp;[[Bruker Diskuschoon:Slomox|&gt;&lt;]] 16:25, 30. Jan. 2008 (CET) == Vörsläge == Gode un lange Artikels, de noch nich „utwählt Artikel“ weren: === Personen === * [[Aristoteles]] * [[Willem Barentsz]] * [[Simone de Beauvoir]] * [[Chānakya]] * [[Edward Hopper]] * [[Martin Luther King]] * [[Wladimir Iljitsch Lenin]] * [[The Beatles]] * [[Kraftwerk (Musikgrupp)]] * [[Novalis]] * [[Paul Gauguin]] * [[Claude Monet]] === Astronomie === * [[Merkur (Planet)]] * [[Saturn (Planet)]] * [[Steern (Astronomie)]] * [[Asteroid]] === Annerwat === * [[Iesen]] * [[Sülver]] * [[Wulk]] * [[Platentektonik]] * [[Osmaansch Riek]] * [[Mount Everest]] * [[Färöer]] * [[Moin]] * [[Japan]] * [[Bremen]] === Historie === * [[Sassen (Volk)]] * [[Ooldsassisch]] [[Bruker:Flaverius|Flaverius]] [[Bruker Diskuschoon:Flaverius|✍]] 15:44, 2. Jul. 2024 (CEST) 4vgrn9acadgyfnqgglbc3al6xes86pe 0 24305 1069713 1057797 2026-06-19T14:57:25Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069713 wikitext text/x-wiki As '''Rhesusfakter''' warrt en [[Protein]] betekent, dat op de [[Zellmembran]] vun de [[Root Bloodkörper|roden Bloodkörpers]] sitt. Dat Protein is 1940 vun [[Karl Landsteiner]] (1868–1943) un [[Alexander Solomon Wiener]] in New York an de [[Rockefeller University]] bi [[Rhesusaap|Rhesusapen]] opdeckt worrn. De wietere Tosamenhang warrt dör dat '''Rhesussystem''' beschreven, wovun de fief bedüdensten Fakters (C,c,D,E,e) mit Testseren nakeken warrt. De öllste un wichtigste Rh-Fakter betütt sik dorbi op den Rhesusfakter D: En Person, de dat Rhesusfakter-D-[[Antigen]] hett, warrt as '''Rhesus-positiv''' betekent. Schrievwiesen dorför sünd „Rh(D)+“, „Rh+“, „Rh“ oder in Afhangingkeit vun’n [[Genotyyp]] „Dd“, „dD“, „DD“, roor ok „RH1“. En Minsch ahn Rhesusfakter-D-Antigen warrt '''Rhesus-negativ''' nöömt. Schrievwiesen dorför sünd: „Rh(D)−“, „Rh−“, „rh“ oder „dd“. == Dat Rhesussystem == {| class="Tabell" align="right" style="text-align:center" |+ Rhesus-Genotypen |- bgcolor="#efefef" ! width="20%" | Genotyyp !! width="20%" | Rhesustyyp !! width="20%" | Rh(D) Test |- | '''ccddee''' || rr || Rh negativ |- | '''CcDdee''' || R₁r || Rh positiv |- | '''CCDDee''' || R₁R₁ || Rh positiv |- | '''ccDdEe''' || R₂r || Rh positiv |- | '''CcDDEe''' || R₁R₂ || Rh positiv |- | '''ccDDEE''' || R₂R₂ || Rh positiv |} As Landsteiner un Wiener de [[AB0-System|Bloodgruppen A un B]] opdeckt harrn, hebbt se mit jemehr Arbeit wietermaakt. De eerste Beteken dör Wiener stünn dat „R“ för dat tostännige Gen bi de Rhesusapen. Dat achteranstellt „h“ stünn för dat tohöören Antiserum. Mit een Locus stünn „Rh“ nu för den positiven Test un „rh“ för den negativen. Vun wegen, dat noch annere Bloodgruppenmarkmolen funnen worrn sünd, hett sik disse Beteken as Rh-Fakter aver nich dörsett, de sik vundaag op den Rh-Fakter D (ok Rh1 oder RhD) betütt. De Binaam bleev aver, as de Begreep al veel in de Fackliteratur nöömt weer. Fisher un Race hebbt den Tosamenhang vun de wieteren Bloodgruppenmarkmolen sehn un föhren in Anlehnen an de bekannten Markmolen A un B vun dat AB0-System de Beteken C, D un E vun’t Rhesussystem in. De Statistiker Fisher un de Immunbioloog Race güngen dorbi vun dree Loci in’t Genom ut mit binäre Utprägen vun de Genen as C/c, D/d un E/e. eerst later hett man rutfunnen, dat de Markmolen för C un E op den glieken Locus sitt un dormit in veer [[Allel]]typen vörliggt. De beiden Genen vun’t Rhesussystem leegt op [[Chromosom]] 1 bi 1p36.2-p34. Gentechnische Ünnersöken künnen later de Vermoden to’n gröttsten Deel bestätigen, dorin dat de Bloodgruppen vun’t Rhesussystem dicht mitenanner verwandt sünd. De resulteeren Proteinen vun’t Rhesussystem sünd wietgahn homolog, so dat lange Tiet annahmen worrn is, dat se dör [[alternativ Splicing]] vun en gemeensome lange Genaffolg tostannenkamt. In de Folg künnen mitünner een, twee oder ok dree verscheden Formen in en Organismus entstahn. Carritt et al. hebbt 1997 die Mööglichkeit opwiest, dat dat RhCE dör Genverdubbeln ut RhD tostannenkamen is, sünners nadem in’t Genom vun’n Minschen to’n eersten mol en fehlen Rhesusprotein opduken dee. In’n Gegensatz to de Vermoden vun Carritt et al. hebbt [[Willy A. Flegel]] un Wagner 200 wiest, dat dat RhCE dat oorsprüngliche Gen weer, worut dat RhD verbuddelt worrn is. Mehrere Gruppen hebbt butendem wiest, dat de Genen för RhCE un RhD dicht bi’nanner un in gegensätzliche Leesricht leegt (de [[Capping|3'-Ennen]] leegt dicht blangenenanner). Dorut verklort sik ok, dat en hele Reeg vun rore Rhesusmarkmolen funnen worrn sünd, bi de in’t RhCE-Protein schienbor [[Exon]]en vun’t RhD-Protein utprägt sünd. As dat neven de fakenen Utprägen vun’t RhD un RhCD-Gen noch annere Wildtypen gifft, finnt sik in de Literatur ok en numerische Schrievwies för de Bloodgruppenmarkmolen vun’t Rhesussystem. Dorbi steiht D = RH1, C = RH2, E = RH3, c = RH4, e = RH5 … C^w = RH8 … mit vundaag över föfftig ünnerscheedliche Formen. Bit hüüt is nich afsluten kläärt, woans disse wohrhaftig in’t Genom utprägt warrt. Nich-minschliche Modellorganismen as de vun de Muus sünd hierbi nich vullstännig to’n Vergliek egent, vun wegen dat se keen RhCE/RhD-Dubbeln drägt. == Verdreeglichkeit == Bi de [[Bloodtransfuschoon]] warrt normalerwies glieke [[Bloodgrupp]]en överdragen, ok wat de Markmolen vun’t rhesussystem angeiht. Man, sünners vun wegen den Mangel vun Rhesus-negativen [[Bloodspenn]]en, lett sik en Transfuschoon vun annere Bloodgruppen nich jümmer ümgahn. Vun wegen de Bedüden wiel en [[Swangerschop|Swangerschap]] is dorbi en Överdrägen vun RhD-positive Spennen an RhD-negative Deerns un Rh-negative Fronslüüd, de Kinner kriegen künnt, ubedingt to laten, solang keen Levensgefahr besteiht. Grundsätzlich mutt bi all Transfuschonen vun Rh-positiven Blood an Rh-negative Patienten en serologische Naünnersöken maakt warrn. In’n Fall vun’n positiven Nawies vun [[Antikörper]]s mutt de Patient över de Risiken opklort un disse Komplikatschoon in’n Nootfallutwies indragen warrn. Vun wegen disse problematik warrt ok bi’n unkloren RhD-Test de Bloodgrupp as Rh-negativ utwiest, de as grundsätzlich nich verdreeglich mit Rh-positiven Spenners weert warrt. Utnahmen dorvun sünd vun den Dokter sünners optoschrieven.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.bundesaerztekammer.de/downloads/Haemo2005.pdf |wayback=20071005050758 |text=''Hämotherapie.'' |archiv-bot=2026-03-14 07:46:11 InternetArchiveBot }} ''Richtlinien zur Gewinnung von Blut und Blutbestandteilen und zur Anwendung von Blutprodukten.'' Abschnitt 4.3.5 ''Transfusion von Erythrozytenkonzentraten,'' Bundesärztekammer, Paul-Ehrlich-Institut, Gesamtnovelle 2005, erschienen Bundesanzeiger 2005; 57(209a): 4–35.</ref> De Ümkehren, also dat Geven vun rhesus-negativ Blood an en rhesus-positiven Patienten bargt keen Gefahr. Opgrund vun de Laag vun’t praatstahn Blood, kummt disse Fall aver normalerwies nich vör. {|- valign="top" | {| cellpadding="4" |- align="left" ! bgcolor="#E0E0E0" | Patient &nbsp; ! bgcolor="#D0D0D0" | Kompatible EK ''(Erythrozytenkonzentratne)'' |- valign="top" | bgcolor="#E0E0E0" | D-negativ | bgcolor="#D0D0D0" | D-negativ, <br /> blots bi levensgefährliche Situatschonen D-positiv |- valign="top" | bgcolor="#E0E0E0" | D-positiv | bgcolor="#D0D0D0" | D-positiv, <br /> ok D-negativ (mööglichst ümgahn, as D-negative EK roor sünd) |} | <ref>Erwin Strobel, Wolfgang Schramm: {{Webarchiv|url=http://www.blaek.de/presse/aerzteblatt/2003/483_486_10_03.pdf |wayback=20070928010922 |text=''Blutgruppenkompatible Auswahl der Blutprodukte.'' |archiv-bot=2026-06-19 14:57:25 InternetArchiveBot }} In: ''Forum Hämotherapie, Bayrisches Ärzteblatt.'' 10/2003.</ref> |} == Problem bi de Swangerschap == ''Hööftartikel:'' [[Rhesus-Inkompatibilität]] Bi’t Rhesussystem kann dat en Komplikatschoon bi de Swangerschap geven. Wenn de Mudder Rhesus-negativ is, de [[Fötus]] aver Rhesus-positiv – wat ruchweg bi jede teihnten Swangerschap vörkummt – kann dat passeeren, dat de Mudder Antikörpers gegen den Rhesusfakter vun’t Kind bargt, de to’n Behinnern un sogor ok to’n Dood vun’t Kind föhren kann. Vundaag warrt dorför sorgt, dat de Mudder gor nich eerst solke Antikörpers billt, dordör dat man ehr normalerwies keen Rh-positiv Blood transfundeert. Bi jede Swangerschap mit en Rh-positiv Kind warrt en Anti-D-Prophylaxe maakt. == Rhesus-negativ Verbreden == Bi de Middeleuropäers sünd ruchweg 17&nbsp;% rhesus-negativ, in de ööstlichen Randrebeden vun [[Europa]] sünd dat üm un bi 4&nbsp;%, in’t [[Baskenland (Region)|Baskenland]] 25&nbsp;% un in de [[Swiez]] ruchweg 15&nbsp;%. En teemlich hogen Andeel hebbt ok noch Zonen, de dicht an Europa leegt, as Noordafrika un [[Anatolien]]. Op annere Kontinenten is de Andeel to’n Deel düütlich sieter. Amerika, Australien un Oostasien hebbt gor keen Oorinwahners mit rhesus-negative Utprägen. Dat Verbreden vun Personen mit rhesus-negativ Blood speelt en bedüden Rull bi’t Rutfinnen vun’n geneetschen Afstand vun Völker. Grode Ünnerscheden twüschen Natschonen in de Männichkeit vun rhesus-negativ Blood düüt op en groden geneetschen Afstand hen un laat na de Ünnersöken vun [[Cavalli-Sforza]] un annere op en teemlich fröh Optwiegen vun de Völker sluten. De Ünnersöken geevt wietere Insichten, as se sik ut en Studie över de [[Laktoosunverdreeglichkeit]] ergeevt. == Verarven == Dat [[Verarven (Biologie)|Verarven]] vun’n Rhesusfakter verlöpt dominant-rezessiv. Dorbi is de Utprägen vun den Fakter dominant gegenöver den rhesus-negativen [[Phänotyyp]]. Anners as bi den toeerst opdeckten Rh-Fakter „D“ staht bi de Genprodukten vun’t RhCE-Gen (de wichtigsten Antigenkombinatschonen sünd CE, Ce, cE un ce) ok de lütten Bookstaven för [[Antigen]]en, de dör Testseren mit entspreken Antikörpers nawiest warrn künnt. Blangen dat Anti-C-Serum gifft dat also ok en Anti-c-Serum usw. Dat glieke gellt ok för dat [[Bloodgrupp#Kell-System|Kell-System]]. Op düütsche [[Bloodspennerutwies]]en na Standard staht dorüm de Rhesusfakters schienbor dubbelt as „ccddee“. De kombinatschoonsmööglichkeiten maakt dat Rhesussystem to een vun de komplexesten vun de minschlichen Bloodgruppensystemen. == Bericht to en roren Fall vun Konversion == Na Angaven vun dat Daagblatt [[Die Welt]] vun’n 24. Januar 2008<ref>http://www.welt.de/wissenschaft/article1589951/Blutgruppe_wechselt_nach_Lebertransplantation.html</ref> is in [[Sydney]] to’n eersten mol de Fall vun en Konversion vun Rhesus-negativ na Rhesus-positiv bi en oorsprünglich Rhesus-negativ 15-johrige Deern beobacht worrn. Se hett fief Johr vörher en Spennerlebber vun en Rhesus-positiven Spenner kregen. == Borns == <references /> == Websteden == * [http://www.mallig.eduvinet.de/bio/Repetito/Blut.html Studienmaterial över Blood, dat AB0-System un den Rhesusfakter] * [http://www.uni-ulm.de/~wflegel/RH/ The Rhesus Site (Uni Ulm)] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/dispomim.cgi?id=111680 OMIM Indrag (englisch)] [[Kategorie:Protein]] [[Kategorie:Transfuschoonsmedizin]] [[Kategorie:Gynäkologie]] nl3gwzvhitt39k1zoperimhk8hzpnro 0 31885 1069758 1044175 2026-06-19T20:11:01Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069758 wikitext text/x-wiki De '''Segen''' (vun [[Latiensche Sprake|lat.]] ''signare'', „dat [Krüüz-] Teken doröver slahn“) is in allerhand [[Religion]]en en Spröök oder Satz, de dat goot mit en Minschen oder en Saak menen deit. He schall Andeel geven an Gott siene Gnaad oder Kraft. Ok schall he dor to hölpen, dat Glück un Freden kümmt un dat de Gott, in den sien Naam he utspraken is, schulen un bewohren schall. Faken warrt dor en Teken mit verbunnen, as dat [[Opleggen vun de Hännen]], dat [[Utbreden vun de Hännen (Segen)|Utbreden vun de Hännen]], dat [[Krüüzteken]] un annere [[Teken vun den Segen]]. Düsse Teken schöllt noch mol düütlich maken, dat en Gott sik den Minschen oder de Saak towennen deit, de den Segen afkriggt. Wieterhen warrt hüdigendags dat Woort ''Segen'' ok ohn deepern Sinn un ohn Tosamenhang mit en Gott bruukt, wenn vun Freid snackt warrt, sunnerlich, wenn vun en Saak rieklich wat dor is („Düt Kind is de reinste Segen“, „Geldsegen“, „Doorsegen“). De [[Flook]] kann just as dat Gegendeel vun'n Segen ankeken weern. == Oolt Testament == * Dat [[Hebrääsche Sprake|hebrääsche]] [[Verb]] ''barach'' för ''segen'' kümmt toeerst in [[1. Mose]] 1,22 vör, as Gott de Deerter in't Water un in'e Luft schapen hett un as he jem segent hett. En lütt beten later segent he de eersten [[Homo sapiens|Minschen]] 1. Mose 1,28. * In 1. Mose 2,3 spennt Gott sien Segen den söventen Dag, weil he dor ruhn deit vun all siene Warken, de he maakt hett. * In 1. Mose 32,23–30 stritt [[Jakob (Arzvadder)|Jakob]] mit en [[Engel (Himmel)|Engel]] oder mit [[Gott]] sülms („Laat mi los, dat Morgenroot is al upstegen. Man Jakob anter: Ik laat di nich los, wenn du mi nich segenst“) * [[Israel]] (Jakob) hett na 1. Mose 48,13ff [[Josef (Arzvadder)|Josef]] siene Söhns segent mit dat Teken vun dat Upleggen vun de Hännen. De Segen kann, wenn he eenmol utspraken is, nich mehr torüch nahmen weern (1. Mose 27,33). * In 4. Mose 6,24-26 seggt Gott, wie [[Aaron]] un siene Nakamen den segen över de Israelskinner utspreken schöllt. Düsse Segen warrt bit up den hüdigen Dag bruukt un heet dorüm „Aaron sien Segen“. Na de Bibelöversetten vun [[Karl-Emil Schade]] geiht he so: :''De Herr segen di un bewohr di; :''De Herr laat sien Angesicht lüchten to di hen un wees di gnädig; :''De Herr heev hooch sien Angesicht to di hen un geev di Freden. Düsse Segen warrt bit up düssen Dag ok in [[Christendom|christliche]] Karken spraken. == Nee Testament == In dat [[Nee Testament]] kriegt de Christenlüde to hören, dat se segen schöllt un nich flöken (Matthäus 5,44; Lukas 6,28; Römer 12,14). Dat hett Wind in de Seils vun de Lehr geven, dat de christliche Gott en Gott vun Leev un Barmhartigkeit is un dat de Bibel lehren deit, Verdreet un Flook schöllt wi Gott överlaten, dat weer nix för us. == Literatur == * Klaus Seybold: ''Der Segen und andere liturgische Worte aus der hebräischen Bibel''. Theologischer Verlag Zürich, 2004. ISBN 3-290-17320-8. * Claus Westermann: ''Der Segen in der Bibel und im Handeln der Kirche''. Chr. Kaiser, München 1992. ISBN 3-459-01945-X. == Weblenken == * [http://www.amen-online.de/segen.htm verscheden Formen vun den Segen] * [https://web.archive.org/web/20070928132211/http://seelsorge.de/lexikon/segen.html Wat en Segen in de Evangeelsche Karkenlehr bedüden deit] [[Kategorie:Religion]] [[Kategorie:Gröötnis]] [[Kategorie:Liturgie]] [[Kategorie:Goddesdeenst]] a9ecqemid41or3nkyf5efcmb172bixe 0 34294 1069700 1057521 2026-06-19T14:14:46Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069700 wikitext text/x-wiki [[Bild:Piratenpartei Deutschland Logo 01.svg|duum|Logo vun de Partei]] [[Bild:Piratenpartei Vorstand 2009.jpg|duum|hochkant=1.2|Vörstand vun de Piratenpartei in’t Johr 2009]] De '''Piratenpartei Deutschland''' '''(PIRATEN)''' is en düütsche [[politsche Partei]], de an’n 10. September 2006 in [[Berlin]] grünnt worrn is. Se versteiht sik in Anlehnen an de sweedische [[Piratpartiet]] as en Partei vun de [[Informatschoonssellschop]]. == Parteinaam == De Naamsdeel „[[Pirateree|Piraten]]“ is en Anspelen op de Publicitykampagne vun de Musik- un Filmindustrieverbännen, dat Verstöten gegen dat [[Oorheverrecht]] as [[Roovkopie]]n (in’t Engelsche ''piracy'') to nömen. Dat heet aver nich, dat de Partei dat Verbreden vun nich rechtmatige Kopien ünnerstüten deit, man dat se sik dorför insett, de Recht op private Kopie bitobehollen un to verbetern. Se richt sik wieter ok dorgegen, dat de Brukers vun Tuuschbörsen tohoop kriminaliseert warrt. De Partei hett sik as offiziellen Kortnamen „PIRATEN“ utsöcht. De Afkörten ''PPD'' warrt ok mitünner bruukt, is aver nich offiziell. == Parteiprogramm == De Piratenpartei lett sik as so nöömte „Een-Tehmen-Partei“ inorden.<ref>[http://www1.bpb.de/methodik/RETXPR,0,0,Piratenpartei_Deutschland_(PIRATEN).html Carsten Schymik, Stiftung Wetenschop un Politik Berlin, bi de Bundszentrale för politische Bildung] {{Webarchiv|url=http://www1.bpb.de/methodik/RETXPR,0,0,Piratenpartei_Deutschland_(PIRATEN).html |wayback=20091209201147 |text=Carsten Schymik, Stiftung Wetenschop un Politik Berlin, bi de Bundszentrale för politische Bildung |archiv-bot=2026-03-14 07:19:04 InternetArchiveBot }}</ref> Dat Grundsatzprogramm seggt, dat ut de Sicht vun de Partei Düütschland in’n Rahmen vun de [[Digitale Revolutschoon]] in all Rebeden vun’t Leven jümmer mehr de Gefohr för de Wöörd un de Freeheit vun’n Minschen dör en [[Pervasive Computing|ümspannen Vernetten]] vun de [[Internet der Dinge|Alldags-Saken]], vun en [[Ubiquitous Computing|duersome vun Rekner ünnerstütt Informatschoonsverarbeiten]] un en Entwickeln hen to en [[Semantisch Nett|Bruken vun Informatschoon in’t Nett]] besteiht. Dat geiht in en Snelligkeit för sik, dat de Meenungsbilln in de Sellschop un ok de Gesettgeven vun’n Staat jüst so wenig Schritt hollen kann, as jede enkelte Minsch sülvst. Togliek weern die Mööglichkeiten jümmer weniger, dissen Vörgang mit demokraatsche Regeln op de Even vun en enkelten Staat mit to bestimmen. In Döringen arbeit de Piratenpartei op Landseven mit de Grönen tosamen bi dat Thema Freeheit un Börgerrechten.<ref>http://www.piraten-thueringen.de/2009/08/27/keine-wahlempfehlung-fur-die-partei-bundnis-90die-grunen/</ref> As ok all annern [[Piratenpartei]]en sütt sik de Piratenpartei Düütschland as Deel vun en internatschonale Bewegen<ref>{{Webarchiv|url=http://int.piratenpartei.de/Pirate_Party_International |wayback=20090710034529 |text=Pirate Party International |archiv-bot=2026-03-14 07:19:04 InternetArchiveBot }} vun de Piratenpartei Düütschland, afropen an’n 26. Juni 2009</ref> un will dorüm nich en sünnere Grupp vun Lüüd ansnacken. In [[Massenmedien]] warrt beschreven, dat de Piratenpartei vör allen de Anliggen vun de „Generatschoon [[Commodore 64|C64]]“ un de [[Digital Native]]s vertreden deit<ref name="Piratenwelle">[http://www.zeit.de/online/2009/25/wahlkampf-piratenpartei Auf der Piratenwelle vun Adrian Pickshaus bi Zeit online an’n 11. Juni 2009] afropen an’n 26. Juni 2009</ref> In’n Detail ümfaat dat Grundsatzprogramm vun de PIRATEN: === Börgerrechten === De Piratenpartei sett sik in för den Bestand und dat Starkermaken vun d [[Börgerrecht]]en in’n Allgemenen, vun wegen dat de to dull inschränkt worrn sünd ut Sicht vun de Partei. En wichtigen Eckpunkt to’ Schulen vun de [[Demokratie]] is dat Sekern vun’t [[Feernmellgeheemnis]]. Dat is ünner annern dör’t Inföhren vun’t [[Datenspiekern op Vörraat]] in Gefahr bröcht worrn. Jede Minsch hett en [[Privatsphäär]], de free blieven müss vun Överwachen. Dat dröff keen Bewegungsprofilen, staatlich Övergriepen, keen [[Großer Lauschangriff|Lauschangriff]] un ok keen [[Rasterfahnden]] geven. De Kontroll över de Geheemdeensten müss verbetert warrn. Dat [[Sparrn vun Websteden in Düütschland|Filter vun’t Internett]] dör staatliche Steden warrt vun de Partei aflehnt, vun wegen dat dördor op lange Sicht en [[Zensur in’t Nett]] un dormit en Verlust vun’n Rechtsstaat tostannen keem. Inföhrt warrn schall en betere [[Datensekerheit]] un Sekern vun de Privatsphäär. Lüüd, de bedrapen sünd, schüllt över’t Verarbeiten vun Daten, de op jemehr Person betogen sünd, dör staatliche oder privatweertschoppliche Steden grundsätzlich sülvst dat Seggen hebben. [[Reisepass|Biometrische Päss]], de [[Elektronische Gesundheitskoort]] (eGK) un [[Radio Frequency Identification|RFID]] schüllt nee överdacht warrn, vun wegen dat se de Privatsphäär un de [[Datenschuul]] in Gefohr bringt. Un ok de Utbo vun [[Videoöverwachen]] an apentliche Plätz schall ophören, vun wegen dat dat blots en schienbore Sekerheit vermiddeln deit, man egentlich blots en Rutsmieten vun Stüergeller is. === Transparenz vun’n Staat === De [[Korrupschoon]] schall indämmt warrn dör en starkere Transparenz op all politische un bedriefliche Evenen. Jede Börger mutt in’n Rahmen vun de [[Informatschoonsfreeheit]] dat Recht h ebben, sik bi de Verwalten doröver klook to maken, wat se doot. Utnahmen dorvun schall dat dorgeven, woneem de Datenschuulrechten vun annere Börger bedrapen sünd. Bito will die Piratenpartei de Amtsdrägers beter kontrolleerborer maken. Verboden warrn schüllt [[Wahlmaschien]]en, vun wegen dat opstunns de Vörholten, dat se manipuleert warrn künnt, nich utrüümt warrn künnen. Butendem de dör jemehr Insetten de Wahl ok an Transparenz verleren. === Ännern vun Schuulrechten === ==== Reform vun’t Oorheverrecht ==== De Partei hett dat Teel, dat [[Oorheverrecht]] an hüütige ännerte Rahmenbedingen antopassen un dorbi de Proportschoon twüschen Oorhever un Bruker nee wichten. Dat schall dorto denen, de fre’en Uttuusch vun Weten un kreative Warken to ünnerstütten.<ref>[https://web.archive.org/web/20130708190537/http://www.piratenpartei.de/navigation/politik/urheberrecht-und-nicht-kommerzielle-vervielfaeltigung Urheberrecht und nicht-kommerzielle Vervielfältigung] op piratenpartei.de, afropen an’n 21. Juni 2009</ref> Dör de technischen Mööglichkeiten vundaag is dat fre’e Koperen vun digitale Warken en Faktum. Dorüm schülln „de Mööglichkeiten vun’t allgemene Verfögen över Warken kennt un nütt warrn“. Dat weer keen Inschränken vun de Intressen vun de Oorhevers, dat geev veelmehr al lang „en Veeltall an innovative Infäll för Gewarfskunzepten“,<ref>[https://web.archive.org/web/20130708190537/http://www.piratenpartei.de/navigation/politik/urheberrecht-und-nicht-kommerzielle-vervielfaeltigung Urheberrecht und nicht-kommerzielle Vervielfaeltigung] op piratenpartei.de afropen an’n 14. Juli 2009</ref> de de fre’e Nüttborkeit to’n Vördeel vun de Oorhevers bruken un jem unafhangiger vun de hüütigen Marktstrukturen maken künnen. De Partei steiht dorbi in Kuntakt mit Künstler un söcht dissen Kuntakt ok aktiv. De Piratenpartei Düütschland foddert „en Recht op [[Privatkopie]]n un en Enn vun’t Kriminaliseeren vun [[Filesharing]]“. Dat Oorheverrecht is dör den eensietigen Druck vun de [[Musikindustrie]] to’n Vördeel vun de [[Verweertsellschop]]pen scharper maakt worrn, wat dorto föhrt hett, dat grote Delen vun de Börger kriminaliseert weern. Na’t hüütige Recht ennt de Oorheverschuul för Warken söventig Johren na’n Dood vun’n Künstler. Mit den egentlichen Sinn vun’t Oorheverrecht harr dat nix mehr to doon, man dat föhr blots to en küsntlich Verknappen vun’t Wetensanbott. De Industrie, de de Rechten verweerten deit, profiteert dorvun op Kosten vun de Börger. De Piratenpartei foddert dorüm, de [[Regelschuulfrist]]en vun schuulte Warken körter to maken. Invn Gegentog schall de Kultur beter föddert warrn. Ok de Hinnern vun de Kopeerborkeit, de gegen den Bruker richt sünd, un de na Meenung vun de PIRATEN dör [[Digitale Rechteverwalten]] entstaht, schüllt en Enn hebben. En Wahlsprook vun de Piratenpartei is „Fre’en Togang to Weten för all Lüüd“. Dat gell sünners för Scholen un Universitäten. As de Partei seggt, künn Weten ahn de velen Inschränken vun’t Oorheverrecht veel beter vermiddelt warrn. Dormit will de Partei dorför sorgen, dat Weten nich to’n Luxusgoot warrt. ==== Reform vun’t Patentrecht ==== De [[Patent]]eerborkeit schall weniger warrn, sünners op de Rebeden [[Software]], [[Gentechnik]] un Gewarfsideen. Dat haar in enkelte Fäll al to unnormale Patenten föhrt un leet grundätzlich Twievel opkamen, dat de Patenten noch en positiven Effekt harrn. De Partei foddert dorüm en Reform vun’t Patentsystem, vun wegen dat dat ne’e Utfinnen nich blots hinnern de, man ok för’n Opbo vun Monopolen sorgen de, de faken (negative) Wirken op den Markt mit sien Priesen un de Anstellten har, sünners för lüttere Ünnernehmen. Bito weern Patenten vundaag mehr un mehr blots noch to’n Beschränken vun’n Togang för annere op een Markt bruukt un nich mehr för’t direkte Verweerten oder to’n Wedderinhollen vun Investitschonen. De egentliche Sinn vun’t Patentrecht is dordör in’t Gegendeel ümkehrt worrn. Dordör warrt weniger geistigen oder kreativen Besitt schuult, man vör allen de Machtpositschonen vun grote Firmen afsekert. === Fre’e Bildung === ==== Fre’en Togang to Bildungsinrichten ==== De Piratenpartei is gegen [[Studiengeböhr]]en<ref>[https://web.archive.org/web/20090724004238/http://www.piratenpartei.de/node/372 Piratenpartei Hessen ruft zum Aktionstag gegen Studiengebühren &#91;…&#93; auf] op piratenpartei.de, afropen an’n 8. Juli 2009</ref> un för den fre’en Togang to all Bildungsinrichten. Se foddert wieter en Demokratiseeren vun’t Bildungssystem un de individuelle Ünnerstütten vun Enkelte. De fre’e Togang to Informatschoon un Bildung sütt se as en Recht, dat jede Minsch hett.<ref name="Wahlprogramm09">{{Webarchiv|url=http://wiki.piratenpartei.de/Bundestagswahl_2009/Wahlprogramm#Kapitel |wayback=20091214063238 |text=6 - Bildung Beslaten Wahlprogramm vun de Piratenpartei to de Bundsdagswahl 2009 |archiv-bot=2026-03-14 07:19:04 InternetArchiveBot }} in’t Piratenwiki afropen an’n 23. Juli 2009</ref> An’n wichtigsten bi de institutschonellen Bildung is dorna dat Ünnerstütten vun den Enkelten „bi’t Entwickeln to en münnigen, kritischen un sozialen Person“. Fre’en Togang to Informatschoon un Bildung weer aver ok en bedüdende weertschoppliche Ressource, vun wegen dat „blots dör’t Bibehollen, Wietergeven un Mehren vun’t Weten de sellschoppliche Wohlstand un dat Wiederkamen op Duer sekert warrn künnt“. ==== Fre’en Togang to Fackliteratur ==== Togang ahn Geböhren ([[Open Access]]) to de Resultaten vun Forschen un Entwickeln, de dör Stüergeller finanzeert worrn sünd, mööt sülvstverständlich warrn. Jede Börger schall dordör Togang hebben to dat Weten un de Informatschonen, to he de dör sien Stüergeller sülvst mit bidragen hett. ==== Utbo vun de Internett-Infrastruktur ==== De [[Infrastruktur]] vun’t Nett müss wieter utboet warrn, so dat beteren Togang ok in Rebeden mööglich warrt, de aflegen sünd. Dordör schüllt all Lüüd wat vun’t [[Wiederkamen]] hebben. == Organisatschoonsstruktur == [[Bild:Bernd Schlömer 2011.jpg|duum|hochkant|De aktuelle Vörsitter Bernd Schlömer]] === Vörstand === Op de Grünnenversammeln is de eerste Vörstand wählt worrn. De Vörstand warrt siether jeed Johr op’n Bundsparteidag vun de Liddmaten, de dor sünd, wählt. In’t Johr 2009 is op’n veerten Bundsparteidag de Opbo vun den Vörstand dör en Ännern vun de Satzung nee maakt worrn. {| class="Tabell" |+ Vorstännen vun de Piratenpartei Düütschland ! Johr ! Vörsitter ! Viez-Vörsitter ! Schattmeester ! colspan=2 |Politisch Gewarfsföhrer ! colspan=2 |Generalsekretär ! Wahl |- ! 2006/07 | [[Christof Leng]] | [[Jens Seipenbusch]] | [[Peter Böhm]] | colspan=2 |[[Jan Huwald]] | colspan=2 |[[Stefan Lamprecht]] | 10.&nbsp;September 2006 |- ! 2007/08 | [[Jens Seipenbusch]] | [[Sven Riedel]] | [[Peter Böhm]] | colspan=2 | [[Jan Huwald]] | colspan=2 | [[Bastian Grundmann]] | 20.&nbsp;Mai 2007 |- ! 2008/09 | [[Dirk Hillbrecht]] | [[Jens Seipenbusch]] | [[Sebastian Schäfer]] | colspan=2 |[[Bernhard Schillo]] | colspan=2 |[[Hauke Kruppa]] | 18.&nbsp;Mai 2008 |- | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; ! colspan="4" | veer Bisitters | &nbsp; |- ! 2009/10 | [[Jens Seipenbusch]] | Andreas Popp | [[Bernd Schlömer]] | colspan="4" | Stefan Koenig (utpeddt an’n 10. Mai 2010), Nicole Hornung, Thorsten Wirth un Jan Simons | 4.&nbsp;Juli 2009 |- ! 2010/11 | [[Jens Seipenbusch]] | Andreas Popp | [[Bernd Schlömer]] | colspan="4" | Benjamin Stöcker (trüchpeddt an’n 5. August 2010), [[Christopher Lauer]], Daniel Flachshaar un Wolfgang Dudda | 15./16.&nbsp;Mai 2010 |- | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; ! Politisch Gewarfsföhrer ! colspan="2" | Generalsekretär ! Bisitters | &nbsp; |- ! 2011/12 | [[Sebastian Nerz]] | [[Bernd Schlömer]] | [[Rene Brosig]] | [[Marina Weisband]] | colspan="2"| [[Wilm Schumacher]] | [[Matthias Schrade]], [[Gefion Thürmer]] | 14.–15. Mai 2011 |- ! 2012/13 | [[Bernd Schlömer]] | [[Sebastian Nerz]], [[Markus Barenhoff]] | [[Swanhild Goetze]] | [[Johannes Ponader]] | colspan="2"| [[Sven Schomacker]] | [[Klaus Peukert]], [[Matthias Schrade]], [[Julia Schramm]] | 28.–29. April 2012 |- ! 2012/13 | [[Bernd Schlömer]] | [[Sebastian Nerz]], [[Markus Barenhoff]] | [[Swanhild Goetze]] | [[Katharina Nocun]] | colspan="2"| [[Sven Schomacker]] | [[Klaus Peukert]], [[Andi Popp]], [[Christoph Chan Hin]] | 10.–12. Mai 2013 |} == Ünnerverbännen == Siet Mitt 2009 hett de Partei Landsverbännen in all 16 Bundsläner,<ref>[http://wiki.piratenpartei.de/Landesverbände Landsverbännen] op piratenpartei.de afropen an’n 14. Juli 2009</ref> de sik in de Struktur deelwies düütlich ünnerscheedt. Bezirksverbännen gifft dat in Bayern in jeden Regeerensbezirk, in Noordrhien-Westfalen gifft dat dorvun twee un in Baden-Württembarg opstunns een.<ref>[http://wiki.piratenpartei.de/Bezirksverbände List vun de Bezirksverbännen] op piratenparei.de afropen an’n 5. Dezember 2009</ref> De Landsverbännen vun Noordrhien-Westfalen un Berlin hebbt dat so nöömte Kru-System inföhrt. Dat heet, dat sik an Steed vun Bezirks-, Kreis- un Oortsverbännen „Krus“ mit fief bit negen Milldmaten grünnen künnt.<ref>[http://wiki.piratenpartei.de/Crewkonzept Crewkonzept] op piratenpartei.de afropen an’n 14. Juli 2009</ref> Kreisverbännen gifft dat in Baden-Württemberg<ref>[http://www.szon.de/lokales/friedrichshafen/friedrichshafen-region_artikel,-Die-„Piraten“-entern-den-Bodensee-_arid,4016158.html] afropen an’n 24. November 2009</ref>, Bayern, Hessen, Neddersassen, Brannenborg, Döringen un Rhienland-Palz. === Jöögdorganisatschoon === [[Bild:JuPi Logo Verlauf WhiteBorder.svg|thumb|Logo vun de ''Jungen Piraten'' (JuPis)]] De [[Junge Piraten|Jungen Piraten]] (kort: ''JuPis'') billt den Jöögdverband vun de Piratenpartei. De Vereen is an’n 18. April 2009 in [[Wiesbaden]] grünnt worrn.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.gulli.com/news/junge-piraten-gr-ndung-am-18-2009-04-09/ |archive-is=20130124223202 |text=Grünnen vun de Jungen Piraten |archiv-bot=2026-03-14 07:19:04 InternetArchiveBot }} op [[gulli.com]] afropen an’n 14. Juli 2009</ref>. Siet de uterordigen Vörstandssitzung vun’n 4. November 2009 is Heiko Herberg de ne’e kommissaarsche Vörsitter. Liddmaat kann man wesen bit to’t 27.&nbsp;Levensjohr, en Ünnergrenz gifft dat nich.<ref>[http://www.junge-piraten.de/die-jungen-piraten] afropen an’n 14. Juli 2009</ref> Dat Maskottchen in’t Logo vun de Jungen Piraten hett den Naam ''Flummi''.<ref>[http://wiki.junge-piraten.de/wiki/Maskottchen Maskottchen], Arbeitswiki vun de Jungen Piraten.</ref> === Hoochschoolgruppen === De eersten Hoochschoolgruppen hebbt sik kort na de Europawahl 2009 an de Universitäten [[Universität Ulm|Ulm]], [[Universität Karlsruhe (TH)|Karlsruhe]], [[Johannes Gutenberg-Universität Mainz|Mainz]], [[Universität Koblenz-Landau|Koblenz]], [[Eberhard Karls Universität Tübingen|Tübingen]], [[Hamborg]] un [[Westfälische Wilhelms-Universität|Mönster]] grünnt. == Historie == [[Bild:Pirate Party Germany Founding Members.jpg|duum|Grünnenveranstalten in de c-base]] Na den eersten Spood vun de swedischen Piratenpartei un de Grünnen vun de Piratenparei Öösterriek hebbt sik in’t Internett Intresseerte tosamenfunnen un en Satzung un en Parteiprogramm utarbeit. De offizielle Grünnenversammeln weer an’n 10. September 2006 mit 53 Lüüd in de Berliner [[c-base]]. An’n 18. April 2009 hebbt sik de JuPis in Wiesbaden grünnt. === Wahlen === An’n 27. Januar 2008 hett de düütsche Piratenpartei to’n eersten mol an en Wahl deelnahmen, neemlich bi de [[Landdagswahl in Hessen 2008|Landdagswahl in Hessen]], un kreeg dorbi knapp 7.000 Stimmen (0,3 %). Bi de [[Landdagswahl in Hessen 2009]] kreeg se in’n Vergliek to’t Vörjohr meist dubbelt so vele Stimmen. Dat Resultat leeg 0,5 %.<ref>[http://www.statistik-hessen.de/subweb/ltw2009/S12.htm Resultat vun de Landdagswahl 2009] vun’t Hess’sche Statistische Landsamt afropen an’n 21. Juni 2009</ref> Bi de Kommunalwahlen in Noordrhien-Westfalen 2009 hett de Partei je een Sitt in de Stadtrööt vun [[Aken]] un [[Mönster]] kregen.<ref>[http://www.wahlergebnisse.nrw.de/kommunalwahlen/2009/Stadtraete_kreistage/a313000kw0900.html Vörlöpig Endresultat för Aken] afropen an’n 10. September 2009</ref><ref>[http://www.wahlergebnisse.nrw.de/kommunalwahlen/2009/Stadtraete_kreistage/a515000kw0900.html Vörlöpig Endresultat för Mönster] afropen an’n 10. September 2009</ref> Bi de [[Bundsdagswahl 2009]] kandideer de Partei in all Bundslänner mit Utnahm vun Sassen – dor wull man sik na Utkunft vun’n Landsverband op de Landdagswahlen kunzentreeren – un hett 2,0 % vun de Stimmen kregen.<ref>http://www.bundeswahlleiter.de/de/bundestagswahlen/BTW_BUND_09/ergebnisse/bundesergebnisse/index.html</ref> Sünners stark weern de Resultaten vun de Piratenpartei in Universitätsstäder, sünners in’n Oosten vun Düütschland. To’n Bispeel harr de Partei in [[Ilmenau (Stadt)|Ilmenau]] 6,1 % un in [[Jena]] 4,8 % vun de Tweetstimmen. Siether is de Piratenpartei in de Gunst vun de Wählers anstegen. Mit Stand vun’n September 2011 is de Partei mit mehr as 100 Sitten in de kommunalen Parlamenten in verschedene Bundslänner vertreden. Mit de Wahl to’t Berliner Afordentenhuus an’n 18. September 2011 hett de Piratenpartei mit 8,9 % to’n eersten mol ok den Sprung in en Landsparlament henkregen. Bi de [[Bundsdagswahl 2013]] hett se 2,2 % kregen. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Johr ! style="width:3.5em;" | BW ! style="width:3.5em;" | BY ! style="width:3.5em;" | BE ! style="width:3.5em;" | BB ! style="width:3.5em;" | HB ! style="width:3.5em;" | HH ! style="width:3.5em;" | HE ! style="width:3.5em;" | MV ! style="width:3.5em;" | ND ! style="width:3.5em;" | NW ! style="width:3.5em;" | RP ! style="width:3.5em;" | SL ! style="width:3.5em;" | SN ! style="width:3.5em;" | SA ! style="width:3.5em;" | SH ! style="width:3.5em;" | DÖ |- ! 2008 | | n. a. | | | | 0,2 | 0,3 | | n. a. | | | | | | | |- ! 2009 | | | | n. a. | | | 0,5 | | | | | n. a. | style="background:#FFFFAA;"|1,9 | | 1,8 | n. a. |- ! 2010 | | | | | | | | | | 1,6 | | | | | | |- ! 2011 | style="background:#FFFFAA;"|2,1 | | style="background:#FFA500;"|8,9 | | style="background:#FFFFAA;"|1,9 | style="background:#FFFFAA;"|2,1 | | style="background:#FFFFAA;"|1,9<ref>[http://service.mvnet.de/cgi-bin/wahlen/2011_kom_land/wahl2011_anz.pl?L_Proz_Zweit.htm Wahl zum Landtag von Mecklenburg-Vorpommern, Zwischenergebnis ohne Wahlkreis 33]</ref> | | | style="background:#FFFFAA;"|1,6 | | | style="background:#FFFFAA;"|1,4 | | |- ! 2012 | | | | | | | | | |style="background:#FFA500;"|7,8 | | style="background:#FFA500;"|7,4 | | |style="background:#FFA500;"|8,2 | |- ! 2013 | | style="background:#FFFFAA;"|2,0 | | | | | style="background:#FFFFAA;"|1,9 | | style="background:#FFFFAA;"|2,1 | | | | | | | |- ! 2014 | | | | style="background:#FFFFAA;"|1,5 | | | | | | | | | 1,1 | | |style="background:#FFFFAA;"|1,0 |- ! 2015 | | | | | 1,5 | 1,6 | | | | | | | | | | |} {| class="wikitable" |+Legenn | style="background:#FFA500;" | Intog in’n Landdag |- | style="background:#FFFFAA;"| höchst Resultat in den enkelten Bundslänner, ahn Intog |- | n. a.: nich antreden |} == Liddmaten == [[Bild:Piratenpartei-Deutschland-Mitgliederentwicklung.svg|duum|hochkant=1.2|Entwickeln vun de Tall vun de Liddmaten]] Siet Juni 2009, as de Partei na de Europawahl jümmer bekannter warrt un ok as Folg vun de Diskusschoon üm de plaante [[Gesett to’n Versworen vun’n Togang]] to Websteden mit kinnerpornograafsche Inholten, stiggt de Tall vun de Liddmaten in de Piratenpartei bannig an.<ref>http://www.derwesten.de/nachrichten/nrz/2009/7/23/news-126849286/detail.html {{Webarchiv|url=http://www.derwesten.de/nachrichten/nrz/2009/7/23/news-126849286/detail.html |wayback=20090726035621 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 07:19:04 InternetArchiveBot }}</ref> Mit mehr as 7200 Liddmaten is se na egen Angaven siet September 2009 de sövtgröttste Partei in Düütschland.<ref>[http://www.piratenpartei.de/Artikel Piratenpartei_groesste_Partei_nach_den_Gruenen_100_neue_Mitglieder_pro_Tag Egene Mitdeelen vun de Piratenpartei] vun’n 28.&nbsp;September 2009</ref> Dat Mindstöller för Liddmaten liggt bi sössteihn Johren. Siet Mitt Oktober hett de Partei mehr as 11.000 Liddmaten.<ref>[http://wiki.piratenpartei.de/index.php?title=Mitglieder&oldid=373820 Liddmaten (26. Oktober 2009)] afropen an’n 26. Oktober 2009</ref> == Schandaal üm en intern Dokument vun’t bayerische Justizministerium == In’n Januar 2008 hett de Partei en Dokument publik maakt, dat ut dat [[Bayerisch Staatsministerium vun de Justiz un för Brukerschuul|bayerische Justizministerium]] stammen schüll. Dorin weern Priesen för Spionaasch-Software bekannt geven, de en privaten Deenstleister to’n Insatz anboden hett, un wies dorop hen, dat dat Övernehmen vun de Kosten nich klor weer.<ref>[https://web.archive.org/web/20080223082559/http://www.piratenpartei.de/node/381 LKA Bayern nutzt „Bayerntrojaner“ bereits zum VoIP-Abhören?] op piratenpartei.de afropen an’n 21. Juni 2009</ref> Dat geev Twivel, wat dat Dokument echt weer, man in’n September 2008 geev dat en [[Huusdörsöken]] bi’n Pressespreker vun de Piratenpartei, de mit dat Besehren vun Deenstgeheemnissen un mit Hinnern vun Ermittlungsbehörden begrünnt weer.<ref>[http://www.sueddeutsche.de/computer/557/310486/text/ Bedingt abhörbereit – Razzia wegen Bundestrojaner] op sueddeutsche.de afropen an’n 21. Juni 2009</ref> == Borns == <references /> == Weblenken == {{Commons|Category:Piratenpartei Deutschland|Piratenpartei Deutschland}} * [http://www.piratenpartei.de Offizielle Websteed vun de Partei] * [http://www.bpb.de/methodik/RETXPR,0,0,Piratenpartei_Deutschland_(PIRATEN).html 7 Fragen an de PIRATEN to de Europawahl 2009 – Bundszentraal för politische Bildung] [[Kategorie:Düütschland]] [[Kategorie:Partei]] 3jglh9hvllvrrhqlz5cdr7kbh90sv52 0 34460 1069684 1069252 2026-06-19T12:59:02Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069684 wikitext text/x-wiki {{GemeenboxWD}} [[Bild:DE-NDS-Norderney-Ortsschild.jpg|duum|Oortsschild von Nördernee mit hoochdüütschen un plattdüütschen Naam]] '''Nördernee'''<ref>{{Internetquelle | url=https://ris.geocms.com/norderney/?renderer=html&ris%5Byear%5D=2012&ris%5Bmonth%5D=09&ris%5Bcmd%5D=download_doc&ris%5Bdoc_id%5D=41006%2C52&lang=de&page=2%2C1&_=1487089101674 | titel=Sitzung des Ausschusses für Soziales, Schulen, Sport und Kultur, 19.09.2012 | werk=Stadt Norderney | zugriff=2017-02-14 }} {{Webarchiv|url=https://ris.geocms.com/norderney/?renderer=html&ris%5Byear%5D=2012&ris%5Bmonth%5D=09&ris%5Bcmd%5D=download_doc&ris%5Bdoc_id%5D=41006%2C52&lang=de&page=2%2C1&_=1487089101674 |wayback=20170215021026 |text=Sitzung des Ausschusses für Soziales, Schulen, Sport und Kultur, 19.09.2012 |archiv-bot=2026-06-19 12:59:02 InternetArchiveBot }}</ref><ref>Nörderneei verliert ein „i“, Norderneyer Morgen, 21.9.2012</ref><ref>[[c:File:DE-NDS-Norderney-Ortsschild.jpg|DE-NDS-Norderney-Ortsschild]]</ref> ({{S|de|''Norderney''}}) is een vun de oostfreesch Inseln in de Noordwesten vun Düütschland. Mit en Rebeet vun 26,29 Quadratkilometern is Nördernee nah [[Borkum]] de tweetgröttst Eiland vun de Inselgrupp. Insgesamt 85 Prozent vun de Inselflach gehört to de [[Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer]]. De Stadt Nördernee, en [[Eenheitsgemeende]], umfaat de gesamte Insel. Se gehört nah de Gebietsreform to de [[Landkreis Auerk]]. Mit 5.981 Inwahner (Stand: 31.12.2016) hett se de meest Inwahner vun all oostfreesch Inseln. 1948 kreeg Nördernee dat Stadtrecht. Bekannt is de Lüchttoorn vun Nörderneei. == Weertschop un Infrastruktur == För de Weertschop is vör allen de [[Tourismus]] wichtig. === Verkehr === Anners as welk von de annern oostfreeschen Inseln is Nördernee nich [[autofree]]. En grote Rull speelt de Autoverkehr aver nich, denn dat gifft op de Insel blots een Oort. De Autoverkehr mit’n fasten Wall löppt över de Autofähren von de [[Reederee Nörden-Frisia]], de von’n [[Haven Nördernee]] bet [[Nörddiek]] knapp 50 Minuten bruukt. Op’n [[Flegerplatz Nördernee]] köönt ok Flegers op de Insel lannen. === Oortsschiller === Nördernee höört to de [[List vun Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch|Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch]]. De tweesprakigen Schiller sünd 2009 opstellt worrn. Dor stünn toeerst as plattdüütschen Naam ''Nörderneei'' op. Dat weer von wegen dat dat [[Binnenministerium von Neddersassen|Binnenministerium]] verlangen dee, dat plattdüütsche Naams op Oortsschiller von dat [[Institut för nedderdüütsche Spraak]] oder de [[Oostfreesch Landschap]] för good befunnen warrn mööt. De Oostfreesch Landschap hett sik na ehre Rechtschrievregeln för ''Nörderneei'' utspraken. Dat fünnen de Lüüd op Nördernee aver nich good, denn de Naam is vörher al jümmer ''Nördernee'' schreven worrn. Dorüm is de Schrievwies 2012 von ''Nörderneei'' op ''Nördernee'' ännert worrn. == Footnoten == <references/> {{DEFAULTSORT:Nordernee}} [[Kategorie:Eiland]] [[Kategorie:Oostfreesland]] [[Kategorie:Landkreis Auerk]] kkq9hhxe0nramckksfad42bmejk6ct9 0 38387 1069791 1058965 2026-06-19T22:28:05Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069791 wikitext text/x-wiki [[Bild:(Ursula von der Leyen) 2019.07.16. Ursula von der Leyen presents her vision to MEPs 2 (cropped).jpg|duum|Ursula von der Leyen (2019)]] '''Ursula Gertrud von der Leyen''', b. Albrecht (* [[8. Oktober]] [[1958]] in [[Ixelles/Elsene]], [[Region Brüssel-Hööftstadt]], Belgien), is en [[Düütschland|düütsche]] Politikersche vun de [[CDU]]. Se hett an’n [[17. Dezember]] [[2013]] as eerste Fro dat Regeer in’t [[Bundsministerium för’t Verdeffenderen]] övernahmen. == Familie == Ursula von der Leyen is de Dochter vun den vörmoligen Ministerpräsidenten vun [[Neddersassen]], [[Ernst Albrecht]], un den siene Fro Heide Adele. Ursula von der Leyen hett fiev Bröer, dormank de Präsident vun den Medienkonzern [[Modern Times Group]], Hans-Holger Albrecht. Vun [[1986]] af an is se verheiraat mit den [[Medizin]]-Perfesser un Unnernehmer [[Heiko von der Leyen]]. De beiden hefft seven Kinner. De Familie leevt vun [[2007]] af an in [[Borgdörp]] bi [[Hannober]] up dat Wesewark vun ehrn olen Vadder, de an [[Demenz]] lieden dee. Dor hett se mithulpen, em to plegen.<ref>[http://www.welt.de/fernsehen/article2038166/Von_der_Leyen_und_die_Krankheit_ihres_Vaters.html ''Von der Leyen und die Krankheit ihres Vaters.''] En Artikel över de Sendung up [http://www.welt.de/ www.welt.de], 27.&nbsp;Mai 2008.</ref> ==Utbildung un Beroop== Na dat [[Abitur]] hett Ursula von der Leyen vun [[1977]] bit [[1980]] [[Volksweertschopslehr]] an de [[Universität]]en [[Georg-August-Universität Chöttingen|Chöttingen]] un [[Westfäälsche Willems-Universität|Mönster]] studeert. Denn hett se dat Studium afbraken. [[1978]] besöch se de [[London School of Economics and Political Science]] (LSE). Achternah studeer se [[Medizin]] an de [[Medizinsche Hoochschool Hannober]] (MHH). Dor hett se [[1987]] dat [[Staatsexamen]] maakt un ehre Approbatschoon as [[Dokter (Medizin)|Dokter]] kregen. Dornah hett se as Assistenzdoktersch an de Froenklinik vun de MHH arbeit’. Hier hett se [[1991]] ok [[Promotschoon (Dokter)|promoveert]] to’n [[Dr. med.]] mit de Arbeit ''„C-reaktives Protein als diagnostischer Parameter zur Erfassung eines [[Amnioninfektionssyndrom]]s bei vorzeitigem Blasensprung und therapeutischem Entspannungsbad in der Geburtsvorbereitung“''. Nadem ehr drüdd Kind up’e Welt kamen is, hett se sik den Afsluss vun ehre Utbildung to’n Facharzt begeven. Vun [[1992]] bit [[1996]] hett se mit ehre Familie in de [[USA]] leevt. As de Familie wedder torüch in Düütschland weer, is se vun 1996 bit [[2002]] togange ween as wetenschopplich Mitarbeitersche bi [[Friedrich-Wilhelm Schwartz]] an de Afdeelung för [[Epidemiologie]], [[Sozialmedizin]] un Gesundheitssystemforschung an de Medizinsche Hoochschool Hannober. [[2001]] hett se sik dor den akadeemschen Grad vun en [[Master of Public Health]] (MPH) hoolt. == Wie dat in de Politik mit Ursula von der Leyen lopen is== [[Bild:ursula von der leyen.jpg|miniatur|Ursula von der Leyen (Oktober 2006)]] Ursula von der Leyen is vun [[1990]] af an Liddmaat vun de [[CDU]]. Vun [[1996]] bit [[1997]] hett se in den CDU-Fachutschuss för [[Sozialpolitik]] vun dat Land Neddersassen seten. Achternah weer se ok bi den Arbeitskreis för Dokters vun de CDU-Neddersassen mit bi. Vun [[2001]] bit [[2004]] höör se to den Raat vun de Stadt [[Sehnde]] to un is hier ok Vörsittersche vun de CDU-Fraktschoon ween. Bito hett se ok in de Regionsversammlung vun de [[Region Hannober]] seten. Dor weer se Vörsittersch vun den Utschuus Gesundheit un Krankenhüser. An’n 4.&nbsp;März 2003 hett se ehren Posten as Ministersche för Sozialsaken, Froenslüde, Familie un Gesundheit in de neddersassische Regeerung unner Ministerpräsident [[Christian Wulff]] antreden. In ehre Amtstied hett se dat [[Blinnengeld]] afschafft, ofschoonst de Sozialverbänne dor duchtig gegenan gahn sünd. Vun 2003 bit 2005 hett se in den [[Landdag vun Neddersassen]] seten. Bi den [[CDU-Bundsparteidag]] in [[Düsseldörp]] in’n Dezember 2004 is se in’n eersten Wahlgang in dat [[CDU-Präsidium|Präsidium vun de CDU]] wählt wurrn. Vördem harr sik jedereen wunnert, datt [[Herman-Josef Arentz]] dat nich schafft harr. Vun Februar 2005 af an is se Vörsittersch ween vun de CDU-Kommischoon „Öllern, Kind, Beroop“. An’n [[17. August]] [[2005]] is se vun [[Angela Merkel]] in dat CDU/[[CSU]]- [[Kompetenzteam]] för de [[Bundsdagswahl 2005]] beropen wurrn. Se weer dor för de Feller Familie un Gesundheit tostännig. An’n [[22. November]] 2005 is Ursula von der Leyen unner [[Eed]] nahmen wurrn as Bundsministersche för Familie, Senioren, Froenslüde un Jugend in de Bundsregeerung unner Kanzlersch Merkel ([[Kabinett Merkel I]]). Bi de [[Bundsdagswahl 2009]] is von der Leyen over de List vun dat Land Neddersassen in den Düütschen Bundsdag wählt wurrn. Achternah is se an’n [[28. Oktober]] [[2009]] in dat [[Kabinett Merkel II]], wedder as Familienministersche, unner Eed nahmen wurrn. Bi de Afspraken un de ganze Snackeree over de tokümstige [[Koalitschoon]] harr dat eerst heten, von der Leyen scholl wiss Gesundheitsministersche weern. Up düt Feld harr se ok för de Unionsparteien verhannelt.<ref>vgl. z.B. ''Ursula von der Leyen – Star mit Karrierestopp'', 28.&nbsp;Oktober 2009, [https://web.archive.org/web/20120111104024/http://www.ftd.de/politik/deutschland/:ursula-von-der-leyen-star-mit-karrierestopp/50029224.html ftd.de]</ref><ref>''Ursula von der Leyen - Favoritin im Rennen ums Gesundheitsministerium'', 2.&nbsp;Oktober 2009, {{Webarchiv|url=http://www.focus.de/politik/deutschland/ursula-von-der-leyen-favoritin-im-rennen-ums-gesundheitsministerium_aid_441268.html |wayback=20120225163919 |text=focus.de |archiv-bot=2026-03-14 09:14:43 InternetArchiveBot }}</ref><ref>''Wer ist Ursula von der Leyen?'', 11.&nbsp;Oktober 2009, [http://www.zeit.de/politik/2009-10/wer-ist-ursula-von-der-leyen zeit.de]</ref> Up düssen Posten is denn avers de [[FDP]]-Mann [[Philipp Rösler]] kamen, ok ut Neddersassen. Nadem Franz Josef Jung as Bundsminister för Arbeit un Sozialsaken Bott geven harr, hett von der Leyen an’n [[30. November]] 2009 den sien Amt övernahmen. Nadem [[Bundspräsident (Düütschland)|Bundspräsident]] [[Horst Köhler]] an’n [[31. Mai]] [[2010]] sien Amt hensmeten harr, tell von der Leyen to de Lüde, över de as mögliche Nafolgers in’t Präsidentenamt snackt wurrn is. Man amenne is dor nix vun wurrn. Na de [[Bundsdagswahl 2013]] is se an’n 17. Dezember [[Bundsministerium för’t Verdeffenderen|Bundsministersche för’t Verdeffenderen]] in’t [[Kabinett Merkel III]] worrn. == Warke == * Ursula von der Leyen: ''C-reaktives Protein als diagnostischer Parameter zur Erfassung eines Amnioninfektionssyndroms bei vorzeitigem Blasensprung und therapeutischem Entspannungsbad in der Geburtsvorbereitung'', Med. Hoochschool Hannober 1990<ref>https://portal.d-nb.de/opac.htm?method=showPrintViewOfRecord&recordId=http%3A%2F%2Fd-nb.info%2F911005293&currentPosition=30</ref> * Ursula von der Leyen, [[Maria von Welser]]: ''Wir müssen unser Land für die Frauen verändern.'' [[C. Bertelsmann Verlag|C. Bertelsmann]], München März 2007, ISBN 978-3-570-00959-8 * Ursula von der Leyen, [[Liz Mohn]]: ''Familie gewinnt.'' [[Bertelsmann-Stiftung]], April 2007, ISBN 978-3-89204-927-2 ==Belege== <references/> {{Navigatschoonsliest Familienminister Düütschland}} {{Navigatschoonsliest Arbeidsminister Düütschland}} {{DEFAULTSORT:Leyen, Ursula von der}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Bundsminister]] [[Kategorie:Landdagsafordneter (Neddersassen)]] [[Kategorie:Liddmaat Düütsch Bundsdag]] [[Kategorie:Neddersassen]] [[Kategorie:CDU]] [[Kategorie:Boren 1958]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] n2ky5x89summrgexyvryokmlmb3h4vq 0 43544 1069682 1057060 2026-06-19T12:53:03Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069682 wikitext text/x-wiki [[Bild:NO DOUBT 327b Brian McCauley.jpg|duum|No Doubt in’t Johr 2009]] '''No Doubt''' [ˌnoʊ ˈdaʊt] ([[Engelsche Spraak|engl.]] för „keen Twievel“) is en US-amerikaansche [[Rockmusik|Rockgrupp]] mit [[Ska|Ska-]], [[Punkmusik|Punk-]] un [[New Wave|New-Wave]]-Inwirken. == Historie vun de Musikgrupp == De Grupp ''No Doubt'' is in’t Johr 1986 in [[Anaheim]], [[Orange County (Kalifornien)|Orange County]] ([[Kalifornien]]) vun den Singer John Spence, [[Eric Stefani]] un den sien Süster [[Gwen Stefanie]] as en ''[[Madness]]''-Covergrupp grünnt worrn. Twee Johren later, 1988, harr Spence en [[Sülvstmoord|Suizidversöök]] maakt. Dorna hett toeerst Alan Meade dat Singen övernahmen un wenig later denn Gwen Stefanie, de siet Grünnen in’n Background sungen harr<ref name="gewesen">http://www.youtube.com/watch?v=BvxqO1rPp_k</ref>. De [[Ballade]] ''Dear John'' is den Mitgrünner todacht, de doodbleven is. 1994/95 hett sik Eric Stefani ut de Grupp torüchtagen, vun wegen dat he nich mehr mit den musikaalschen Weg inverstahn weer, den de Grupp inwtüschen inslahn harr. Siet de Tiet arbeit he as Teekner för de [[Tekentrick]]reeg ''[[The Simpsons]]''. To Anfang weer No Doubt en [[Ska]]-Grupp, de vör allen in jemehrn Heimatstaat Kalifornien Spood harr. Buten vun Kalifornien sünd se denn bekannt worrn as [[Vörgrupp]] vun de britischen Band [[Bush (Grupp)|Bush]]. Later keem en Stilwessel hen to en Mischen ut Ska, Popmusik un New Wave. As de Newpunk jümmer mehr opkamen de, harrn se mit jemehr Album ''Tragic Kingdom'' (1995) internatschonal groten Spood. Mit dat Album bleven se mehrere Weken op’n eersten Platz vun de Billboard-Charts. De Single ''Don’t Speak'', de ut dat Album utkoppelt weer, hett sik weltwiet ruchweg söven Millionen mol verköfft. Ok ''Just A Girl'' weer jüst so populär. Mit de nafolgen Alben ''Return Of Saturn'' (2000) un ''Rock Steady'' (2001) künn de Grupp in Düütschland nich wedder an den Spood vun ''Tragic Kingdom'' rankamen. in de Charts sünd se dormit blots in’t Middelfeld lannt. In de USA hebbt se mit dat [[Reggae]]-Leed ''Underneath It All'' en wieteren Platz-1-Hit hatt. Butendem weer Gwen Stefani jümmer wedder mol in de Klatschpresse to finnen, wodör de Grupp ok wieter in de Köpp vun de Lüüd bleef. De Grupp hett sik 2004 oplöst, keem 2008 aver wedder tosamen. Dat eerste Best-Of-Album keem in’t Johr 2003 ünner den Titel ''The Single 1992-2003'' op’n Markt. In de Twüschentiet weer No Doubt mit Gruppen as [[U2 (Grupp)|U2]], [[Hiss (Grupp)|Kiss]], [[blink-182]] un [[Sublime]] ünnerwegens un hett op ruchweg 650 Konzerten speelt. No Doubt hett mehr as 24,5 Millionen Alben verköfft, dorünner alleen 15 Millionen mol ''Tragic Kingdom''. Opstunns (Februar 2011) arbeit de Grupp an en nee Studioalbum, dat den Titel ''Happy'' hebben schall. == Diskografie == === Studioalben === {| class="Tabell" |- bgcolor="#cccccc" ! style="width:3em;" rowspan="2" | Johr ! style="width:14em;" rowspan="2" | Titel ! colspan="5" | Plätz in de Charts |- bgcolor="#dddddd" ! style="width:3em;" | [[Media-Control-Charts|DE]]<ref name="DE">http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/NO+DOUBT/?type=longplay {{Webarchiv|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/NO+DOUBT/?type=longplay |wayback=20121010075937 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:35:06 InternetArchiveBot }}</ref> ! style="width:3em;" | [[Ö3 Austria Top 40|AT]]<ref name="AT">http://austriancharts.at/search.asp?cat=a&search=no+doubt</ref> ! style="width:3em;" | [[Swiezer Hitparade|CH]]<ref name="CH">http://swisscharts.com/search.asp?cat=a&search=no+doubt</ref> ! style="width:3em;" | [[UK Top 40|UK]]<ref name="UK">https://web.archive.org/web/20121013142552/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=26</ref> ! style="width:3em;" | [[Billboard Hot 100|US]]<ref name="US">http://www.billboard.com/#/artist/no-doubt/chart-history/19895?f=305&g=Albums</ref> |- |- | bgcolor="#f0f0ff"| 1992 | No Doubt | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - |- bgcolor="#eeeeee" | bgcolor="#f0f0ff"| 1995 | The Beacon Street Collection | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - |- | bgcolor="#f0f0ff"| 1996 | Tragic Kingdom | align="center" | 2 | align="center" | 2 | align="center" | 3 | align="center" | 4 | align="center" | 1 |- bgcolor="#eeeeee" | bgcolor="#f0f0ff"| 2000 | [[Return Of Saturn]] | align="center" | 5 | align="center" | 18 | align="center" | 8 | align="center" | 31 | align="center" | 2 |- | bgcolor="#f0f0ff"| 2001 | Rock Steady | align="center" | 13 | align="center" | 12 | align="center" | 33 | align="center" | 43 | align="center" | 9 |} === Singles === {| class="Tabell" |- bgcolor="#cccccc" ! style="width:3em;" rowspan="2" | Johr ! style="width:12em;" rowspan="2" | Titel ! colspan="5" | Plätz in de Charts ! style="width:18em;" rowspan="2" | Anmarken |- bgcolor="#dddddd" ! style="width:3em;" | [[Media-Control-Charts|DE]]<ref>http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/NO+DOUBT/single?sort=entry {{Webarchiv|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/NO+DOUBT/single?sort=entry |archive-is=20120908101739 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:35:06 InternetArchiveBot }}</ref> ! style="width:3em;" | [[Ö3 Austria Top 40|AT]]<ref>http://austriancharts.at/search.asp?search=no+doubt&cat=s</ref> ! style="width:3em;" | [[Swiezer Hitparade|CH]]<ref>http://swisscharts.com/search.asp?cat=s&search=no+doubt</ref> ! style="width:3em;" | [[UK Top 40|UK]]<ref name="UK"/> ! style="width:3em;" | [[Billboard Hot 100|US]]<ref>http://www.billboard.com/#/artist/no-doubt/chart-history/19895?sort=timeon</ref> |- |- | rowspan="2" bgcolor="#f0f0ff"| 1996 | Just A Girl <br /><small>''Tragic Kingdom''</small> | align="center" | 24 | align="center" | 21 | align="center" | 31 | align="center" | 3 | align="center" | 23 | – |- bgcolor="#eeeeee" | Don’t Speak <br /><small>''Tragic Kingdom''</small> | align="center" | 2 | align="center" | 2 | align="center" | 1 | align="center" | 1 | align="center" | - | – |- | rowspan="2" bgcolor="#f0f0ff"| 1997 | Spiderwebs <br /><small>''Tragic Kingdom''</small> | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | 16 | align="center" | - | – |- bgcolor="#eeeeee" | Sunday Morning <br /><small>''Tragic Kingdom''</small> | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | 50 | align="center" | - | – |- | bgcolor="#f0f0ff"| 1999 | New <br /><small>''[[Return Of Saturn]]''</small> | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | 30 | align="center" | - | – |- bgcolor="#eeeeee" | rowspan="3" bgcolor="#f0f0ff"| 2000 | Bathwater <br /><small>''[[Return Of Saturn]]''</small> | align="center" | 73 | align="center" | - | align="center" | 42 | align="center" | 17 | align="center" | - | Re-Release 2004; <br />UK: as Dubbel-Single mit It’s My Life rutkamen |- | Ex-Girlfriend <br /><small>''[[Return Of Saturn]]''</small> | align="center" | 34 | align="center" | - | align="center" | 19 | align="center" | 23 | align="center" | - | – |- bgcolor="#eeeeee" | Simple Kind Of Life <br /><small>''[[Return Of Saturn]]''</small> | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | - | align="center" | 69 | align="center" | 38 | – |- | bgcolor="#f0f0ff"| 2001 | Hey Baby <br /><small>''Rock Steady''</small> | align="center" | 8 | align="center" | 12 | align="center" | 11 | align="center" | 2 | align="center" | 5 |(feat. [[Bounty Killer]]) |- bgcolor="#eeeeee" | rowspan="3" bgcolor="#f0f0ff"| 2002 | Hella Good <br /><small>''Rock Steady''</small> | align="center" | 46 | align="center" | 44 | align="center" | 78 | align="center" | 12 | align="center" | 13 | – |- | Underneath It All <br /><small>''Rock Steady''</small> | align="center" | 42 | align="center" | 34 | align="center" | 54 | align="center" | 18 | align="center" | 3 | (feat. [[Lady Saw]]) |- bgcolor="#eeeeee" | Running <br /><small>''Rock Steady''</small> | align="center" <!--DE-->| 55 | align="center" <!--AT-->| - | align="center" <!--CH-->| - | align="center" <!--UK-->| - | align="center" <!--US-->| 62 | – |- | bgcolor="#f0f0ff"| 2003 | [[It’s My Life (Talk Talk)|It’s My Life]] <br /><small>''The Singles 1992–2003''</small> | align="center" | 9 | align="center" | 12 | align="center" | 12 | align="center" | 17 | align="center" | 10 | UK: ok as Dubbel-Single mit Bathwater rutkamen |} == Utteken (Utwahl) == * '''[[Grammy|Grammy Awards]]:''' ** 2003: för ''Hey Baby'' (mit [[Bounty Killer]]) ** 2004: as ''Beste Pop-Performance vun en Duo oder Grupp mit Singersche'' (Underneath It All) (mit [[Lady Saw]]) ** 2005: för ''It's My Life (Remix)'' ** 2005: för ''Monkey Man'' (mit [[Toots & the Maytals]]) * '''[[MTV Video Music Awards]]:''' ** 1997: för ''Best Group Video'' (Don’t Speak) ** 2002: för ''Best Pop & Best Group Video'' (Hey Baby) (mit [[Bounty Killer]]) ** 2004: för ''Best Pop & Best Group Video'' (It’s My Life) * '''[[The Music Factory#TMF Awards|TMF-Awards]]:''' ** 1997: ''Best Rock Group Award'' ** 1998: ''Best Rock Group Award'' * '''[[VH1]] Awards:''' ** 1999: ''Most Stylish Video Award'' (New) ** 2000: ''Most Stylish Video Award'' (Ex-Girlfriend) * '''[[Total Request Live|MTV TRL]]-Adrian Young:''' ** 2003: ''Most Revealing Moment Award'' == Weblenken == {{Commons|No Doubt}} * [http://www.nodoubt.com/ Offizielle Websteed] (engelsch) * [http://musicbrainz.org/artist/fbd2a255-1d57-4d31-ac11-65b671c19958.html No Doubt] bi [[MusikBrainz]] * [http://www.laut.de/wortlaut/artists/n/no_doubt/ No Doubt] bi [[laut.de]] == Borns == <references /> [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Rockmusik]] [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Ska]] [[Kategorie:USA]] fdjqas78izy5b4veft96sths9zi5ynt 0 44372 1069696 1057430 2026-06-19T13:55:14Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069696 wikitext text/x-wiki [[File:USIS – Peter Alexander.jpg|thumb|200px|right|Peter Alexander (1952)]] '''Peter Alexander''' (* [[30. Juni]] [[1926]] in [[Wien (Stadt)|Wien]]; † [[12. Februar]] [[2011]] ok dor<ref>[http://www.kleinezeitung.at/nachrichten/kultur/2673164/peter-alexander.story Tiefe Trauer um Peter Alexander] in: KleineZeitung vom 12. Februar 2011</ref>; eegentlich ''Peter Alexander Ferdinand Maximilian Neumayer'') weer en [[Öösterriek|öösterrieksch]] [[Gesang|Singer]], [[Schauspeler]] un [[Showmaster]]. Van Midden vun de 1950er bit Midden vun de 1990er Johren hörr he to de populärst [[Ünnerhollenskünstler]] in de düütschspraakig Ruum.<ref>[http://www.filmportal.de/df/56/Artikel,,,,,,,,9C2886286F92F556E040007F010075A4,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html Nahroop] bi [[filmportal.de]] upropen an‘ 14. Februar 2011</ref> == Leven == Peter Alexander weer de Söhn vun den Bankangestellten Anton Neumayer (1900-1947) un de sien Ehefru Bertha, boren Wenzlick (1896-1987), Dochter vun en Musikalienhannelsmann ut [[Plzeň|Pilsen]]. All to sien Schooltiet wies he all den Hang to’t Parodeeren up. 1944 hett he sien Matura in [[Znaim]] afleggt un keem dornah eerst in den Rieksarbeitsdeenst un denn in de Kriegsmarine. Ab 1946 absolveer Peter Alexander Neumayer an dat [[Max-Reinhardt-Seminar]] en Schauspeel-Utbillen, dat he 1948 mit Utteknung afslooten hett. He nömm sück denn ok blots noch Peter Alexander. All 1951 keem bi de Plattenfirma [[Austrophon]] Alexander sien eerst [[Schallplaat]] rut („Das machen nur die Beine von Dolores“). 1953 wessel he to [[Polydor]], wo dat Erfolgsduo [[Kurt Feltz]] un [[Heinz Gietz]] völ Leeder för hüm schreven hett. ==Schauspeler, Entertainer, Showmaster== Alexander is van 1952 bit 1972 as Dorsteller in insgesamt 38 Ünnerhollens- un Revuefilmen uptreden, in de he ok meest immer as Singer to hörrn weer.<ref>In en eerst Rull as Statist weer Peter Alexander all in 'Der Engel mit der Posaune' (1948) to sehn {{Webarchiv|url=http://www.peter-alexander.at/ |wayback=20110216140016 |text=''Born: Peter Alexander. Die offizielle Webseite |archiv-bot=2026-03-14 07:10:55 InternetArchiveBot }}</ref> Faken weer [[Gunther Philipp]] sien Partner. Popularität kreeg Alexander dör de Rull as Kellner Leopold in de Operettenverfilmung ''[[Im weißen Rößl (1960)|Im weißen Rößl]]'' (Regie [[Werner Jacobs (Regisseur)|Werner Jacobs]], 1960). Disse Oort vun Ünnerhollensfilmen, de lichte Muse, wurr ok kommerziell spoodriek. So wurr Alexander 1957 vun Düütschlands Kinobesitter to’n besten Nahwuchskünstler wählt, un he kreeg later ünner annern ok noch de „[[Goldene Lienwand]]“ un die „Berolina“. Van 1969 bit 1996 keemen de [[Peter-Alexander-Show]]s – 1963 bit 1966 in‘ [[WDR]] (swaart-witt), 1969 bit 1996 in‘ [[ZDF]]/[[ORF]] –, in de he as anseggend Gastgever, Entertainer, Parodist un Singer uptreden dee, mit bit to 38&nbsp;Millionen Feernsehzukiekers alleen in Düütschland up bannig hooch [[Inschaltquote]]n, de dat sonst blots bi Överdragen vun Spelen bi [[Football-Weltmeesterschap]]en geev. Alexander wurr so Showstar in de gesamte düütschspraakig Ruum. Ok de dormalig ZDF-Shows ''Peter Alexander präsentiert Spezialitäten'' un ''Wir gratulieren'' mit de Böker vun [[Hans Hubberten]] un ünner de Regie vun [[Ekkehard Böhmer]], [[Dieter Pröttel]] un [[Dieter Wendrich]] keemen up hhoch Tokiekertallen, allerdings geev dat dormals ok weniger Sender-Konkurrenz as hüüd. == Filmografie == === Speelfilme === Van 1948 bit 1972 speel Peter Alexander in tallriek Speelfilmen mit, dort hörrn: * 1948: [[Der Engel mit der Posaune]] ... as Gast * 1952: [[Verlorene Melodie]] ... as Pianist * 1952: [[Königin der Arena]] ... as Singer * 1953: [[Salto Mortale (1953)|Salto Mortale]] ... as Singer * 1953: [[Die süßesten Früchte]] ... als Sänger * 1953: [[Drei von denen man spricht (Glück muß man haben)|Drei von denen man spricht]] * 1954: [[Rosen aus dem Süden]] ... as Singer * * 1954: [[Verliebte Leute]] ... as Musiker ''Karl Munk'' * 1954: [[Große Starparade]] ... as Singer * 1955: [[Liebe, Tanz und 1000 Schlager]] ... as Singer ''Peter Alexander'' * 1956: [[Musikparade]] ... al Singer ''Peter Martin'' * 1956: [[Bonjour Kathrin]] ... as Musikstudent ''Pierre'' * 1956: [[Ein Mann muß nicht immer schön sein]] ... as Jazz-Singer ''Peter Moll'' * 1956: [[Kirschen in Nachbars Garten]] ... as Singer * * 1957: [[Liebe, Jazz und Übermut]] ... as Jazz-Singer ''Peter Hagen'' * 1957: [[Das haut hin]] ... as Student, Artist un Singer ''Toni Matthis'' * 1957: [[Die Beine von Dolores]] ... as Sänger * 1958: [[Münchhausen in Afrika]] ... as Musiklehrer ''Peter von Münchhausen'' * 1958: [[Wehe, wenn sie losgelassen]] ... as Jazzmusiker ''Peter Holunder'' * 1958: [[So ein Millionär hat’s schwer]] ... as Millionenarv ''Edward Collins'' * 1959: [[Peter schießt den Vogel ab]] ... as Portier ''Peter Schatz'' * 1959: [[Schlag auf Schlag]] ... as Standesbeamter ''Hugo Bartels'' * 1959: [[Ich bin kein Casanova]] ... as Student un Butler ''Peter Keller'' * 1959: [[Salem Aleikum (Film)|Salem Aleikum]], ok bekannt as: ''Mein ganzes Leben ist Musik'' ... as Lehrer un Hobbymusiker ''Peter Karmann'' * 1960: [[Kriminaltango]] ... as Huuseegendömer ''Peter Martens'' * 1960: [[Ich zähle täglich meine Sorgen]] ... as Modeschöpfer ''Peter Hollmann'' * 1960: [[Im weißen Rößl (1960)|Im weißen Rößl]] ... as Böverkellner ''Leopold Brandmeyer'' * 1961: [[Saison in Salzburg (1961)|Saison in Salzburg]], ok bekannt as: ''Wenn der Toni mit der Vroni'' ... as Kellner ''Heinz Doll'' * 1961: [[Die Abenteuer des Grafen Bobby]] ... as ''[[Graf Bobby]] (Robert) Pinelski'' * 1962: [[Die Fledermaus (1962)|Die Fledermaus]] ... as Syndikus ''Dr. Gabriel Eisenstein'' * 1962: [[Die lustige Witwe (1962)|Die lustige Witwe]] ... as Playboy ''Danilo'' * 1962: [[Hochzeitsnacht im Paradies (1962)|Hochzeitsnacht im Paradies]] ... as Operettenstar ''Dr. Ulrich Hansen'' * 1962: [[Das süße Leben des Grafen Bobby]] ... as ''Graf Bobby (Robert) Pinelski'' * 1963: [[Charleys Tante (1963)|Charleys Tante]] ... as Diplomat ''Dr. Otto Wilder'' * 1963: [[Der Musterknabe]] ... as Firmenchef ''Dr. Fritz Geyer'' * 1963: [[Schwejks Flegeljahre]] ... as Fleeschhauerssöhn ''Josef Schwejk'' * 1964: [[Hilfe, meine Braut klaut]] ... as Warfgrafiker ''Valentin Haase'' * 1964: [[… und sowas muß um 8 ins Bett]] ... as Studienrat ''Dr. Eduard Frank'' * 1965: [[Das Liebeskarussell]] ... as ''Peter Sommer'' * 1965: [[Graf Bobby, der Schrecken des Wilden Westens]] ... as ''Graf Bobby (Robert) Pinelski'' * 1966: [[Bel Ami 2000 oder Wie verführt man einen Playboy?]] ... as ''Peter Knolle'' * 1968: [[Zum Teufel mit der Penne]], Deel&nbsp;2 ut de Reeg: [[Die Lümmel von der ersten Bank]] ... as Feernsehreporter ''Dr. Peter Roland'' un Uttuuschlehrer ''Dr. Wilhelm-Maria Tell'' * 1969: [[Hurra, die Schule brennt!]], Deel&nbsp;4 ut de Reeg: [[Die Lümmel von der ersten Bank]] ... as Pädagoge ''Dr. Peter Bach'' * 1972: [[Hauptsache Ferien]] ... as Lehrer ''Dr. Peter Markus'' <small>* Szene(n) wurr(n) nich in‘ Film bruukt</small> === Feernseh-Shows === Van 1963 bit 1996 geev Peter Alexander tallriek Feernseh-Shows<ref name="PeterAlexander.at">{{Webarchiv|url=http://www.peter-alexander.at/show.html |wayback=20110219132257 |text=Peter Alexanders eigene ''Fernseh-Shows'' |archiv-bot=2026-03-14 07:10:55 InternetArchiveBot }} (laut peter-alexander.at)</ref>, dorto hörrn: * 26. Dezember 1963: ''Spaziergang in Wien'' * 5. Dezember 1964: ''Spaziergang durch das Land der Operette'' * 11. Mai 1966: ''Spaziergang durch das Land des Films'' * 3. Dezember 1966: ''Ein Wiener in Paris'' * 2. Dezember 1973: ''Peter Alexanders Wunschkonzert'' * 4. Oktober 1975: ''Treffpunkt Herz'' * 2. Dezember 1976: ''Peter Alexander präsentiert [[Walt Disney]]s Welt'' * 29. September 1977: ''Peter Alexanders Wiener Geschichten'' * 23. August 1980: ''Peter Alexander – Danke [[Robert Stolz]]!'' (to‘n 100. Gebortsdag vun den Komponisten) * 17. Mai 1987: ''Soirée in Wien'' (Eröffnungsgala ut dat [[Austria Center Vienna|Austria Center]]) * 19. November 1987 bis 25. Dezember 1995: ''[[Peter Alexander Show|Die Peter Alexander Show]]'' (6&nbsp;Shows), ZDF/ORF * 9. März 1969 bis 25. Dezember 1985: ''Peter Alexander präsentiert Spezialitäten'' (13&nbsp;Shows), inkl. 1&nbsp;Show mit den Ünnertitel ''Ein Tag in Wien mit Peter Alexander und [[Günter Pfitzmann]]'', ZDF * 29. November 1979 bis 28. November 1985: ''Peter Alexander: Wir gratulieren'' (7&nbsp;Shows), ZDF * 20. und 27. November 1986: ''Wir gratulieren Peter Alexander'' (2&nbsp;Shows to sien 60. Gebortsdag) * 24. November 1990: ''Peter Alexander – Ein Herz für Berlin'' * 30. Juni 1996: ''Peter Alexander – Was sind schon 70&nbsp;Jahre'' Peter Alexander weer ok Gast in verscheeden Feernseh-Shows<ref name="imdb.de">[http://www.imdb.de/name/nm0018667/ Peter Alexander als Gast in anderen ''Fernseh-Shows''] (laut imdb.de)</ref>, dorto hörrn: * 1966: [[Einer wird gewinnen]] (''EWG''; as he sülvst) * 1970: [[Der goldene Schuß]] (as Singer) * 1970: [[Was bin ich?]] (as he sülvst un as Singer) * 1971: [[Drei mal Neun]] (as he sülvst) * 1974: [[Am laufenden Band]] (as he sülvst) * 1975: [[Treffpunkt Herz]] (as [[Showmaster]]) * 1977 bit 1978: [[Musik ist Trumpf]] (3 Folgen; as he sülvst, as Singer un as Showmaster) * 1978 bis 1979: [[ZDF-Hitparade]] (3 Folgen; as Sänger) * 1979 bis 1984: [[Dalli Dalli]] (5 Folgen; as he sülvst un as Singer) * 1986: [[Wetten, dass..?]] (as he sülvst un as Singer) * 1988: [[Willkommen im Club]] (as he sülvst) * 1988: [[Rudi Carrell Show|Die Rudi Carrell Show]] (as he sülvst) * 1989: [[Wetten, dass..?]] (als er selbst<!--und als Sänger???-->) * 1998: Lebenskünstler als Gast (as he sülvst) vun Helmut Zilk * 2006: [[Das Traumschiff|Traumschiff]]-Gala to sien 80. Gebortsdag (as Singer per Videoübertragung mit dat Leed „Dankeschön“) == Diskografie == === Nummer-een-Hits in de düütsch Single-Hitparade === * ''Der Mond hält seine Wacht'', 1955 * ''Eventuell, Eventuell'', 1955 * ''Ich weiß, was dir fehlt'', 1956 * ''Verbotene Träume'', 1967 * ''Der letzte Walzer'', 1967 * ''Delilah'', 1968 * ''Liebesleid'', 1969 as ok insgesamt 38 Top-Ten-Erfolge in de düütsch Single-Hitparade. In Öösterriek harr he twee un in de Swiez een Nr.1-Hit. == Utteknungen un Ehrungen == * Groot Ehrenteken för Verdeenste um de Republik Öösterriek 1985 * [[Öösterrieksch Ehrenkrüuz för Wetenschap un Kunst I. Klass]] 1974 * [[Ehrenring vun de Stadt Wien]] 1984 * [[Goldene Kamera]] 1969/70, 1979/80, 1983/84 (Düütschland) und 1979 Öösterriek as best Musikstar vun en ganz Johrteint. * [[Bambi (Utteknung)|Bambi]] 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1977, 1978, 1987, 1990, 1996 – för sien Levenswark * [[Goldene Europa]] 1969, 1974, 1979 * [[Goldener Bildschirm]] 1966, 1973, 1974 un 1976 * [[Goldener Bildschirm|Silberner Bildschirm]] 1970 un 1971 * Bronzener [[Bravo Otto]] 1971 == Literatur == * Michael Wenk und Barbara Löhr: ''Peter Alexander – „Das tat ich alles aus Liebe&nbsp;…“'' [[Ueberreuter]], Wien 2006, ISBN 3-8000-7181-9 (Bildbiografie to’n 80. Gebortsdag 2006 mit en Vöröwoort vun Peter Alexander). * Claudio Honsal: ''Peter Alexander&nbsp;– Das Leben ist lebenswert.'' Amalthea, Wien 2006, ISBN 978-3-85002-564-5. * Eva Roither und Andreas Kloner: ''Es war bezaubernd, danke schön.'' [[ORF]]-Radiofeature, 2006, 54 Min., anlässlich des 80. Geburtstag von Peter Alexander. * Peter Alexander: ''Gestatten, Peter Alexander.'' [[Bertelsmann]], Gütersloh / Wien 1971, ISBN 3-570-00005-2. == Dokumentarfilm == * ''Peter Alexander.'' Dokumentarfilm, Deutschland, 2007, 45 Min., Buch und Regie: Birgit Kienzle, Produktion: [[SWR]], Reihe: ''Legenden'', Erstsendung: 19. August 2007, [https://web.archive.org/web/20111203104847/http://www.daserste.de/legenden/sendung_dyn~uid,y3esfz6hifw9e7do3okgtfuf~cm.asp Inhaltsangabe] vun [[Das Erste]]. == Weblenken == * [http://d-nb.info/gnd/118648020/about/html Peter Alexander in de Katalog vun de Deutsche Natschonalbibliothek] * {{IMDb|PID=0018667}} * [http://www.filmportal.de/df/bb/Uebersicht,,,,,,,,A0472579773E46F4BBEE767781975114,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html Peter Alexander bi Filmportal.de * [https://web.archive.org/web/20110216140016/http://www.peter-alexander.at/ Offiziell Website vun Peter Alexander] * [https://web.archive.org/web/20100701211535/http://www.links234.at/links234/peteralexander.htm Hitöversicht un Körtbio vun Peter Alexander] * [http://www.viennatouristguide.at/Friedhoefe/Grinzing/pers_grinzing/neumayer.htm Grafftmal an‘ Grinzinger Karkhoff] * [http://toolserver.org/~apper/pd/person/Peter_Alexander Personennaamdatei] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Alexander, Peter}} [[Kategorie:Schauspeler]] [[Kategorie:Singer]] [[Kategorie:Slager]] [[Kategorie:Börger von Öösterriek]] [[Kategorie:Feernsehn]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1926]] [[Kategorie:Storven 2011]] 3q2nh838azqdrvpm6j8v38irkhep4qs 0 45689 1069708 1069270 2026-06-19T14:46:11Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069708 wikitext text/x-wiki [[Bild:Poulidor.jpg|thumb|Raymond Poulidor bi de Tour de France 2004 in Angers]] [[Bild:Raymond_POULIDOR.jpg|thumb|Raymond Poulidor (1993)]] '''Raymond Poulidor''' (* [[15. April]] [[1936]] in [[Masbaraud-Merignat]]; † [[13. November]] [[2019]] in [[Saint-Léonard-de-Noblat]]<ref name="focus">{{Internetquelle | autor=cvh | url=http://www.focus.de/sport/radsport/der-ewige-zweite-der-tour-de-france-franzoesische-radsport-legende-raymond-poulidor-ist-tot_id_11343743.html | titel=Französische Radsport-Legende Raymond Poulidor ist tot | werk=[[Focus|Focus Online]] | datum=2019-11-13 | abruf=2019-11-13 }} {{Webarchiv|url=http://www.focus.de/sport/radsport/der-ewige-zweite-der-tour-de-france-franzoesische-radsport-legende-raymond-poulidor-ist-tot_id_11343743.html |wayback=20191113100103 |text=Französische Radsport-Legende Raymond Poulidor ist tot |archiv-bot=2026-06-19 14:46:10 InternetArchiveBot }}</ref>)) weer, ofschoonst „ewig Tweet“, en vun de populärsten [[Frankriek|franzöösch]] Radrennfohrer. De in Frankriek blots „Poupou“ nömmt Poulidor kunn sück tüschen 1962 un 1976 acht Mal up dat Podium vun de [[Tour de France]] platzeeren (dree 2. Platzen, fiev 3. Platzen), ahn dat wichtigst [[Etappenrennen]] vun de Welt een eenzig Mal to winnen, oder ok blots dat [[Geel Trikot]] to dragen. In Frankriek wurrd sien Naam dorher bit hüüd faktisch as [[Synonym]] för „Pechvagel“ bruukt. Trotz oder jüst wegen dit [[Image]] as „ewig Tweet“ weer Poulidor to sien akktiv Tiet de populärste Sportler vun Frankriek, noch vör sien groot sportlich Rivalen, den fievmaligen Toursieger [[Jacques Anquetil]]. An‘ dichtsten dran an en Toursieg weer he 1964. In de franzöösch Sporthistorie ingahn is dorbi vör allen sien legendär Ellenbagenduell mit den grooten Favoriten Anquetil an den [[Puy de Dôme]]. Anquetil weer in‘ Gegensatz to Poulidor an‘ Enn‘ vun sien Kräfte, hett dat aber an Barg nich wiest. Poulidor hett völ to lang mit sien Angreep töövt. In Paris harr he man blots 55 Sekunn Rückstand up dat Geel Trikot. Neben völ anner Siege bi lüttgere Rundfohrten kunn Poulidor aber tominst de [[Vuelta a España]] 1964 winnen un dormit wenigstens een vun de groot Landsrundfohrten up sien Naam schrieven. To Anfang vun sien Karriere harr he 1961 dat klassisch Eendagsrennen [[Mailand–Sanremo]] wunnen. 1974 wurr he vun de Sportzeitung [[L’Équipe]] to Frankrieks Sportler vun dat Johr („[[Champion des champions]]“) wählt. 1977 hett Poulidor sien Loopbahn beend, nahdem he noch een Johr vörher mit 40 Johren noch eenmal den darten Platz bi de Tour beleggt harr. ==Filme== *Arte-Dokumentation: Radsport Anquetil/Poulidor - Die großen Sportduelle, Doku von Olivier Hennegrave, Frankriek 2001, 50 min == Weblenken == * [https://web.archive.org/web/20100612015650/http://www.memoire-du-cyclisme.net/palmares/poulidor_raymond.php List vun de Erfolge (''Palmares'') vun Raymond Poulidor] * [http://www.radsportseiten.net/coureurfiche.php?coureurid=4000 Poulidor in de Datenbank vun Radsportseiten.net] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Poulidor, Raymond}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Frankriek]] [[Kategorie:Radrennfohrer (Frankriek)]] [[Kategorie:Boren 1936]] [[Kategorie:Storven 2019]] qeizelsfs122dv75e3p5cs24iq3zsf3 0 46388 1069785 1012169 2026-06-19T22:03:14Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069785 wikitext text/x-wiki [[Bild:Tom Gehrels.jpg|thumb|Tom Gehrels (1974)]] '''Tom Gehrels''' (* [[21. Februar]] [[1925]] in [[Haarlemmermeer]]; † [[11. Juli]] [[2011]] in [[Tucson]]) weer en in de [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] boren [[Astronom]] de in de [[USA]], siet 1961 an de [[University of Arizona]], tätig weer. He weer an den Upbau vun dat [[Spacewatch]]-Programm to’n Upfinnen vun eernah [[Asteroid]]en ([[Eerdnah Objekt|NEO]] = Near Earth Object) bedeeligt. Gehrels hett mehrere [[Komeet|Kometen]] opdeckt, dorünner [[64P/Swift-Gehrels]], [[78P/Gehrels]], [[82P/Gehrels]], un [[90P/Gehrels]]. He weer buterdem an de Opdecken vun över 4329 Asteroiden bedeeligt, dorünner de [[Apollo-Typ|Apolloasteroiden]] (1864) [[(1864) Daedalus|Daedalus]] un (5011) [[Ptah (Asteroid)|Ptah]], de [[Amor-Typ|Amorasteroid]] (4587) [[(4587) Rees|Rees]], as ok mehrere Asteroiden ut de Grupp vun de [[Trojaner (Astronomie)|Trojaner]].<ref>[http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/MPDiscsAlpha.html ''Minor Planet Discoverers (Alphabetically)''], Liste des [[Minor Planet Center]], Togreep 19. Juli 2009 (engelsch)</ref> Den gröttsten Deel vun sien lateren Opdecken hett he gemeensam mit dat Astronomenehepaar [[Cornelis Johannes van Houten]] un [[Ingrid van Houten-Groeneveld]] in‘ Rahmen vun dat [[Palomar-Leiden-Survey]] makt. Dorbi hett Gehrels umfangriek Himmelsupnahmen mit de 48[[Toll (Eenheit)|’’]]-[[Schmidt-Teleskop|Schmidtkamera]] vun dat [[Mount Palomar-Observatorium]] makt. De fotografisch Platten wurrn denn in de Nedderlannen verschifft un an de [[Universität Leiden]] to Bestimmen vun Asteroiden utwert. Wiels den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer Gehrels Liddmaat vun der nedderlannschen Wedderstand. Nah den Krieg hett he mit Överlevenden snackt, de to Mitarbeit an den Bau vun de düütsch [[Rakete]] [[A4 (Rakete)|V2]] ünner [[Wernher von Braun]] dwungen wurrn weern. Gehrels keem to de Upfaaten, dat von Braun en gröttere Verantworten an de unminschlich Behanneln vun [[Dwangsarbeiter]] harr, as ut sien offiziellen „schoon makt“ Biografie hervörgeiht.<ref>[https://web.archive.org/web/20110818091035/http://www.time.com/time/columnist/jaroff/article/0,9565,220201,00.html ''The Rocket Man's Dark Side''] von Leon Jaroff, 26.März 2002, auf times.com, Togreep 19. Juli 2009 (engelsch)</ref> Tom Gehrels is de Vader vun [[Neil Gehrels]]. == Veröffentlichungen == * ''On the Glassy Sea: An Astronomer's Journey'', Tom Gehrels, ISBN 0-88318-598-9 * ''A review of comet and asteroid statistics'', Tom Gehrels, Earth Planets Space, 51, 1999 [http://www.terrapub.co.jp/journals/EPS/pdf/5111/51111155.pdf] == Enkeld Nahwiesen == <references /> ==Weblenken== * [http://d-nb.info/gnd/118907476/about/html DNB-Katalog] * [http://toolserver.org/~apper/pd/person/Tom_Gehrels Personennaamdatei] {{DEFAULTSORT:Gehrels, Tom}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de Nedderlannen]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Astronom]] [[Kategorie:Boren 1925]] [[Kategorie:Storven 2011]] hg6e7jba9mdepwagfy93c2k8j0uztb8 0 46770 1069803 1051487 2026-06-19T23:30:57Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069803 wikitext text/x-wiki [[Datei:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|mini|Wladimir Iljitsch Lenin (1920)]] [[Datei:Unterschrift Lenins.svg|rechts|rahmenlos|Lenin siene Unnerschrift]]'''Wladimir Iljitsch Lenin''' ({{S|ru|Владимир Ильич Ленин|Vladimir Il’ič Lenin}}, eigentlich '''Wladimir Iljitsch Uljanow''', {{Audio|Ru-Lenin.ogg|belustern}}; * [[22. April]] [[1870]] in [[Uljanowsk|Simbirsk]]; † [[21. Januar]] [[1924]] in [[Gorki Leninskije|Gorki]] bi [[Moskau]]) weer en [[Kommunismus|kommunistischen]] Politiker un [[Marxismus|marxistischen]] [[Theorie|Theoretiker]]. He warrt as de Mann ankeken, de de [[Sowjetunion]] grünnt hett. He stamm ut en Familie, de dat [[1882]] unner Zar [[Alexander III. (Russland)|Alexander III.]] to’n arvlichen [[Adel]] brocht harr. Nadem sien Broder [[Aleksandr Il'ič Ul'janov|Alexander Iljitsch Uljanow]] henricht’ wurrn weer, vunwegen dat he en Anslag up dat Leven vun den [[Zar (Russland)|Zaren]] plaant harr, hett de junge Lenin sik verscheden Gruppen anslaten, de dat up en [[Revolutschoon]] in [[Russland]] un up dat Afschaffen vun den Zaren afsehn harrn. He hett sunnerlich de Schriften vun [[Karl Marx|Marx]] un [[Friedrich Engels|Engels]] studeert un is al fröh for en orthodoxen Marxisten ankeken wurrn. In’n Unnergrund hett he sik for en kommunistischen Staat insett. He weer verbannt na [[Sibirien]] un möss verscheden Mole in’t [[Exil]], meist na de [[Swiez]]. [[1903]] grünn he en egen Fraktschoon in de [[Sozialdemokraatsche Arbeiderpartei vun Russland]]. Dat weern de [[Bolschewiki]]. Later is dor de [[Kommunistische Partei vun Russland]] vun wurrn. Nadem Anfang [[1917]] in Russland de [[Monarkie]] afschafft wurrn weer in en börgerliche Revolutschoon, versoch de nee Regeerung, dat Land fudderhen in den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] to holen. Man dor hefft de Bolschewiken unner dat Leit vun Ul'janov in de [[Oktoberrevolutschoon]] de Macht an sik reten. Se hefft slank de Russische Versammeln for en nee [[Verfaten]] mit Gewalt uplööst un dor for sorgt, dat numms mehr free siene Meenung seggen droff. In den [[Börgerkrieg]], de denn losgohn is, hefft de Bolschewiken dat schafft un den grottsten Deel vun de Länner, de to dat vörmolige Russische Riek tohöört harrn, an sik reten. Dor hefft se den Wedderstand vun de [[Witte (Russland)|Witte Armee]] un vun de annern Gegenspelers bi braken, ofschoonst dat Utland de Witten holpen un Russland to’n Deel ok besett harr. Gegen ehre Fiende sünd de Bolschewiken mit Suldaten, man ok mit den so nömmten [[Rood Terror|Roden Terror]] gegenan gohn. An’n Enn vun’n Börgerkrieg, [[1922]], hefft de Bolschewiken de Sowjetunion grünnt. To düsse Tied is Ul'janov al duchtig krank ween. [[1924]] is he sturven. Sien dood Lief is denn inbalsemeert wurrn un in dat Lenin-[[Mausoleum]] an de Muer vun den [[Kreml (Moskau)|Kreml]] in [[Moskau]] utstellt wurrn. In de Tied na sien Dood hefft de [[Stalinismus|Stalinisten]] dor jummers duller vun snackt, wat Lenin allens bedüden dö for de Sowjetunion un for den Kommunismus, so, as he in Moskau to finnen weer. Binnen de lunke Bewegen in de Politik hefft se sik avers bit up den hüdigen Dag over Lenin siene Rull in’e Plünnen. Dat gifft Lüde, de seht dat so, dat eerst Lenin as en unbannigen Theoretiker dat Beste ut Karl Marx siene Schriften maakt hett, as he ut den [[Marxismus]] den [[Leninismus]] utspinnen dö. In de Tied vun den Stalinismus, as Lenin al doot weer, hefft se ut düsse Ansichten de Idee vun den [[Marxismus-Leninismus]] tohopen schostert. Annere Lüde wiest dor up hen, dat he de [[Minschenrechte]] braken hett un nömmt sien [[Dogmatismus]] un siene antidemokraatschen Tendenzen, wenn se seggt, Lenin pass nich to moderne Konzepte vun den [[Sozialismus]]. == Leven == === Familie === Lenin stamm ut en Familie mit [[Liberalismus|liberalen]] Achtergrund, de sik sozial un kulturell engageert hett. [[1882]] is sien Vadder in den Stand vun arvlichen [[Russisch Adel|Adel]] böört wurrn. De Grootvadder up siene Mudder ehre Siet weer Dr. Alexander Dimitrijewitsch Blank (* 1799 in [[Staro Konstantinowa]] ([[Wolhynien]]) as Srul Blank; †&nbsp;17. Juli 1870 in [[Kokuschkino]]). He weer en [[Joden]], man he hett sik an de ole [[Jodendom|jöödsche Religion]] nich holen un is in de Tied, as he up Dokter studeert hett, overtreden na dat [[Christendom]] un is Liddmaat vun de [[Russisch-orthodoxe Kark]] wurrn. Siene Fro Anna (* 1799 in [[Sankt Petersborg]]; † 1838) stamm vun [[Düütschbalten]] un [[Sweden]] af. De Anfang vun ehre Familie geiht up [[Lübeck]] torüch. Se höör to de [[Luthersche Kark]]en to. Bi ehren Gloven is se ok bleven, ofschoonst se, na buten hen, to de orthodoxe Karken overtreden is. De beiden hefft [[1828]] in St. Petersborg freet. As Anna sturven weer, hett ehre Suster Katharina Eleonore Grosschopf, as Weetfro Katharina von Essen (*&nbsp;3.&nbsp;April 1801 in Sankt Petersburg; † &nbsp;1863), de Kinner uptagen. Mit ehr hett Alexander Blank as Mann un Fro tohopen leevt, ofschoonst de Behörden keen Verlööv to en Hochtied geven hefft.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 42/43.</ref> Een vun de Kinner weer Lenin siene Mudder, [[Marija Alexandrowna Blank|Maria Alexandrowna Blank]] (1835–1916). Se hett [[1863]] den Schoolmeester for [[Mathematik]] un [[Physik]], [[Ilja Nikolajewitsch Uljanow]] (1831–1886) freet. In dat sülvige Johr hett se, as Externe, dat Schoolmeester-Examen afleggt. Man se hett sik denn um ehre egen Kinner scheert un konn vundeswegen nich arbeiden. Lenin sien Vadder harr [[1854]] de [[Universität]] in [[Kasan]] dörlopen. Lange Johre is he denn Schoolmeester an högere Scholen in [[Pensa]] un [[Nischni Nowgorod]] ween un hett dor [[1869]] Bott geven. Denn is he Inspekter, later Direkter vun de Volksscholen in [[Simbirsk]] wurrn. 1882 is he in den Stand vun arvlichen [[Adel]] böört wurrn. In de meist 20 Johre vun sien Deenst is de Tahl vun Scholen in dat Gouvernement Simbirsk bannig anstegen. Bovenhen hett he allerhand moderndenkern Schoolmeesters uptagen, de mit [[Ökelnaam]] de „Uljanowers“ nömmt wurrn sünd. === Jöögd === Uljanov sien Vadder is [[1886]] unverwacht an [[Bregenblöden]] sturven. Lenin sien öllern Broder Alexander harr an de Universität St. Petersborg, an de Mathemaatsch-Physikaalsche Fakultät, studeert un sik dor an en revolutschonäre Grupp anslaten, de sik vornahmen harr, den Zaren Alexander III. an’e Siet to maken.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 88/89.</ref> Man he is vun den Geheemdeenst grepen wurrn un achter Trallen kamen, wurr na [[Slötelborg]] henbrocht un is dor an’n [[20. Mai]] [[1887]] henricht wurrn. De Zar harr dat Ordeel ännern konnt, man dat hett he nich maakt, un so is Lenin vun dor af an en persöönlichen Fiend vun den Zaren un siene Familie wurrn. De meisten Lüde wollen na düsse Tragedie nix mehr mit de Familie Uljanow to kriegen hebben. Ofschoonst de Vadder dood weer un de Familie vun de „betern Lüde“ minnacht wurrn is, vunwegen dat de Söhn as Upsternaatschen henricht wurrn weer, stunnen sik de Uljanows goot. Dat geev nich blot en Rente vun den Staat, man dor kemen ok Inkumsten ut en Landgoot to, wat to de Leevtied vun den Vadder noch ut de Mitgift vun de Mudder kofft wurrn weer.<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror'', Düsseldorf, 1994, S. 30–33 ; S. 54f.</ref> Blangen den Dood vun sien Vadder hett de Dood vun sien Broder an’n Strick bannigen Indruck up den jungen Lenin maakt. De weer uphungen wurrn, dree Dage, nadem dat mit Lenin siene Afsluss-Examens an de Scholen los gung. Liekers hett Lenin „mit Utteeknung“ bestahn. He studeer de Böker, de Alexander em achter laten hett, sunnerlich de Schriften vun den Revolutschonär [[Nikolai Gawrilowitsch Tschernyschewski]], de verbannt wurrn weer un de for en [[Sellschop]] instohn dö, wo dat keen Klassen mehr geev.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 97/98.</ref> Lenin weer en [[Intellektualismus|Intellektuellen]] un intresseer sik for [[Literatur]] un [[Ooldphilologie]]. He is ok en goden [[Schach]]-Speler wurrn.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 96, 107.</ref> He dröff nich in St. Petersborg studeern un hett sik vundeswegen an de Universität in [[Kasan]] inschreven. Dor studeer he up Afkaat. Al in sien eerst Johr hett Lenin bi en Protest vun Studenten mitmaakt, un dor is he an’n [[6. Dezember]] [[1887]], tohopen mit 38 annere Studenten, ut de [[Universität]] rutsmeten wurrn.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 102/103, 105.</ref> Dormols is Uljanow noch nich Baas bi de Saak ween. De Vadder vun den latern Ministerpräsidenten [[Alexander Fjodorowitsch Kerenski|Alexander Kerenski]] vun de Provisoorsche Regeerung, de Lenin sien Schoolmeester an dat [[Gymnasium]] ween weer, hett sik dor vergeevs for insett, dat Ordeel gegen Uljanow up to bören.<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror''; Düsseldorf, 1994 S. 33, S. 38f.</ref> Bi [[Samara]] is de Familie in’n Mai [[1889]] up en [[Goot (Bueree)|Goot]] tagen, wat se vun ehr Geld kofft harr. Man dat duer nich lang, denn hett se dat wedder verpacht. Lenin, so wies sik dat, doch nix as Verwalter vun en Goot, un he hett sik dor ok keen Möh mit geven.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 110–112.</ref> Anners, as dat later seggt wurrn is, hett he mit Buernfamilien nix to kriegen harrt. Allens, wat he vun Buern afweten dö, keem ut Böker, as ut de vun [[Gleb Iwanowitsch Uspenski|Gleb Uspenski]]. De üter sik slecht over de Buern in Russland un meen, de supen, bruken Gewalt un weern stracks gegen Frömme instellt. === Lenin fangt an un maakt bi de Politik mit === [[Bild:Mug shot of Lenin 1895 crop.jpg|thumb|[[Polizeifoto]] vun Lenin]] Lenin hett sik al in junge Johren mit allerhand polietsche Theorien ut’neen sett. Up de ene Siet hett he sik mit de russ’schen „Buernsozialisten“ (de [[Narodniki]]) befaat, de em nich gefallen döen. Se brochen en egen Aart vun [[Sozialismus]] vördaag un weern de Meenung, de betere Tokumst, de scholl nu vun de Buern in Russland herkamen. Up de annere Siet lees he de Schriften vun Karl Marx un weer al dorbi, de theoreetsch ut to düden. Lenin meen, Russland weer mit den [[Kapitalismus]] al wieter, as in Würklichkeit, un he glööv vundeswegen, dat dat nich mehr so lang duern scholl mit de [[Revolutschoon]] vun de [[Proletarier]]s. Annere Revolutschonäre menen, Lenin sien [[Marxismus]] heel sik noch to dull an de Narodniki, sunnerlich, wo he dat, just so, as se, dor up afsehn harr, den Zaren mit Hölp vun [[Terrorismus]] ut’n Weg to rümen. Lenin hett fökener den Satz vun [[Sergei Gennadijewitsch Netschajew|Sergej Netschajew]] utspraken, „dat ganze [[Huus Romanow]]“ möss doot maakt weern.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 137–139.</ref> [[1891]] weer Lenin as [[Afkaat]] in de Provinz Samara togange, as dor en Hungersnood utbreken dö. De betern Lüde versöchen, to hölpen un brochen allerhand Hölpsaktschonen up’e Been. Lenin hett dat stracks verordeelt, vunwegen, dat he meen, de Hungersnood bröch de Revolutschoon en Treed voran, wiel se den Gloven an [[Gott]] un an den Zaren in’n Dutt maken würr.<ref>[[Nicolas Werth]]: „Ein Staat gegen sein Volk“ in Stépahne Courtois u. a.: ''[[Das Schwarzbuch des Kommunismus]]'', 4. Upl., München, 1998 S. 140, 141</ref> Vun den Hüürmann vun sien egen Landgoot verlang he to düsse Tied de vulle Summ, de afmaakt wurrn weer, so, dat de denn siene Buern, Hungersnoot hen oder her, vull betahlen laten möss.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 126.</ref> [[1893]] trock Uljanow na [[St. Petersborg]]. Dor studeer he de Thesen vun [[Georgi Walentinowitsch Plechanow|Georgi Plechanow]]. He meen, düsse Mann, de wüss den Marxismus richtig ut to leggen. Later hett he em in de Swiez ok persöönlich drapen un mit em tohopen arbeit’. Nadem he en poor Maande in Europa dör Düütschland, [[Frankriek]] un de Swiez reist weer, grünn he den „[[Bund för de Befreeung vun de Arbeiderklass]]“ („Союз борьбы за освобождение рабочего класса“). As he in’n Harvst torüch weer in Russland, möök he wieter mit sien Agiteern for de Revolutschoon. As he dat illegale [[Daagblatt]] „De Arbeiders ehre Saak“ vorbereiden dö, is he in’n Dezember [[1895]] in’t Kaschott kamen. He is anklaagt wurrn vunwegen „[[Agitatschoon]]“ <ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 151.</ref> In’t Unnersökens-Kaschott, wo he 14 Maande insitten dö, hett he sik in siene „Studeerkamer“ en Bibliothek inricht. In’n Februar [[1897]] is he for dree Johre verbannt wurrn un möss na [[Sibirien]]. He keem na Süüdsibirien, na [[Schuschenskoje]], wo dat Weer so böös nich weer, as annerwegens in dat Land. He is dor nich inspeert ween, stunn avers unner de Upsicht vun de Polizei. In [[Ufa (Stadt)|Ufa]] hett he ok [[Nadeschda Konstantinowna Krupskaja|Nadeschda Krupskaja]] wedder drapen, de he [[1898]], as en Verbannten, heiraat hett. Glieks, as he in’n Februar 1900 ut de Verbannung torüch weer, is Uljanow dor bigohn, en Daagblatt rut to bringen, dat vun de [[Zensur]] unafhängig weer. In Russland weer dat nich mööglich, un so is he an’n [[29. Juli]] [[1900]] for mehr as fiev Johre in’t Utland gohn. Korte Tied hett he sik in [[Genf]] upholen, wo he mit Plechanow overeen kamen is, dat Daagblatt „[[Iskra (Daagblatt)|Iskra]]“ („De Funken“) rut to bringen. Denn hett he sik illegal in [[München]] dallaten, wo he bi den [[Sozialdemokratie|sozialdemokraatschen]] Kröger Rittmeyer in de Kaiserstraten 53 wohnt hett. In’t Johr [[1901]] is dat Daagblatt „Sarja“ („Morgenrood“) rutkamen, dat he mit rutbringen dö. [[1902]] hett he in de Hööftstadt vun [[Bayern]] de Programmschrift „[[Wat doon?“]] rutbrocht. Dor hett he to’n eersten Mol den Decknaam „Lenin“ for bruukt un, vunwegen dat düsse Schrift em mank de Revolutschonäre bekannt maakt hett, is he denn unner den Naam „Lenin“ bekannt wurrn. Düsse Schrift hett veel Frunnen un veel Fiende funnen. He hett dor dat Bild vun en Arbeiderpartei utmaalt, de geheem opereeren dö, unner en zentral Leit stunn un de ehre Liddmaten vun Beroop Revolutschonäre weern un sik an de Befehle ut’e Zentrale holen döen. In [[Strategie]] un [[Ideologie]] scholl dat blot keen Striet geven. So scholl de Partei de Masse vun de Lüde up den Weg na de Revolutschoon to anföhren. Lenin meen, so en Organisatschoon weer nödig, vunwegen dat keen annere Partei dat henkriegen konn, den Zaren un siene Regeerung um to störten. Lenin keek dor ok bi na dat Vörbild vun de Narodniki ut dat verleden Johrhunnert, de dat just up düsse Aart versocht harrn. Lenin hett sik in siene Schrift sunnerlich gegen de wat liberalern Linken over stellt, de dat dor up afsehn harrn, de Sellschop to verännern dör [[Gewerkschaft]]en un [[Basisdemokratie]]. Dor konn he rein gor nix mit anfangen.<ref>Christopher Read: ''Lenin'', Abingdon, 2005, S. 52–59</ref> Laterhen is Lenin sien Modell for de Parteiorganisatschoon as „[[Demokraatsch Zentralismus|Demokraatschen Zentralismus]]“ bekannt wurrn. Dat geev avers ok russ’sche Marxisten, de regen sik dor over up, dat Lenin terroristische Buern-Anföhrers un [[Petr Tkatschew]] siene Idee vun den „Massenterror“ anpriest hett. === Lenin boot de Partei up === [[Bild:Lenin Zuerich 01.jpg|thumb|Spiegelgasse 14 in Zürich: En Gedenktafel for Lenin in dat Huus, wo he wohnt hett]] [[Bild:Zürich - Spiegelgasse 14 - Lenin IMG 1325.jpg|thumb|Gedenktafel]] [[Bild:House of Lenin in Zurich.jpg|thumb|Spiegelgasse 14, Fotos vun 1920]] Lenin hett sik dorachter klemmt un en Partei ut „Revolutschonäre vun Beroop“ grünnt, de streng organiseert weer. Vunwegen dat he in Saken vun Terror un Gewalt nich mit sik snacken leet un wiel he radikale Positschonen vertreden dö, wat to’n Deel dor an leeg, dat de Staat achter em ran weer, man ok dor an, datt he sik an den Buern-Terrorismus in Russland holen dö, weer Lenin een vun de lunken Sozialdemokraten, wo an’n meisten up höört wurrn is. Lenin siene Ansichten un Afsichten hefft [[1903]] up den tweeten [[Parteidag]] in [[London]] mit sik brocht, dat de [[Sozialdemokraatsche Arbeiderpartei vun Russland]] (SDAPR) upspleten wurrn is. Lenin harr dat henkregen, siene Anhängers in dat Organisatschoonskomitee unner to bringen.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 205/206.</ref> Mit Plechanow achter sik hett Lenin dat schafft, allens, wo he sunnerlich achter ran weer, in dat Parteipogramm un in dat Statut unner to bringen. Dor höör, unner annern, dat Snacken vun de „[[Diktatur vun dat Proletariat]]“ to. Dat hett blot vundeswegen slumpt, vunwegen dat de „Ökonomisten“, de dat up Reformen afsehn harrn, un de [[Joden|jöödschen]] Afordenten vun den „[[Allgemeen jöödschen Arbeiderbund|Bund]]“ aftrocken weern, vunwegen dat se mit Lenin nich overeen kamen konnen.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 208/209.</ref> Nadem he bi de Afstimmen dörkamen weer, nömm Lenin siene Grupp in de Partei „Bolschewiki“ (na dat russ’sche Woort for „Mehrheit“) un de annern, de verloren harrn, [[Menschewiki]] („Minnerheit“), wat avers ja blot for de poor Lüde todrepen dö, de up den Parteidag mit bi weern, un heel un deel nich for de Sozialdemokraten all tohoop. Liekers sund düsse Naams as Naams for de Fraktschonen laterhen allgemeen overnamen wurrn. [[1905]] is in Russland en [[Revolutschoon]] utbraken. In de Tied hett dat Land in’n Krieg mit [[Japan]] stahn. Man Lenin weer in düsse Tied togange mit den Striet gegen de Menschewiki. In de Butenpolitik stunn he up Japan siene Sieten. Ok later, in’n Weltkrieg, hett he de Fiende vun den Zaren unnerstütt’. Mit sien Grull gegen de Menschewiki hett he sik bi annere Maten vun de Partei nich blot Frünnen maakt: En poor vun de Mitarbeiders, mit de Lenin veel tohopen arbeiden dö, harrn sik dat vörnahmen un wollen en drüdden Parteidag afholen un dor de beiden Lagers wedder tosamen bringen. Lenin hett dormols en sunnerlich butten Breef an de Bolschewiki schreven, man nich afschickt. Anners harr he sik dor ganz alleen mit in’e Ecken stellt, man he hett em noch mol schreven un is dor wat frundlicher bi ween. Liekers weer dat woll so, dat de Bolschewiki sik wunnern döen, wat vun afsunnerlichen Fent he ween is, schrifft de Historiker [[Robert Service]]. <ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 228/229.</ref> In düsse Tied hett Lenin sik ok mit den Gedanken an de Räte inlaten, wieldes allerhand Bolschewisten sik lever mit geheeme Kunkeleen befaten döen.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 238.</ref> Nadem de Bolschewisten in Moskau in’n Dezember [[1905]] en Upstand versocht harrn, glööv he nich, dat mit en Upstand wat to beschicken weer un meen, de SDAP scholl sik beter in dat nee [[Parlament]] rinwählen laten, dat weer de [[Duma (Russland)|Duma]]. In Januar [[1907]] weer de geheeme Polizei in Russland achter em ran. Dat weer de [[Ochrana]]. He büx na [[Finnland]] ut un gung in’n November denn na [[Helsinki]]<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 248.</ref> Finnland höör dormols as en Grootförstendom to dat Riek vun Russland mit to. En Johr later gung Lenin denn na [[Jenever (Stadt)|Jenever]] in de [[Swiez]]. Bit [[1912]] sünd beide Lagers jummers wieter ut’neen dreven. Vundeswegen sünd bi de „Gesamtruss’sche Parteikonferenz“ in [[Prag]] de Menschewiki utslaten wurrn. Vun dor af an sünd se en egen Partei ween, wieldes de SDAPR nu den Tosatz „(Bolschewiki)“ kregen hett. Eerst [[1918]] hefft de Bolschewisten ehre Partei den neen Naam „Kommunistische Partei vun Russland (B)“ geven. Ok den Zaren siene Geheempolizei sorg dor for, datt de Partei jummers mehr ut’neen klöövt wurrn is: Lenin sien goden Mitarbeider [[Roman Malinowski]] hett as Agenten for ehr arbeit’.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 278.</ref> Maten vun de Partei harrn Malinowski as Spion utmaakt, nadem en Reeg vun Liddmaten vun de Partei achter Trallen wannert weern. Lenin woll dor bi en Unnersöken in de Partei nix vun weten. He meen, amenne keem Malinowski ja ut en Arbeiderfamilie.<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror''; Düsseldorf, 1994, S. 354f</ref> In’n [[April]] 1912 hett Lenin to’n eersten Mol de „[[Prawda]]“ rut geven. In de Tied dornah hett he sik in sien Exil in de Swiez wedder mit dat Studeern vun den [[Marxismus]] befaat’. Dor is siene Schrift „[[De Imperialismus as den Kapitalismus sien hööchst Stadium]]“ bi rutkamen (Januar bit Juni [[1916]]). Dat is denn de Grundlaag vun den Marxismus siene [[Theorie]] over den [[Imperialismus]] wurrn. Ok de [[Stamokap|Stamokap-Theorie]] is ut düsse Schrift utspunnen wurrn. Toenn brocht hett Lenin ehr in [[Zürich]]. Dor dröff he in’n Februar 1916 hen umtrecken, nadem he as Grund angeven harr, he müch dor in de [[Zentralbibliothek]] arbeiden. === Eersten Weltkrieg === In’n August [[1914]] gung dat mit den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] los. Lenin harr sik al over en [[Krieg]] twuschen Öösterriek un Russland Gedanken maakt, man noch [[1913]] meen he in en Breef an [[Maxim Gorki]], dat weer nich wohrschienlich, dat dat dor to kamen scholl :<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 305.</ref> : ''„En Krieg twuschen Öösterriek un Russland weer woll bannig goot for de [[Revolutschoon]] (un for ganz Oosteuropa), man dat is doch nich antonehmen, dat Franz Joseph un use Frund Nikolaus us düt Vergnögen maakt.“ De Bolschewiki sünd internatschonal de eenzigste [[Sozialdemokratie|sozialdemokraatsche]] Parteiorganisatschoon ween, de vun Anfang an gegen de Kriegspolitik vun de egen Regeerung gegenan gung. Russland stöhn dormols unner all Umstänn [[Serbien]] gegen [[Öösterriek-Ungarn]]. Liekers hett de Partei dat nich schafft, grottere Deele vun Russland siene Inwahners achter sik to bringen. Se hett nich veel Liddmaten harrt, se harr nich veel to seggen un sunnerlich frundlich hefft de Lüde ehr ok nich ankeken. De düütsche [[Böverste Armeeregeerung]] hett de Bolschewiki dat mööglich maakt, mank de Kriegsgefangenen [[Propaganda]] to bedrieven,<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 331.</ref> un na de [[Februarrevolutschoon]] [[1917]] hett se Lenin un annere Revolutschonäre ut Russland ut de [[Swiez]] dör Düütschland dörreisen laten, datt se over [[Stockholm]] un [[Tornio]] na Russland kamen sünd.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie''. München: Beck, 2000, S. 342. Der berühmte „plombierte“ Zug war tatsächlich nicht vollständig plombiert.</ref> De düütsche [[Kaiser]] [[Willem II. (Düütsch Riek)|Willem II.]] harr Lenin siene Reis dor persönlich vun afhängig maakt, dat Lenin en [[Separatfreden]] mit Düütschland anstreven scholl. Lenin harr dat avers nich toseggen wollt un hett ok later, as he in Russland weer, afstreden, dat he sik dor up inlaten harr. He woll nich unner Verdacht kamen, he harr sien Vaderland verraden, un so hett he opentlich seggt, dat weer lagen, wenn een seggen dö, de Bolschewiki kregen Geld dör dat Düütsche Kaiserriek. Man he wüss dat doch beter.<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror''; Düsseldorf, 1994, S. 120ff</ref> ===Rund um de Revolutschoon vun 1917 un 1918 to=== ==== Lenin geiht gegen de provisoorsche Regeerung gegenan==== [[Datei:Lenin Tauride Palace.jpg|miniatur|Lenin hollt en Reed vor den Petersborger Sowjet in den [[Taurischen Palais]]. Se schall later den Karn vun de ''„[[Aprilthesen]]“'' utmaken]] In de tweede Hälft vun’n April 1917 in Lenin mit en poor Genaten an den finnschen Bahnhoff in [[Sankt Petersborg|Petrograd]] ankamen. He gung bi un verlang, de Arbeiters, Buern un Soldaten schollen mit de [[Revolutschoon]] anfangen un de Macht an sik rieten. He woll dor nich lang mit töven, anners, as siene Anhängers, de dachen, eerst mol mössen de Börgers mit de Revolutschoon anfangen, ehr datt dat [[Proletariat]] dor mit an’e Reege weer. So weer dat ja de Lehr vun den [[Marxismus]] ween. Man in siene [[Aprilthesen]] verlang he, de provisoorsche Regeerung möss afsett weern. Bit dorhen harrn de Sozialisten, de in Russland bleven weern, achter düsse Regeerung stahn, man Lenin meen nu, de stunn for den [[Kapitalismus]] in, un nu möss dat fix mit de [[Sozialismus|sozialistische]] Revolutschoon losgahn.<ref>[[Manfred Hildermeier]]: ''Die Sowjetunion 1917–1991.'' Oldenbourg, München 2007, S. 14.</ref> Lenin stell sik dor gegen [[Kerenski]] siene Regeerung mit un scholl em allerwegens ut as „Döösbaddel“<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror''; Düsseldorp 1994, S.&nbsp;133.</ref> Al an’n [[4. Juni]] hett Lenin bi den 4. Allruss’schen Sowjetkongress kunnig maakt, de Bolschewiki stunnen nu praat, in dat Land de Macht to overnehmen. He verlang, dat Land scholl ohn Utgliek an de Buern verdeelt weern un de rieken Lüde möss allens wegnahmen weern. Veel Lüde, sunnerlich de Armen, hefft sik dat geern seggen laten. Bi de [[Kerenski-Offensive]] hefft de Bolschewiken dor in de russ’sche Armee gegenan predigt, mit den Krieg wieter to maken. Man apentlich hett Lenin seggt, he holl dor nix vun, mit den Düütschen en Separatfreden af to sluten.<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror''; Düsseldorp 1994, S.&nbsp;133–141</ref> As dat af to sehn weer, datt de russ’schen Angreepe steken bleven, hett de de provisoorsche Regeerung vörsmeten, se harr Dusende Minschen blödig afslachten laten<ref>Dimitri Wolkogonow: ''Lenin – Utopie und Terror'': Düsseldorp 1994, S.&nbsp;141.</ref> In’n Julimaand versoch Lenin, de Reegerung ehrn Verlust an Prestige vör em to bruken. He stell sik in de Hööftstadt Petrograd hen un fodder de Lüde up, se schollen anfangen un in grote Masse demonstreern. Dor is denn avers de Regeerung nich bi fullen, man dat hett bloß allerhand Scheteree un Chaos un Plünnern geven. Lenin meen, en Upstand möss beter organiseert weern, anners wurr dor nix ut. As de Demonstratschonen losgungen, weer he sülms avers nich in de Hööftstadt, man he holl sik in [[Finnland]] up un woll sik vermünnern.<ref>Christopher Read: ''Lenin.'' Abingdon 2005, S.&nbsp;159.</ref> De provisoorsche Regeerung hett Militär insett un so wedder Ruh in’e Stadt brocht. Butendem is en Verfohren vunwegen [[Hoochverraat]] bi Gericht anstrengt wurrn. De Bolschewiken ehre Partei is verbaden wurrn, un just so ehr wichtigst [[Blatt (Narichten)|Blatt]], dat weer de [[Prawda]]. Man de Partei un ok dat Blatt konnen wiethen fuddermaken, vunwegen, datt se just de Naams ännern hefft.<ref>Christopher Read: ''Lenin.'' Abingdon 2005, S.&nbsp;161–163.</ref> Lenin weer bange, he konn to’n Dode verordeelt weern un gung in’n Unnergrund. Nadem de Regeerung gegen de Bolschwiki gegenan gahn weer, änner Lenin siene Strategie un sä: „Dat hett keen Sinn mehr, to hopen, de Revolutschoon in Russland konn sik freedsam entwickeln. Düt is de objektive Lage, dat gifft bloß eent: vullstännigen Sieg vun de Militärdiktatur, oder Sieg for den Upstand vun de Arbeiders unner Wapen.“<ref>Ziteert nah Christopher Read: ''Lenin.'' Abingdon 2005 S.&nbsp;163; [http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/jul/10c.htm Originaltext inengelsche Spraak]: „All hopes for a peaceful development of the Russian revolution have vanished for good. This is the objective situation : either complete victory for the military dictatorship or victory for the workers’ armed uprising.“</ref> Dor dräng he mit, en Upstand unner Wapen an to fangen. ==== Lenin ritt de Macht an sik un lett se sik nich wedder wegnehmen==== [[Datei:19180118-lenin sitzung konstituante taurisches palais petrograd.jpg|miniatur|Lenin in de Loge vun den Taurischen Palais in Petrograd bi de Sitten vun de [[Russ’sche Konstituerende Versammeln]]]]. Nadem de sozialistisch-liberale „Provisoorsche Regeerung“ unner Ministerpräsident [[Alexander Fjodorowitsch Kerenski|Alexander Kerenski]] in’n Krieg noch en paar Mol een up’e Mutzen kregen hett, slump dat tolest doch un de Bolschewiken konnen, tohopen mit de nee grünnten [[Sowjet]]s, de borgerliche Regeerung in de [[Oktoberrevolutschoon]] afsetten. Dat weer in’n November [[1917]], man in Russland hett dormols noch de [[Juliaansch Klenner|Juliaansche Klenner]] gollen – un na düssen Klenner weer Oktobermaand. Lenin sien Macker [[Leo Trotzki]] hett den Upstand an’n [[25. Oktober]] organiseert. Dor geev dat bloß minne Gegenwehr bi. Bi düssen Anfang vun de Revolutschoon sünd sess Lüde umkamen. An’n [[8. November]] 1917 hett sik denn in Petrograd de „II. Allruss’sche Sowjetkongress“ drapen. In düssen zentralen Raat vun de Arbeiders un Suldaten harrn de Bolschewiken toeerst keen Mehrheit in. Man ut Protest gegen de Bolschewiken sünd en Masse Afordente, dormank de [[Menschewiki]], ut düssen Raat rutgahn un hefft dor Bott mit geven for de Bolschewiken. Lenin is over Nacht Vörsitter vun den [[Raat vun de Volkskommisare]] wurrn. Dor weer he Baas vun Russland siene nee Regeerung mit. „Dor gung dat stuuv ut’n Keller an de Macht“, sä he, „mi dreiht sik de Kopp“. Up den II. Sowjetkongress üter Lenin noch, he woll de [[Russ’sche konstituerende Versammeln]] gellen laten un he meen, he verstunn sik bloß man as Overgang, bit de wählt wurrn weer. De Wahl is denn ok [[Demokratie|demokraatsch]] aflopen un dat hett keen Dör’nanner geven. Man bi düsse Wahl kregen nich de Bolschewiken de Mehrheit, man de Sozialrevolutschonären. Lenin siene Partei kreeg man bloß bi 25 % vun de Stimmen. So weer em dat nich mööglich, de Macht legal to overnehmen. Dor hett he de Versammeln an’n Dag na de Wahlen mit Gewalt uplösen laten. Vördem harr he sik hören laten, de Versammeln weer nich na Recht un Ordnung tostanne kamen. As he de Versammeln uplösen laten hett, hefft dor in Petrograd Lüde gegen demonstreert un Anhängers vun de Bolschewiken un de ehre Gegners sünd up’nanner losgahn. Dor sünd en Reeg vun Minschen bi to Dode kamen.<ref>Christopher Read: ''Lenin.'' Abingdon 2005, S.&nbsp;191–192.</ref> Lenin hett foorts en Besluss rutgahn laten over den Freden, un en annern Besluss, datt all Land verdeelt weern scholl un datt de Arbeiders all Fabriken in’e Hand kriegen schollen. Dor hett de nee Regeerung allerhand Lüde mit achter sik brocht. Unner Lenin as Vörsitter is de Raat vun de Volkskommissare as nee Regeerung inricht‘ wurrn. Se scholl unnerstütt weern dör de [[Rode Armee]] unner Leo Trotzki un dör de Geheempolizei [[Tscheka]] unner [[Felix Edmundowitsch Dserschinski|Felix Dserschinski]]. Beide sünd in’n Februar [[1918]] grünnt wurrn. An’n [[3. März]] 1918 is mit den [[Freden vun Brest-Litowsk]] de Krieg for Russland toenne gahn. Dor hett Russland bannig veel Land bi verlaren. === Anslag un Krankheiten === An’n [[30. August]] 1918 is en Anslag up Lenin utöövt wurrn. Twee Projektile hefft em an Schuller un Hals drapen. [[Fanny Kaplan]] schall up em schaten hebben. Se is korte Tied later in’t Gatt speert wurrn. Kaplan heel sik an de [[Sozialrevolutschonäre]] un stunn achter de [[Russ’sche konstituerende Versammeln|Konstituerende Versammeln]], de vun Lenin mit Gewalt uplööst wurrn weer. Se weer overtüügt, Lenin harr de „Revolutschoon verraden“. Nadem se vun de Tscheka verhöört wurrn is, is se dootmaakt wurrn, ohn datt dat en Gerichtsverhanneln geven hett. Dat gifft de wecken westlichen Historikers, de glöövt nich, datt Kaplan den Anslag utöövt hett. Lenin hett sik vun de Wunnen vun düssen Anslag tiedleevs nich mehr verhoolt. Eerst [[1922]] is bi en Operatschoon de Kogel ut’n Hals rutnahmen wurrn, nadem en düütschen [[Dokter (Medizin)|Dokter]] meen, Lenin sien Kopppien keem vun dat [[Loot]], datt sien Brägen vergiften dö. As he in düsse Johre unnersocht wurrn is, keem rut, he harr dat mit’e Ogen, mit’n [[Maag]], mit’n Kopp, he konn nich slapen, butendem leed he unner [[Wundrose]] un dat [[Bloot]] konn in’n [[Brägen]] nich free fleten. En [[Neuropathologie|Neuropathologen]] hett Lenin vertellt, he harr afsunnerliche, dwanghaftige Ideen. Um wat sik dat nipp un nau hannel, dor snack he nich wieter vun.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie.'' Beck, München 2000, S.&nbsp;566, 572.</ref> Een [[Maand (Tiet)|Maand]] na de Operatschoon dreep Lenin an’n [[25. Mai]] 1922 en dannigen [[Slag]]. Al ehrder harrn em wat lüttjere Släge drapen, un later scholl de Slag em noch tweemal swaar drepen. Na den Slag weer Lenin up’e rechte Sieten lahm un konn nich mehr good snacken. Dör’nanner weer he ok, un so weer dat nich kloor, ob he wedder gesund weern konn. En poormol sünd de Dokters [[Georg Klemperer]] un den sien Broder [[Felix Klemperer]] ut [[Berlin]] nah Moskau henropen wurrn un hefft em dor unnersocht.<ref>[[Victor Klemperer]]: ''„Ich will Zeugnis ablegen bis zum letzten.“ Band 1: Tagebücher 1933–1945''. Aufbau-Verlag Berlin 1995. ISBN 3-351-02340-5. S.&nbsp;733, Anm. zu S.&nbsp;266.</ref><ref>Robert Service: ''Lenin. A Biography''. Harvard University Press, Cambridge 2000. ISBN 0-674-00330-6. S.&nbsp;443.</ref><ref>Nina Tumarkin: ''Lenin Lives!: The Lenin Cult in Soviet Russia'', Harvard University Press 1997, ISBN 978-0-674-52431-6. S.&nbsp;112</ref> De Dokters hefft besnackt, wat achter Lenin siene Maleschen steken dö, man se konnen dor nich bi overeen kamen: [[Syphilis]], [[Neurasthenie]], [[Arterienverkalken]] (as al bi Lenin sien Vadder) oder ok de Folgen vun de Opratschoon. Lenin dach an [[Sülvstmoord]] un beed Stalin, he scholl em Gift geven.<ref>Robert Service: ''Lenin: Eine Biographie.'' C.H. Beck, München 2000, S.&nbsp;573–576.</ref> [[2004]] is en Studie rutkamen, de will rutfunnen hebben, Lenin schall lange Johre en [[Neurolues|Neurosyphilis]] harrt hebben.<ref>V. Lerner, Y. Finkelstein und Witztum: ''The enigma of Lenin’s (1870–1924) malady''. In: European Journal of Neurology, 11: 371–376</ref> == Literatur == === Lenin siene Warke === * W. I. Lenin: [https://web.archive.org/web/20101230035234/http://politazbuka.ru/biblioteka/marksizm/562-lenin-vladimir-polnoe-sobranie-sochineniy-5-izdanie.html]: ''Полное собрание сочинений'' ''Gesammelte Werke'' (55 Bänne), 5. Uplage (PDF, russisch). * W. I. Lenin. Sämtliche Werke. Eenzige Utgave, de vun't Lenin-Institut in Moskau autoriseert is. Übertragen nach der 2., ergänzten und revidierten russischen Ausgabe Band 3–8. 10. 13. 18–21. 25. Verlag für Literatur und Politik, Wien 1927–1931. * W. I. Lenin: ''Ausgewählte Werke in einem Band.'' Arbeiterpresse, Essen 1993, ISBN 3-88634-903-9. * W. I. Lenin: ''Ausgewählte Werke in zwei Bänden. Band I: 1884–1917.'' Dietz Verlag 1953. * W. I. Lenin: ''Ausgewählte Werke in zwei Bänden. Band II: 1917–1923.'' Dietz Verlag 1953. * W. I. Lenin: ''Ausgewählte Werke in drei Bänden.'' achte Auflage. Dietz-Verlag, Berlin 1970. * W. I. Lenin: ''Ausgewählte Werke in sechs Bänden.'' Dietz-Verlag, Berlin 1970–1971, ISBN 3-320-00756-4. * W. I. Lenin: ''Konspekt zum „Briefwechsel zwischen Karl Marx und Friedrich Engels 1844 – 1883“''.Dietz Verlag, Berlin 1963. * W. I. Lenin: ''Werke.'' (40 Bände, 2 Ergänzungsbände, Register, Vergleichendes Inhaltsverzeichnis). Dietz-Verlag, Berlin 1956–1972 ISBN 3-320-00752-1.<small>„ins Deutsche übertragen nach der vierten russischen Ausgabe“</small> * W. I. Lenin: ''Briefe.'' (10 Bände). Dietz-Verlag, Berlin 1967–1976, ISBN 3-320-00754-8.<ref>„Ins Deutsche übertragen nach der […] 5. russischen Ausgabe“.</ref> (Allens Hoochdüütsch) === Schriften över Lenin === * ''Lenins Werk in deutscher Sprache. Bibliographie''. Zusammengestellt und bearbeitet von Maria Uhlmann unter Mitwirkung von Helga Neusser. Hrsg. vom Institut für Marxismus-Leninismus beim ZK der SED, Berlin 1967. * Ruth Stoljarowa u. Peter Schmalfuß (Hrsg.): ''Briefe Deutscher an Lenin: 1917–1923.'' Dietz Verlag, Berlin 1990, ISBN 3-320-01320-3. * [[Angelica Balabanova]]: ''Lenin, oder: Der Zweck heiligt die Mittel''. Dietz Verlag, Berlin 2013 (revidierte Ausgabe der Übersetzung von 1961). * [[Hélène Carrère d’Encausse]]: ''Lenin.'' Piper, München 2000. * [[Louis Fischer]]: ''Das Leben Lenins''. Aus dem Amerikanischen übersetzt von Irmgard Kutscher. Verlag Kiepenheuer & Witsch, Köln/Berlin 1965. * ''W. I. Lenin – Biographie.'' Verlag Marxistische Blätter, Frankfurt am Main 1976, ISBN 3-88012-077-3. * [[Anton Pannekoek]]: ''Lenin als Philosoph.'' In: Anton Pannekoek, [[Paul Mattick]] u.&nbsp;a.: ''Marxistischer Antileninismus.'' ça ira, Freiburg 1991, S. 59–153. * Christopher Read: ''Lenin.'' New York/Abingdon 2005. * ''Waldimir Iljitsch Lenin. Dokumente seines Lebens''. Ausgewählt und erläutert von [[Arnold Reisberg]]. 2 Bände., Reclam, Leipzig 1977. * [[Robert Service (Historiker)|Robert Service]]: ''Lenin: Eine Biographie.'' Beck, München 2000. * David Shub: ''Lenin''. USA 1948. (Deutschland: Limes Verlag Wiesbaden, 1957). * [[Leo Trotzki]]: ''[https://www.marxists.org/deutsch/archiv/trotzki/1936/junglenin/ Der junge Lenin.]'' 1936; dt. Mehring Verlag, Essen, 1982 * [[Hermann Weber (Historiker, 1928)|Hermann Weber]]: ''Lenin in Selbstzeugnissen und Bilddokumenten.'' Rowohlt, Reinbek 1970, ISBN 3-499-50168-6. (18. Auflage: 2004, ISBN 3-499-50168-6). * [[Dmitri Antonowitsch Wolkogonow|Dmitri Wolkogonow]]: ''Lenin. Utopie und Terror.'' Econ, Düsseldorf u.&thinsp;a. 1994, ISBN 3-430-19828-3. * [[Clara Zetkin]]: ''Erinnerungen an Lenin.'' Neuer ISP-Verlag, Köln 2000, ISBN 3-929008-17-3. * [[Wolfgang Ruge]]: ''Lenin: Vorgänger Stalins; eine politische Biografie.'' Hrsg. von Wladislaw Hedeler. 1. Aufl. Matthes & Seitz, Berlin 2010, ISBN 978-3-88221-541-0. * [[Henri Guilbeaux]]: ''Wladimir Iljitsch Lenin : Ein treues Bild seines Wesens'', Übertragung ins Deutsche unter Mitwirkung von [[Rudolf Leonhard]]. Berlin : Verlag Die Schmiede, 1923. [Die erste Biografie, noch zu seinen Lebzeiten geschrieben und erschienen]. (Allens Hoochdüütsch) ==Weblenken== {{Commons|Владимир Ильич Ленин|Lenin}} == Belege == <references/> {{Normdaten|TYP=p|GND=118640402|LCCN=n80067085|NDL=00447347|VIAF=7393146}} {{SORTIERUNG:Lenin, Wladimir Iljitsch}} [[Kategorie:Sowjetunion]] [[Kategorie:Kommunismus]] [[Kategorie:Sozialismus]] [[Kategorie:Atheismus]] [[Kategorie:Börger von Russland]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Adel]] [[Kategorie:Boren 1870]] [[Kategorie:Storven 1924]] l2xc887wk9zvfy6ipjtrqle80zqgpkr 0 49577 1069754 1069282 2026-06-19T19:40:01Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069754 wikitext text/x-wiki '''Roland Mall''' (* [[17. April]] [[1951]] in [[Stuttgart]]; † [[7. April]] [[2025]] ok dor)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.footboom1.com/de/news/football/2491499-tribute-to-vfb-stuttgart-legend-roland-mall-a-football-icon-lost |titel=VfB Stuttgart Trauert um Roland Mall: Ein Verlust für den Fußball |werk=Footboom |datum=2025-04-10 |sprache=de |abruf=2025-04-11 }} {{Webarchiv|url=https://www.footboom1.com/de/news/football/2491499-tribute-to-vfb-stuttgart-legend-roland-mall-a-football-icon-lost |wayback=20250412002710 |text=VfB Stuttgart Trauert um Roland Mall: Ein Verlust für den Fußball |archiv-bot=2026-06-19 19:40:00 InternetArchiveBot }}</ref> ) weer en [[Düütschland|düütsch]] Footballspeler. De Middelfeldspeler speel van 1971 bit 1975 för den [[VfB Stuttgart]] in de Football-Bundsliga un keem dorbi up 58 Bundsligaspelen. Dornah wurr he an den [[VfR Heilbronn]] in de 2. Bundsliga utlehnt, wo he 21 Spelen 8 Doren schaaten hett. Den Afstieg vun dissen Vereen kunn he dormit aber ok nich verhinnern und gung weer nah Stuttgarte torüch. De Vereen weer allerdings ok afsteegen. 1975/76 keem he denn noch up 7 Spelen in de 2. Bundsliga. Dornah hett he denn dree Johr lang bi [[Preußen Münster]] speelt un keem in 96 Tweetligaspelen up 7 Doren. Sein Karriere hett he denn bi [[SCB Viktoria Köln]] utklingen laaten, wo he van 1979 bit 1981 in de 2. Bundsliga in 62 Spelen noch 6 Dooren schaaten hett. == Weblenken == * [http://www.fussballdaten.de/spieler/mallroland/1981/ Roland Mall in de Datenbank vun Fußballdaten.de] * [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/roland-mall/ Roland Mall in de Datenbank vun Weltfussball.de] {{SORTIERUNG:Mall, Roland}} [[Kategorie:Footballspeler (Düütschland)]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Storven 2025]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] r3coms4pmbre4j5fik3609mt16tfq7k 0 54250 1069680 922905 2026-06-19T12:52:18Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069680 wikitext text/x-wiki '''Nikolai Grigorjewitsch Erschoff''' ({{S|ru|Николай Григорьевич Ершов}}; * [[23. April]] [[1837]] in [[Moskau]]; † [[12. März]] [[1896]] in [[Sankt Petersborg]]) weer en [[Russland|russisch]] [[Entomoloog]] un [[Lepidopteroloog]]. He hett över de [[Bottervagels]] in sien Land mehrere Warken schreven un ok mehrere Bottervagels opdeckt. Sien umfangriek Insektensammlung befind sück hüüd in de Zoologische Sammlung vun de Russisch Akademie vun de Wetenschapen. ==Warken== *1868. Für die St.-Petersburger Fauna neue Schmetterlinge.''Тр. Рус. энтомол. о-ва'', т. 5, с. 97-99. *1872. Diagnoses de quelques especes nouvelles de Lépidoptères appartenant a la faune de la Russiae Asiatique ''Horae Soc. Entomol. Ross''. 8: 315-318. *as Erschow, N.G. 1874. Lepidopteren von Turkestan: ''Stett. ent. Ztg.'', 35: 386-417. *1877. Diagnosen neuer Lepidopteren aus den verschiedenen Provinzen des Russischen Reiches. ''Hor. Soc. Ent. Ross.'' 12: 336-348. *1885. Verzeichniss von Schmetterlingen aus Central Sibirien. ''Mémoires sur les Lépidoptères'', 2: 208-211. *1892. Verzeichniss von Schmetterlingen aus Central Sibirien. ''Mémoires sur les Lépidoptères'', VI: 670-672, pl. XVI. ==Weblenken== * [https://web.archive.org/web/20120209085734/http://jugan2.narod.ru/erschov.html Dat meest in Russisch mit Bild] {{DEFAULTSORT:Erschoff, Nikolai Grigorjewitsch}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Russland]] [[Kategorie:Entomoloog]] [[Kategorie:Lepidopteroloog]] [[Kategorie:Boren 1837]] [[Kategorie:Storven 1896]] oirbfsk1cmb53m415cpkxhiz6toen83 0 55320 1069701 1045726 2026-06-19T14:16:04Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069701 wikitext text/x-wiki [[Bild:Guzow-oryszew road cm04.jpg|duum|En plaasterte Straat op’n Land]] [[Bild:Kutná hora cobblestones3.jpg|duum|Lüttsteenplaaster mit Muster op’n Footweg]] [[Bild:Litomyšl mosaik pavement.jpg|duum|Plaaster vör en Aftheek]] As '''Plaaster''' (vun’t [[Latiensch|lat.]] ''(em)plastrum'') warrt en [[Boddenbelag]] betekent, de sünners för Verkehrsflachen un Plätz in’n [[Straten- un Weegbo]], mitünner aver ok för Footboddens in Hüüs oder op Terassen bruukt warrt. Plaasterstenen oder Platen, de wat grötter sünd, warrt technisch as [[Grootformat]]en betekent. == Översicht == De Plaasterbelag warrt ut enkelte Plaasterstenen tosamensett, de in en Plaasterbett leegt mit en [[Dreegschicht]] dorünner, de tomeist ut en verdicht [[Seevschutt]] oder [[Beton]] besteiht. As Materialen warrt för’t Plaastern [[Natursteen]], [[Beton]], [[Klinker]], [[Holt (Bostoff)|Holt]] oder [[Slack (Metallurgie)|Hoochavenslack]] bruukt. Verleggt warrt dat Plaaster vun den so nöömten [[Paddhöker]], de Stenen maatk de [[Steenhauer]]. Wenn gröttere Flachen plaastert warrn schüllt, warrt faken en Plaasterplaan vun de [[Deepbo]]ingenieuren opstellt, de blangen de Oort un Laag vun de Plasterstenen ok en Nagaav för de Hööch ümfaat, üm en ordigen Waterafloop sekertostellen. Plaasterte Binnenrüüm, Straten un Plätz sünd al ut dat [[Öllerdom]] bekannt, sünners vun de [[Babylonier]], ut dat [[Ool Ägypten|Olle Ägypten]] un vör allen ut dat [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]]. In’t [[Middelöller]] güng de Plaasterbo sünners bi de Landstraten torüch un hett eerst wedder in’t 19. Johrhunnert wedder tonahmen, as ok de Verkehr mehr worrn is. In’t 20, Johrhunnert sünd denn mehr un mehr [[Asphalt]]straten boet worrn. In hüütige Tiet warrt Plasster to’n Fastmaken vun Straten, Parkplätz, Foot- un Radweeg in Städer bruukt, woneem de Anspröök an’t Gestalten un Utsehn sünners hooch sünd. Dat bedröpt vör allen Footgängerzonen oder apentliche Plätz. En sünnere Maless mit dat Plaaster – vör allen bi grootformatig anleggte Naturplaasterstenen mit breden Fogenafstännen – is de hoge [[Schalldruckpegel]], de bi en starke Verkehrsbelastung entsteiht.<ref>Forschungssellschop för Straten- un Verkehrswesen: ''Richtlinien für den Lärmschutz an Straßen'', FGSV-Verlag, Köln, 1990</ref> Ökoloogsche Vördelen sünd dorgegen dat betere Versiepen vun Regenwater, un de betere Verdräglichkeit för [[Planten]], vunwegen dat de Wörteln betern in’n Ünnergrund wassen künnt. Op lange Sicht is Plaaster ok beter ümtoboen oder heeltomaken. Plaaster is dorüm in Verkehrsflachen bit [[Boklass (Düütschland)|Boklass]] III sinnvull intosetten. In Düütschland in de Andeel vun’n Plaasterbelag in’t Rebeet vun [[Gemeenstraat|Gemeenstraten]] ruchweg en Veerdel vun all fasten Stratendeken.<ref>D. Richter & M. Heindel: ''Straßen- und Tiefbau'', Teubner Verlag, Wiesbaden, 2004, ISBN 3-519-35621-X</ref> Private Grundstücken sünd dor nich mit bi. == Historie == [[Bild:Roman Road Surface at Herculaneum.jpg|duum|Plaasterstraten geev dat al bi de Römers: polygonal Stratenplaaster in [[Herculaneum]] bi’n Vesuv]] [[Datei:Fotothek df ps 0000245 Aufbau ^ Wiederaufbau.jpg|duum|Arbeiten an’n Plasterverband vun en Straat in Dresden üm 1950]] Plaasterte Straten un Weeg gifft dat al bannig lang. Resten vun Plaasterflachen in [[Mesopotamien]] laat dorop sluten, dat de Plaastertechnik al üm un bi 4000&nbsp;v. Chr. anwennt worrn is.<ref>Horst Mentlein: ''Pflaster Atlas'', Rudolf Müller Verlag, Köln, 2007, ISBN 3-481-02347-2</ref> De Ägypter un Babylonier hebbt Plaasterbelääg för den lichteren Transport vun Göder nütt. To’n Bispeel weer in Babylon de Prozesschoonsstraat ut dat 7.&nbsp;Johrhunnert v.&nbsp;Chr. plaastert.<ref>Eduard Zirklerin, ''Asphalt, ein Werkstoff durch die Jahrtausende'', Giesel Verlag, Isernhagen, 2001, ISBN 3-8785-2010-7</ref> In’t [[Röömsch Riek|Röömsche Riek]] is de Plaasterbowies düchtig verbetert worrn. De Römers hebbt de Vördelen vun den Plaasterbelag för den Bo vun jemehr [[Römerstraat|Hööftstraten]] nütt un hebbt markt, dat en fasten Ünnerbo wichtig is, de wat drägen kann. Je na Boddentostand hebbt se twüschen twee Bowiesen utwählt. In Sumprebeden is en Dreegkonstrukschoon ut Längs- un Dweerhölter boet worrn, op de denn dat Plaaster verleggt worrn is. Wenn de Straat dorgegen op fasten Ünnergrund verlopen de, weern toeerst grove Brookstenen opschütt, denn Grand un dorop Sand. In dat Sandbett is den dat Plaaster verleggt worrn.<ref>Chris Scarre: ''Die Siebzig Weltwunder'', Frederking & Thaler Verlag, München, 2004, ISBN 3-89405-524-3</ref> De Arbeiters hebbt Natursteen ut [[Basalt]] oder [[Kalksteen]] in unregelmatige Anorden verleggt – in’n so nöömten ‚willen Verband‘ – un hebbt en Dweernegen inboet, dat dat Water aflopen künn.<ref>Microsoft Corporation: ''Microsoft Encarta Professional 2003'', Artikel: Römerstraßen</ref> In China hett de Bruuk vun Plaasterbelag, vör allen dat Kieselsteenplaaster, in’t 11. Johrhunnert an Bedüden wunnen. Blangen den Insatz vun Plaaster op apentliche Weeg, weern Kieselsteenplaaster en fasten Bestanddeel vun de [[Goornkunst in China]]. De Kieselstenen weern akkeraat na Klöör un Form sorteert un in en Mörtelbett insett. De Plaasterflachen bargen [[Ornament (Billn Kunst)|Ornamenten]] un schülln den Tokieker Geschichten un Narichten mitdeelen.<ref>Volker Friedrich: ''Pflastern mit Naturstein'', Ulmer Verlag, Stuttgart, 1999, ISBN 3-8001-5078-6</ref> In Europa hett de Bedüden vun’n Plaasterbelag nalaten, as dat Röömsche Riek verfallen is. Blots noch Straten un Plätz in Städer sünd plaastert worrn, de Landstraten dorgegen bleven ahn fasten Belag. Eerst as in de Naklapp vun de [[Industraliseren]] de Verkehr tonahmen hett, nöhm ok de Plaasterbo wedder stark to. Mitt vun’t 19. johrhunnert keem denn ok de eerste Richtlien rut, woans Stratenplaaster inboet warrn müss. De grundsätzlichen Inholten vun de Richtlien gellt noch hüüt. Toeerst geev dat to’n Plaastern blots Stenen ut natürliche Vörkamen ([[Steenbrook]], [[Stroombett]], [[Leessteen|Feldstenen]]). Wenn dat keen geev, as to’n Bispeel in Noorddüütschland oder in de Nedderlannen, weern [[Tegel (Bostoff)|Tegel]] oder [[Klinker]]produzeert. Disse Bostoffen sünd denn vun’n [[Beton]] an de Siet drängt worrn, de Enn vun’t 19. Johrhunnert betahlbor worrn is, as de [[Zement]] billiger worrn is. Dat akkerate Maat un de fre’e Formborkeit vun Betonplaasterstenen un de siete Pries hebbt na un na dorför sorgt, dat disse Bostoff to’n an’n fakensten bruukten Plaasterbelag worrn is.<ref>J. Eisenmann, G. Leykauf: ''Betonfahrbahnen'', Ernst & Sohn Verlag, Berlin, 2003, ISBN 3-4330-1341-1</ref> De Bedüden vun Plaasterbalag is in de eersten Hälft vun’t 20. Johrhunnert wedder torüchgahn, as sik de tohnehmen Fohrtüüchverkehr op de evenen [[Teer]]- un [[Asphalt]]straten verlagert hett, de ok mehr drägen künnen. Mit tonehmen Bedüden vun de [[Denkmolpleeg]] siet de 1970er Johren warrt Plaaster wedder mehr in Footgängerzonen, Ooltstäder un Plätz anleggt. == Opgaven == [[Bild:Erfurt Egstedt L2155.jpg|duum|hochkant|Plaasterte [[Landsstraat]] mit [[Fohrbahnmarkeren]]]] Anspröök an den Plaasterbelag vun de Funkschoon her sünd, dat he noog Last drägen kann, enigermaten even is un togliek [[Greepigkeit|griepen]] deit. Woveel dat Plaaster drägen kann, steiht in direkte Verbinnen mit de Gööd vun den Ünnerbo. Op en utrecken Standfastigkeit is dorüm jümmer to achten. Wenn Böverflachenwater anfallen deit, mutt dat seker afleidt warrn künnen, üm en Insiepen in de ünneren Schichten to hinnern. Plaasterdeken mööt dorüm mööglichst dicht wesen un noog Negen opwiesen (mit Utnahm vun Flachen, de egens Water dörlaten schüllt). Wieter bestaht hoge Anspröök an de Duerhaftigkeit. Dat heet, dat Plaasterbeläg bestännig gegen Frost, Dörbreken un Afrieven wesen mööt. Dorto mööt Plaasterdeken ok fein antokieken wesen, wat dör en schöne Form, en schöne Klöör oder en feinen Steenverband maakt warrn kann.<ref>D. Richter, M. Heindel: ''Straßen- und Tiefbau'', Teubner Verlag, Wiesbaden, 2004, ISBN 3-519-35621-X</ref> Jüst bi de Standfastigkeit mutt dorop acht warrn, dat de Asslasten in’n Vergliek to fröher düütlich grötter sünd. Ok de Lasten bi’t Anföhren un bi’t Bremsen sünd teemlich stegen. De Anspröök an den Plaasterbelag hebbt sik also mit de Tiet wannelt. De [[Spannung (Mechanik)|Kuntaktspannung]] un de dormit överdragene piele Last vun de mit Stahlbänner verstarkten Rööd weern veel grötter as bi de hüütigen Gummiriepens. En Iesenrad tüügt op en Plaasterflach en Kuntaktspannung twüschen 360 un 1100&nbsp;kg/cm². Dorgegen bringt en LKW-Riepen en Kuntaktspannung vun blots 4&nbsp;kg/cm² bi en tolaten [[Asslast]] vun 5 Tünnen.<ref>Siegfried Vogel: ''Straße und Autobahn'', Vergliek vun de Bowiesen na RStO, Tafel 1, Asphaltdeken: to Tafel 3, Plaasterdeken, Mai 2005</ref> Fröher kemen ok noch Lasten dör [[Hoofiesen|Hoofslag]] un dör de [[Exkrement]]en vun Peerd un annere Togdeerten dorto. In hüütige Tiet kann dat ok noch en technisch Maless wesen, wenn dat noch veel Spannwarken gifft, as to’n Bispeel dör dat [[Fiaker]]wesen in [[Wien (Stadt)|Wien]] oder [[Soltborg]]. Unafhangig vun de Plaastbowies is de Ünnerbo bannig wichtig. De mutt de [[Scheerkraft|Scheerkräft]] as ok de piele Naverdichten dör de Last vun Baven opnehmen künnen, ahn dat sik de Böverflach dorbi verformt. == Bowiesen == Mit de Tiet hebbt sik in’n Plaasterbo vele verschedene Bowiesen entwickelt, de ok wat döögt. In [[Norm]]en un [[Richtlienen]] sünd dorvun aver blots wenig fastschreven worrn. Aver ok Bowiesen, de nich na en Norm maakt worrn sünd, gifft dat an vele Öörd in hoge Gööd. Verleggt warrt dat Plaaster to’n gröttsten Deel in Handarbeit, bi egente Plaasterformaten kann dat aver ok mit Hülp vun Maschienen aflopen. Utföhrt warrt de Inbo dör [[Goorner|Landschopsgoorner]] oder [[Stratenboer]] (nipp un nau [[Paddhöker]] oder ''Steensetter'') === Nich-bunnen Bowies === [[Bild:Beige Pflastersteine.JPG|duum|En Plaasterflach, de nich bunnen is]] De nich-bunnen Bowies is de öllste Plaastertechnik un tellt vundaag as Standardbowies. De Stenen warrt dorbi op en „loos“ Bett ut [[Splitt]], Sand oder Granulat sett. Dat Fogenmaterial warrt dorop afstimmt un besteiht normalerwies ut den glieken Stoff. Disse Bowies reageert op staatsche un dynaamsche Lasten mit en elastischen Verformen. Spannung der dör Temperaturünnerscheden entstaht künnt dör Verformen ahn Hinnern afboet warrn. Grundsätzlich kann de Plaasterdeek wieter Water dörlaten. En Nadeel is de Gefohr, dat de Fogen mit de Tiet utwaschen doot un to’n Bispeel dör [[Kehrmaschien]]en utfegt un opsogen warrt. De Stenen künnt dordör loos warrn. Bito kann sik in de Fogen gau Vegetatschoon billn, de mit ehr Wörteln de Stenen rutdrücken künnt. === Bunnen Bowies === [[Bild:Place d'Avranches Saint Hélier Jersey.jpg|duum|Plaaster, dat mit Zement bunnen is]] Bi disse Bowies bestaht dat Plaasterbett un de Fogen ut en Zementmörtel, de deelwies mit tosätz verbetert warrt. In öllere Böker un Blööd warrt de bunnene Bowies ok as ''sture Bowies'' oder ''Concrelith'' betekent. Dat Woort ''stuur'' is verbunnen mit de Ansicht, dat hier keen Verformen mehr vörkamen kann, man, dat is nich richtig. Bi bunnene Plaasterflache drööf sik dat Material aver blots bannig wenig utdehnen. De Brookdehnen bedriggt bi Zementmörtel blots 0,1–0,2 mm/m. Dat is weniger as 1/10 bit 1/100 vun [[Stahl]] oder Asphalt. Wenn disse Brookdehnen oder de jüst so lütte [[Togfastigkeit]] överdrapen warrt, entstaht Reten un de Fogen künnt sik lösen. Denn künnt sik ok bi disse Boswies Stenen ut den Verband lösen. Disse Effekt kann aver minnert warrn dör den Bruuk vun sünneren Fogenmörtel op Grundlaag vun en Reakschoonshorz, de egens för dissen Bruuk herstellt warrt. Reakschoonshorzfogenmörtels laat tomeist ok Water dör. Wegen de apenporigen Struktur is ok dat Risiko vun Frostschadens lütter as bi Fogen, de Water afwiesen doot. Bestahn deit dat Material ut [[Quarzsand]] un en [[Horz (Material)|Horz]], dat dorünner mischt warrt. De Dreegschicht ünner’t Plaaster mutt sünners bestännig gegen Verformen boet warrn. En hoge Gööd is bi bunnen Deken blots mööglich mit opwännige Verfohren tomaken, wenn dat vörher nipp un nau plaant warrt un dat Material akkeraat op’nanner afstimmt is. Liekers föhrt disse Bowies faken to Schadens === Bowies mit fastmaakte Fogen === Disse Bowies is to verglieken mit de nich-bunnen Bowies, man de bövere Deel vun de Fogen warrt ut en bunnen Material maakt. De Deep vun de bunnen Foog bedriggt hier tomindst 3&nbsp;cm un kann in’n hööchsten Fall de vulle Steenhööch annehmen. Richtige Anspöök un Richtlienen gifft dat för disse Bowies blots wenige, liekers warrt se faken anwennt. Dör de bunnen Foog is dat Versiepen vun Böverflachenwater nich bi all Typen vun Fogenmörtels mööglich, dorüm mutt bi de Plaasterflach jümmer en Negen inhollen warrn, dat dat Water aflopen kann, wenn de Foog waterdicht is. Bi de Bowies warrt keen „sturen“ Bokörper maakt, dorüm mutt de Foog mööglichst elastische Egenschoppen opwiesen, üm lütte Bewegen in’t Plasster utglieken to künnen. Sünners egent sünd dorför Fogenstoffen as [[Bitumen]], man ok Mörtel op Zement- oder Reakschoonshorzgrundlaag warrt dorför bruukt. Welke Reakschoonshorzfogen warrt inwtüschen vun Herstellers al för verschedene Lastfäll anboden. Ok hier is en fasten Ünnerbo, de wat drägen kann, wichtig för en lange Levensduer vun de Fogenstoffen. Faste Fogen bi en nich-bunnen Ünnerbo schüllt grundsätzlich blots op Verkehrsflachen bruukt warrn, de nich stark belast warrt, d. h. op Footweeg, vunwegen dat de Fogen bi starke Last Schaden nehmen künnt. === Bowies mit Waterdörloop === [[Bild:Rasengitterstein Boeschung.jpg|duum|[[Rasengiddersteen|Gidderstenen]] (hier in Beton) verlööft Planten to wassen]] Disse Bowies warrt ok as ''Siep-'' oder ''Ökoplaaster'' betekent un geiht nu jüst anners rüm an de Saak: Hier warrt de Grundsatz, dat Böverflachenwater mööglichst gau aftoleiden un to hinnern, dat dat Water in de Konstrukschoon ringeiht, fallen laten. In’n Gegendeel is dat bi disse Bowies so, dat dat Water mööglichst ahn Ümweeg dör dat Plaaster in den Ünnergrund dörleidt warrt und dor versiepen schall. Dat warrt dör de Fogen mööglich maakt oder ok dör Plaasterstenen, de sülvst dat Water dörlaat. Twüschen de Stenen is faken dat Utbilln vun en so nöömte [[Fogenvegetatschoon]] wullt. Dat sik de Planten duersom un spoodriek in de Fogen hollt hangt aver vun de Verkehrslast op de Flachen af. De Plaasterünnerbo mutt hier op de Siepegenschoppen vun’n Ünnergrund afstimmt warrn un mutt sik filterbestännig verhollen. De Fienkoornandeel ([[Koorngrött]] lütter as 0,063&nbsp;mm) schüll in dissen Fall nich mehr as 3–5&nbsp;Massen-% opwiesen. Dat hett sik wiest, dat de Siepanlaag vun disse Bowies mit de Johren afnehmen deit, vunwegen dat sik de Fogen un Stenen mit Fiendelen un Stoff tosetten doot. Üm dissen Effekt langsomer to maken, schüll disse Bowies blots in Rebeden mit swacke Last insett warrn, so as Parkplätz, Rad- oder Footweeg oder Verkehrsflachen, de nich faken befohren warrt. === Waterdichte Bowies === Vun de baven nöömten Bowiesen lett sik keen to hunnert Prozent waterdicht utföhren. Sülvst bi Plaasterflachen mit faste Fogen könnt Water un [[Fletigkeit]] dör fiene Reten. Wegen disse Malessen is en Plaastertechnik entwickelt worrn, bi de de Plaasterstenen un ok de Fogen keen Water dörlaten doot. Disse Bowies is för Öörd dacht, bi de keen smuddig Water oder ümweltgefährliche Fletigkeiten in’n Ünnergrund kamen drööft (to’n Bispeel [[Tanksteed|Tanksteden]] oder Affüllanlagen). Utföhrt warrt disse Bowies mit Hülp vun grote Betonplaten, bi de de Fogen dör en deep Vertähnen un en duerelastische Dichtung op lange Tietduer dicht hollen warrt. Inboen drööft dat blots Fackbedrieven, de dorför egens tolaten sünd. Tomeist warrt dat ut Grünnen vun’n [[Ümweltschuul]] maakt. == Natursteenplaaster == [[Bild:Pflastersteine vor der Verlegung.JPG|duum|Naturstenen to’n Plaastern]] === Herstellen === [[Bild:Engine for cobblestones.jpg|duum|Maschien to’n Splitten vun Plaasterstenen]] [[Bild:Harrobia txoritokieta 01.JPG|duum|Naturstenen ut’n Steenbrook]] Natürliche Plaasterstenen warrt ut Naturstenen wunnen, de fast noog sünd. Dorto tellt vör allen [[Granit]], [[Gneis]], [[Basalt]], [[Grauwack]] un [[Porphyr]]. Dat Grundmaterial warrt in’n [[Steenbrook]] dör Bohrarbeiten oder lütte Sprengungen afboet un dorna in en Wark mit Maschienen torechtsneden. Dorto warrt [[Steensplittwarktüüch]] bruukt, de tomeist mit [[Druckluft]] andreven warrt. Gneis un Granit warrt op Form knepen, Porphyren, Basalt un mitünner ok Kalkstenen/Marmor warrt af un to ok vun Hand slahn. Plaasterstenen, de op disse Oort herstellt warrt, hebbt natürliche Ünnerscheden wat de Form, de Klöör un de Gööd angeiht. Wo groot de Ünnerscheden wesen drööft, is in Normen fastleggt. Dorto gifft dat noch rollerte (rompelte) Woor, de unregelmatige Kanten hebbt. Sünnere Göden vun Steenplaaster sünd [[Konus|koonsch]] maakt un künntso ok ahn Binnen op dicht sett warrn, wenn dat Fogenvolumen groot noog is. In Entwicklungslänner warrt Naturstenen deelwies ut [[Kinnerarbeit]] wunnen. En Reportaasch vun de [[ARD]] hett wiest, dat ok disse Stenen in Düütschland in’n Hannel kamt un ok för Plaasterarbeiten op apentliche Plätz bruukt worrn sünd. Dat kummt vör, ofschoonst mit Zertifikaten vun de [[UNESCO]] worven warrt, de op kinnerfre’e Woor henwiesen schall.<ref>[https://web.archive.org/web/20091122195527/http://www.daserste.de/doku/beitrag_dyn~uid,p2qvtrtccowxm2c2~cm.asp ARD-exclusiv: Kindersklaven (WDR)]. Sennentermin 30. Juli 2008, 21:45 Uhr.</ref> === Indeelen === De Normen un Richtlienen, de för Plaaster gellt, seht en Indeelen vun de Naturstenen in Grootplaaster, Lüttplaaster, Mosaikplaaster un Natursteenplaten vör. ==== Grootsteenplaaster ==== Dit Plaaster besteiht ut Stenen vun groot Format un warrt faken ok as ''Koppsteenplaaster'' betekent. As Grötten 13/15, 15/17 und 17/19&nbsp;cm begäng, dat heet Wörpels mit Kantenlängen vun 14 × 14&nbsp;cm, 16 × 16&nbsp;cm un 18 × 18&nbsp;cm. De Kanten künnt dorbi ok üm een Zentimeter grötter oder lütter wesen, vunwegen dat Naturstenen nich nipp un nau broken warrn künnt. ==== Lüttsteenplaaster ==== Lüttplaaster warrt tomeist mit Splittwarktüüch ut Hardmetallkielen broken. Begäng sünd bi disse Sort de Grötten 9/11, 8/10, 8/11, 7/9, un 7/10&nbsp;cm. Ok hier sünd de Stenen ruchweg quadraatsch, wobi de Kantenlängen ok wedder ’n beten afwieken künnt. Vun de Grött 9/11 warrt ruchweg 100 bit 110 Stenen op’n Quadratmeter bruukt. ==== Mosaikplaaster ==== Dat Mosaikplaaster is de lüttste Plaastergrött, de vunddag in’n Maschienenslag herstellt warrt. As Grötten gifft dat 6/8, 5/7, 4/6 un 3/5&nbsp;cm. Bi de Kantenläng 5/7 kamt op een Quadratmeter ruchweg 270 bit 290 Stenen. ==== Steenplaten ==== Platen sünd grötter as dat Grootsteenplaaster dorför aver nich so dick. Jemehr Grött kann bit in’t Meter-Rebeet bedrägen. Bruukt warrt se vör allen för grote Flachen un brede Footweeg. Vörschreven is en Proportschoon vun ≥&nbsp;3:1 för de gröttste Kantenläng gegenöver de Hööch. Wenn de Proportschoon lütter is, warrt na de Norm vun Plaasterplaten snackt. Grote Steenformaten sünd to’n Bispeel in Berlin faken antodrapen („[[Charlottenborger Plaat]]“) ==== Ruuchplaaster ==== Uneven sett Plaaster ut brokenen Natursteen, dat sünner hard un robust is, deent to’n Sekern vun [[Waterloopbett|Waterlööp]] oder vun’t [[Över]] un warrt wegen sine ruge Böverflach nich as Fohrbahnbelag bruukt. Blangen de normten Natursteenbeläg gifft dat noch annere Orden, de nich in en Norm fastleggt sünd: * ''Kieselsteenplaaster'': Mit Kieselsteenplaaster warrt to’n Bispeel Löcker dichtmaakt oder Ornamenten billt. Sünners faken is diesse Oort in Süüdeuropa un Asien. * ''Findlingsplaaster'': [[Findling]]en sünd in Strööm oder Gletschers wiet transporteert worrn un sünd dordör rundslepen worrn. Se warrt tomindst to een Drüddel in’n Bodden ingraavt. Jemehr egentliche Wirken hebbt de Stenen eerst af en Grött vun 80&nbsp;cm. * ''Kattenkopp- oder Bontjeplaaster'': Disse olle Plaastertechnik ordent sik betogen op de Steengrött twüschen Kieselsteen- un Findlingsplaster in. De runnen Stenen kamt vun Feller un ut Stroombedden.<ref>[http://www.kreis-stade.de/default.cfm?did=517935 Bontjeplaaster]</ref> === Plaasterverbännen === Naturstenen warrt in vele ünnerscheedliche Steenverbännen anordent. Begäng sünd vör allen de Regenverband, bi de de Steen eenfach in de Reeg blangen’nanner leegt warrt. Jüst so warrt ok de Stenen in’n Schraagverband leggt, man in en schrage Utrichten to’n Rand, so dat de ok anners infaat warrt. En Variatschoon is de Polygonal- oder Nettverband, bi de de Steenregen so gegen’nanner versett warrt, dat de Foog hööchstens dree Stenen lang is. <gallery align="center"> Datei:Cobblestones.JPG|Regenverband Datei:Marble cobbelstones.jpg|Schraagverband Datei:Fagerborggt.005.jpg|Bagenplaaster </gallery> <br style="clear:both;" /> == Betonsteenplaaster == === Produkschoon === Plaastersteen ut Beton warrt industriell ut en Mischen vun [[Zement]], [[Steenkörnung]] un [[Water]] maakt. De Frischbeton kann in jede Form goten warrn, de een hebben will, wobi en [[Waterzementweert]] (w/z-Weert) vun 0,35 bit 0,4 anstreevt warrt. De Zementandeel bedriggt 300-350&nbsp;kg/m³ bi en Steentosamensetten vun 50-60&nbsp;% un 40-50&nbsp;% Splitt oder Grand.<ref>Horst Mentlein: ''Pflaster Atlas'', Rudolf Müller Verlag, Köln, 2007, ISBN 3-481-02347-2</ref> Butendem mööt de Stenen dör Betontosätz bestänniger maakt warrn gegen Frost un Streisolt. Betonstenen betsaht ut twee Betonorden. An de Ünnersiet vun’n Steen is de so nöömte Karnbeton, över de en Deckschicht (so nöömten Vörsatzbeton) kummt. De Böverflach kann ok ännert warrn, wenn de Vörsatzbeton infarvt warrt oder Schören vun Naturstenen togeven warrt. Betonstenen warrt mit oder ahn [[Faas (Handwark)|Faas]] herstellt. De Bruuk vun Stenen ahn Faas is begäng op Radweeg un/oder Weeg, op de to’n Bispeel Rullstöhl oder Inkoopswagen bewegt warrt. Dör dat Fehlen vun en Faas warrt de [[Rullwedderstand]] minnert un de Komfort bi’t Föhren warrt höger. Bito is dat Föhren dorop nich so luud. === Indeelen === [[Bild:Bstpflaster Abstandhalter.jpg|duum|Betonsteenplaaster 20 × 20 cm mit Afstandhollers för Splittfoog to’n Versiepen vun’n Regenwater]] [[Bild:Knyaginya Maria Luiza Metro Station (Sofia Metropolitan, Bulgaria) 34.jpg|duum|Verbundsteen in Sösseckform]] An Steed vun Naturstenen warrt vundaag ok veel Betonplaaster bruukt. Disse Plaasteroort is billiger un nauer in de Form. Siet ehr Anwennen in’t 20. Johrhunnert, hebbt sik de verscheedensten Form- un Klöörkombinatschonen entwickelt as ok Verbundorden. Wegen de regelmatige Form kann bi’t Verleggen op groten Flachen ok mit Maschienen arbeit warrn. De Stenen hebbt en Druckfastigkeit vun ruchweg 55&nbsp;N/mm² (Platen hebbt en tyypsche Böögtogfastigkeit vun 5&nbsp;N/mm²) un warrt in en Bett vun 30 bit 60&nbsp;mm leggt. Ünnerscheedt warrt disse Plaasterorden: * ''Betonsteen:'' Dat is’n normalen Steen in quadratsche oder rechteckige Form de mit oder ahn broken Kant utföhrt wesen kann. Üm den Inbo lichter to maken sünd an de Sieten vun de Stenen Afstandhollers. De tyypschen Afmeten leegt twüschen 60&nbsp;mm un 240&nbsp;mm Breed oder Läng un 60&nbsp;mm bit 140&nbsp;mm Hööch * ''Betonplaate:'' Betonplaten sünd na Definitschoon tomindst veermol länger as dick. De Brookanfalligkeit vun disse Platen is veel grötter as de vun Betonstenen. Dat mutt dör en högere Fastigkeit vun’t Material utgleken warrn. Herstellt warrt se in Grötten vun 200/200&nbsp;mm bit 500/500&nbsp;mm un grötter. Blangen quadratsche Platen warrtför’t Verleggen in’n Schraagverband ok Platen in Bischopsmütsen- oder Eckform maakt. * ''Betonverbundsteen:'' Disse Oort warrt vun de Industrie in rieke Veelfalt produzeert. Vördeelhaft för de Dreegfastigkeit is de Verbundwirkung vun de Stenen in waagrechte un piele Richt. Dat Fogenbild is je na Steenform ünnerscheedlich. To de Steenformgruppen höört de eenfach un dubbelt-symmetrische Form, de S-Form, I- un H-Form un de Veeleckform. * ''Betontiersteen:'' Tierstenen tekent sik dör sünnere Klören un Böverflachegenschoppen ut. De Farv vun’n Steen warrt mit Hülp vun [[Wittzement]] oder [[Pigment]] ännert. De Böverflach kann dör [[Waschbeton|Waschen]], [[Sliepen (Verfohren)|Sliepen]], [[Stockhamer|Stocken]] oder [[Kugelstrahlen]] ännert warrn. För en antike optik kann de Steen dör Kollern unregelmatig broken warrn. Bito kann de Böverflach dör en annere Tosamensetten vun’n Vörsatzbeton ännert warrn, as to’n Bispeel Splitt- oder Grandvörsätz. To de Betontierstenen tellt ok de Plaasterstenen de dör jemehr Böverflach för Blinne to’n Orienteren egent sünd. Dorför warrt op de Böverflach Rillen oder Noppen utbillt. * ''Betonrasensteen:'' För den Bruuk in Plaasterflachen, de Water dörlaten schüllt, egent sik Betonstenen mit Rasenkamern, de ok [[Rasengiddersteen|Rasengidderstenen]] nöömt warrt. Disse Oort gifft dat ok in vele Formaten un Verbundmusters. * ''Hopenwarksporig Betonsteen:'' Anders as de annern Betonstenen bestaht de [[hopenwark]]sporigen Betonstenen (ok ''Dränstenen'') ut Hopenwarksbeton mit veel Hollruum. Böverflachenwater kann dör dissen Steen in’t Eerdriek insiepen. Dorbi mutt aver mit en Afnehmen vun’t Siepen mit de Tiet rekent warrn. Wegen de Hollrüüm is de Druckfastigkeit gegenöver de normalen Betonstenen minnert. == Klinkerplaaster == [[Bild:Krakovec Castle 8.jpg|duum|Tegelplaaster as Footbodden]] === Herstellen === [[Klinker]]stenen bestaht ut [[Toon (Bodden)|Toon]] oder [[Lehm]], de mit Water anmischt warrt. De Rohmasse warrt mit en [[Strangpress]] in de Form bröcht, de wünscht is, un drona mehrere Daag dröögt. Dorna künnt de Rohlingen bi 1200&nbsp;°C bit hen to’n [[Sintern]] brennt warrn.<ref>Joachim Lorenz, ''Handbuch Straßenbau'', Fraunhofer IRB Verlag, Stuttgart, 2006, ISBN 3-8167-7083-5</ref> De Klöör hangt af vun’n [[Iesen]]- oder [[Mangan]]andeel vun’t Toon- oder Lehmmaterial, kann aver ok dör annere Tosätz ännert warrn. Dör’t Sintern kann de Klinker nich so veel Water opnehmen un warrt dordör bestänniger gegen Frost. === Indeelen === Klinkerplaaster bestaht ut verschedene Formaten vun Klinkerstenen, de in de Normen ansnackt warrt. De Insatz vun Klinkerplaaster hett vör allen in Noorddüütschland un in de Nedderlannen en lange Traditschoon, vunwegen dat Naturstenen hier nich so veel vörkamt. Ünnerscheedt warrt twüschen Plaasterklinker un Klinkerplaten. Beide Orden hebbt en Druckfastigkeit vun bit to 80&nbsp;N/mm² un drööft hööchstens 6&nbsp;Massen-% Water opnehmen. Dat Plaasterbett schüll twüschen 3 un 5&nbsp;cm dick wesen. == Holtplaaster == [[Bild:Holzpflaster BUGA Koblenz 2011.jpg|duum|Holtplaaster op de [[Bundsgoornschau 2011]] in Koblenz]] [[Bild:Träkubb 01.JPG|duum|Holtplaaster]] Dat ''Holtplaaster'' stellt in’n Plaasterbo en Utnahm dor. In’n Gegendeel to’t [[Parkett]] staht de Holtfesen bi’t Holtplaaster pielliek. Se sünd op [[Steernholt]] opsett, so dat een also de Johresringen sehn kann. Holtplaaster is ut Holtklötz tohopensett, de mit tyypsche Afmeten vun 6&nbsp;cm × 8&nbsp;cm op den Ünnerbodden opkleevt, nich-bunnen insannt oder mit Asphalt bunnen warrt. De Stärk vun Holtplaaster liggt normalerwies bi 20-60&nbsp;mm. Blangen quadratsche Formaten is ok dat [[Rundholt]] begäng. Tyypsche Holtorden för disse Form vun Plaaster sünd [[Ekenholt|Eken]], [[Föhren]], [[Lärken]] oder [[Dannen]], de jüst ünner fuchtige Ümstännen teemlich lang bestännig blieft. Buten hett dat Holtplaaster keen lange Levensduer vunwegen dat dat Holt opquillen deit. In Binnenrüüm ist dorgegen geern sehn, wegen sien feine Optik un de footwarme, bestännige Böverflach. Fröher is dat Holt in [[Pick]] dükert, üm sien Bestännigkeit to verbetern. Disse Oort vun’n Holtschuul is vundaag aver verboden, wegen de ungesunne Wirkung vun’t Teer. En tyypsch Rebeet to’n Insetten vun Holtplaaster sünd [[Warksteed|Warksteden]]. Holt, bi dat de Fesen pielliek staht is veelfach bestänniger. So lett sik de Robustheit as Footbodden an’n betsen utnütten. Histoorsch weern Steernholtboddens in all Bedrieven in de Metallverarbeiten ([[Smeed|Smeden]], [[Sesenwark]]en) bruukt, vunwegen dat dat elastische, eerdfuchtige Holt ok Funken un [[Metall]], wat gleiht, afkann. In landweertschoppliche Hüüs, Binnenhööv un Doorweeg is ok Groffplaaster sett worrn, bi dat dat rundholt >&nbsp;30&nbsp;cm in halfmetrige Stücken versett weer. Boddens vun disse Oort weern ok för Radkränz un beslahn Hoven egent un künnen ok in’t Ümfeld vun Ställ insett warrn, woneem de Bodden düchtig översüürt is. Disse Boddenbeläg künnt 20-40 Johren lang hollen. Histoorsch weern Holtplaasters af Mitt vun’t 19. Johrhunnert ok för Straten vör allen in Städer vun [[England]] un de [[USA]] insett.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=abz&datum=18420003&seite=00000368 ''Allgemeine Bauzeitung'', Johrgang 1842, S. 368]afropen an’n 10. November 2012</ref> == Slackenstenen == === Herstellen === Slackenstenen bestaht ut Kopper- oder [[Slack (Metallurgie)|Hoochovenslack]]. De hittfletige Slack warrt in de Form gaten, de een hebben will, un warrt den eenfach utküllen un verklamen laten. De tyypsche ruge Böverflach kriegt se dör Afstreien mit Splitt. Siet Enn vun’t 20. Johrhunnert is de Produkschoon in Düütschland aver instellt worrn. === Indeelen === Slackenstenen hebbt en düstergraue bit meist swarte Klöör un sünd bannig fast un robust. Dat gifft jem in de Afmeten 160/160/160&nbsp;mm un 240/160/160&nbsp;mm. Wegen de Fastigkeit weern Slackenstenen sünners op Verkehrsflachen inboot, de sünner grote Radlasten uthollen mööt, also to’n Bispeel [[Busfohrstriepen]]s un -buchten oder Inplaastern vun [[Stratenbahn]]gleisen. == Larm == Dat Befohren vun Plaasterflachen mit Autos maakt mehr [[Stratenverkehrslarm|Larm]] as dat Befohren vun Asphalt. Wo veel luder dat is, hangt af vun de Snelligkeit vun’t Fohrtüüch un vun de Böverflach-Egenschoppen vun’t Plaaster. En rugen Steen mit en groten Fogenafstand (>&nbsp;5&nbsp;mm), [[Faas (Handwark)|Faas]] oder brokene Steenkanten tüügt mehr Larm, wiel gladde Böverflachen un lütte Fogenafstännen so as grote Steenformaten den Larm minnert.<ref>Günter Wolf, Strassenplanung, Werner Verlag, München, 2005, ISBN 3-8041-5003-9</ref> Üm de Malessen mit Riepen-Fohrbahn-Larm bi’t Befohren vun Plaasterflachen mit brede Autoriepen gegentostüren, schülln de Plaasterflachen blots dor anleggt warrn, woneem de Fohrsnelligkeit siet is. Butendem weer dat mööglich, Fohrsporen mit Asphalt intofögen. == Plaasterstenen as Wapen un Hinnern == [[Bild:Barricade Paris 1871 by Pierre-Ambrose Richebourg.jpg|duum|Barrikaden ut Plaasterstenen, Paris 1871]] Plaasterstenen weern al in de [[Revolutschoon|Revolutschonen]] vun’t 19.Johrhunnert to’n Bo vun [[Barrikaad|Barrikaden]] bruukt. Dör’t gaue Inrichten vun Hinnern schüll de Offensive, faken vun de [[Konterrevolutschoon]] ünnerbunnen warrn. Barrikaden weern dör verschedenste Saken ut’n Alldag opboet. De Stenen vun’t Stratenplaaster harrn hier den Vördeel, dat se al direkt an Oort un Steed weern. Vundaag warrt Plaasterstenen faken vun balldadige Deelnehmers vun [[Demonstratschoon|Demonstratschonen]] un [[Stratenslacht]]en bi Ut’neensetten mit de Polizei oder to’n Tweimaken vun Saken bruukt. Dat kann deelwies to levensgefährliche Sehren föhren. Ok hier is dat so, dat de Plaasterstenen vör Oort sammelt warrn künnt. Dat maakt dat vör de Polizei bannig swoor, den Bruuk vun Worpkörpers to ünnerbinnen. == Sport == Jeed Johr finnt för een Daag dat Radrennen [[Paris–Roubaix]] un jüst so de [[Flannern-Rundfohrt]] statt, de ok as „Plaastersteenrennen“ bekannt sünd. De Naam kummt dorher, dat Deelen vun de Strecken över deelwies bannig unevene plaasterte Weeg un Straten föhrt, wat för de Deelnehmers grote Anspröök stellt. Dat glieke gellt ok för dat ''Ooltstadtkriterium'' in [[Ravensburg]] jeed Johr, as wieter ok dat „Radrennen ründ üm Doom un Raathuus“, dat op dat Akener Koppsteenplaaster utdragen warrt. De Winnerpokal vun dat Radrennen Paris-Roubaix is en Plaastersteen, de op en Sockel fastmaakt is. För de hunnerste Utgaav vun dat Rennen is 2002 en övergroten Plaastersteen op en groten Sockel vör dat [[Radrennbahn|Vélodrome]] vun [[Roubaix]] opstellt worrn. == „Stolperstenen“ == [[Bild:Stolperstein Sara Horwitz Winsen aufgen Sep 2011.jpg|duum|En Stolpersteen in [[Winsen (Luh)|Winsen]]]] De Künstler [[Gunter Demnig]] hett siet 1995 ruchweg 17.000 so nöömte [[Stolpersteen|Stolperstenen]] in üm un bi 430 Städer un Gemenen in Düütschland, de Nedderlannen, Polen, Öösterriek, Tschiechien, de Ukraine un Ungarn in dat Plaaster vun Footweeg inföögt. Dorbi hannelt sik dat üm Betonstenen, de an dat Plaaster anpaast sünd un de en [[Missing]]plaat mit Opschrift bargt – toemist in’n Andenken an [[Deportatschoon|deporteerte]] Minschen. == Normen un Richtlienen == === Europääsche Normen === * EN 1338 Plaasterstenen ut Beton – Anspröök un Proovverfohren * EN 1339 Platen ut Beton – Anspröök un Proovverfohren * EN 1341 Plaasterplaten ut Naturstenen för buten – Anspröök un Proovverfohren * EN 1342 Plaasterstenen ut Naturstenen för buten – Anspröök un Proovverfohren * EN 1344 Plaastertegel – Anspröök un Proovverfohren === Düütschland === * DIN 18158 Boddenklinkerplaten * DIN 18318 Verkehrsweegboarbeiten – Plaasterdeken un Platenbeläg in nich-bunnen Utföhren, Infaten * DIN 18503 Plaasterklinker – Anspröök un Proovverfohren * DIN 68702 Holtplaaster * Markblatt för waterdörlaten faste Beläg vun Verkehrsflachen * Tosätzliche Technische Verdragsbedingen un Richtlienen to’n Herstelln vun Plaasterdeken, Platenbeläg un Infaten (ZTV Plaaster-StB 06) * Richtlienen för’t Standardiseren vun’n Böverbo vun Verkehrsflachen (RStO 01) * FGSV 618/2 Arbeitspapeer – Flachenbeläg mit Plaasterdeken un Platenbeläg in bunnen Utföhren * [[Wetenschopplich-Technische Arbeitsgemeenschop för Bowarkswohren un Denkmolpleeg|WTA]] Markblatt E-5–21–07/D Bunnen Bowies – histoorsches Plaaster * DNV – Markblatt 10/ 2002 == Kiek ok == * [[Deckschicht]] * [[Stratenböverbo]] * [[Kantsteen]] == Literatur == * Siegfried Vogel: ''Die Kunst des Pflasterns mit Natursteinen'', Freudenstadt, 8. Oplaag, 2003 * Horst Mentlein: ''Pflasteratlas'', Rudolf Müller Verlag, Köln, 2007 * Brian Shackel: ''Handbuch Betonsteinpflaster'', Beton Verlag, Düsseldörp, 1996, ISBN 3-7640-0344-8 * Volker Friedrich: ''Pflastern mit Naturstein'', Ulmer Verlag, Stuttgart, 1999, ISBN 3-8001-5078-6 * Indrag ''2. Pflaster'', in: J. G. Krünitz (Rgv.): ''[[Oekonomische Encyklopädie]]'', 1773–1858 (histoorsche Aspekten: Historie, Botraditschoon vun’t 18. u. 19. Jh., [http://www.kruenitz1.uni-trier.de/cgi-bin/getKRArticles.tcl?tid=KP04119 uni-trier.de] * S. Borgwardt, A. Gerlach & M. Köhler: ''Versickerungsfähige Verkehrsflächen. Anforderungen, Einsatz und Bemessung'', Springer Verlag, Berlin, 2000, ISBN 3-540-66048-8 == Borns == <references /> == Weblenken == {{Commons|Cobblestone|Plaaster}} [[Kategorie:Footverkehr]] [[Kategorie:Stratenbo]] [[Kategorie:Boddenbelag]] iyfmsj7bs19deoly3bseb8zdkmkt59o 0 56304 1069812 1069324 2026-06-19T23:57:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069812 wikitext text/x-wiki '''Äßtrupp''' [ˈˀæstʀʊp] oder [ˈˀæstəʀʊp] (Hauchdöüitschk ''Oesdorf'', bey [[Schtabirge]]) iss en [[Dörp|Duorp]] mee rund 690 Inwunnern (2017),<ref>{{Internetquelle |autor=Stadt Marsberg |url=https://www.marsberg.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Auftakt_Veranstaltung_IKEK_180417.pdf |titel=Demographische Entwicklung 1997–2017 |werk=Stadt Marsberg IKEK |hrsg= |datum= |zugriff=2018-09-15 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.marsberg.de/fileadmin/user_upload/Dokumente/Auftakt_Veranstaltung_IKEK_180417.pdf |wayback=20240624193804 |text=Demographische Entwicklung 1997–2017 |archiv-bot=2026-06-19 23:57:42 InternetArchiveBot }}</ref> noo bey de [[Waldeck (Land)|waldeckeschken]] Grentße in [[Westfalen|Westfoalen]]. Äßtrupp wass biss [[1975]] ne ßölweßtschtändige Gemeinde un ne ehemoligen Däl van' allen [[Kreyse Böören]].<ref>Stadt Marsberg (Hg.). (2013). Internetauftritt der Stadt Marsberg, Stadtportrait: Ortsteil Oesdorf. Marsberg: Selbstverlag.</ref> == Geographie == Äßtrupp licht manken [[Deymel]]-Daal un denn Outleupern van' [[Eggebirgen]] un van' [[ßintfälle]]. De Kordinaten ßeyt: [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Oesdorf_(Marsberg)&language=nds&params=51.50671243_N_8.87532234_E_dim:10000_region:DE-NW_type:city(748) 51° 30′ 24″ N, 8° 52′ 31″ O]. Noowaschke Dürpere un Oortschaften ßeyt un haitet: [[Blankenroon]], [[Meerhurf]], [[Füsstenbirch]], [[Ässente]], [[Schtabirge]], [[Wässten]] un [[Schirwede]]. == Schprooke == In Äßtrupp weert düser Daage vill [[Hoochdüütsch|Hauchdöüitschk]] kört. De offizielle Schprooke wass, bis in de Preußenteyt rin, de äßtrüppschke Mundoart van' [[Oostwestfäälsch Platt|Oßtweßfälleschken Plattdöüitschk]]. == Weblenken == * [http://www.marsberg.de/Oesdorf.385.0.html Informationen ürwa Äßtrupp in' Stadtportrait vanne Stadt Schtabirge.] (Hauchdöüitschk) * [https://web.archive.org/web/20130616103911/http://oesdorf.info/ Homepage van denn Vereynen in Äßtrupp.] (Hauchdöüitschk) == Fautnouten == <references /> [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Hoochsuerlandkreis]] k9gysncguek21tilpkcnyu95t456tc4 0 58130 1069693 1069258 2026-06-19T13:28:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069693 wikitext text/x-wiki [[Bild:Pablo picasso 1.jpg|miniatur|Pablo Picasso in dat Johr 1962]] [[Bild:Picasso Signatur-DuMont 1977.svg|150px|Signatur Pablo Picasso|alternativtext=Signatur Pablo Picasso|duum]] '''Pablo Picasso''', egentlich Pablo Ruiz Picasso, (* [[25. Oktober]] [[1881]] in [[Málaga]], [[Spanien]]; † [[8. April]] [[1973]] in [[Mougins]], [[Frankriek]]) weer en spaansch [[Maleree|Maler]], [[Grafiker]] un [[Bildhaueree|Bildhauer]]. Sien umfangriek Gesamtwark, dessen Gesamttall up 50.000 schätzt wurrd, umfaat Gemälde, Teeknungen, Grafiken, Plastiken un Keramiken. Dat is präägt dör en groot Völfalt vun künstlerisch Utdrucksformen. De Warken ut sien Blau un Rosa Periood, un de Begrünnen vun den [[Kubismus]] tosommen mit [[Georges Braque]] billen den Anfang vun sien besünner Künstlerloopbahn. To den bekanntst Warken vun Picasso hörrt dat Bild ''[[Les Demoiselles d’Avignon]]'' (1907). Dat wurr to’n Slötelbild vun de Klassische Moderne.<ref name="Herding5" /> Mit Utnahm vun dat monumental Gemälde ''[[Guernica (Bild)|Guernica]]'' (1937), en künstlerisch Ümsetten vun de Schrecken vun den [[Spaansch Börgerkrieg|Spaanschen Börgerkrieg]], hett kien anner Kunstwark vun dat 20. Johrhunnert de Forschung so herutfordert as de ''Demoiselles''.<ref name="Herding5" /> Dat Motiv vun de [[Freedensduuv|Fredensduuv]] up dat Plakat, dat he 1949 för den Pariser Weltfredenskongress schafft hett, wurr weltwiet to en [[Freedensteeken|Fredenssymbol]]. Picasso ist neben [[Salvador Dalí]] en Künstler vun dat 20. Johrhunnert, för de sien Wark all to Levenstieden twee Museen inricht wurrn, dat [[Museu Picasso]] in [[Barcelona]] un dat [[Musée Picasso Antibes|Musée Picasso]] in [[Antibes]]. == Leven == === Kindheit un Utbillen (1881–1900) === [[Bild:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 13-13-30.jpg|miniatur|Geboortshuus vun Picasso in [[Málaga]], Plaza de la Merced 36 (ganz links, hüüd Nr.&nbsp;15)]] ==== Fröhe Johren ==== Pablo Ruiz Picasso weer dat eerste Kind vun José Ruiz Blasco (1838–1913) un María Picasso y López (1855–1938). De traditschonell Namensgeven in Málaga folgend<ref name="Sabartes">Jaime Sabartés: ''Picasso – Documents iconographiques.'' herutgeven vun Pierre Cailler, Genf 1954.</ref> kreeg he bi sien Gebort 1881 völ Vörnaams: Pablo, Diego, José, Francisco de Paula, Juan Nepomuceno, María de los Remedios, Crispiniano de la Santísima Trinidad,<ref>Luut Gebortsoorkunn un Dööpschien (digital reproduzeert vun dat On-line Picasso Project)</ref> vun de aber blots Pablo (en Reverenz an de kört vör den egentlichen Hochtietstermin storven ölleren Bröer vun Don José) begäng wurr. De Vader weer freeschaffen Maler un Lehrer an de „Escuela de San Telmo“, en Kunstgewarfschool, de in de Traditschoon vun de akademisch Maleree vun dat 19. Johrhunnert stunn, as ok Konservator vun en lütt Museum. 1884 wurr sien Süster Dolores (Lola) un 1887 sien Süster Concepción (Conchita) boren. Picasso beschreev de künstlerisch Fähigkeiten vun sien Vader so: „Mein Vater malte Bilder für Eßzimmer; Rebhühner oder Tauben, Tauben und Kaninchen: Fell und Federn waren darauf zu sehen, Vögel und Blumen seine Spezialität. Vor allem Tauben und Flieder.“<ref>Sabartés: ''Picasso. Gespräche''. S.&nbsp;13.</ref> All mit söben Johr fung he an ünner dat Anleiden vun sien Vader to malen. He hett 1890 dat 1889 anfungen Öölbild ''Picador'', dat Stierkämper in de Arena wiest un as sien eerst bekannt Öölbild gellt, fardigstellt.<ref>Wilfried Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;7–11.</ref> 1891 truck de Familie na [[A Coruña]] in [[Galicien]] um, wiel Picasso sien Vader en Stäe as Kunstlehrer an dat „Instituto da Guarda“ annommen harr un wo Picasso as Teihnjohriger an de School för Bildende Künste upnommen wurr. Af 1894 fung he an, Daagböker to führen, de he ''La Coruña'' un ''Azul y Blanco'' (Blau un Witt) nömmt hett un mit Porträts un Karikaturen versehn hett. In dat sülvig Johr fung he an, sien Warken mit „P.&nbsp;Ruiz“ to signeren. ==== Studium ==== Nah den Dood vun sien Süster Conchita, de in’ Januar 1895 an [[Diphtherie]] storven weer,<ref>To de korrekt Dateeren un to dat Utwarken vun de traumatisch Erfohren vgl. Mary Mathews Gedo: ''Looking at Art from the Inside Out. The psychoiconographic Approach to Modern Art''. Cambridge University Press, Cambridge u.&nbsp;a. 1994, S.&nbsp;109–118.</ref> truck de Familie nah [[Barcelona]], wo Picasso mühelos mit 14 Johr de Upnahmeprüfung an de Kunstakademie „La Llotja“ in blots een Dag schafft hett – sien Vader wurr dor en Stäe as Lehrer anboden – sodat he de eerst beid Klassen överspringen drüff. De Vader hett hüm een Johr later sien eerst Atelier dicht bi de Wahnung vun de Öllern inricht, dat Picasso gemeensam mit sien Früend Manuel Pallarès, en [[Katalonien|katalaansch]] Maler, bruken dee.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;13.</ref> 1897 studeer Picasso för en körten Tiet an de ansehn Königlichen [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando|Akademie vun San Fernando]] in de Hööftstadt [[Madrid]], de he aber weer verlaten hett, wiel hüm de Lehrmethoden dor nich gefullen. In sien Sülvstbildnis van 1897/98 hett he de Signatur „Ruiz“ eerstmals to „P.&nbsp;Picasso“ ännert – en Symbol för dat binnere Lösen vun sien Öllernhuus. In Madrid hett Picasso de Museen besöcht, vör allen den [[Museo del Prado|Prado]] – as all up en Besöök 1895 – un ok de Künstlerlokale. ==== Eerste Eenzelutstellung in’ „Els Quatre Gats“ ==== [[Bild:Ramon Casas - Retrat de Pablo Picasso.jpg|miniatur|hochkant|[[Ramon Casas]]: ''Pablo Picasso'', 1900, [[Museu Nacional d’Art de Catalunya]]]] Nah en Scharlach-Erkrankung, de hüm to de Rekonvaleszenz in [[Horta de Sant Joan]] (Katalonien) dwung, kehr he 1898 nah Barcelona torüch. Hier verkehrt he in [[Avantgarde|avantgardistischen]] Künstlerkrinken vun de katalaansch [[Modernisme]], ünner annern mit [[Ramon Casas i Carbó|Ramon Casas]], [[Carlos Casagemas]], [[Isidre Nonell]] un [[Santiago Rusiñol]], de sück in dat Café un Künstlerzentrum [[Els Quatre Gats]] drapen deen. Af Juni 1898 verbroch he acht Maand mit sien Malerfrüend Pallarés in de sien Heimatstadt Horta de Sant Joan. 1899 hett he dor den Dichter [[Jaime Sabartés]] kennenlehrt, de sien eng Früend un 1935 sien Sekretär wurrn sull. In’ Februar 1900 wurr in dat „Els Quatre Gats“ de eerste Eenzelutstellung vun Picassos wiest, de aber, kritisch rezenseert, nich völ inbroch.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;24&nbsp;f.</ref> In dat sülvig Johr ünnernehm Picasso to’n Anlaat vun de [[Weltutstellung Paris 1900|Weltutstellung]] gemeensam mit sien Früend Casagemas en eerste Reis in de Kunstmetropole Paris, wo de [[Impressionismus|impressionistisch]] Warken vun [[Paul Cézanne]], [[Edgar Degas]] un [[Pierre Bonnard]] Indruck up hüm maken deen. In’ Oktober hett he sück tietwies mit Casagemas en Atelier an’ [[Montmartre]] in 49 Rue Gabrielle deelt, dat Nonell upgeven harr.<ref>William H. Robinson, Jordi Falgàs, Carmen Belén Lord, Cleveland Museum of Art, Barcelona and modernity: Picasso, Gaudí, Miró, Dalí, Yale University Press, <nowiki>ISBN 978-0-300-12106-3</nowiki> , 2006, S. 102 ([https://books.google.de/books?id=6EvIx6zOuqgC&pg=PA102#v=onepage&q&f=false Online Google Book]).</ref> To disse Tiet hett he ok de Arbeiten vun [[Henri de Toulouse-Lautrec]] kennenlehrt, de hüm to farvenfroh Dorstellen vun dat grootstädtisch Leven inspireert hett. === Paris – Madrid – Barcelona – Paris (1901–1907) === ==== Dood vun Casagemas – Anfang vun de Blau Periood ==== [[Bild:Cezanne Ambroise Vollard.jpg|miniatur|hochkant=0.6|links|[[Paul Cézanne]]: ''Porträt vun den Ambroise Vollard'', 1899]] In’ Januar 1901 kehr Picasso nah Madrid torüch. Dor kreeg he bald en Nahricht, de hüm deep erschüttern dee: Sien Früend Carlos Casagemas harr sück an’ 17. Februar ut Leevstenkummer to de Danzerin Germaine Gargallo in Paris doodschaten. Picasso hett sück in Madrid an en nee Karriere versöcht: Af März vun dat Johr keem dat eerste vun fiev Heften vun de Kunsttietschrift ''Arte Joven'' (''Junge Kunst'') herut, herutgeven vun den katalaanschen Schriever Francisco de Assis Soler, de Picasso as Mitherutgever mit Illustratschonen versehn hett. Sien Signatur änner sück nochmals, he signeer blots noch mit „Picasso“. De Tietschrift muss aber nah en körten Tiet ut finanziellen Grünnen instellt wurrn. Picasso hett denn Madrid ok weer verlaten un gung nah Barcelona torüch. Twee Johr later hett he en Porträt vun Francisco de Assis Soler malt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bridgemanimages.com/en/picasso/portrait-of-senora-soler-1903-oil-on-canvas/oil-on-canvas/asset/244992 |titel=Portrait of Senora Soler, 1903 (oil on canvas) by Picasso, Pablo (1881-1973) |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230415144920/https://www.bridgemanimages.com/en/picasso/portrait-of-senora-soler-1903-oil-on-canvas/oil-on-canvas/asset/244992 |archiv-datum=2023-04-15 |abruf=2023-04-15 |sprache=en}}</ref> In’ Mai hett Picasso weer [[Paris]] besöcht. Kunsthändler as [[Pere Mañach]] (1870–?), [[Berthe Weill]] un vör allen de Kunsthändler un Verlegger [[Ambroise Vollard]] wurrn up den jungen Künstler upmarksom. Af den 24. Juni 1901 wies Vollard in sien Galerie, 6 Rue Laffite, Picassos Warken eerstmals in en Pariser Utstellung un wurr sien Förderer in Picasso sien Blau un Rosa Periood. Den nahfolgen kubistisch Wark stunn he nich so positiv tegenöver. Picasso sien kubistisch Porträt vun Vollard entstunn 1910.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.theguardian.com/culture/2002/nov/30/art |titel=Portrait of Ambroise Vollard, Picasso (1910) |werk=The Guardian |abruf=2023-04-15 |sprache=en}}</ref> Picasso hett 1901 sien Früend Casagemas dat Bild ''Evokation – Das Begräbnis Casagemas'' widmet. Dat gellt as dat eerste Bild vun de Blau Periood. Dat Porträt vun Casagemas is ebenfalls in de männlich Figur vun dat melancholisch Gemälde ut dat Johr 1903, ''[[La Vie (Gemälde)|La Vie]]'' (''Dat Leven'') dorstellt. De Warken ut disse Tiet hemm den Künstler mehr Tostimmen vun Galeristen un Kritikern inbrocht as sien fröhere Biller. En Früend vun Gauguin, de Dichter Charles Morice, hett in en Bespreeken de „unfruchtbor Truerigkeit“ sehn, aber Picasso dennoch en „wohrhaftig Talent“ beschienigt.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;50.</ref> In’ Oktober 1902 kehr Picasso to’n darten Mal nah Paris torüch, wahn dor eerst in Hotels, dornah bi den Dichter [[Max Jacob]], de as Hülpsmann in en Modegeschäft arbeiten muss. In’ Winter hebbt de beid Früenden mit Teeknungen vun Picasso den Ruum beheizt, wiel se kien Geld för Heizmaterial harrn, ut den sülvigen Grund hett Picasso Luchtpetroleom statt Ööl to’t Malen bruukt un hett ok an Bindemiddel spoort.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;41.</ref> ==== Picasso sien Atelier in’ Bateau-Lavoir ==== 1903 hett Picasso bannig produktiv in Barcelona arbeit, gung aber weer nah Paris torüch, wo he af April 1904 bit to’n Oktober 1909 in’ [[Bateau-Lavoir]] wahnen dee; dat weer en verwohrloost Huus mit tallriek Künstlerateliers up den Montmartre. Dor harrn all de mit Picasso befrüend spaansch Bildhauer [[Paco Durio]] un de Maler [[Kees van Dongen]] Ünnerkunft funnen; later keemen ünner annern Max Jacob un [[Juan Gris]] dorto. He wurr good Früend mit den Dichter [[Guillaume Apollinaire]] un hett 1904 [[Fernande Olivier]] kennen lehrt, de van 1905 bit 1912 sien Begleiterin un [[Muse (Beziehung)|Muse]] wurr. Fernande weer en ut lüttbörgerlich Verhältnissen stammen schett Fru, de sück för de Maleree vun de [[Impressionismus|Impressionisten]] begeisterte. Över de Begegnung mit Picasso schrifft se in hör Erinnerungen ''Neun Jahre mit Picasso'': :„Er hatte nichts Verführerisches, wenn man ihn nicht kannte. Allerdings, sein seltsam eindringlicher Blick erzwang die Aufmerksamkeit […] dieses innere Feuer, das man in ihm spürte, verliehen ihm eine Art Magnetismus, dem ich nicht widerstand. Und als er mich kennenzulernen wünschte, wollte ich es auch.“<ref>Wilfried Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;42.</ref> Fernande Olivier hett he in dat Öölbild ''Dat blau Zimmer'' (''La Toilette'') 1906 afbildt oder 1909 in Bronze gaten as ''Tête de femme''.<ref>{{Internetquelle |autor=Thomas Altmann |url=https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/eine-der-musen-in-bronze-und-ol-2727494 |titel=Eine der Musen in Bronze und Öl |werk=Mitteldeutsche Zeitung |datum=2007-05-15 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230415150211/https://www.mz.de/lokal/dessau-rosslau/eine-der-musen-in-bronze-und-ol-2727494 |archiv-datum=2023-04-15 |abruf=2023-04-15 |sprache=de}}</ref> De Ünnerkunft in’ Bateau-Lavoir weer kärglich. De Kunsthändler vun Picasso, [[Daniel-Henry Kahnweiler]] erinnert sück an dat ieskolt un trecken Atelier in’ Winter un bericht, dat in’ Sömmer, „wenn es zu heiß war, Picasso bei geöffneten Türen völlig nackt im Korridor mit nur einem Tuch um die Lenden arbeitete.“<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;42.</ref> ==== Bekanntschap mit Gertrude un Leo Stein as ok mit Matisse ==== [[Bild:Gertrude Stein 1935-01-04.jpg|miniatur|hochkant|Gertrude Stein, Fotografie vun [[Carl van Vechten]], 1935]] Clovis Sagot, en fröhere Zirkusclown, harr in en ehmalge Aftheek in de Rue Laffitte en Galerie inricht. Dor hett de in Paris leven US-amerikaansch Kunstsammler [[Leo Stein (Kunstsammler)|Leo Stein]], de Bröer vun de Dichterin und Kunstsammlerin [[Gertrude Stein]], 1905 Picassos Biller opdeckt. Dat eerste Bild vun den Künstler, dat Leo Stein köfft hett, ''Jung Deern mit Blömenkörv'', gefull sien Süster aber nicht. As Picasso de Geschwister bi Sagot kennenlehrt harr, hett he de in sien Atelier inladen un kunn hör Biller för 800 Francs verkopen, de ok dat Interesse vun Getrude Stein waakt harrn. De Steins hebbt regelmatig in hör [[Literarisch Salon|Salon]] dicht bi den [[Jardin du Luxembourg]] in de 27 Rue de Fleurus an’ Saterdag Sellschoppen geven, wo sück de Künstler vun de [[Avantgarde]] drapen deen, to de af nu ok Picasso hörrn dee, de dor 1906 [[Henri Matisse]] drapen un Früendschap mit hüm sluten dee.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;50–57.</ref> In’ [[Société du Salon d’Automne|Salon d’Automne]] harrn de [[Fauvismus|Fauves]], to de ok Matisse hörr, mit hör eerst Gemeenschapsutstellen in dat Vörjohr up sück upmarksom maakt. De Galerist Vollard hett Picasso bald dorup Warken för 2000 Franc afköfft, wat sien finanzielle Situatschoon wesentlich verbetern dee. Sien [[Bildnis Gertrude Stein (Picasso)|''Bildnis Gertrude Stein'']] entstunn 1906, för dat de Schrieversche bit to negentig Mal Modell seten hemm sall. In Fröhjohr hett Picasso de Porträtsitzungen mit Gertrude Stein afbraken. He hett [[André Derain|Derain]] dör Vermittlung vun Alice Princet drapen. In’ Sömmer vun dat sülvig Johr hull he sück mit Fernande Olivier in Gósol up. As he weer in Paris weer, hett Picasso dat Porträt vun Gertrude Stein ut dat Gedächtnis rut fardig stellt un minneseer de Gesichtstüüg up de Schlichtheit vun iberisch Masken.<ref>Judith Cousins: ''Vergleichende biographische Chronologie''. In: William Rubin: ''Picasso und Braque. Die Geburt des Kubismus''. Prestel, München 1990, S.&nbsp;335.</ref> ==== Anfang vun de Rosa Periood un Les Demoiselles d’Avignon ==== Af 1905 fung dat an, dat rosa Töne in Picasso sien Warken vörherrschen. So is dat Bild ''[[Jung mit Piep]]'' van 1905 de Övergang vun de Blau to de Rosa Periood. In’ Vergliek to de Blau Periood gifft dat blots noch wenig Melancholie in de Warken vun disse Periood. Dat Blau wiekt in den Achtergrund. Besünners Gaukler, Seiltänzer und Harlekins, truerieg Spassmakers ut de [[Commedia dell’arte]], tellen to sien Bildmotiven. Siet den Winter vun dat Johr 1906 hett Picasso in tallriek Studien un Variatschonen dat groot Gemälde ''[[Les Demoiselles d’Avignon]]'' vörbereit, dat he in’ Juli 1907 fardig stellt hett. Mit den ''Demoiselles'' hett he den Grundsteen vun kubistisch Denken leggt un de as „période nègre“ betekent Periood inleit.<ref>Gohr: ''Picasso'', S.&nbsp;64.</ref> [[Bild:Juan Gris Daniel-Henry Kahnweiler 1921.jpg|miniatur|hochkant|[[Juan Gris]]: Porträt Daniel-Henry Kahnweiler, 1921, Musée National d’Art Moderne, Paris]] De eersten Reaktschonen bi de Begegnung mit den ''Demoiselles'' in Picasso sien Atelier weern överwegend negativ. Dat Bild wurr wietgahnd as unmoralisch ansehn un vun völ, sülvst eng Früenden vun Picasso, düchtig kritiseert. Neben [[Wilhelm Uhde (Kunsthändler)|Wilhelm Uhde]] harr blots Leo Stein tonächst Verständnis för de ''Demoiselles'' upbrocht, hett aber sien nee Warken nich mehr köfft. De Künstler vun den [[Fauvismus]], [[Henri Matisse|Matisse]] un [[André Derain|Derain]], hebbt ok hör Missfallen ütert. Gertrude Stein hett dorgegen Picasso wieder fördert un hett ehrn literarischen Utdruck wat in Richt Kubismus lenkt. 938 schreev se en Book över Picasso.<ref>Götz Adriani: ''Die Kunst des Handelns: Meisterwerke des 14. bis 20. Jahrhunderts bei Fritz und Peter Nathan'', Hatje Cantz,Tübingen 2005, <nowiki>ISBN 978-3-7757-1658-1</nowiki> (binnennetts: [https://books.google.de/books?id=QsPnJMIizy8C&pg=PA198#v=onepage&q&f=false Google Books]).</ref> Wilhelm Uhde hett den jungen düütschen Galeristen [[Daniel-Henry Kahnweiler]], de in de Rue Vignon 28 sien eerst Galerie inricht harr, up Picasso upmarksom maakt. Kahnweiler wurr nu sien wichtigst Förderer un stell in dat sülvig Johr Warken vun Picasso ut.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;63&nbsp;f</ref> Picasso harr de groot [[Retrospektive]] vun [[Paul Cézanne]] sien Warken 1907 in’ Pariser [[Société du Salon d’Automne|Salon d’Automne]] besöcht, de een Jahr nah den Dood vun de Künstler utricht wurrn weer. Dör Apollinaire hett Picasso den gliköllerigen [[Fauvismus|fauvistischen]] Maler [[Georges Braque]] gegen Enn vun dat Johr kennen lehrt; de Früendschaft mit Braque sull groot Utwirken up den Verloop vun de modern Kunstgeschichte hemm. === Picasso begrünnd mit Braque den Kubismus (1908–1914) === ==== Tosommenarbeit mit Braque ==== [[Bild:Juan Gris - Portrait of Pablo Picasso - Google Art Project.jpg|miniatur|hochkant=0.6|links|[[Juan Gris]]: ''Hommage à Picasso'', 1912, [[Art Institute of Chicago]], Chicago]] Den Sömmer 1908 hett Picasso mit Fernande Olivier in La Rue-des-Bois nöördlich vun Paris verbrocht. In’ Harvst vun dat sülvig Johr hebbt Braque un Picasso hör in’ Sömmer malt Biller – Braque in L’Estaque un Picasso in La Rue-des-Bois mitnanner vergleken. Se weern merkwürdig ähnlich.<ref>Bernard Zurcher: ''Georges Braque — Leben und Werk'', (ut dat Franzöösch översett vun Guido Meister), Hirmer Verlag, München 1988, ISBN 3-7774-4740-4, S. 42.</ref> Braque stell in’ Gegensatz to Picasso in’ November vun dat Johr sien Warken in de Galerie Kahnweiler ut. In dat Bespreeken to de Utstellung vun de Biller vun Braque hett de franzöösch Kunstkritiker [[Louis Vauxcelles]] in de Kunsttietschrift ''[[Gil Blas (Tietschrift)|Gil Blas]]'' to’n eersten Mal den Begreep vun de „cubes“ (Kuben) präägt.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;66&nbsp;f.</ref> Vauxcelles betruck sück dorbi besünners up dat Bild ''[[Hüüs in L’Estaque]]'' vun Braque.<ref> Daniel-Henry Kahnweiler: ''Der Weg zum Kubismus''. Verlag Gerd Hatje, Stuttgart Eerstuplaag 1920, S.&nbsp;20 ff.</ref> Tüschen September 1908 un Mai 1909 hebbt sück Picasso un Braque meest jeden Dag sehn; Kahnweiler weer de darte in den Bund un hett tüschen de vun dat Naturell her bannig ünnerscheedlich Künster, den besonnenen, systematisch arbeitenden Braque un den temperamentvullen Picasso vermiddelt. Hör Arbeitsgemeenschap weer so intensiv, dat sück de Künstler mit de [[Bröers Wright]] verglieken deen, den Floogpionieren, un sück as Mechaniker antrucken hemm.<ref>Siegried Gohr: ''Ich suche nicht, ich finde. Pablo Picasso – Leben und Werk''. DuMont, Köln 2006, S.&nbsp;20 f.</ref> Ebenfalls 1908 weer de spaansch Maler [[Juan Gris]] in dat Bateau-Lavoir trucken, wo he Ateliernahber vun Picasso wurr. Nahdem he 1911 anfungen harr, sück mit den [[Kubismus]] utnannertosetten, entstunn 1912 dat kubistisch Porträt ''Hommage à Picasso'' vun Gris.<ref>[https://web.archive.org/web/20051015230739/http://www.g26.ch/art_gris.html Juan Gris], g26.ch, afropen an' 2. Oktober 2012</ref> ==== Dat Bankett för Rousseau ==== [[Bild:Henri Rousseau - Portrait of a Woman (1895).jpg|miniatur|hochkant=0.75|Henri Rousseau: ''Portrait de femme'', ok ''Yadwigha'' nömmt, üm un bi 1895, [[Musée Picasso]], Paris]] In’ November 1908 geev Picasso in sien Atelier in’ Bateau-Lavoir en groot Fest to Ehren vun [[Henri Rousseau]], vun de he dat levensgroot Bildnis vun en fröhere Früendin vun Rousseau, de so nömmt ''Yadwigha'', köfft harr un dat he en Leven lang behollen sull. Över dat kunsthistorisch bekannt wurrn [[Bateau-Lavoir#Dat Bankett för Rousseau|Bankett för Rousseau]], an dat neben völ anner Künstler Apollinaire, Jacob, Salmon, Uhde un den Geschwistern Stein ferner de jung Malerin [[Marie Laurencin]] deelnehm, hett Raynal as Oogentüüg bericht: „Es war eine richtige Scheune. […] An den Mauern, die man von ihrem gewöhnlichen Schmuck befreit hatte, hingen nur einige schöne Negermasken, eine Münztabelle und auf dem Ehrenplatz das große, von Rousseau gemalte Porträt Yadwigha“.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;64.</ref> Nich lang nah dat Bankett hett Picasso 1909 dat Bateau-Lavoir verlaten un hett bit 1912 in en Atelierwahnen an’ Boulevard de Clichy 130 wahnt. ==== Distanzeeren vun de Salonkubisten ==== [[Fernand Léger]] un [[Robert Delaunay]] hebbt de Arbeiten vun Picasso un Braques dör Vermittlung vun Kahnweiler kennenlehrt. De Infloot vun Picasso un Braque hebbt sück denn ok in de Bildwarken vun völ Maler bemarkbor maakt. 1911 hett sück en Grupp vun Maler bild, de as [[Kubismus#Eerste apenlich Diskussion (1911)|Salonkubisten]] betekent wurrn. Dorto tellen neben Léger un Delaunay de Künstler [[Albert Gleizes]], [[Jean Metzinger]] un [[Henri Le Fauconnier]]. Picasso un Braque hemm sück vun de Salonkubisten distanzeert. ==== De Roov vun de Mona Lisa ==== In’ Sommer 1911 sünd de Früenden Apollinaire un Picasso in den Verdacht geraden, an den Diebstahl vun dat bekanntst Gemälde vun den [[Louvre]], de ''[[Mona Lisa]]'', bedeeligt ween to hemm. Se weer siet den 21. August 1911 spoorlos verschwunden, un de beid kemen in dat Visier vun de Polizei dör den Besitt vun iberischen Steenmasken, de över Géry Pieret – en belgisch Avendüerer un tietwies Angestellter vun Apollinaire – köfft wurrn weern. Nah en Huusdörsöken wurr Apollinaire an’ 8. September wegen Beherbergen vun en Kriminellen un Verwohren vun Roovgood verhaft; he hett nah twee Daag de Bedeeligen vun Picasso verraden.<ref>Antonina Vallentin: ''Picasso'', Kiepenheuer & Witsch, Köln 1958, S. 205 f.</ref> De wurr woll verhört, keem aber nich in Arrest. Apollinaire wurr wenig Daag later ut de Haft entlaten un de Prozess gegen hüm in’ Januar 1912 ut Mangel an Bewies instellt. De ''Mona Lisa'' is eerst weer an’ 13. Dezember 1913 in [[Florenz]] opdüükt un kehr an’ 1. Januar 1914 in den Louvre torüch.<ref>Judith Cousins, in: William Rubin, Anm.&nbsp;119 S.&nbsp;364 f., S. 419.</ref> ==== Eerste Utstellungen vun Picasso sien Warken in’t Utland ==== De fröhe Phase vun den Kubismus bit etwa 1912 wurrd as „Analytischer Kubismus“ betekent. En Bispeel dorför is dat ''Bildnis Ambroise Vollard'' (1910). Af 1912 entstunnen de [[Papier collé|Papiers collés]], en Fröhform vun de [[Collage]]n. Dormit fung de Övergang to’n „Synthetischen Kubismus“ an. Picasso sien Warken wurrn nah un nah in’t Utland bekannt. In Düütschland weer Picasso 1910 up de Utstellung vun de [[Neue Künstlervereinigung München|''Neue Künstlervereinigung München'']] vertreden as ok up de in’ Mai 1912 stattfunnen Utstellung vun den Sonderbund in Köln un in [[Herwarth Walden]] sien Galerie [[Der Sturm (Tietschrift)|''Der Sturm'']] in Berlin. Veer vun Picasso sien Warken wurrn in dat sülvig Johr in de tweet Utstellung vun den [[Der Blaue Reiter|''Blauen Reiter'']] in de Münchner Galerie [[Hans Goltz|Goltz]] upnommen: (''Fruenkopp'' (1902), ''Umarmung'' (1903), ''Kopp'' (1909) un ''Stillleven'' (1910).<ref>=Galerie Hans Goltz, {{Webarchiv|url=http://www.bad-bad.de/hansgoltz/picasso.htm |wayback=20130316164247 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Picasso, afropen an’ 8. Mai 2013}}</ref> Af November 1910 wies de vun [[Roger Fry]] in [[London]] organiseert Utstellung [[Manet and the Post-Impressionists|''Manet and the Post-Impressionists'']] Gemälde, Teeknungen un Drucke vun Picasso, ebenso en Nahfolgeutstellung 1912.<ref>[http://www.tate.org.uk/whats-on/exhibition/picasso-and-modern-british-art/picasso-and-modern-british-art-selected-artwork-0 ''Picasso and modern british art''], www.tate.org.uk, afropen an’ 8. Mai 2013</ref> In Översee weer de nee Kunstricht nah en eerstmalig Utstellung vun Picasso 1911 in de [[Alfred Stieglitz]]’ [[Galerie 291#Cézanne, Picasso, Matisse und die Neudefinition von Ästhetik 1911–1913|Galerie 291]] ebenfalls in de [[Armory Show|''Armory Show'']], [[New York City|New York]], 1913 vertreden, in de bispeelswies Warken vun Braque, Picasso un Matisse utstellt wurrn. Wiest wurrn vun Pablo Picasso acht Arbeiten, dorünner twee Stillleven, de Teeknung ''Fruenakt'' von 1910, ''Fru mit Mustertpott'' van 1910, en Leihgaav vun Kahnweiler, un de Bronze ''Fruenkopp'' van 1909, en Leihgaav vun Stieglitz.<ref>William Rubin: ''Pablo Picasso. A Retrospective, with 758 plates, 208 in colour, and 181 reference illustrations''. The Museum of Modern Art, New York, Thames and Hudson, London 1980, S.&nbsp;153.</ref><ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;72.</ref> De Kritik bi all Utstellungen weer aber beträchtlich, de moderne Kunst wurr noch nich akzepteert. As Picasso sien Liaison mit Fernande Olivier 1912 to Enn’ weer, wurr bit hör fröh Dood 1915 [[Eva Gouel]], boren Marcelle Humbert, de he Eva nömmen dee, sien tweet Levensgefährtin. Den Sömmer vun dat Johr 1913 verbroch Picasso mit Braque un Juan Gris in [[Céret]]. In dat sülvig Johr is ok sien Vader storven. Sien Wahnsitz nehm he denn in de Rue Schoelcher 5 an’ [[Montparnasse]], nahdem he 1912 för en körten Tiet an’ Boulevard Raspail 242 wahnt harr. === Eerste Weltkrieg (1914–1918) === [[Bild:Modigliani, Picasso and André Salmon.jpg|miniatur|links|Modigliani, Picasso un André Salmon vör dat [[Café de la Rotonde]], Paris, 1916]] Picasso hett de Tiet van Enn’ Juni bit Mideen November 1914 mit Eva Gouel in [[Avignon]] verbrocht. Mit Utbröök vun den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkriegs]] änner sück de Situatschoon för völ Künstler slagoordig. An’ 2. August 1914 hett Picasso Braque un [[André Derain|Derain]], de ehr Stellungsbefehl kregen harrn, to’ Bahnhoff in Avignon begleit. Braque hett 1915 en swoor Koppversehrn kregen un hett nah överstahn Operatschoon länger as een Johr bruukt, um sück dorvan to verhalen. Hör Kunsthändler Kahnweiler, de Düütscher weer, muss Frankriek verlaten; Picasso, de as Spaansch kien Kriegsdeenst leisten muss, bleev in Paris isoleert zurück.<ref>Gohr, S.&nbsp;24,&nbsp;62</ref> In’ Juli 1916 hett André Salmon en Utstellung, ''L’Art moderne en France'' (de so nömmt „Salon d’Antin“), in de Pariser [[Galerie Barbazanges]] organiseert. Dor wurr dat Wark vun Picasso ''Les Demoiselles d’Avignon'' to’n eersten Mal dat Publikum vörstellt; dat Bild kreeg eerst to dissen Tietpunkt vun Salmon dissen Naam.<ref>André Salmon, http://www.andresalmon.org/, Biografie vun André Salmon, engelsch, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> [[Bild:Amedeo Modigliani - Portrait de Picasso.jpg|miniatur|hochkant|[[Amedeo Modigliani]]: ''Portrait de Pablo Picasso'', 1915, Privatsammlung. De eerst Besitter weer [[Frank Burty Haviland]], en Früen vun Picasso.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.secretmodigliani.com/xx-3.html |wayback=20140517152205 |text=''Portrait de Picasso'' |archiv-bot=2026-06-01 02:19:59 InternetArchiveBot }}, secretmodigliani.com, afropen an’ 9. Mai 2013</ref>]] Nah den Dood vun Eva Gouel, de 1915 an [[Tuberkulose]] storven is, harr Picasso en Affäär mit [[Gabrielle Lespinasse]], de he Gaby nömmen dee. Se wahn an’ Boulevard Raspail nich wiet vun sien Studio weg. Wiels en Upenholt in [[Saint-Tropez]] 1916 hett he hör sien Leev verkloort, se hett hüm aber afwiest un in dat folgen Johr de amerikaanschen Künstler Herbert Lespinasse heiraadt.<ref>Billy Klüver, A Day with Picasso, MIT Press, ISBN=978-0-262-61147-3, 1999, Siet 45 </ref> In’ Fröhjohr 1917 hett sück Picasso in [[Rom]] de Proben vun dat Ensembles [[Ballets Russes]] ünner de Leitung vun [[Sergei Pawlowitsch Djagilew|Sergei Djagilew]] to dat [[Ballett]] ''[[Parade (Ballett)|Parade]]'' mit dat Libretto vun [[Jean Cocteau]] un de Musik vun [[Erik Satie]] ankeeken un hett de Kostüme, Bühnenbiller un de ut de Reeg fallen klassisch romantischen Bühnenvörhang entworfen. De sowjeetsch Schriever [[Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg|Ilja Ehrenburg]], de in Paris in’t [[Exil]] leev, beschreev de spektakuläre Eerstupführen in’ Mai 1917 in’t Pariser [[Théâtre du Châtelet]] un de Upruhr vun dat Publikum, dat fordern de, de Vörstellung aftobreeken:: „Die Musik gab sich modern, das Bühnenbild war halb kubistisch […] Und als ein Pferd mit kubistischer Schnauze Zirkusnummer vorführte, verloren sie endgültig die Geduld: ‚Tod den Russen! Picasso ist ein [[Boche]]! Die Russen sind Boches!‘“ De Früenden vun Picasso weern dorgegen begeistert. Apollinaire bispeelswies hett de eerstmalige künstlerische Allianz tüschen Maleree un Dans, Plastik un Dorstellungskunst as Anfang vun en umfaten Kunst, as en Oort „sur-réalisme“ sehn.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;93f.</ref> Wiels de Arbeiten to ''Parade'' hett Picasso de Danserin [[Olga Stepanowna Chochlowa]], [[Primaballerina]] vun dat „Ballets Russes“, kennen lehrt, de he an’ 12. Juli 1918 in Paris heiraadt hett. Trotügen weern Cocteau, Max Jacob un Apollinaire. Dat Ehepaar betruck in’ Dezember en Wahnung in de Rue La Boétie 23.<ref>Ziteert nah On-line Picasso Project</ref> Nah de Heirat geev he sien [[Bohème]]leven up un wurr to’n „Malerfürsten“ mit egen Chauffeur un Huuspersonal. Ut de Ehe gung Sohn Paulo hervör. Nah Kahnweiler wurr Picasso af 1918 vun de Kunsthändlern [[Paul Rosenberg (Kunsthändler)|Paul Rosenberg]] un [[Georges Wildenstein]] gemeensam weltwiet vertreden. Se hebbt jedes Johr en good Hörn vun sien Biller köfft. De Verbinnen vun Picassos to Rosenberg düer bit 1939, de to Wildenstein bit 1932.<ref>[http://www.thefreelibrary.com/Making+Modernism%3A+Picasso+and+the+Creation+of+the+Market+for...-a017239592 Artforum International, 22. Juni 1995], afropen an’ 9. Mai 2013</ref> === Afkehr vun de Kubisten (1916–1924) === All 1914 fung Picasso an, sück vun den Krink vun de Kubisten to entfeern. He hett sück an dissen Afscheed erinnert un dorto seggt: „Aus dem Kubismus hat man eine Art Körperkultur machen wollen. […] Daraus ist eine verkünstelte Kunst hervorgegangen, ohne echte Beziehung zur logischen Arbeit, die ich zu tun trachte.“<ref name="“Über Kunst69">Pablo Picasso: ''Über Kunst.'' Diogenes, Zürich 1988, S.&nbsp;69.</ref> Van 1916 bit 1924 wiest sien Wark en stilistisch Nebennanner. Neben klassizistischen Gemälden as ''[[Dree Fruen an de Pütt]]'' van 1921, malt in [[Fontainebleau]], un ''Panfleut'', 1923, malt in sien Ferienoort [[Antibes]], entstunnen Arbeiten in’ Stil vun den synthetischen Kubismus, as bispeelswies ''[[Dree Muskanten]]'' ut dat Johr 1921. Picasso kunn nu dank sien wussen Ruhm mehr Tiet för de Entwicklung vun sien Formenspraak verwennen. He hett völ utprobeert un legg en nee Swoorpunkt up sien plastisch Wark, dat he 1902 mit ''Sitten Fru'' anfungen harr. Mit sien Fru Olga wurr he aber immer mehr frömd. === Utnannersetten mit den Surrealismus (1924–1936) === ==== Bedeeligen un Konflikte ==== [[Bild:Paris Montmartre in 1925.jpg|miniatur|Paris, [[Montmartre]], um 1925]] 1923 hett Picasso den [[Surrealismus|Surrealisten]] [[André Breton]] drapen. All in de eerst Nummer vun de surrealistisch Tietschrift ''[[La Révolution surréaliste]]'' vun Dezember 1924 wurr en plastisch Konstruktschoon vun Picassos afbildt. In de tweet Nummer vun Januar 1925 twee Sieden ut dat in’ Sömmer 1924 in Juan-les-Pins führt Skizzenbook mit de ''Steernteeknungen''. In de veert Utgaav geev dat en Afbillen vun dat Picasso-Gemälde ''De Dans''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/A55A04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDK3 ''Der Tanz''], Juni 1925, 215&nbsp;×&nbsp;142&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Tate Gallery, London.</ref> un – eerstmals in Frankriek – vun de ''Demoiselles d’Avignon''.<ref name="Warncke327">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso.'' Band 1, S.&nbsp;327-328.</ref> De langjohrig Kuntakt mit de Surrealisten weer aber nich konfliktfree. As 1924 [[Eric Satie]] sien Ballett ''Les Aventures de Mercure'' mit dat Bühnenbild un de Kostüms vun Picasso upführt wurr, hebbt mehrere Surrealisten gegen dat Mitwarken vun Picasso protesteert un hebbt dat Ereignis as en Wohltätigkeitsveranstaltung för de internatschonale Aristokratie betekent.<ref name="Warncke327" /> [[André Breton]], [[Louis Aragon]] un anner Surrealisten, de vun Picasso sien Infallsriekdom beindruckt weern, hebbt doruphen in’ ''Paris-Journal'' en as ''Hommage à Picasso'' deklareert Entschuldigung schreven.<ref name="Warncke327" /> Up de anner Siert hett Picasso 1926 de Surrealisten in en utführlich Stellungnahm to de Afsichten un Teelen vun sien Kunst beschuldigt, hüm nich verstahn to hemm. De gegen Breton richt surrealistisch Tietschrift ''[[Documents]]'' vun [[Georges Bataille]] hett sück in hör Sünnerutgaav Nr. 3 van’ April 1930 vullstännig Picasso widmet.<ref>Picasso and the Avant-Garde in Paris, {{Webarchiv|url=http://www.philamuseum.org/exhibitions/354.html?page=3 |wayback=20130507082831 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Philadelphia Museum of Art, afropen an' 9. Mai 2013 (engelsch)</ref> 1927 hett he [[Marie-Thérèse Walter]] kennen lehrt, de he in ''Fru mit Blööm'' 1932 in minimalistisch Wies mit surrealistisch Anklängen malt hett. De Liason to de anfangs noch minnerjohrig Marie-Thérèse hull he lang Tiet för sück. Eerstmals düük 1928 dat [[Minotauros|Minotaurus]]-Motiv in sien Werken up – as Spanier weer Picasso all immer vun den Stierkamp faszineert. De eerste Nummer vun dat surrealistisch Künstlermagazin ''[[Minotaure]]'' keem an’ 25. Mai 1933 mit en Cover vun Picasso herut, de den Titel gemäß en Minotaurus wiest.<ref group="Bild">[http://thenonist.com/index.php/thenonist/comments/3621/ Minotaure (1933–1939)], thenonist.com, afropen an' 9. Mai 2013</ref> 1935 entstunn de Radeerensfolg ''Minotauromachie'', de vun [[Francisco de Goya]] sien ''[[Tauromaquia#De Tauromaquia bi Goya un Picasso|Tauromaquia]]'' (üm un bi 1815) inspireert wurrn. Dorin wurrd in immer nee Variatschonen de Tosammenhang vun Sexualität, Gewalt un Dood utloot. ==== Familiäre Probleme ==== Düütlichere Anklänge an sien Laatstil wiest en wieder Porträt vun de Marie-Thérèse Walter, dat ''Interieur mit teeken Deern'' ut dat Johr 1935. De Tosommenhang vun Sexualität un künstlerisch Kreativität wurrd to en Thema, mit dat Picasso bit to sien Levensenn’ befaten deiht. Dat Johr 1935 betekent en Krise in sien Leven un Schaffen. Ut dat Verhältnis to Marie-Thérèse, de bit 1937 andüer, wurr de Dochter Maya in dit Johr boren. Dat hett man sien Frau staken, de doruphen de Scheeden verlang. Nah franzöösch recht harr Picasso sien Besitt mit hör deelen muss; doran harr he aber kien Interesse, se sünd dorher bit to hör Dood in’ Februar 1955 verheiraadt bleven. 1936 hett Picasso de franzöössch Fotografin [[Dora Maar]] kennen lehrt, de in de 1940er Johren sien stännig Begleiterin wurr un de hüm faken Modell seten hett. In’ November 1937 hett he [[Paul Klee]] in Bern besöcht, um hüm moralisch to ünnerstütten, wiel de sien Warken jüst in de berüchtigt Münchner Utstellung över [[Entartete Kunst]] vun de Natschonalsozialisten diffameert wurrn. 1941 entstunn dat Porträt vun Dora Maar mit Vörder- un Siedenansicht to glieker Tiet, ''Dora Maar mit Katt'' ''([[Dora Maar au Chat|Dora Maar au chat]]''). Se stunn in Konkurrenz mit Marie-Thérèse Walter um de Gunst vun Pablo Picasso. „Ich hatte kein Interesse daran, eine Entscheidung zu treffen. […] Ich sagte ihnen, sie sollten es unter sich ausmachen“,<ref>vgl. Katja von Nagy: ''Ich habe 60 Tänzerinnen und komme spät ins Bett''. In: [[Welt am Sonntag]] van' 1. März 1998</ref> so de Maler över de Rivalität tüschen de beid Fruen. === De Spaansch Börgerkrieg – Guernica (1936–1939) === De Ereignisse vun den [[Spaansch Börgerkrieg|Spaanschen Börgerkrieg]] hebbt Picasso deep erschüttert un he hett Biller malt, de in hör Indringlichkeit an [[Francisco de Goya|Goya]] sien ''[[Desastres de la Guerra|Schrecken des Krieges]]'' erinnern, vör allen ''[[Guernica (Bild)|Guernica]]'', dat dat Grauen to’n Anlaat vun dat Bombadeeren bun de baskisch Stadt [[Gernika]] an’ 26. April 1937 dör de düütsch [[Legion Condor]] to’n Thema hett. Ünner dissen Indruck fung Picasso all an’ 1. Mai mit Studien för dat glieknamig monumentale Bild an, dat af den 12. Juli 1937 as Wandbild in’ spaanschen Pavillon up de [[Weltfackutstellung Paris 1937|Weltutstellung in Paris]] utstellt wurr.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;107f.</ref> Picasso hett af 1936 vun Paris ut de republikaansch Regeeren vun Spanien ünnerstütt, de sück gegen den Putschisten un tokünftigen Diktater [[Francisco Franco|Franco]] to Wehr setten dee, he versöch – wenn ok vergevens – de franzöösch Regeeren to dat Ingriepen to bewegen un wurr för sien Insatz vun de republikaansch regeeren vun Spanien 1937 in Afwesenheit to’n Direkter vun dat bedüden Kunstmuseum [[Museo del Prado|Prado]] in Madrid bestimmt. === Twete Weltkrieg (1939–1945) === [[Bild:Picasso qga.jpg|miniatur|Plakette in de 7 Rue des Grands-Augustins, Paris]] De Künstler hett siet 1936 in Paris in en Atelier in de 7 Rue des Grands-Augustins arbeit, in dat ''Guernica'' entstunn un dat he siet dat Fröhjohr 1939 todem as Wahnung bruuk. Vun Anfang vun de düütsch Besetten 1940 in’ [[Tweete Weltkrieg|Tweten Weltkrieg]] bit to de Befreen vun Paris an’ 25. August 1944 bleev he dor wahnen, ahn en Reis to ünnernehmen. De [[Natschonalsozialismus|Natschonalsozialisten]] harrn hüm wegen sien Gegnerschap to Franco Utstellensverbot erdeelt.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;115&nbsp;f</ref> De vun Picasso 1940 stellt Andrag up der franzöösch Staatsbörgerschap weer aflehnt wurrn, wiel den Behörden Dossiers ut dat Johr 1905 vörlegen, in de he as [[Anarchie|anarchistisch]] instuuft wurrn weer.<ref>Klaus von Beyme: ''Das Zeitalter der Avantgarden: Kunst und Gesellschaft 1905–1955.'' C.H.Bec, München 2005, ISBN 978-3-406-53507-9 S. 811.</ref> Wiels de Besattenstiet wurr de moderne Kunst vun de [[Kollaboration|Kollaborateuren]] nich tolereert. De Maler [[André Lhote]] erinner sück an de Slachtropen „Matisse in den Müllkasten“ un „Picasso in’t Irrenhuus!“. Nah de Befreen hett hüm de politische Linke tonächst as den Künstler inschätzt, de „aufs Wirksamste den Geist des Widerstands versinnbildlichte“.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;121.</ref> Dat [[Museum of Modern Art]] in New York City ünner sien Direkter [[Alfred Barr]] hett Picasso 1939–1940 en spoodriek [[Retrospektive]] widmet, de hüm in Amerika un bi Kunstkritiker ut sien Tiet un Künstlerkollegen wiethen bekannt maken dee. 1944 wurr Picasso Liddmaat vun de [[Parti communiste français|Kommunistisch Partei vun Frankriek]]; de Ernsthaftigkeit vun sien Inträe wurr betwiefelt, un man hett hüm beschuldigt, dat sien Farven un Formen in sien Arbeiten en bestimmte symbolisch Bedüden harrn, worup he kontert hett: „Blots wegen dat Vergnögen, verstahn to wurrn, do ik nich in en begäng Stil arbeiten.“<ref name="Harrison1">Charles Harrison/ Paul Wood (Hrsg.): ''Kunsttheorie im 20. Jahrhundert. Künstlerschriften, Kunstkritik, Kunstphilosophie, Manifeste, Statements, Interviews''. Verlag Gerd Hatje, Ostfildern-Ruit 1998, S.&nbsp;777, ISBN 3-7757-0739-5.</ref> En Utsaag, ünner annern, de to de Anschuldigung führ, dat sien Kommunismus böverflächlich weer un he nich an de Untrennborkeit vun Kunst un Politik glööven dee. To sien Verteidigung schreev he: „Wat, glöövt ji denn, is en Künstler? En, de nich ganz deeg is, de blots Oogen hett, wenn he Maler is, blots Ohren, wenn he Musiker ist, gor blots en Lyra för all Lagen vun dat Hart, wenn he Dichter is, oder gor Muskeln, wenn he Boxer ist? Ganz in’ Gegendeel! He is to glieker Tiet en politisch Wesen, dat stännig in Bewusstween vun de zerstörerisch, brennen oder beglücken Weltereignisse leevt un sück ganz un gor nah hör Bild formt. […] Nee, de Maleree is nich utfunnen, um Wahnungen uttosmücken! Se is en Wappen to’n Angreep un to de Afwehr gegen den Feind.“<ref name="Harrison1" /> === De latere Johren (1945–1973) === [[Bild:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|miniatur|hochkant|Henri Matisse in’ Mai 1933]] Nah söss Johren vun binnere Emigratschoon un Isolatschoon in Paris wiels den Tweeten Weltkrieg hett Picasso af 1945 fakener süüdfranzöösch Öörd as [[Antibes]] un [[Nizza]] besöcht. Dor besöch he denn ok [[Henri Matisse]], de sien Malwies düütlichen Infloot in dat Laatwark vun Picasso achterleet. Beid Künstler bleven över völ Johren in loos Verbinnen, wobi Matisse de eenzig leven Künstler weer, de Picasso as ebenbürtig anseeg. Beid hebbt de Bedüden vun den Anner sehn, hebbt sück tietlevens annanner respekteert un hebbt sück gegensiedig trotz hör Annersoordigkeit beinfloot.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;52f.</ref> Sien Begleiterin in disse Johren weer de Malerin [[Françoise Gilot]], de he 1943 in Paris kennen lehrt harr. Se bleven bit 1953 tosommen. De Söhn Claude wurr 1947 boren un de Dochter [[Paloma Picasso|Paloma]] 1949.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.francoisegilot.com/bio40s.php |titel=Early Years |werk=www.francoisegilot.com |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230408121814/http://www.francoisegilot.com/bio40s.php |archiv-datum=2023-15-04 |abruf=2023-04-15 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://www.francoisegilot.com/bio40s.php |wayback=20230531191525 |text=Early Years |archiv-bot=2026-06-19 13:28:08 InternetArchiveBot }}</ref> ==== Vallauris un Cannes ==== De mediterrane Umgeven vu sien Jöögdtiet truck Picasso weer in sien Bann, denn af dat Fröhjohr 1948 hebbt he un Françoise Gilot nah Uphollen in [[Golfe-Juan]] in de Villa „La Galloise“ in [[Vallauris]] wahnt, en Oort mit traditschonell Pöttgereen, wo se sück all dat Johr tovör uphollen harrn. Dor experimenteer he ünner Anleiden vun öördlich Pöttgers in de Manufaktur Madoura mit Toon un [[Glasur (Keramik)|Glasuren]], spreng den traditschonellen Produktrahmen un verhulp den Oort to överregional un later to internatschonal Bekanntheit. Ok wenn he in de Kommunistisch Partei intreeden weer, behull Picasso en unafhängig Instellen. Dat Bild ''Massaker in Korea'', dat 1951 entstunn, hett de Amerikaner argert, sien Porträt vun [[Josef Stalin|Stalin]] van 1953 de Kommunisten, denn in de [[Sowjetunion]] gull sien Malwies offiziell as dekadent. Picasso hett sück allerdings, wannehr man immer hüm drum beden hett, för den Freden insett. 1949 hett he en Plakat mit en Duuv för den Pariser Weltfreedenskongress schafft; de [[Freedensduuv|Duuv]] wurr in de Folge weltwiet en Symbol för den Freden. 1952 entstunnen twee groot Wandgemälde, ''De Krieg'' un ''De Freden'', för den „Fredenstempel“ in Vallauris.<ref>Gohr: ''Ich suche nicht, ich finde'', S.&nbsp;232.</ref> [[Jacqueline Roque]], en Keramikverköpersche bi Madoura in Vallauris, weer Picasso sien nee Levensgefährtin af 1953, nahdem hüm Françoise Gilot verlaaten harr. Vun Roque hett he tallriek Porträts malt, as bispeelswies 1954 ''Bildnis Madame Z. (Jacqueline Roque)'' un 1956 ''Jacqueline in’t Atelier''. 1955 hett he de Villa „La Californie“ in [[Cannes]] köfft. Sien Henwennen to klassisch Interpretatschonen vun Meesterwarken hebbt Warken as ''Fruen vun Algier'' vun [[Eugène Delacroix]] 1955, [[Diego Velázquez (Maler)|Diego Velázquez]]’ ''[[Las Meninas]]'' 1957 oder [[Édouard Manet]] sien ''Fröhstück in’t Free’e'' 1961 wiest. All 1946 harr en Utstellung in’ Louvre sien Biller de vun klassisch Meester tegenöverstellt. In de „[[Dauweer-Periood]]“ vun de Sowjetunion gelung dat [[Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg|Ilja Ehrenburg]] 1956, en groot Picasso-Utstellung in dat Moskauer [[Puschkin-Museum]] dörtosetten.<ref>Ziteert nah Joshua Rubenstein: Tangled Loyalties. The Life and Times of Ilya Ehrenburg. Tuscaloosa: University of Alabama Press, 1999, S. 297.</ref> [[Bild:Chateau Vauvenargues.JPG|miniatur|Chateau Vauvenargues]] ==== Koop vun Slott Vauvenargues ==== Picasso wurr tonehmend vun Touristen un Bewunnerer belästigt. In unmittelborer Nähe vun „La Californie“ wurrn Hoochhüüs baut, de hüm sowohl den Utblick up de Landschap sparren deen as ok frömd Lüüd den Inblick up sien Grundstück mögelk maken deen. He hett ahn Spood versöcht, den Kunstsammler [[Douglas Cooper]] dorto to bewegen, hüm de sien Slott ''Château de Castille'' dicht bi [[Avignon]] to överlaaten; Cooper hett hüm 1958 stattdessen dat Schloss [[Vauvenargues]] bi [[Aix-en-Provence]], mit Blick up [[Paul Cézanne]] sien leevste Motiv, dat Gebirge [[Montagne Sainte-Victoire]] empfahlen. Picasso hett dat denn köfft un dor en Studio inricht, he is aber ok immer weer nah „La Californie“ trüggkehrt.<ref>[http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-Picasso-EN/ENS-Picasso-EN.html#Chronology Chronologie von Picasso des Centre Pompidou], centrepompidou.fr, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> Picasso sien Stil reduzeer sück tonehmend up dat Linienbetonte, Skizzenhafte. Mit hooch Produktivität hett he sück nich blots mit de Maleree un Grafik as [[Lithografie]] un [[Linolsnitt]] utnannersett, sonnern af 1947 ok mit de [[Bildhaueree]] un [[Keramik]]. Sien Themen hatt he dorbi fakener varieert un ziteert. ==== Letzt Wahnoort Mougins ==== Picasso harr sück vun sien Fru Olga ut finanziellen Grünnen nie scheeden laten. Mehrere Johr nah hör Dood hett he 1961 Jacqueline Roque un truck mit hör nah [[Mougins]], nöördlich över de Hängen vun [[Cannes]]. Kinner hebbt de beid nich mehr kregen. Dat Slott Vauvenargues hett he as Lager för nich to tellen Biller bruukt. [[Bild:Shoshana at exhibition with Picasso.jpg|miniatur|Picasso bi de [[Soshana]]-Utstellung 1962 mit de Künstlerin, [[André Verdet]] un [[Édouard Pignon]] in dat Château Grimaldi, af 1966 ümnömmt in [[Musée Picasso Antibes|Musée Picasso d’Antibes]]]] 1963 wurr dat [[Museu Picasso]] in Barcelona apenmaakt, dat later en Grootdeel vun sien Nahlass kreeg. Den Grundstock bill de Schenkung vun 574 Warken vun Picasso sien Früend un Sekretär Sabartés. To’n Anlaat vun de rutbrocht Erinnerungen vun [[Françoise Gilot]], ''Leben mit Picasso'' in dat Johr 1964, keem dat to en Zerwürfnis mit sien ut dit Verhältnis stammen Kinner [[Claude Picasso|Claude]] un [[Paloma Picasso]]. 1971 funn en [[Retrospektive]] in Paris to’n Anlaat vun Picasso sien 90.Gebortsdag in’ [[Louvre]] statt, he weer de eerste Künstler, de disse Utteeknung all to Leevtieden kreeg. An’ 8. April 1973 is Picasso in sien Huus in Mougins an de Folgen vun en [[Myokardinfarkt|Hartinfarkt]] storven, de vun en [[Lungenödem]] utlööst wurrn weer, un wurr an’ 10. April in den Gorden vun sien Slott Vauvenargues bisett.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,945265,00.html |wayback=20091115094337 |text=''Art: Pablo Picasso's Last Days and Final Journey'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, www.time.com, 23. April 1973, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> Picasso harr kien Testament achterlaten; sien Arven hebb de Arvschapsstüer mit Kunstwarken vun Picasso un anner Biller ut sien Sammlung, as bispeelswies Warken vun Matisse un de ''Yadwigha'' vun Rousseau betallt. De hebbt denn de Grundstock vun de Kollektschoon vun dat [[Musée Picasso]] in Paris bild. 2003 hebbt Verwandte dat Picasso widmet Museum in sien Gebortsstadt Málaga inweeht, dat [[Museo Picasso]], un hebbt dat Museum völ Utstellenstücke överlaaten. === Kinner vun Picassor === Paulo Picasso (* 4. Februar 1921; † 5. Juni 1975) weer dat eerste Kind vun Picasso ut sien Ehe mit [[Olga Stepanowna Chochlowa|Olga Chochlowa]]. Paulo weer as Lüttkind ünner annern dat Modell för de Gemälde ''Paulo as Harlekin'' (1924) un ''Paulo up en Esel''. Maya Widmaier Picasso (* 5. September 1935) entstammt de Verbinnen mit [[Marie-Thérèse Walter]]. Hör Vader hett eenig Biller malt, de Maya to’n Thema harrn, dorünner ''Maya à la poupée'' (''Maya mit Pupp''), dat in’ Februar 2007 ut de Wahnung vun Picasso sien Enkeldochter [[Diana Widmaier Picasso]] roovt wurr.<ref>Spiegel Online, 1. März 2007, http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,469419,00.html, Ohne Spuren und Versicherung, afropen an' 9. Mai 2009</ref> Maya Widmaier Picasso leevt in Paris un gellt as Picasso-Expertin, de Picasso-Originale vun Fälschungen ünnerscheeden kann. Claude Picasso (* 15. Mai 1947) is dat eerste Kind ut de Verbinnen mit [[Françoise Gilot]]; he wurr twee Johr nah den Dood vun Picasso as Nahlatverwalter för de Familie insett.<ref>IngeborgRuthe/Carolin Meister, Berliner Zeitung online, http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2000/1007/magazin/0002/index.html, Picassos Sohn|, afropen an' 9. Mai 2013 </ref> Ok Claude Picasso leevt in Paris. [[Paloma Picasso]] (* 19. April 1949) entstammt ebenfalls ut de Verbinnen mit Françoise Gilot. Se hett sück besünners dör Smuckdesigns, Modeaccessoires un Parfums en Naam maakt. == Wark == Nah dat [[On-Line Picasso Project]], 1997 vun Enrique Mallen ([[Sam Houston State University]]) inricht, wurrd de Gesamttall vun Picasso sien Warken up 50.000 schätzt, dorünner 1885 Gemälde, 7089 Teeknungen, 30.000 Drucke (Radeerungen, Lithographien etc.), 150 Skizzenböker, 1228 Skulpturen, 3222 Keramiken as ok Bildteppiche.<ref>Ziteert nah [[On-Line Picasso Project]], dat sück betreckt up Robinson 1999, S.&nbsp;10, un Habarta 2000, S.&nbsp;77</ref> === Maleree === '''Zitat:''' Beim Malen bedeutet „Suchen“ meiner Ansicht nach gar nichts. Auf das Finden kommt es an.Pablo Picasso, 1923<ref name="wort_und_bekenntnis_s9">Peter Schifferli: ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse''. Ullstein, Frankfort an’ Main 1957, Siet 9 (26. Mai 1923)</ref>}} ==== Wark ut de Jöögd (1889–1897) ==== Dat eerste, um 1889 entstahn Bild vun Picasso is ''De Picador''<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/images/works/261.jpg ''Der Picador''], 1889, Ööl up Lienwand, Sammlung Claude Picasso, Paris</ref>, dat all in Ööl malt is. Stierkampszenen, Duven un de Dorstellen vun en Herkulesstatue weern de Themen vun sien eerste Teeknungen. Sien Öölbillerut de Tiet entstunnen in de Malwies vun de oltmeesterlich [[Genre]]maleree nah dat Vörbild vun sien Vaders. As Elfjohrig kreeg he Ünnerricht in de Traditschoon vun de [[Akademisch Kunst|Akademisch Maleree]] ünner de sien Anleiden. Nah Gipsafdrücke hett he Teeknungen as ''Etude pour un torse'' maakt.<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/work-3939.php ''Etude pour un torse''], 1894, 52,4&nbsp;×&nbsp;36,7&nbsp;cm, Kohle und Conté-crayon-Stift, Museo Picasso, Barcelona</ref> In de üm 1895 entstahn Biller weern de spaansch Maler vun dat 17. Johrhunnert sien Vörbild. To disse Tiet weer he Schöler vun de Teekenklass vun der „La Llotja“ in Barcelona.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;10&nbsp;ff</ref> Eenig vun sien Biller wiesen Anklänge un Studien nah de Warken vun [[Francisco de Zurbarán]] un de fröhen [[Diego Velázquez (Maler)|Diego Velázquez]] up, as etwa dat ''Porträt Philippe IV.''<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/work-3725.php ''Porträt Philippe IV.''], 1897, Ööl up Lienwand, Museo Picasso, Barcelona</ref> nah Velázquez. Af 1897 studeer Picasso füör en körten Tiet an de königliche [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando|Akademie von San Fernando]] in Madrid. En ut disse Tiet stammen Teeknung wiest den ''Matador Luis Miguel Dominguin''.<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/work-12.php ''Matador Luis Miguel Dominguin''], 1897, Teeknung, Museo Picasso, Barcelona</ref> 1896 weer sien Gemälde ''De Eerstkommunion''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/a55a04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDCF ''Die Erstkommunion''], 1896, 166&nbsp;×&nbsp;118&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Museo Picasso, Barcelona</ref> in de Utstellung för Kunst un Kunstgewarf in Barcelona utstellt un wurr in en bedüden Zeitung lobend bespraken.<ref name="Warncke54">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, Sieden 54–55</ref> 1897 hett he de groot Kompositschoon ''Wetenschap un Nächstenleev'' malt.<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/a55a04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDGY ''Wissenschaft und Nächstenliebe''], 1897, 197&nbsp;×&nbsp;249,5&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Museo Picasso, Barcelona</ref> Se entsprook de dormals anseggt Speeloord vun de [[Historienmaleree]] un kreeg in de Allgemeen Kunstutstellung in Madrid en offiziell ehrenvull Erwähnung. Later kreeg dat in sien Gebortsstadt Málaga en Goldmedaille.<ref name="Warncke54" /> ==== Johren vun de Orienteren (1898–1901) ==== As Picasso 1897, in dat Öller vun 16 Johren, de Königliche Akademie verlaten harr, fung sien sülvstännig Künstlerkarriere an. De Johren tüschen 1898 un 1901 stellen de Tiet vun de Orienteren dor: dat konsequente Överprüfen vun de kreativ Prinzipien vun meest all dormals progressiv un avantgardistisch Richten.<ref name="Warncke81">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;81</ref> He hett sien rein akademisch Utbillen in en för hüm beteken Wies överwunnen, so as he lehrt harr, Nees uptonehmen: as Anegnung dör Nahmaken.<ref name="Warncke59">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;59</ref> He wurr vun de Warken vun de katalaansch Maler vun de [[Modernisme]], [[Isidre Nonell]] un [[Santiago Rusiñol]], beinfloot<ref>Ingo F. Walther: [http://books.google.de/books?id=rSaSpe-Bx4AC&printsec=frontcover&dq=Pablo+Picasso,+1881-1973:+genius+of+the+century+walther&source=bl&ots=KshiflL5GM&sig=bWYZoRP8Ke8aBcu3CecH6kNOxe4&hl=de&ei=utu_Tf38N8-LswaLws20Bg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false ''Pablo Picasso 1881–1973: Genius of the Century''], Taschen 2000, S. 10, afropen an' 9. Mai 2011</ref> un kreg wiedere Anregungen – um blots eenige to nömmen – ut den Beriek vun den [[Symbolismus (Billend Kunst)|Symbolismus]], de engelsch [[Präraffaeliten]], de [[Wiener Moderne]], katalaansch Wandmalereen vun dat 14. Johrhunnert, ut de Warken vun [[El Greco]]<ref name="Warncke70">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;70</ref>, [[Henri de Toulouse-Lautrec]] un [[Théophile-Alexandre Steinlen|Théophile Steinlen]], den Illustrator in’ Stil vun den [[Jugendstil|Art Nouveau]].<ref>Gohr: ''Picasso'', S. 14</ref> Picasso hett all versöcht sien Vörbiller umtoformen.<ref name="Warncke72" /> 1900 funn Picasso sien Utnannersetten mit Toulouse-Lautrec in dat Bild ''Le Moulin de la Galette''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_Le_Moulin_de_la_Galette_1900_.jpg |wayback=20140712054129 |text=''Le Moulin de la Galette'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 1900, 88,2&nbsp;×&nbsp;115&nbsp;cm, Öl auf Leinwand, Solomon R. Guggenheim Museum, New York</ref> ehrn Hööchpunkt.<ref name="Warncke72">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;72–73</ref> Sien eerst Eenzelutstellung in’ „''Els Quatre Gats''“ in dat sülvig Johr broch hüm aber negativ Kritiken.<ref>Gohr: ''Picasso'', S.&nbsp;14</ref> ==== Blau Periood (1901–1904) ==== De Begreep ''Blau Periood'' in dat Wark vun Picasso stellt de vörherrschende [[Monochrome Maleree|monochrome]] Farvigkeit in den Vördergrund. De Grundlagen vun de Blau Periood wurrn in Paris entwickelt.<ref name="Warncke81" /> Dat Bild ''Evokation – Dat Begrävnis vun Casagemas''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_Evocation_%28The_Burial_of_Casagemas%29_1901_.jpg |wayback=20140712041720 |text=''Evokation – Das Begräbnis Casagemas'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 1901, 150&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;cm, Ööl up Leinwand, Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris</ref> is dat eerste Bild ut disse Schaffensphase. Dat sull dat Enn’ vun en Früendschap un den Anfang vun wat Nees dorstellen. In de Folg entstunnen Warken as ''Dat Blau Zimmer''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_The_Blue_Room_1901_.jpg |wayback=20140712053109 |text=''Das blaue Zimmer'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 50,8&nbsp;×&nbsp;62&nbsp;cm, Herbst 1901, Ööl up Lienwand, Philipps Collection, Washington</ref> un dat berühmte ''Sülvstbildnis''<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.picassoandmatisse.com/paintings/picasso/big/picasso_Self_Portrait_with_Cloak_1901.jpg |wayback=20140712044822 |text=''Selbstbildnis'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 80&nbsp;×&nbsp;60&nbsp;cm, Enn' 1901, Ööl up Lienwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1901. Nah de Umsiedlung nah Barcelona in dat Johr 1902 weern swoormodig Figurenbiller de Hööftthemen. Butensieder vun de Sellschopp, as Bettler, Obdacklose, aber ok eensam Minschen as ok Moder un Kind wurrn dorstellt. Mit Hülp vun disse Themen hett he sowohl sien Eensamkeit in de frömd Stadt as ok den Dood vun sien Früend verarbeit. De Themenwahl vun Picasso is mit de vun de Warken vun Nonell to verglieken. Gifft Nonell aber en Wirklichkeitsutsnitt to erkennen un lett den Rücksluss up gröttere Tosommenhänge to, so verwirklicht Picasso dat Schicksal as wat eenzelnes, in de Isolatschoon.<ref name="Warncke89">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;89</ref> 1902 entstunn ''[[Melancholie (Picasso)|Melancholie]]'', da Bildnis vun en melancholisch jung Fru. De överlang Dorstellen vun de Personen as bispeelslwies bi de ''Büglerin'' (1904) is up de Utnannersetten mit [[El Greco]] torüchtoführen: „Daß meine Figuren in der Blauen Periode sich alle in die Länge strecken, liegt wahrscheinlich an seinem Einfluß.“<ref>Wiegand: ''Picasso''. S.&nbsp;48</ref> Up de anner Siet slutt sück dat Thema vun de Büglerin nahtlos an de Dorstellungen vun [[Honoré Daumier|Daumier]] un grootoordig Studien vun Degas an.<ref name="Warncke86">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;86</ref> As Hööftwark vun de Blau Periood gellt ''[[La Vie (Gemälde)|La Vie]]'' (''Dat Leven'') van’ Mai 1903, in dat de afbild Mann de Gesichtstüüg vun den Früend [[Carlos Casagemas]] drocht. ==== Rosa Periood (1904–1906) ==== De Kunstgeschichte trennt de Johren 1901–1906 in dat Schaffen vun Picasso in twee Perioden, de Blau un de Rosa Periood. För de Lüüd ut sien Tiet dorgegen hebbt de Johren aber een Eenheit bild.<ref name="Warncke111">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 111-112</ref> De vörherrschen Gebruuk vun de Farv Rosa weer för de up kien Fall en Aftrennen vun dat Vörhergahn, un se hebbt dörgahnd vun de Blau Periood snackt. Ok de Künstler hett dat in de Rückschau so sehn.<ref>Françoise Gilot: ''Leben mit Picasso'', 1987, S. 77</ref> Mit de Biller vun de Blau un Rosa Periood hett sück Picasso thematisch düütlich vun de to de Tiet fiert offiziellen Kunst afsett.<ref>Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 127-129</ref> Af 1904 hett Picasso so nah un nah dat vörherrschen Blau dör rosa- un orangefarven Töne ersett. De Motive vun de Rosa Periood stammen faken ut de Welt vun de Schauspeler un Artisten, de dormals as Symbole för dat Künstlerdom verstahn wurrn. So wurrd de Rosa Periood ok as ''Harlekin-Periood'' betekent.<ref name="Warncke111" /><ref>Wiegand: ''Picasso'', S. 44-45</ref> Up de anner Siet trett de Figur vun den Harlekin in beid Perioden up, un Picasso harr sück sülvst as Harlekin malt. Bedingt dör de Leev vun Picasso to [[Fernande Olivier]], dat [[Modell (Kunst)|Modell]] för Bildhauer un Maler, de he 1904 in Paris drapen hett un de to dat Thema vun völ vun sien Biller weern sull, un tosätzlich dör sien eersten finanziellen Spood, sücht dat Wark nu optimistischer ut. As Hööftwark vun de Rosa Periood gellt dat Gemälde ''Die Gaukler'' (''[[Les Saltimbanques (Gemälde)|Les Saltimbanques]]'') ut dat Johr 1905. ==== Les Demoiselles d’Avignon un période nègre (1907–1908) ==== [[Bild:Fang mask Louvre MH65-104-1.jpg|miniatur|hochkant=0.50|Afrikansch [[Fang (Volk)|Fang]]- Mask.]] Dat Bild ''Les Demoiselles d’Avignon'' van 1907 gellt hüüd unbestreden as Hööchpunkt in Picasso sien Storm-un-Drang-Periood.<ref name="Herding5">[[Klaus Herding]]: ''Pablo Picasso: Les Demoiselles d’Avignon. Die Herausforderung der Avantgarde.'', Frankfurt a. M. 1992, S. 5.</ref> As dat Werk 1939 sien Weg in de Apenlichkeit funn, wurr dat to dat Slötelbild vun de [[Klassische Moderne#Kunstgeschichte|Moderne]] slechthen.<ref name="Herding5" /> Anreegt sünd de ''Demoiselles'' vun de Biller vun [[Paul Cézanne]] un den Arbeiten vun de [[Fauvismus|Fauves]], etwa ''[[Fauvismus#Hööchpunkt 1906|Le bonheur de vivre]]'' ''(Levensfreud'', 1905/06)'' vun [[Henri Matisse]]. Utgangspunkt för Picasso weer sien Utnannersetten mit de europääsch Kunstöverlefern un den Rückgreep up prähistorsch Kunst, de sück in sien in’ Sömmer 1906 anfangen Befaten mit de iberisch Kunst wiest. Siet den Winter 1905/06 entstunnen Formstudien, de disse Utnannersetten wedderspegeln. Mit dat afsluten Wark vun de ''Demoiselles'' fung de so nömmt ''période nègre'' vun Picasso an. In disse Phase harr Picasso Anregungen ut de afrikaansch un, in minn Utmaat, ozeaansch Kunst free kombineert<ref name="Herding38">Klaus Herding: ''Pablo Picasso: Les Demoiselles d’Avignon. Die Herausforderung der Avantgarde.'', Frankfurt a. M. 1992, S. 38</ref> (siehe hierzu [[Primitivismus]]). Picasso sülvst hett immer blots vun ''art nègre'' snackt, wiel he de ozeaansch Vörbiller „afrikaniseert“ harr.<ref>Jean-Louis Paudrat: ''Aus Afrika'', in Kat. ''Primitivismus'', S.147-151</ref><ref>Patricia Leighten: ''The White Peril and L’Art Nègre: Picasso, Primitivism, and Anticolonialims'', 1989, S. 86</ref> En Wark ut de ''période nègre'' is dat Bild ''Akt mit Kleedaschstück'' ut den Sömmer/Harvst 1907. ==== Kubismus (1908–1916) ==== ''Hööftartikel: [[Kubismus]]'' Zitat: Der Kubismus ist weder ein Samenkorn noch ein Fötus, sondern eine Kunst, der es vor allem um die Form geht, und wenn eine Form einmal geschaffen ist, dann ist sie da und lebt ihr eigenes Leben weiter|Pablo Picasso.<ref>Peter Schifferli: ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse''. Ullstein, Frankfort an' Main 1957, Siet&nbsp;14&nbsp;f. (26.&nbsp;Mai 1923).</ref> [[Bild:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|miniatur|hochkant|Paul Cézanne: ''Mont Sainte-Victoire'', 1904, Museum of Art, Philadelphia]] Zentraal Utgangspunkt för Picasso weer de malerisch Kunstform vun Paul Cézanne ut de sien letzt Levensjohren. Picasso harr de sien Wark studeert un hett sück later tegenöver den Fotografen [[Brassaï]] ütert: „Cézanne! Er war unser aller Vater!“<ref>Bernhard Grom, Menschen- und Weltbilder moderner Malerei: Beckmann, Nolde, Rouault, Hrdlicka, Picasso, Chagall, Kandinsky, Mondrian, Newman, Ernst, Dalí, Tobey, Beuys, Bacon, Cézanne, Verlag BoD – Books on Demand, ISBN 978-3-8330-1125-2, 2003, S. 173.</ref><ref>Der Spiegell, ID 13529021, Picassos Apokalypse im Bordell, Jürgen Hohmeyer, 1988, Nr. 8</ref> Bevortoogt Motive weern [[Stillleven]], insbesünnere sünd Musikinstrumente, Landschapen un Personen dorstellt. De kubistisch Periood vun Picasso lett sük in twee Phasen indelen: in den analytischen un synthetischen [[Kubismus]]. '''Analytisch Kubismus''' (1908–1912). Picasso sien Methode – dat „Apenmaaken“ vun de sloten Form vun de dorstellt Körper togunsten vun en Formenrhythmus – maakt dat mögelk, de Körperlichkeit vun de Dinge un hör Laag in den Ruum dortostellen, anstatt se dör [[Trompe-l’œil|illusionistisch]] Middel vörtotäuschen.<ref name="Kahnweiler49">Daniel-Henry Kahnweiler: ''Der Weg zum Kubismus''. Verlag Gerd Hatje Stuttgart, Eerstuplaag 1920, Sieden 49–52</ref> De Luchtführung speelt en ünnerordnet Rull. In de Biller wurr nich fastleggt, vun welker Siet dat Lucht kummt.<ref>Daniel-Henry Kahnweiler: ''Der Weg zum Kubismus''. Verlag Gerd Hatje Stuttgart, Eerstuplaag 1920, Siet 25</ref> De dordör hervörtreden ünnerscheedlich Ansichten vun de Objekte bewarken dat Erschienen vun simultaner [[Perspektive]], as wenn se vun all Sieden to glieker Tiet ankeken wurrn könnt. Up disse Wies entsteiht de Wirkung vun en „kristallinen“ Struktur. En Bispeel is dat 1910 malt ''Porträt Ambroise Vollard''. '''Synthetisch Kubismus''' (1912–1916). De synthetische Kubismus baut up de vun Picasso un Braque praktizeert [[Collage]]technik, den [[papier collé]] up. To de ''papier collés'' wurrn se dör hör tovör entstahn dreedimensionalen Konstruktschonen, den Papeerplastiken anreegt, de se ut [[Papeer]] un Karton, Picasso later ut Blick, maakt hemm.<ref name="Rubin9">William Rubin: ''Picasso und Braque. Die Geburt des Kubismus'', 1990, S.&nbsp;9–11</ref> Se billen de Grundlaag vun all nahfolgen [[Collage]]-Techniken bit hen to dat [[Objet trouvé|Ready-made]]. In de Biller sünd nu Papeer, Zeitung, Tapeet, imiteert Holtmaserung, Saagspääne, Sand un ähnlich Materialien updüükt. De Grenzen tüschen de malt un real Gegenstand bit hen to dat Objekt gaht innanner över. Up disse Wies gungenBraque un Picasso up en Synthese in, worut sück de Naam vun disse Schaffensperiood ergeeb. De in disse Wies bearbeit Biller kriegen en dinghaften, materiellen Charakter, de en nee Realität vun dat Bild schafft.<ref name="Ganteführer16">Anne Ganteführer-Trier: ''Kubismus'', 2007 S.&nbsp;16–18</ref> Mit den synthetischen Kubismus hebbt Picasso un Braque nich blots en nee Kunstricht schafft, sonnern todem as nee Gestaltensmögelkeit de Collage opdeckt. Picasso sien eerst Wark vun disse Oord weer de in dat Johr 1912 entstahn Arbeit ''Stillleven mit Rohrstohl'' (''Nature morte à la chaise cannée''),<ref group="Bild">{{Webarchiv|url=http://www.musee-picasso.fr/pages/page_id18547_u1l2.htm |wayback=20050305050539 |text=''Stillleben mit Rohrstuhl'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, 1912, 29&nbsp;×&nbsp;37&nbsp;cm, Collage, Musée Picasso, Paris</ref> de de eerste Collage dorstellt. En anner Arbeit ut disse Phase is ''Vigelien un Wienglas up en Disch''. ==== Stilistisch Nebennanner (1916–1924) ==== Wiels den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkriegs]] entstunn in Europa en Sehnsucht nah „Reinheit un Ordnung“. Dat keem to en Rückbesinnen up de klassische Traditschoon un en faken krass vördragen Aflehnen vun all Modernismen. Frankriek verstunn sück in direkt Nahfolge vun de vörbildlich Antike as Hort vun de Humanität un Gegner vun de „barbarischen Düütschen“.<ref name="Warncke250">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 250-251</ref> De Rückbesinnen geev dat ok in anner romaansch Länner: so in Barcelona in’ [[Noucentisme]], den Picasso 1917 bi sien Spanienreis kennenlehrt hett. In Frankriek hebbt sück twee entgegengesett künstlerisch Lager herutbild. Dat ene, mit den Hööftvertreder [[Fernand Léger]], hett versöcht, de formalen Errungenschapen vun den Kubismus mit den Formen vun de Klassik zu verbinnen, um de Kunst politisch Telen deenstbor to maken. Dat anner, mit Picasso as Hööftvertreder, folg de unmittelbor Utnannersetten mit de klassisch Werten. De Wedderbeleven vun den [[Klassizismus]] in Picasso sien Wark weer de Folg.<ref name="Warncke250" /> So wiesen de Arbeiten vun Picasso all af 1914/15 Figurendorstellen, de ganz nah de Traditschoon vun de Klassik un de europääsch Klassizismen vun de formbestimmen Lien utgahn, as etwa dat ''Bildnis Olga in en Sessel''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/A55A04/w.nsf/OPRA/BRUE-5ZKH63/$File/Pablo%20Picasso%20-%20Portrait%20of%20Olga%20in%20an%20Armchair%20%281917%29%20.JPG ''Olga in einem Sessel''], Ende 1917, 130&nbsp;×&nbsp;88,8&nbsp;cm, Ööl up Leinwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1917.<ref name="Gohr83">Gohr: ''Picasso'', S. 83</ref> Neben de klassizistisch Akten, Porträts un szenisch Dorstellen entstunnen aber to glieker Tiet Warken vun den synthetischen Kubismus, as etwa ''Stillleven vör en Fenster in Saint-Raphaël''<ref group="Bild">[http://www.pablo-ruiz-picasso.net/images/works/2314.jpg ''Stillleben vor einem Fenster in Saint-Raphaël''], Sommer 1919, 35,5&nbsp;×&nbsp;24,8&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Sammlung Heinz Berggruen, Genf</ref> ut den Sömmer 1919 oder ''[[Dree Musikanten]]'' ut den Sömmer 1921. De Johren 1916 bit 1924 billen up disse Wies schienbor en Tiet vun de Koexistenz vun Gegensatzen.<ref name="Warncke245">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S. 245</ref> So hett sück de Kunsthistoriker [[Julius Meier-Graefe]] lustig maakt: „Morgens macht er Kuben, nachmittags voluminöse Frauen.“<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;85&nbsp;ff. In: Julius Meier-Graefe ''Entwicklungsgeschichte der modernen Kunst'', Bd.&nbsp;2, München 1966, S.&nbsp;676</ref> De Kompositschoon ''[[Dree Fruen an de Pütt]]'' van 1921 wiest dree mächtig wirken Fruen, kleedt as [[antike]] Göddinnen, de sück melancholisch ankieken. En anner antik Thema bild da Gemälde ''De Panfleut''<ref group="Bild">[http://www.panflutejedi.com/Images/picasso.jpg ''Die Panflöte''], 1923, 205&nbsp;×&nbsp;174,5&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1924 af. ==== Utnannersetten mit den Surrealismus (1925–1936) ==== Van 1925 bit 1936 hett sück Picasso weer intensiv de plastisch Gestalten towendt. All twee- un dreedimensionale Utdrucksformen wurr in en jüst „exploderen“ Fülle gegensiedig Entspreken neben- un nahnanner sett.<ref name="Warncke308">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;308</ref> För sien Jonglieren mit de Form kreeg Picasso in de Johren dör en nee künstlerisch Bewegen Rückhollen, de sück ut de Strööms vun den [[Dadaismus]] rutbild harr: den [[Surrealismus]]. För de Surrealisten weer Picasso en Symbolfigur vun de Moderne. Aber man kann Picasso in engeren Sinn nich den Surrealismus toreken. Picasso hett sück 1925 an de eerst Utstellung vun surrealistisch Maler in de Pariser [[Pierre Loeb|Galerie Pierre]] bedeligt. Sien Arbeiten weern dor neben Warken vun [[Hans Arp]], [[Giorgio de Chirico]], [[Max Ernst]], [[Man Ray]] un [[Joan Miró]] to sehn. Torüchkiekend hett he sück denn in de 1950er Johren ütert, vör 1933 free vun surrealistisch Infloten arbeit to hemm.<ref name="Warncke327" /> Disse Utsaag vun Picasso steiht aber tegenöver, dat he de Arbeiten vun [[Giorgio de Chirico]] bit to [[Joan Miró]] nau wohrnommen un as Vörbild bruukt harr. Besünners völ Anregungen geev hüm de surrealistisch Plastik, vör allen Warken vun [[Alberto Giacometti]]. Allerdings staht disse Övernahmen nie alleen, sonnern wurrn vun Picasso för sien Zwecke funktschonaliseert un mit Anlehen ut kumplett anners oord Kunstrichten kombineert.<ref name="Warncke330">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Band 1, S.&nbsp;330-331</ref> Picasso hett seggt: „Manche nennen die Arbeiten, die ich in einer bestimmten Periode geschaffen habe, surrealistisch. Ich bin kein Surrealist. Ich bin nie von der Wahrheit abgewichen: Ich bin immer in der Wirklichkeit geblieben.“<ref>''Einblicke. Das 20. Jahrhundert in der Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen''. Hatje Cantz Verlag, Düsseldörp 2000, S.&nbsp;638. ISBN 3-7757-0853-7)</ref> As surrealistisch inspireert Warken gellen bispeelswies ''Slapen Fru in’ Armsessel'', 1927, de ''Sitten Badende an’ Meeresstrand'' un ''De Krüzigung''<ref group="Bild">[http://de.wahooart.com/a55a04/w.nsf/Opra/BRUE-5ZKDC4 ''Die Kreuzigung''], Februar 1930, 51,5&nbsp;×&nbsp;66,5&nbsp;cm, Ööl up Lienwand, Musée Picasso, Paris</ref> ut dat Johr 1930. ==== Guernica (1937) ==== [[Bild:Mural del Gernika.jpg|miniatur|Nachbildung von ''Guernica'' in Form von Kacheln als Wandbild in Originalgröße in der Stadt Gernika]] Dat eerste Wark, dat Picasso to dat Thema [[Spaansch Börgerkrieg]] maakt hett, weer ''Drööm un Löög vun Franco'', en Folg vun 18 [[Aquatinta]]-[[Radeeren]], de Picasso an’ 8. Januar 1937 anfungen harr. Nah dat Bombarderen vun [[Gernika]] in’ April 1937 entstunn ünner dissen Indruck dat grootformatige, rund dree-eenhalv Meter hooch un meest acht Meter breet Wandbild ''Guernica'', da tosommen mit [[Paul Éluard]] sien Gedicht ''De Sieg vun Guernica'' in’ Juni in de Pariser Weltutstellung in’ spaanschen Pavillon utstellt weer.<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;103&nbsp;ff</ref> Nah anfänglich Kritik, de sück besünners an sien mangeln politisch Eendüüdigkeit fastmaken dee, wurr dat in de Rezeptschoon to dat beropenst Antikriegsbild vun dat 20. Johrhunnert verklort – in wieden Afstand folgen de Biller vun [[George Grosz]] un [[Otto Dix]] över den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]].<ref>Ulrich Baron, welt.de, http://www.welt.de/kultur/literarischewelt/article823783/Die_Geschichte_von_Picassos_Guernica.html?nr=6&pbpnr=0, Die Geschichte von Picassos „Guernica“, van' 22. April 2007, afropen an' 9. Mai 2013</ref> Eenig Slötelfiguren ut dat Gemälde, as de ''Weinende Fru'' un dat ''Starven Peerd'', finnen sück in sien lateren Warken weer. ==== Laatwark nah 1945 ==== Zitat: Warum, glauben Sie, datiere ich alles, was ich mache? Weil es nicht genügt, die Arbeiten eines Künstlers zu kennen, man muss auch wissen, wann, warum, wie und unter welchen Bedingungen er sie schuf […] es ist mir wichtig, der Nachwelt eine möglichst vollständige Dokumentation zu hinterlassen […] Nun wissen Sie, warum ich alles, was ich mache, datiere. Pablo Picasso, 1943.<ref>Brassai: ''Gespräche mit Picasso.'' Rowohlt, Reinbek bi Hamborg 1966 (frz. Orig.: ''Conversations avec Picasso''. Gallimard, Paris 1964), S.&nbsp;79f.</ref> Nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweten Weltkrieg]] hett Picassos sien Stil noch mal ännert, indem he de Kunst vun de olt Meester ne interpreteren un den Wettstriet mit de söcht hett. Bispelen sünd ''Bildnis vun en Maler'' nah [[El Greco]], 1950, de af 1954 entstahn 15 Versionen nah [[Eugène Delacroix|Delacroix]] sien ''Fruen vun Algier'' as ok 1957 ''Las Meninas'' nah [[Diego Velázquez (Maler)|Velazquez]]. In ''Las Meninas'' hett Picasso de Dogge vun den spaanschen König dör sien [[Dackel|Dachshund]] [[Lump (Dachshund)|Lump]] ersett. De Nahmaakt Biller teken sück dör formalen Witz un inhaltlich Ironie ut. De „Zitatkunst“ nehm he dormit all vörweg, se sull eerst in de 1960er Johren wiet verbreedt wurrn.<ref>Siegfried Gohr: ''Picasso'' S.132–148.</ref> De vun [[Jean Crotti]] utfunnen spezielle Form vun de [[Glasmaleree]], „Gemmail“ (Plural „Gemmaux“), bruukt Picasso bispeelswies in sien Wark ''Ma jolie guitar'' ut dat Johr 1955. In disse Technik hett he af 1954 etwa 60 Warken schafft, in de he fröhere Themen wedderhalen dee.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20160708102455/http://www.jungi.com/cgi/getimg.cgi?0880&/allbild.htm |titel=Galerie Jungi: SOLD |datum=2016-07-08 |archiv-datum=2016-06-08 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}} </ref><ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20120823075407/http://www.gemmail.com/?page_id=1197 |titel=Picasso and the Gemmail « Le Gemmail |datum=2012-08-23 |archiv-datum=2012-08-23 |abruf=2023-04-16 |sprache=en}} </ref> Sülvstporträts vun Picasso sünd selten: „Mit mien Gesicht hebb ik mi wirklich nich faken befaat.“ Stattdessen wiest sück Picasso in verslötelt Sülvstbildnisse, verstaken in Harlekinen, Jünglingen un un olt Lüüd as ok in de Porträts vun [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] und [[Honoré de Balzac|Balzac]] (1952).<ref>Wiegand: ''Picasso.'' S.&nbsp;139.</ref> Gegen Enn’ vun sien Schaffen entstunnen aber doch en Reeg vun Sülvstbildnisse. In’ April 1972 hett Picasso ''De junge Maler'' schafft. Mit wenig schlicht Streken, de in’ Gegensatz to de expressiv, [[pastos]] malt Warken vun de vergangen Johren staht, malt he sück mit en bretkrempigen Hoot, den Pinsel locker in de Hand hollend, villicht en Versöök, nich wiet vör sien Dood, weer de lütt Pablo Ruiz to ween.<ref>Gohr: Picasso. S.&nbsp;153&nbsp;f.</ref> In’ Juni folg en anner Sülvstporträt, dat hüm as ollen Mann wiest un up dat he den Ankieker mit wiet upreten Oogen anstarrt. Mit dat Bild ''De Ümarmen'', dat an’ 1. Juni 1972 entstunn, gung Pivasso sien malerisch Wark to Enn’; bit to sien Dood an’ 8. April 1973 hett he blots noch tekent – dat weern nich weniger as tweehunnert Biller. Twee Farven domineren de Leevstenszene: Blau un Rosa. Picasso grippt hier noch eenmal up de Grundlagen vun sien Kunst torüch: up de Doodsbiller, den Leevstenruusch, de melancholisch blau Periood un de spelerische Rosa Periood. In sien letzt Bild rast en blau Well up en Paar to, dat meest nich to erkennen is; dat is blots ut den Titel aftoleiten. En ekstatisch Knäuel ut Körper- un Geslechtsdelen beherrscht dat Bild.<ref>nach Niklas Maak, FAZ.NET 26. Januar 2007, http://www.faz.net/s/RubEBED639C476B407798B1CE808F1F6632/Doc~EC38F280A1AA4479D8EBE2FD15F34C0FD~ATpl~Ecommon~Scontent.html, Die Geheimnisse des späten Picasso, afropen an’ 9. Mai 2013|zugriff=14.&nbsp;November 2008}}</ref> === Bildhaueree === As nich utbildt Bildhauer hett Picasso tüschen de Johren 1909 un 1930 [[Skulptur]]en schafft, de en groten Infloot up de [[Bildhaueree]] vun dat 20. Johrhunnert hemm sullen. Dreedimensional Arbeiten hebbt sien ganz Wark begleit un hebbt hüm as Experimenteerfeld för sien malerisch Schaffen deent. Sien [[Innovation]]en hett he nich wieder verfolgt, se hebbt aber Bildhauer ut sien Tiet as Anregung deent, as bispeelswies den [[Futurismus|Futuristen]], den [[Dadaismus|Dadaisten]] un den [[Konstruktivismus (Kunst)|Konstruktivisten]].<ref name=":0">{{Internetquelle |autor=Gabriele Kopp-Schmidt |url=https://www.kunstlinks.de/material/wa/picasso_KoppS_1_00.pdf |titel=Picasso und die Folgen: der Maler als »Bildhauer« |hrsg=Deubner Verlag für Kunst, Theorie und Praxis |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230411170925/https://www.kunstlinks.de/material/wa/picasso_KoppS_1_00.pdf |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |format=PDF; 562 kB |sprache=de}}</ref> [[Bild:2004-09-07 1800x2400 chicago picasso.jpg|duum|Picasso-Skulptur ahn Titel in Chicago ut dat Johr 1967.]] De fröheste Skulptur vun Picasso is de lütt Bronze ''Sitten Fru'' van 1902, de he modelleert hett, as he goot 20 Johr olt weer. Sien eerst bedüdend Skulptur weer de meest levensgroot ''Fruenkopp (Fernande)'' ut den Sömmer 1909, de in’ Tosommenhang mit Biller vun Fernande entstunn, de nah de Utnannersetten mit dat Laatwark vun Cézanne all en nee, nichtperpektivischen Bildupbau, en minneseert Farvplaat un Formzerlegung upwiesen. Bit 1912, as de eerste [[Collage]], ''Stillleven mit Rohrstohlgeflecht'' schafft wurr, entstunnen kien wiedere Plastiken. In dat sülvig Johr hett he de Montage ''Gitarr'', en „Konstruktschoon“ ut tosommenliemt, mit Schnoren versehn Kartonstücken fardig stellt. Ut dat Johr 1914 stammt de 6-er Reeg vun de ''Absinthglöös'', bestahnd ut kubistisch formt Glas ut Bronze, den en echte [[Absinth]]leepel un en unecht Stück Sucker tofüügt wurr un de en ünnerscheedlich Bemalen upwiesen – en unkonventschonelle Behanneln vun den Warkstoff [[Bronze]]. Dat hannelt sück hier um en [[Assemblage]]. De echte Lepel erinnert an en [[Objet trouvé|Ready-made]] vun [[Marcel Duchamp]].<ref name=":0" /> Af 1923 hett Picasso mit sien Früend, den Bildhauer [[Julio González (Bildhauer)|Julio González]], tosommenarbeit, de hüm mit de verscheden Mögelkeiten vun de bildhauerisch Gestalten wieder vertroot maakt hett. In de Johren 1928 un 1929 entstunnen de Iesen- un Drahtskulpturen, vun de en vun sien Slötelwarken de ''Drahtkonstruktschoon'' (''Denkmal för Guillaume Apollinaire'') is; se wurr in Paris Enn’ 1928 fardigstellt. In sien Warkphase to Anfang vun de 1930er Johren hett Picasso Skulpturen in realistisch Utformen schafft as den ''Fruenkopp'' (''Marie Thérèse''), 1931, de up de Liason mit sien nee Partnerin [[Marie-Thérèse Walter]] verwiest. To wiedere plastisch Warken hörrn bispeelswies de Assemblage ''De Stierschädel'' van 1942, ''Mann mit Lamm'', 1942/43, as ok de monumentale Plastik ahn Titel ut dat Johr 1967 in [[Chicago]] up den Daley Plaza; de Börger beteken de as ''Chicago Picasso'', un se wurrd af un to mit en Vagel oder Fruenkopp vergleken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.cirrusimage.com/chicago-picasso-sculpture/ |titel=Chicago Picasso Sculpture |werk=North American Insects & Spiders |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416101649/https://www.cirrusimage.com/chicago-picasso-sculpture/ |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=en}}</ref> === Druckgrafik === In de Johren van 1930 bit 1937 hett Picasso en Reeg vun hunnert Grafiken schafft, de nah den Verlegger un Kunsthändler Vollard de ''Suite Vollard'' nömmt wurr; de harr de bi den Künstler in Updrag geven. Picasso varieert dorin Themen as Künstler un Modell un dat Minotaurus-Motiv. Dat [[Kunstmuseum Pablo Picasso Mönster|Graphikmuseum Pablo Picasso Mönster]] hett 2001 de kumplette Grafikfolg erwurben.<ref>Graphik Museum Pablo Picasso, [http://www.kunstmuseum-picasso-muenster.de/museum/sammlungen/pablo-picasso-die-suite-vollard/, Die Suite Vollard] afropen an’ 9. Mai 2013</ref> En zentraal Thema wurr de [[Stierkamp]], den Picasso 1935 in en Folg vun [[Radeerung]]en dorstellt hett. Motive vun den Stier un den Stierkamp as traditschonell spaansch Thema trecken sück dör Picasso sien Gesamtwark. De ''Minotauromachie'' verknütt den antiken Minotauros-Mythos mit modern Stierkampszenen, de bispeelswies in de 1937 entstahn Raderungsfolge ''Drööm un Löög vun Franco'' un sien Monumentalgemälde ''Guernica'' antodrapen sünd. De ''Minotauromachie'' is en Zitat vun sien Landsmann [[Francisco de Goya]], de sien Raderungsfolg ''[[Tauromaquia#De ''Tauromaquia'' bi Goya un Picasso|Tauromaquia]]'' um 1815 fardigstellt hett. De 1957 entstahn Folg ''La Tauromaquia'' in 26 Aquatinta-Raderungen entstunn as Illustratschoon to dat eerst Lehrbook vun de Stierkampkunst, ''La Tauromaquia, o arte de torear'', en Book ut dat Johr 1796, de sien Schriever en vun de bekannst Stierkämper ut sien Tiet weer, de Torero José Delgado y Galvez, nömmt Pepe Illo.<ref>Hamborger Kunsthall, Utsstellung 2005, {{Webarchiv|url=http://www.hamburger-kunsthalle.de/archiv/seiten/picasso.html |wayback=20131007085523 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Pablo Picasso. La Tauromaquia oder die Kunst des Stierkampfs, afropen an’ 11. November 2005</ref> Af November 1945 hett he sück, nah eerste Lithografien vun de Johren 1919 bit 1930, in de Warkstäe vun [[Fernand Mourlot]] in Paris nochmals de Technik vun de [[Lithografie]] towendt; so entstunnen bispeelswies ''Tête de femme'', ''Les deux femmes nues'' un ''Le Taureau''.<ref>{{Internetquelle |url=http://frjb.free.fr/fmchrono.html |titel=Fernand Mourlot : chronologie |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230408121814/http://frjb.free.fr/fmchrono.html |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=fr}}</ref> 1968 entstunnen twee groot Radeerfolgen: ''Maler un Modell'' as ok ''De Liggen'', de nochmals de zentraal Themen vun sien Wark upnehmen: Zirkus, Stierkamp un erotische Motive. [[Bild:1981 picasso nonumber pogasheno ng.jpg|miniatur|Russisch Breefmark van 1981, de Picasso un sien Fredenduuv ut dat Johr 1949 dorstellt]] ''' Gebruuksgrafik''' Picasso weer dorneben ok in de [[Gebruuksgrafik]] tätig – Herstellen vun Presseteeknungen, Plakaten un Bookillustratschonen as ok mit Entwürfen för Klennerbiller, Koorten un Notenheften. De gebruuksgrafisch Arbeiten hebbt tonächst noch för dat Utkommen vun den jungen Künstler mit sörgt, later sünd se as Gefälligkeiten för befrüend Schrievers, Komponisten, Verleger un Galeristen entstahn.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20101229191418/http://www.gs.ethz.ch/ausstellung/archiv/Picasso.html |titel=Graphische Sammlung der ETH Zürich - Picassos Gebrauchsgraphik. Die Sammlung Margadant |datum=2010-12-29 |archiv-datum=2010-12-29 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> In Vallauris hett he sück 1948 neben de Keramik ok mit de Technik vun den [[Linolsnitt]] befaat, den he tosommen mit den Drucker Hidalgo Arnera utführt hett. Plakate för Stierkämpe un Keramikutstellungen vun de Gemeend weern sien eerst Warken. Sien bekanntst Plakat is de ''[[Freedensduuv|Fredensduuv]]'' för den Pariser Weltfredenskongress in dat Johr 1949. För de ''Fredensduuv'', de to en weltwiet bekannt Symbol wurr, hett Picasso etwa hunnert Teeknungen maakt; hör Gestaltung foot up [[Impressionismus|impressionistischen]] Stilmiddel. In’ April 1949 wurr de Fredensduuv eerstmals up den Pariser Kongress, den „Congrès mondial des partisans de la paix“ utstellt. Wiedere Duven hett he denn för de Kongresse in [[Warschau]] un [[Wien (Stadt)|Wien]] maakt.<ref>Wiegand: ''Picasso.'' S.&nbsp;127&nbsp;ff.</ref> ''' Bookillustratschonen''' Picasso hett Warken ut de greeksch Antike bit to Literatur ut sien Tiet in [[Bibliophilie|bibliophilen]] Utgaven illustreert. André Breton sien ''Clair de terre'' ut dat Johr 1923 enthollt sien eerste Bookillustratschonen, dornah geev dat noch Afbillen för Warken vun [[Luis de Góngora]], [[Francesco Petrarca]], [[Tristan Tzara]], [[Antonin Artaud]] un [[Pierre Reverdy]]. Dat bekanntst Wark is dat vun Vollard 1931 herutgeven ''Le Chef d’Œuvre Inconnu'' (''Dat unbekannte Meesterwark'') vun [[Honoré de Balzac]] mit Illustratschonen vun den Künstlers. Mit den Protagonisten Frenhofer, en Maler, verbunn hüm de Berop un de Straat, in de de leevt harr – de Rue des Grands-Augustins. === Wiedere Warkgattungen === ''' Bühnenbiller un -vörhänge, Kostüme ''' All in fröh Johren harr Picasso dat Theater as Inspiratschoonsborn för sien Kunst opdeckt. Af 1905 harr he den melancholischen Harlekin un truerig Artisten as Motive vun sien Biller wählt. De Utnannersetten mit dat Theater treckt sück dör sien gesamt Wark. 1917 hett Picasso söss Bühnenbiller, den Bühnenvörhang un de Kostüme för dat ''Balletts Russes'' vun [[Sergei Pawlowitsch Djagilew|Sergei Djagilew]], schafft, de nah en Thema vun [[Jean Cocteau]] un de Musik [[Erik Satie]] dat [[Ballett]] ''[[Parade (Ballett)|Parade]]'' upführen deen. 1919 folgten Bühnenbiller för [[Manuel de Falla]] sien Oper ''De Dreespitz'', 1920 för [[Igor Strawinsky]] sein ''Pulcinella'' un 1924 för dat Ballett ''Les Aventures de Mercure'' vun Satie. De [[Schirn Kunsthall Frankfort|Frankforter Schirn]] wies Enn’ 2006 bit Anfang 2007 mehr as 140 Warken: Entwürfe för Bühnenbiller, Fotografien, Kostüme, Bühnenvörhänge, Teeknungen un Gemälde. Völ originale Bühnenbiller un Kostüme sünd aber all in Dutten oder verschullen. Vun de oorsprünglich Choreografien gifft dat faken blots noch wenig Swaart-Witt-Fotografien.<ref>{{Internetquelle |url=https://kunstaspekte.art/event/picasso-und-das-theater-2006-10 |titel=Picasso und das Theater |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416102416/https://kunstaspekte.art/event/picasso-und-das-theater-2006-10 |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://kunstaspekte.art/event/picasso-und-das-theater-2006-10 |wayback=20200101072307 |text=Picasso und das Theater |archiv-bot=2026-06-19 13:28:08 InternetArchiveBot }}</ref> ''' Keramik ''' Af dat Fröhjahr 1947 betruck Picasso en Atelier in den franzööschen Oort [[Vallauris]], nahdem he in dat Johr tovör bi de jährlich Pöttkereeutstellung tofällig Suzanne un Georges Ramie, de Eegendömer vun en Keramikfabrik, de Warkstäe Madoura, drapen harr. Picasso hett sien eerste Versöök mit [[Keramik]] ünnrnommen un besloten, sück mit disse Kunst to befaten. Sien Vörgahnswies weer unorthodox. He hett Faune un Nymphen ut den Ton schafft, hett de Eer as Bronze gaten, Platten un Teller mit sien bevörtoogt Motiven as Stierkamp, Fruen, Ulen, Zegen dekoreert, hett wenig begäng Ünnerlagen (Pignates-Scherben, Brennkapseln oder braken Tichels) bruukt un hett en witt Tonmasse ut nich emailleert, mit Reliefs versehn Keramik utfunnen. Binnerhalv vun twintig Johren hett Picasso en groot Antall vun keramisch Originalwarken schafft.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.frankreich-sued.de/vallauris-server/picasso.htm |titel=Pablo Picasso in Vallauris |werk=frankreich-sued.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416102645/http://www.frankreich-sued.de/vallauris-server/picasso.htm |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> ''' Luminografie ''' Ofschons sück Picasso sülvst wenig mit de Fotografie befaat hett, wuss he de Mögelkeiten vun dat Medium aber för sien künstlerisch Experimente to bruken. So entstunn 1949 in Vallauris in Tosommenarbeit mit den Fotografen [[Gjon Mili]] en Reeg vun Luchtmalereen, so nömmt [[Light Painting|Luminografien]]. Picasso hett dorto eenfack den Tekenstifft mit en Taschenlamp uttuscht un denn in en afdunkelten Ruum vör Mili sien Kamera Figuren in de Luft maalt. Dör de [[Langtietbeluchten]] wurrn Picasso sien Luchtbahnen eerst up dat Foto as „Luminogramme“ düütlich.<ref>http://www.staff.uni-marburg.de/~heuserh/Lichtmalerei2005/Lichtmalerei.html#Be%20Picasso, Be your own Picasso, Heike Heuser, Universität Marburg, afropen an 9. Mai 2013</ref><ref>{{Webarchiv|url=http://www.vpphotogallery.com/photog_mili_picasso.htm |wayback=20090126215646 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}, Gjon Mili – Pablo Picasso, VP Gallery (engelsch), afropen an' 18. November 2008</ref> === Literarisch Wark === Neben sien bildnerisch Wark hett Pablo Picasso Dutzende vun Gedichten achterlaten.<ref group="Kommentar">Kiek dorto dat On-line Picasso Project ünner Weblenken</ref> Sien Texte finnen sück in de Literaturlist ünner Peter Schifferli: ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse.'' Todem weer Picasso ok as Dramatiker tätig. Ünner den Indruck vun de düütsch Besetten vun Paris un en hart Winter entstunn 1941 in blots wenig Daag dat Stück ''Le désir attrapé par la queue'', dat toeerst in de Tietschrift ''Message'' brocht wurr un an’ 14. März 1944 ünner de Regie vun [[Albert Camus]] in de Wahnen vun [[Michel Leiris]] ünner Mitwarken vun [[Simone de Beauvoir]], [[Jean-Paul Sartre]], [[Raymond Queneau]], [[Dora Maar]] un annern szenisch leest wurr. Sien Eerstupführen beleev dat 1950 im Londoner Watergate Theatre.<ref name=":1">{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20141225133746/http://www.sogar.ch/wie-man-wuensche-beim-schwanz-packt.html |titel=Wie man Wünsche beim Schwanz packt - sogar theater |werk=www.sogar.ch |datum=2014-12-25 |archiv-datum=2012-10-02 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> [[Paul Celan]] hett dit Drama ünner den Titel ''Wie man Wünsche beim Schwanz packt'' in’t Düütsche översett. Sien düütschspraakig Eerstupführen funn 1956 in en lütt Berliner Theater ünner de Regie vun [[Daniel Spoerri]] un dat Mitwarken ünner annern vun [[Meret Oppenheim]] (Bühnenbild un Kostüme) statt. [[Veit Relin]] hett dat Stück 1962 för dat Feernsehn bearbeit. De [[Westdüütsch Rundfunk Köln|WDR]] schreev to’n Anlaat vun de vun den [[Süüddüütsch Rundfunk|SDR]] 1980 produzeert Hörspeelversion vun disse „dadaistischen, erotischen Komödie“: „Das vom Geist der Psychoanalyse inspirierte Stück ist eine (aber)witzige Collage absurder Szenen und surrealer Begegnungen eines Dichters, in der Traumbilder und Elemente der realen Welt zu einer befremdlichen Synthese verschmelzen.“<ref name=":1" /> 1948 schreev Picasso noch en Schauspeel ''Les quatre petites,'' dat ünner den Titel ''Vier kleine Mädchen'' in’t Düütsche översett un 1981 in London eerstmals upführt.<ref>Nochmals de [http://www.theatertexte.de/data/s._fischer_verlag/747648/show Verband deutscher Bühnen- und Medienverlage]</ref> == Rezeptschoon == === Tüügnisse vun Lüüd ut sien Tiet === [[Bild:Portrait of Picasso (Pablo Gargallo, MRABASF E-608) 01.jpg|mini|hochkant|[[Pablo Gargallo]]: Büste vun Pablo Picasso, Bronze, 1915]] Picasso sien Landsmann [[Salvador Dalí]] is 1926 to’n eersten Mal nah Paris reist un hett Picasso besöcht. „Als ich bei Picasso ankam, war ich so tief bewegt und voller Respekt, als hätte ich eine Audienz beim Papst“.<ref>{{Internetquelle |url=http://web.archive.org/web/20040817125608/http://daszitat.de/autoren/503204938c0cfd31e/d/50320493970cd1c83.html |titel=Dali, Salvatore |datum=2004-08-17 |archiv-url=2004-08-17 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> 1934 hett Picasso Dalí dat Geld för en Överfohrt in de USA lehnt, dat Dalí nie torüchbetallen sull. De Wertschätzung sull sück aber later ännern, se wurrn Konkurrenten un Dalí in’ Gegensatz to Picasso en Anhänger vun [[Francisco Franco]]. Bekannt wurr de Utspröök vun Dalí: :„Picasso es pintor, yo también; Picasso es español, yo también; Picasso es comunista, yo tampoco.“<br /> („Picasso is Maler, ik ok; Picasso is Spanier, ik ok; Picasso ist Kommunist, ik ok nich.“)<ref>Proverbs & Sayings, http://www.proverbsandsayings.com/authors/SalvadorDali.html, Dalí Quotes, afropen an' 9. Mai 2013</ref> De [[Surrealismus|surrealistische]] Schriever [[André Breton]] lobt in sien Schrift ''Der Surrealismus und die Malerei'' ut dat 1928 den Künstler: „Man muß bar sein allen Vorstellungsvermögens von der außerordentlichen Prädestination Picassos, um auch nur zu wagen, ein Nachlassen bei ihm zu befürchten. O Picasso, der Du den Geist bis zu seinem höchsten Grade nicht des Widerspruchs, aber der Befreiung getrieben hast […].“ De Galerist [[Ambroise Vollard]] bericht in sien Schrift ''Erinnerungen eines Kunsthändlers'' 1936 över de Reaktschoon vun dat Publikum bi de Utstellungen vun sien Warken: „Jedes neue Werk Picassos entsetzt das Publikum, bis das Erstaunen sich in Bewunderung verwandelt.“ [[Maurice de Vlaminck]] ütert sück 1942 kritisch: „Er zieht keinen Strich, legt keine Farbe auf, ohne an ein Original zu erinnern. [[Giorgione]], [[El Greco]], [[Théophile-Alexandre Steinlen|Steinlen]], [[Henri de Toulouse-Lautrec|Lautrec]], griechische Masken und Figurinen: Er benutzt alles […] Das einzige, was Picasso nicht fertigbringt: einen ‚Picasso‘, der von Picasso stammt“ (Nahdruck in „Mein Testament“, 1959). [[Max Ernst]] dorgegen bewunnert Picasso in en Interview vun den [[Der Spiegel|''Spiegel'']] 1970 mit de Wöör: „Picasso, gegen den kann doch niemand ankommen, der ist doch das [[Genie]].“<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;169&nbsp;f</ref> === Betrecken to Matisse === De Betrecken to [[Henri Matisse]] is in folgen Afsnitt dorstellt: → ''[[Henri Matisse#Betrecken to Picasso|Matisse sien Betrecken to Picasso]]'' === De Mythos Picasso – „Picasso un de Mythen“ === [[Bild:Escultura Picasso.jpg|miniatur|hochkant|Skulptur vun Picasso vör sien Gebortshus]] '''Zitat:''' Jede Unterhaltung mit dem Piloten ist verboten. Pablo Picasso<ref>Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;165. In: Picasso: ''Wort und Bekenntnis, S.&nbsp;100.''</ref> Kien een anner Künstler vun dat 20. Johrhunnert weer so umstreden un kien een is so berühmt wurrn as Picasso. Nümms weer all so fröh, so lang un slutend so överenstimmend as de entscheden Künstler vun sien Epoche düüt wurrn. Nümms wurr so faken to’n Thema in Dichtungen oder Filmen.<ref name="Wiegand147">Wiegand: ''Picasso'', S.&nbsp;147.</ref> All de Vater vun Picasso sall den Söhn de Ehr erwiest hemm as dat vun Sabartés weddergeven Zitat vun Picasso wiest: „Da gab er mir seine Farben und seine Pinsel und hat nie mehr gemalt“. De Vader sall dat to en Tietpunkt daan hemm, as de jung Pablo vun hüm nichts mehr lehren kunn.<ref name="Wiegand147" /> De Menungen över Picasso wiesen all Extreme vun de begäng Upfaten vun de [[Moderne#Kunstgeschichte|Moderne]] un hebbt sück in dat Nichtoöversehn stiegert.<ref name="Warncke9">Carsten-Peter Warncke, Ingo F. Walther (Hrsg.): ''Pablo Picasso'', Taschen Verlag, Köln 2007, ISBN 978-3-8228-3811-2, Band 1, S.&nbsp;9–11.</ref> All de beachtliche Menge an biografisch Överlefern stellt „nur einen Tropfen“ dor in’ Vergliek to de siet Johrteinten floten Stroom vun Stellungnahmen, Kritiken, Ünnersöken un Böker to dat Wark vun Picasso.<ref name="Warncke9" /> För [[Klaus Herding]] is dat Wark vun Picasso de Herutforderung vun de [[Avantgarde]] överhoopt,<ref name="Herding5" /> un in de Oogen vun [[Werner Spies]] is Picasso wedderum „fraglos der größte Zeichner“ vun dat 20. Johrhunnert.<ref>[[Werner Spies]]: ''Picasso – Pastelle, Zeichnungen, Aquarelle'', 1986, S. 11</ref> Nah [[William Rubin]] repräsenteert dat Wark vun Picasso dör de „Vielfalt seiner Stile, dem Abwechslungsreichtum und seiner Schöpferkraft die Kunst des 20. Jahrhunderts als Ganzes.“<ref>[[William Rubin]]: ''Pablo Picasso''. Retrospective im Museum of Modern Art, New York, Prestel Verlag, München 1980, ISBN 3-7913-0534-4, S. 12.</ref> 2002 wies dat [[Bucerius Kunst Forum]] in Hamborg de Utstellung „Picasso und die Mythen“. Petra Kipphoff [[Rezension|rezenseer]] in de [[Die Zeit|''Zeit'']]: „Picasso und die Frauen, Picasso und die Kinder, Picasso und der Tod, Picasso und der Krieg, Picasso, der Maler, der Plastiker, der Zeichner, der Grafiker: Kein anderer Künstler des 20.&nbsp;Jahrhunderts ist so viel ausgestellt, so extensiv publiziert und kommentiert worden. […] Für den Spanier und bekennenden [[Macho]] Pablo Picasso aber war der Stier der Fixpunkt der Mythen und die präferierte andere Identität. Der [[Minotauros|Minotaurus]], Ergebnis eines sorgfältig vorbreiteten Seitensprungs der kretischen Königin Pasiphae mit einem Stier, ist der Anfang aller Männlichkeitssagen. Picasso hat ihn nicht nur immer wieder zitiert, sondern spielt selber auch mit der Doppelrolle von Mann und Stier, mal heiter, mal aggressiv. Und dass der Mythos der Vorzeit sich auch seine Bestätigung auf der Straße im 20.&nbsp;Jahrhundert holen kann, zeigt der berühmte Stierschädel von 1942, bei dem Picasso den Sattel und die Lenkstange eines Fahrrades so montierte, dass in der Tat die Silhouette eines Stierkopfes sichtbar wird.“<ref>Petra Kipphoff, Zeit Online 52/2002, http://www.zeit.de/2002/52/Picasso, Antiker Macho, afropen an' 9. Mai 2013</ref> === „Hommage à Picasso“ === 69 Exponate vun Künstler ut sien Tiet, de Picasso un sien Werk ziteren, wies en Utstellung mit den Titel „Hommage à Picasso“ to’n Anlaat vun de 1000-Johrsfier vun de Stadt [[Kronach]] in dat Johr 2003. De Künstler harrn hüm hör künstlerisch Reverenz to sien 90. Gebortsdag in dat Johr 1971 wiesen wullen. De präsenteerten Linolsnitte, Raderungen un Lithografien stammen ut de Johren 1971 bit 1974, un wurrn 1973 un 1974 eerstmals in en Mappenwark, herutgeven vun den Propyläen Verlag, Berlin, un de Pantheon Presse, Rom, publizeert. De Mappe umfaat ünner annern Warken vun Künstlern as [[Henry Moore]], [[Max Bill]], [[Allen Jones (Künstler)|Allen Jones]], [[Robert Motherwell]], [[Jacques Lipchitz]], [[Giacomo Manzù]], [[Pierre Alechinsky]], [[Joseph Beuys]], [[Roy Lichtenstein]], [[Michelangelo Pistoletto]], [[Richard Hamilton (Künstler)|Richard Hamilton]], [[Walter De Maria]] un [[Hans Hartung]], de mit hör spezifische künstlerische Formenspraak Picasso ehrt hemm.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20090605000502/http://www.cyberday.de/news/ausgabe_100035.htm |titel=Hommage a Picasso |werk=cyberday.-gmbh.de |datum=2009-06-05 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20090605000502/http://www.cyberday.de/news/ausgabe_100035.htm |archiv-datum=2008-11-12 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> Den in 1973 entstahn Wark vun [[Joan Miró]] ünner den Titel ''Hommage à Picasso'' gungen all in 1912 vun [[Juan Gris]] un 1914 vun [[Paul Klee]] glieknamig Biller vöran. De Düütsche Guggenheim wies 2006 en vun de Konzeptkünstlerin [[Hanne Darboven]] as Updragsarbeit aktualiseert un wieder maakt Version vun hör Arbeit ''Hommage à Picasso'' ut de Johren 1995/96. Darboven stell 9720 Schriftblööt in 270 Rahmen in en [[Ruuminstallatschoon]] en Kopie vun Picasso sien Gemälde ''Sitten Frau in’ törksch Kostüm'' tegenöver, – sien Original entstunn 1955 – de dör en Reeg vun Skulpturen, en bronzen Büste vun Picasso bit hen to ut Barkentwieg fluchten Eseln vervullständigt wurr. En wiedere Deel vun de Arbeit weer ''Opus 60'', en wiels de Utstellung upführt musikaalsch Kompositschoon.<ref>Angela Rosenberg, in: ''{{Webarchiv|url=http://db-artmag.com/archiv/2006/e/2/1/418.html?dbiquery=1:Hanne%20Darboven |wayback=20120314015650 |text=Das Deutsche Guggenheim präsentiert Hanne Darbovens ''Hommage à Picasso'' |archiv-bot=2026-03-14 06:57:54 InternetArchiveBot }}''</ref> === Neebewerten vun dat Laatwark vun Picasso === Nahdem all 1992/93 de [[Hamborger Kunsthall]], de [[Kunsthall vun de Hypo-Kulturstiften]], München un de [[Neue Nationalgalerie]], Berlin in de Utstellung „Picasso, Die Zeit nach Guernica 1937–1973“ dat Laatwark vun den Künstlers wiest harrn, funn to’n Anlaat vun Picasso sien 125. Gebortsdag in Utstellung vun de [[Albertina (Wien)|Albertina]], Wien un de [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]], Düsseldörp, ünner den Titel „Picasso – Malen gegen die Zeit“ 2006 en Neebewerten vun Picasso sien Laatwark statt, dat lang in de Kritik stahn harr. „Unzusammenhängende Schmierereien, ausgeführt von einem rasenden Greis im Vorzimmer des Todes“, oordeelt bispeelswies de Sammler un Kunsthistoriker [[Douglas Cooper]] över dat verstörende wilde Laatwark vun Picasso.<ref>{{Internetquelle |autor=Niklas Maak |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/kunst-und-architektur/der-spaete-picasso-malen-im-angesicht-des-todes-1354312.html |titel=Malen im Angesicht des Todes |werk=Frankfurter Allgemeine Zeitung |datum=2006-09-28 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416104239/https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/kunst-und-architektur/der-spaete-picasso-malen-im-angesicht-des-todes-1354312.html |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/kunst-und-architektur/der-spaete-picasso-malen-im-angesicht-des-todes-1354312.html |wayback=20230416104239 |text=Malen im Angesicht des Todes |archiv-bot=2026-06-19 13:28:08 InternetArchiveBot }}</ref> Den Katalog to de Utstellung hett [[Werner Spies]] herutgeven, Picasso persönlich kennt harr un as besünners goot Experte vun sien Wark gellt. „Pablo Picasso hat die Kunst des 20. Jahrhunderts so nachhaltig geprägt wie kein zweiter. Unter den zahlreichen Phasen und Stilperioden in seinem Schaffen nimmt das Alterswerk eine besondere Stellung ein. Seine späten Bilder, die mit allen Fasern an Sinnlichkeit und Umarmung hängen, die Kuss und Kopulation in Großaufnahmen zeigen, sind geprägt von einer großen Rastlosigkeit, die darauf zielt, den Tod zu exorzieren. Den meisterhaft schnellen, ‚wilden‘ Gemälden stehen technisch akribisch ausgeführte Zeichnungen gegenüber, in denen eine einzigartige Erzählfreude vorherrscht. Anhand von fast 200 Werken – Gemälde, Zeichnungen, Druckgrafiken und Skulpturen – die besondere Arbeitsweise und Dialektik von Picassos später Kunst. Vor allem der spannungsvolle Dialog von Malerei und Zeichnung, entwickelt in den Jahren in Mougins, zeigt den größten Künstler des 20. Jahrhunderts im Wettlauf mit der ihm noch verbleibenden Zeit.“<ref>{{Internetquelle |autor=Kirsten Bauerdorf |url=http://www.art-in.de/incverl2.php?id=1270, |titel=Picasso - Malen gegen die Zeit |werk=art-in.de |hrsg=2006-10-30 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20130730233633/http://www.art-in.de/incverl2.php?id=1270 |archiv-datum=2008-11-15 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> === Film un Theater === De franzöösch [[Filmregisseur]] [[Henri-Georges Clouzot]] broch 1956 ünner den Titel ''Picasso'' ''(Le Mystere Picasso)'' en in’ [[Reportage]]-Stil herstellt [[Dokumentarfilm]] över Pablo Picasso un de sien Arbeitswies in de Kinos. In [[Jean Cocteau]]sien Film van 1960, ''Le Testament d’Orphée'' (''Dat Testament vun den Orpheus''), harr Picasso en [[Cameo-Upträe]]. 1978 wurr de sweedsch Filmkomödie ''De Avendüer vun den Herrn Picasso'' ''(Picassos äventyr)'' dreiht, de Regie führ [[Tage Danielsson]]. 1996 entstunn [[Filmbiografie]] ''[[Mien Mann Picasso]]'' ''(Surviving Picasso)'', in de Sir [[Anthony Hopkins]] den Maler dorstell. De Film speel in de teihn Johren van 1943 bit 1953, as he mit Gilot tosommen weer. Picasso sien Bild ''Deern mit Duuv'' speelt en zentraal Rull in de vun [[Adolf Kabatek]] utdocht [[The Walt Disney Company|Disney]]-Geschichte ''Picasso-Roov in Barcelona'' (1985), en [[Comic]], in de [[Dagobert Duck]] mit sien Verwandtschap mennig Avendüer in un um [[Barcelona]] beleevt. In den 184 Minüüt langen Dokumentarfilm ''13 Daag in dat Leven vun Pablo Picasso'' (Frankriek 1999, ARTE-Edition/absolut Medien), herstellt vun [[Pierre Daix]], Pierre Philippe un Pierre-André Boutang, wurrn darteihn Daag, de Wennenpunkte in Picasso sien Leven dorstellen, anhand vun Kunstwarken, Skizzenböker, Gesprächen un Filmutsnitte dokumenteert. De 90 Minütt lang Feernsehfilm ''Matisse & Picasso: A Gentle Rivalry'' entstunn 2000; de befaat sück mit den Porträts vun de twee „Giganten“ in de Kunst vun dat 20. Johrhunnert. Dorin wurrn selten sehn Fotografien vun hör Biller un Skulpturen as ok Fotos un Filme ut Archiven wiest, de se bi de Arbeit wiesen. [[Geneviève Bujold]] is de Stimme vun [[Françoise Gilot]], [[Robert Clary]] is Matisse un [[Miguel Ferrer]] Picasso. De mit en natschonalen [[Emmy]] uttekent Produktschoon stammt vun KERA-Dallas/Fort Worth/Denton in Tosommenarbeit mit dat [[Kimbell Art Museum]], Fort Worth, [[Texas]].<ref>Born: kiek Weblenken Film ''Matisse & Picasso''</ref> In dat Theaterstück dun den irischen Schriever [[Brian McAvera]] ''Picassos Fruen'' (''Picasso’s Women'') vertellen acht Fruen in’ Rahmen vun en fiktiv Pressekonferenz vun hör Leven mit den Künstler in de Reegfolg vun de Bekanntschap mit Picasso: Tonächst snackt [[Fernande Olivier]], folgt vun [[Eva Gouel]], [[Gabrielle Lespinasse]], [[Olga Stepanowna Chochlowa|Olga Chochlowa]], [[Marie-Thérèse Walter]], denn [[Dora Maar]], [[Françoise Gilot]] un toletzt [[Jacqueline Roque]]. De Bookutgaav keem 1998 herut. Af 2003 funnen Upführen in Form vun [[Tournee]]n statt.<ref>{{Internetquelle |url=http://picassos-frauen.de/ |titel=Picassos Frauen |werk=picassos-frauen.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416104711/http://picassos-frauen.de/?main=Produktionen&lang=de |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> === Kunstmarkt === Ünner de aktuell teihn düersten Biller vun de Welt befinnen sück dree Warken vun Picasso: ''[[Akt mit gröön Blööt un Büste]]'', ''[[Jung mit Piep]]'' un ''[[Dora Maar au Chat|Dora Maar mit Katt]]''. Picasso sien Warken bleven ok nich vun [[Kunstfälschung#Fälschungen|Fälschungen]] verschont. All in dat Johr 1974 hett [[Orson Welles]] de Dokumentatschoon ''F for fake'' dreiht, in de he Kunstfälscher porträteren dee; dorünner den ungaarschen Maler [[Elmyr de Hory]], de serienwies „Picassos“ täuschend ähnlich kopeert hett.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kino.de/film/f-wie-faelschung-1975/ |titel=F wie Fälschung |werk=kino.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20230416104854/https://www.kino.de/film/f-wie-faelschung-1975/ |archiv-datum=2023-04-16 |abruf=2023-04-16 |sprache=de}}</ref> == Utstellungen == * Warken vun Pablo Picasso wurrn in de [[Galerie 291]] (1911), de [[Armory Show]] (1913), de [[documenta 1]] (1955), de [[documenta II]] (1959), de [[documenta III]] (1964), de [[documenta 6]] (1977) un de [[documenta 8]] im Jahr 1987 in [[Kassel]] utstellt. * 1913: ''Pablo Picasso'', Moderne Galerie [[Heinrich Thannhauser]], München. Weltwiet eerste groot Galerieautstellung * 1925: Eerst gemeensam Utstellung vun de Surrealisten in de [[Pierre Loeb|Galerie Pierre]], Paris * 1932: ''Picasso'', [[Kunsthaus Zürich]]. Weltwiet eerste Museumsretrospektive * 1936: [[International Surrealist Exhibition]], Burlington Galleries, London * 1938: [[Exposition Internationale du Surréalisme]], Galerie Beaux-Arts, Paris * 1939: Retrospektive in dat [[Museum of Modern Art]], New York * 1971: Eerst Retrospektive vun en leven Künstler in’ [[Louvre]] * 1973/74: ''Hommage à Picasso'', [[Kestnergesellschaft|Kestner-Gesellschaft]], [[Hannober]] * 1986: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Pastelle, Zeichnungen, Aquarelle'', Düsseldörp, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Tübingen, Kunsthalle (Katalog vun Werner Spies bi Hatje) * 1993: ''Picasso. Die Zeit nach Guernica 1937–1973.'' München, Kunsthalle vun de Hypo-Kulturstiftung * 1996/97: ''Picasso et le portrait''. Galeries nationales, [[Grand Palais]], Paris * 2002/03: ''Matisse-Picasso''. [[Tate Gallery of Modern Art]], London (anslutend: Galeries nationales, Grand Palais, Paris; Museum of Modern Art, New York) * 2006: Utstellungen to’n 125. Gebortsdag över Weblenken<ref>Focus Online 2006, http://www.focus.de/kultur/kunst/picasso/picasso_aid_25504.html, Ausstellungen zum 125. Geburtstags Picassos, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> * 2007: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Malen gegen die Zeit'', Alterswerk (Malereien, Grafiken). [[Albertina (Wien)|Albertina]], Wien un [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]], Düsseldörp * 2007: ''Goya und Picasso – Tauromaquia''. [[Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud|Wallraf-Richartz-Museum]], Köln * 2009: ''Picasso et les maîtres''. Galeries nationales, Grand Palais, Paris * 2010: ''Picasso und das Atelier''. Utstellung to dat teihnjohrig Jubiläum vun dat Graphikmuseum Pablo Picasso * 2010/11: ''Picasso: Peace and Freedom'', [[Tate Gallery#Tate Liverpool|Tate]], Liverpool; ''Picasso: Frieden und Freiheit'', [[Albertina (Wien)|Albertina]], Wien * 2010/11: ''Picasso'' (Hommage an de Utstellung van 1932), Kunsthaus Zürich * 2012: ''Frauen. Pablo Picasso, Max Beckmann, Willem de Kooning'', [[Pinakothek der Moderne]], München, 30. März bit 15. Juli * 2013: ''Die Picassos sind da!'' [[Kunstmuseum Basel]], Basel, 3. März bit 21. Juli == Warken (Utwahl) == [[Bild:Kvinnohuvud1-hstd.JPG|miniatur|hochkant|De Fruenkopp vun Picasso in [[Halmstad]], Schweden]] [[Bild:Basel Picasso Homme aux bras écartés 11-05-2008.jpg|miniatur|hochkant|Nah en lütt Original (1962) vergrötterte Picassoskulptur an dat Kunstmuseum Basel (Nee Faten van 2007)]] '''Bildnerisch Wark''' * [http://onlinepicassoraisonne.com/home.html The On Line Picasso Raisonne] (noch unvullständig) * 1888–1895: [http://fundacionpicasso.malaga.eu/opencms/opencms/fundacionpicasso/portal_es/menu/submenus/seccion0007/secciones/submenu0004 Översicht över Picasso sien Jöögdwarken] * 1897: ''Wetenschap un Barmhartigkeit'', Ööl up Lienwand, 197&nbsp;×&nbsp;249,5&nbsp;cm, [[Museu Picasso]], Barcelona * 1901: ''Evokation – Dat Begrävnis vun Casagemas'', Ööl up Lienwand, 150&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;cm, [[Musée Picasso]], Paris * 1902: ''Inslapen Drinkerin'' ''([[Buveuse assoupie]])'', Ööl up Lienwand, 80 × 60,5&nbsp;cm, [[Kunstmuseum Bern]] * 1902: ''De beid Süsters'', Ööl up Lienwand, 152&nbsp;×&nbsp;100&nbsp;cm, Eremitage, [[Sankt Petersborg|Sankt Petersburg]] * 1902: ''[[Melancholie (Picasso)|Melancholie]]'', Ööl up Lienwand, 100&nbsp;×&nbsp;69,2&nbsp;cm, Detroit Institute of Arts, Detroit * 1903: ''Dat Leven'' (''[[La Vie (Gemälde)|La Vie]]''), Ööl up Lienwand, 197&nbsp;×&nbsp;127&nbsp;cm, [[Cleveland Museum of Art]] * 1904: ''Dat karge Mahl'', Raderung, 46,3&nbsp;×&nbsp;37,7&nbsp;cm, Ulmer Museum, Ulm * 1904: ''De Büglerin'', Ööl up Lienwand, 116&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, The Solomon R. Guggenheim Museum, New York [https://web.archive.org/web/20131029231531/http://www.spanisharts.info/pictures/picasso/laplanchadora.jpg Abb.] * 1904: ''Fru mit Kreih'', Holtköhlen, Pastel un Aquarell up Papeer, 64,6&nbsp;×&nbsp;49,5&nbsp;cm, Toledo Museum of Art * 1905: ''Sitten Harlekin'', Aquarell un Tusche up Karton 57,2&nbsp;×&nbsp;41,2&nbsp;cm Sammlung Berggruen, Berlin * 1905: ''[[Jung mit Piep]]'', Ööl up Lienwand, 100&nbsp;×&nbsp;81,3&nbsp;cm, Privatbesitt * 1905: ''De Gaukler'' (''[[Les Saltimbanques (Gemälde)|Les Saltimbanques]]''), Ööl up Lienwand, 212&nbsp;×&nbsp;229&nbsp;cm, National Gallery of Art, Washington * 1906: ''Bildnis Allan Stein'', Gouache up Karton, 74&nbsp;×&nbsp;59,7&nbsp;cm, [[Baltimore Museum of Art]] [https://archive.is/20130122012030/www.drasolt.com/imagenes/reypicasso/zz_00040RetratodeAllanStein.jpg Abb.] * 1906: [[Bildnis Gertrude Stein (Picasso)|''Bildnis Gertrude Stein'']], Ööl up Lienwand, 100&nbsp;×&nbsp;81&nbsp;cm, The Metropolitan Museum of Art, New York * 1906: ''Sülvsttbildnis'', Ööl up Lienwand, 93&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, The Philadelphia Museum of Art * 1907: ''[[Les Demoiselles d’Avignon]]'', Ööl up Lienwand, 243,9&nbsp;×&nbsp;233,7&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1908: ''De groot Dryade'', Ööl up Lienwand, 185&nbsp;×&nbsp;108&nbsp;cm, Eremitage, St. Petersburg * 1910: ''Porträt Ambroise Vollard'', Ööl up Lienwand, 92&nbsp;×&nbsp;65&nbsp;cm, Puschkin-Museum, Moskau [http://www.artchive.com/artchive/p/picasso/vollard.jpg Abb.] * 1910: ''Bildnis Daniel-Henry Kahnweiler'', Ööl up Lienwand, 101&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, The Art Institute of Chikago * 1910: ''Fru mit Mustertpott'', Ööl up Lienwand, etwa 29&nbsp;×&nbsp;24&nbsp;cm, Gemeentmuseum, Den Haag [https://web.archive.org/web/20131029201403/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryI/I_215_350.b.jpg Abb.] * 1919: ''Slapen Buern'', Tempera, Aquarell un Bleestift, 31,1&nbsp;×&nbsp;48,9&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1920: ''Twee sitten Fruen'', Ööl up Lienwand, 195&nbsp;×&nbsp;163&nbsp;cm, [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]], Düsseldörp * 1921: ''[[Dree Musikanten]]'', Ööl up Lienwand, 200,7&nbsp;×&nbsp;222,9&nbsp;cm, [[Museum of Modern Art]], New York * 1921: ''[[Dree Fruen an de Pütt]]'', Ööl up Lienwand, 203,9&nbsp;×&nbsp;1744&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1923: ''Die Flöte des Pan'', Ööl up Lienwand, 205&nbsp;×&nbsp;174,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [http://www.panflutejedi.com/Images/picasso.jpg Abb.] * 1924: ''Paolo as Harlekin'', Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1925: ''De Umarmen'' (''De Kuss''), 130,5&nbsp;×&nbsp;97,7&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [https://web.archive.org/web/20130316163945/http://reisserbilder.at/bilderklein/Picasso_Umarmung_Kuss_Embrace_Kiss_Br9747_k.jpg Abb.] * 1926: ''Dat Atelier vun de Modistin'', Ööl up Lienwand, 172&nbsp;×&nbsp;256&nbsp;cm * 1927: ''Sitten Fru'', Ööl up Holt, 130&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1930: ''Sitten Badende an’ Meeresstrand'', Ööl up Lienwand, 163,2&nbsp;×&nbsp;129,5&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1932: ''[[Akt mit gröön Blööt un Büste]]'', Ööl up Lienwand, 162 × 130&nbsp;cm, Privatbesitt * 1932: ''Deern vör den Speegel'', Ööl up Lienwand, 162,5&nbsp;×&nbsp;130&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1932: ''[[Le Rêve (Gemälde)]]'' (De Drööm), Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;98&nbsp;cm, Privatbesitt * 1935: ''Interieur mit teken Deern'', Ööl up Lienwand, 130 × 195&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1937: ''Bildnis Dora Maar'', Ööl up Lienwand, 92&nbsp;×&nbsp;65&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [http://www.ngv.vic.gov.au/picasso/education/images/sEXHI002479.jpg Abb.] * 1937: ''Porträt [[Lee Miller]]s als Arlésienne'', Ööl up Lienwand, [[Museu Picasso]], Barcelona [http://www.museupicasso.bcn.cat/leemiller/eng/a7gb.html Abb.] * 1937: ''De weinende Fru'', Tate Modern, London [http://www.tate.org.uk/art/artists/pablo-picasso-1767 Abb.] * 1937: ''[[Guernica (Bild)|Guernica]]'', Ööl up Lienwand, 349,3&nbsp;×&nbsp;776,6&nbsp;cm, Museo Reina Sofia, Madrid * 1939: ''Nächtlich Fischfang in Antibes'', Ööl up Lienwand, 205,7&nbsp;×&nbsp;345,4&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1941: ''Dora Maar mit Katt ([[Dora Maar au Chat]]), Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, Privatbesitz * 1945: ''Dat Beenhuus'', Ööl up Lienwand, 199,8&nbsp;×&nbsp;250,1&nbsp;cm, Museum of Modern Art, New York * 1946: ''La femme-fleur'' (Woman-Flower), Porträt vun Francoise Gilot, Ööl up Lienwand, 146 × 89&nbsp;cm, Collection Particuliére * 1951: ''Massaker in Korea'', Ööl up Lienwand, 109,5&nbsp;×&nbsp;209,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1954: ''Porträt vin [[Sylvette]]'', Ööl up Lienwand, 81&nbsp;×&nbsp;65&nbsp;cm, Privatbesitz [http://www.abcgallery.com/P/picasso/picasso62.html Abb.] <small>Bildutwahl ut en Porträtreeg ''Sylvette''</small> * 1956: ''Dat Atelier „La Californie“ in Cannes'', Ööl up Lienwand, 89&nbsp;×&nbsp;116&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1957: ''Las Meninas nah Velazquez'', Ööl up Lienwand, 194&nbsp;×&nbsp;260&nbsp;cm, Museu Picasso, Barcelona [http://search.it.online.fr/covers/wp-content/pablo-picasso-las-meninas-1957.jpg Abb.] * 1958: ''De Stört vun den Ikarus'', 800&nbsp;×&nbsp;1000&nbsp;cm, Wandgemälde UNESCO, Delegates’ Lobby, Paris [http://www.unesco.org/visit/uk/notices/picasso.htm Abb.] * 1961: ''Fröhstück in’ Free nah Manet'', Ööl up Lienwand, 60&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;cm, Museum Ludwig, Köln * 1963: ''Fru mit Spegel'', Ööl up Lienwand, 116&nbsp;×&nbsp;89&nbsp;cm, Privatbesitz * 1964: ''Femme au chat assise dans un fauteuil'', Ööl up Lienwand, 130&nbsp;×&nbsp;81&nbsp;cm, Christie’s, New York an Dimitri Mavromatis * 1965: ''Naken Fru'', Ööl up Lienwand, 115,8&nbsp;×&nbsp;88,5&nbsp;cm, Christie’s, London * 1969: ''Twee Kämpfer III'', root Filzstift up Papeer, 11,7&nbsp;×&nbsp;18,4&nbsp;cm, Sotheby’s, London * 1961: ''Mann mit Piep'', Ööl up Lienwand, 130,2&nbsp;×&nbsp;97,2&nbsp;cm, Sotheby’s, London * 1972: ''De jung Maler III'', Ööl up Lienwand, 91&nbsp;×&nbsp;72,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1972: ''Sülvstporträt'', Wachsstift up Papeer, 65,7&nbsp;×&nbsp;50,5&nbsp;cm, Fuji Television Gallery, Tokio [http://www.artchive.com/artchive/p/picasso/self8.jpg Abb.] * 1973: ''Sitten Mann'', root Kried up Papier, 33,7&nbsp;×&nbsp;26,7&nbsp;cm, Sotheby’s, London '''Bildhauerisch Wark''' * 1905: Der Hoffnarr, Bronze, 40&nbsp;×&nbsp;35&nbsp;×&nbsp;22&nbsp;cm, Privatsammlung * 1909: ''Kopp vun Fernande'', Bronze, 41,3&nbsp;cm hooch, Musée Picasso, Paris [http://www.tate.org.uk/servlet/ViewWork?workid=20963&searchid=8842&roomid=3651&tabview=image Abb.] * 1928: ''Drahtkonstruktschoon'' (Denkmal för Guillaume Apollinaire), Metalldraht, 50,5&nbsp;×&nbsp;40,8&nbsp;×&nbsp;18,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1929–1930: ''Fru in en Gorden'', Bronze, 210&nbsp;×&nbsp;117&nbsp;×&nbsp;82&nbsp;cm, Sammlung Paloma Picasso Lopez, Paris * 1932: ''Kopp vun en Fru'', Bronze, 128,5&nbsp;×&nbsp;54,5&nbsp;×&nbsp;62,5&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1934: ''Fru mit Blööt'', Bronze, 38&nbsp;×&nbsp;18,7&nbsp;×&nbsp;25,8&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1942: ''Stierschädel'', Assemblage ut Fohrradsitt un Fohrradgreep, 33,5&nbsp;×&nbsp;43,5&nbsp;×&nbsp;19&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris [https://web.archive.org/web/20131029221422/http://bkf.hanneslau.de/h/print.php?id=143&PHPSESSID=ca33d1395f20a71fb581d276e7839e77 Abb.] * 1943: ''Doodenkopp'', Bronze, 25&nbsp;×&nbsp;21&nbsp;×&nbsp;31&nbsp;cm, Musée Picasso, Paris * 1944: ''Mann mit Schaap'', Bronze, 220&nbsp;×&nbsp;78&nbsp;×&nbsp;72&nbsp;cm, Philadelphia Museum of Art, Philadelphia * 1950: ''Fru mit verschränkten Armen'', Bronze, 34&nbsp;×&nbsp;10&nbsp;×&nbsp;10&nbsp;cm, Sammlung Paloma Picasso Lopez, Paris * 1951: ''Pavian mit Jungem'', Bronze, 53,3&nbsp;×&nbsp;33,7&nbsp;×&nbsp;42,7&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York * 1952–1953: ''Lesen Fru'', Bronze bemalt, 15,5&nbsp;×&nbsp;35,5&nbsp;cm, Privatsammlung, Paris * 1959: ''De Arm'', Bronze, 57,8&nbsp;×&nbsp;16,5&nbsp;×&nbsp;16&nbsp;cm, Hirschhorn Museum and Sculpture Garden, Smithsonian Institution, Washington, D.C. * 1962: ''Kopf'', Iese, Metall, 105&nbsp;×&nbsp;70&nbsp;×&nbsp;48&nbsp;cm, The Art Institute of Chicago, Chicago * 1964: ''Sitten Faun'', Glas, handblaast, 11,5&nbsp;cm, Sotheby’s, London * 1972: ''Monument'', 395,3&nbsp;×&nbsp;149,2&nbsp;×&nbsp;319,3&nbsp;cm, The Museum of Modern Art, New York == Sammlungen in Museen == Umfangriek Warkgruppen to Picasso sünd in Düütschland in dat [[Museum Berggruen]] in [[Berlin]], in dat [[Sprengel Museum Hannober]], in de [[Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen]] in [[Düsseldörp]], in dat [[Museum Ludwig]] in [[Köln]] as ok in de [[Staatsgalerie Stuttgart]] utstellt. Sien grafisch Wark is meest kumplett in dat [[Kunstmuseum Pablo Picasso Mönster]] to sehn. Bedüdend Sammlungen vun Biller vun Picasso in de düütschsprakig Swiez wurrn in dat [[Kunstmuseum Basel]], in de [[Fondation Beyeler]] in [[Riehen]], in de [[Sammlung Rosengart]] in [[Luzern]] as ok in dat [[Kunstmuseum Bern]] wiest. In Frankriek finnen sück Sammlungen in dat [[Musée Picasso]] in [[Paris]], in’ Musée national Picasso La Guerre et la Paix de [[Vallauris]], in dat [[Lille Métropole Museum för Moderne Kunst, Tietgenössisch Kunst un Art Brut]] in [[Villeneuve-d’Ascq]] as ok in dat [[Musée Picasso Antibes]] in dat Chateâu [[Grimaldi]]. In [[Russland]] in’t [[Puschkin-Museum]] in Moskau un in de [[Eremitage (Sankt Petersburg)|Eremitage]], Sankt Petersburg. In Spanien in dat [[Museu Picasso]], Barcelona, in dat [[Museo Reina Sofía]], Madrid as ok in’ [[Museo Picasso]] in Málaga un in de USA in dat [[Museum of Modern Art]], New York. == Literatur == '''Warkverteken un Hülpsmiddel'''<br /> Lexika * Pierre Daix: ''Dictionaire Picasso''. Robert Laffont, Paris 1995. * Johannes M. Fox: ''Picassos Welt. Ein Lexikon''. Bd. 1–2. Projekte Verlag Cornelius, Halle 2008. Warköversichten * Herschel Chipp, Alan Wofsy: ''Picasso-Project. Picasso’s Paintings, Watercolours, Drawings ans Sculpture. A. Comprehensive Illustrated Catalogue 1885–1973,'' bither 22 Bde. Alan Wofsy, San Francisco 1995&nbsp;ff. * Juan-Eduardo Cirlot: ''Pablo Picasso. Das Jugendwerk eines Genies''. DuMont, Köln 1972. * [[Christian Zervos]]: ''Catalogue Raisonné des Œuvres de Pablo Picasso, 1895–1973 ''. [[Cahiers d’Art|Éditions Cahiers d’Art]], Paris (33 Bände).<ref>{{Webarchiv|url=http://www.musee-zervos.fr/comble.php |wayback=20130305094822 |text=Musée Zervos |archiv-bot=2026-04-05 17:33:00 InternetArchiveBot }}musee-zervos.fr, afropen an’ 9. Mai 2013</ref> Grafik un Handteeknung * Brigitte Baer, Bernhard Geiser: ''Picasso. Peintre-Graveur. Catalogue Raisonne de l’oeuvre grave et lithographie et des monotypes 1899–1972'' Bd. I–VII [+ addendum to den Catalogue Raisonné 1969–1972]. Kornfeld, Bern 1984–1996. * Georges Bloch: ''Picasso. Catalogue de l’oeuvre gravé et lithographié'', Bd. 1–2 un 4. Kornfeld, revideert Uplaag Bern 1975, Bd. 2 un 4 in nochmals revideert Uplaag in’ Rahmen vun dat Picasso-Project (s. [[#Weblinks|Weblinks]]) Wofsy, San Franzisco 2004; Bd. 3 ''Catalogue de l’oeuvre gravé ceramique''. Kornfeld un Klipstein, Bern 1972. * Arnold Glimcher: ''Je suis le cahier. Die Skizzenbücher Pablo Picassos''. Rowohlt, Reinbek 1986. * Ernst-Gerhard Güse, Bernhard Rau: ''Pablo Picasso. Die Lithographien''. Gerd Hatje, Stuttgart 1988, ISBN 3-7757-0261-X * Fernand Mourlot: ''Picasso lithograph''. Weber, Genf 1970. Anwendt Grafik * Christoph Czwicklitzer: ''Pablo Picasso. Plakate 1923–1973. Warkverteken''. Deutscher Taschenbuchverlag, München 1984. * Sebastian Goeppert, Herma Goeppert-Frank, Patrick Cramer: ''Pablo Picasso. Die illustrierten Bücher''. Hatje, Ostfildern 1995. Keramik un Skulptur * Georges Ramié: ''Céramique de Picasso. Fotografien von Edward Quinn.'' Cercle d’Art, Paris 1974. * Alain Ramié: ''Picasso de l’Oeuvre Ceramique Édité 1947–1971.'' Madoura, Vallauris 1988. * Werner Spies (Herutgever): ''Picasso: Skulpturen''. Hatje Cantz, Ostfildern 2000, ISBN 3-7757-0908-8 '''Sülvsttüügnisse''' * Peter Schifferli (Hrsg.): ''Pablo Picasso. Wort und Bekenntnis. Die gesammelten Dichtungen und Zeugnisse''. Ullstein, Frankfort an’ Main 1957. '''Biografien''' * Mary Ann Caws: ''Pablo Picasso. „Malerei ist nie Prosa“. Ein Porträt''. Piet Meyer Verlag, Bern 2010, ISBN 978-3-905799-06-4 * [[Siegfried Gohr]]: ''Pablo Picasso. Leben und Werk. Ich suche nicht, ich finde''. DuMont Literatur und Kunst Verlag, Köln 2006, ISBN 3-8321-7743-4 * [[Arianna Huffington|Arianna Stassinopoulos Huffington]]: ''Picasso. Genie und Gewalt''. Droemer Knaur, München 1988, ISBN 3-426-26399-8 * [[Norman Mailer]]: ''Picasso. Portrait des Künstlers als junger Mann''. Piper, München Zürich 1996, ISBN 3-492-03878-6 * [[Patrick O’Brian]]: ''Pablo Picasso. Eine Biographie''. Hoffmann und Campe, Hamborg 1979, ISBN 3-455-08890-2; Ullstein, Hamborg 1982. * [[Roland Penrose]]: ''Pablo Picasso. Sein Leben – sein Werk.'' Originalutgaav 1958, 2. Uplaag, Heyne, München 1985, ISBN 3-453-55083-8 * John Richardson, Marilyn McCully: ''A Life of Picasso''. New York 1996&nbsp;ff. (bither 3 Bde.; Bd. 1–2 ok up düütsch Kindler, München 1991; 1997) * [[Wilfried Wiegand]]: ''Picasso. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten''. Rowohlt, Reinbek bi Hamborg 19. Uplaag 2002, ISBN 978-3-499-50205-7 '''Dorstellen vun Früenden un de Familie''' * [[Brassaï]]: ''Gespräche mit Picasso''. Rowohlt, Reinbek 1966, 2. Uplaag 1985 (franzöösch Utgaav: Paris 1964), ISBN 3-499-15593-1 * [[Ilja Grigorjewitsch Ehrenburg|Ilja Ehrenburg]]: ''Memoiren. Menschen – Jahre – Leben I 1891–1922'', München 1962, Sonnerutgaav 1965, ISBN 3-463-00511-5, S.&nbsp;296–311 * [[Françoise Gilot]]: ''Leben mit Picasso''. Diogenes, Zürich 1987, ISBN 978-3-257-21584-7 * [[Daniel-Henry Kahnweiler]]: ''Meine Maler, meine Galerien, DuMont Schauberg, Köln 1961 * [[Antony Penrose]]: ''Der Junge, der Picasso biss'' (Kinderbuch). Ut dat Engelsche vun Egbert Baqué, Knesebeck, München 2010, ISBN 978-3-86873-260-3 * [[Marina Picasso]]: ''Die vergessenen Kinder''. Bastei-Lübbe, Bergisch Gladbach 1998, ISBN 3-404-61403-8 * Marina Picasso: ''Und trotzdem eine Picasso. Leben im Schatten meines Großvaters''. List, München 2001 ISBN 3-471-78443-8 * [[Jaime Sabartés]]: ''Picasso. Gespräche und Erinnerungen''. Mit 17 Porträts un Teeknungen vun Picasso. Arche Verlag, Zürich 1956 * [[Gertrude Stein]]: ''Picasso. Sämtliche Texte 1909–1938''. Arche Verlag, Hamborg, Neeutgaav 2003, ISBN 978-3-7160-2314-3 * Olivier Widmaier Picasso (Sohn von Picassos Tochter Maya): ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Porträt der Familie'', Prestel,München 2003, ISBN 3-7913-2962-6 '''Picasso un de Fruen''' * [[James Lord]]: ''Picasso und Dora Maar''. Matthes und Seitz, 1994, ISBN 3-88221-797-9 * Ingrid Mössinger, Kerstin Dechsel, Beate Ritter: ''Picasso et les femmes – Picasso und die Frauen''. Dumont, Köln 2005, ISBN 978-3-8321-7529-0 * [[Fernande Olivier]]: ''Picasso und seine Freunde. Erinnerungen aus den Jahren 1905–1913''. Diogenes Verlag, Neuausgabe 1989, ISBN 978-3-257-21748-3. De franzzösch Originalutgaav keem 1933 herut. '''Zum Werk Picassos''' * Gereon Becht-Jördens, Peter M. Wehmeier: ''Picasso und die christliche Ikonographie. Mutterbeziehung und künstlerische Position''. Dietrich Reimer, Berlin 2003, ISBN 3-496-01272-2 * [[John Berger (Schriftsteller)|John Berger]]: ''Glanz und Elend des Malers Pablo Picasso'', Rowohlt 1973 * Elisabeth Cowling: ''Picasso. Style and meaning''. Berlin, London 2002 * [[Pierre Daix]]: ''Picasso createur. La vie intime et le oeuvre''. Paris 1987 * Mary Matthews Gedo: ''Picasso. Art as Autobiography''. The University of Chicago Press, Chicago London 1980, ISBN 0-226-28482-4 * Graphikmuseum Pablo Picasso Münster: ''Pablo Picasso – Im Atelier des Künstlers'', Katalog to de glieknamig Utstellung in Mönster (28. August - 21. November 2010), Gesamtltg. vun Ausst. u. Katalog: Markus Müller, Hirmer Vlg., München 2010, ISBN 978-3-7774-3281-6 * [[Klaus Herding]]: ''Pablo Picasso: Les Demoiselles d’Avignon. Die Herausforderung der Avantgarde.'', Frankfort a. M. 1992 ISBN 3-596-10953-1 * Katja Herlach: ''Für den Tag gedruckt. Picassos Gebrauchsgraphik''. Sammlung Margadant, Scheidegger & Spiess, Zürich 2005, ISBN 978-3-85881-160-8 * Kestner-Gesellschaft Hannober: ''Hommage à Picasso'', Utstellungskatalog, Anspraak vun [[Wieland Schmied]], Hannober 1973 * [[Josep Palau i Fabre]]: ''Picasso. Kindheit und Jugend eines Genies''. Könemann, Köln 1998 * Josep Palau i Fabre: ''Picasso. Der Kubismus. 1907–1917''. Könemann, Köln 1998 * Josep Palau i Fabre: ''Picasso. Von den Balletts zu den Dramas. 1917–1926''. Könemann, Köln 1999 * Roland Penrose: ''Picasso und seine Zeit &nbsp;–&nbsp; Ein Fotobuch'': Zürich 1957 * Roland Penrose: ''The Sculpture of Picasso''. The Museum of Modern Art, New York 1967, ahn ISBN * Roland Penrose, John Golding (Hrsg.): ''Picasso in Retrospect''. Praeger Publishers, New York Washington 1973, Granada London 1973 * Jane Fluegel, [[William Rubin]] (Hrsg.): ''Pablo Picasso. Retrospective im Museum of Modern Art, New York, Prestel Verlag, Münchewn 1980, ISBN 3-7913-0534-4'' * [[Werner Spies]] (Herutgever): ''Pablo Picasso: eine Ausstellung zum 100. Geburtstag; Werke aus der Sammlung Marina Picasso''. Katalog, München 1981, ISBN 3-7913-0523-9 * Werner Spies, Götz Adriani (Hrsg.): ''Picasso: Pastelle, Zeichnungen, Aquarelle''. Verlag Gerd Hatje, Stuttgart 1986, ISBN 3-7757-0213-X * Werner Spies (Hrsg.): ''Malen gegen die Zeit''. Picassos Spätwerk. Hatje Cantz, Ostfildern 2006, ISBN 978-3-7757-1831-8 * Ulrich Weisner: ''Picasso''. Kerber, Bielefeld 1997, ISBN 3-924639-78-7 * Ingo F. Walther: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; das Genie des Jahrhunderts''. Taschen Verlag, Köln 12. Auflage 1999, ISBN 978-3-8228-6371-8 * Carsten-Peter Warncke: ''Pablo Picasso 1881–1973''. Taschen Verlag, Köln Sonneruplaag 2006, ISBN 978-3-8228-5025-1 '''Fotodokumentationen''' * [[David Douglas Duncan]]: ''Viva Picasso. Zu seinem 100. Geburtstag'', Fritz Molden, Wien 1981, ISBN 3-217-01203-8 * Kunstmuseum Pablo Picasso Münster (Hg.): ''Picasso bei der Arbeit. Durch die Linse von David Douglas Duncan'', Wienand, Köln 2011, ISBN 978-3-86832-080-0. Inblicke in Ateliers, Wahnhüüs un Familienleven * [[Edward Quinn]]: ''Picasso &nbsp;−&nbsp; Mensch und Bild'', Inleiden: Pierre Daix, Vlg. Klett-Cotta, Stuttgart 1987, ISBN 3-608-76221-3 * Edward Quinn: ''Picasso &nbsp;–&nbsp; Werke &nbsp;+&nbsp; Tage'', Inleiden un Text: [[Roland Penrose]], Manesse Verlag, Conzett&Huber, Zürich 1965, ahn ISBN * Helge Sobik: ''Picasso an der Riviera'', Feymedia, Düsseldörp 2010, ISBN 978-3-941459-11-3 * Helge Sobik: ''Picassos Häuser'', Feymedia, Düsseldörp 2009, ISBN 978-3-941459-00-7 * Kerstin Stremmel (Herutgeven för dat [[Museum Ludwig]], Köln): ''Ichundichundich – Picasso im Fotoporträt'', HatjeCantz, Ostfildern 2011, ISBN 978-3-7757-3198-0 (Düütsch), ISBN 978-3-7757-3199-7 (Engelsch), ISBN 978-3-7757-3248-2 (Spaansch); <small>Fotodokumentatschonskatalog to de glieknamig Utstellung in Köln (24. September 2011 bit 15. Januar 2012), in Málaga (5. März – 10. Juni 2012) as ok in dat [[Museum für Kunst und Gewerbe]], Hamborg (21. Juli bit 10. Oktober 2012).</small> '''Sonstiges''' * Marie-Laure Bernadac, Christine Piot, (Hrsg.): ''Picasso. Collected Writings''. Abbeville Press, New York 1989, ISBN 1-55859-045-5 (franzöösch Utgaav: Paris 1989) * Elizabeth Cowling: ''Visiting Picasso &nbsp;–&nbsp; The Notebooks and Letters of Roland Penrose'', Thames & Hudson, London 2006, ISBN 978-0-500-51293-7 * David Douglas Duncan: ''Picasso & Lump''. Benteli Verlag, Zürich 2006, ISBN 3-7165-1435-7 * Michael Carlo Klepsch: ''Picasso und der Nationalsozialismus''. Patmos Verlag, Düsseldörp 2007, ISBN 978-3-491-35011-3 * Piet Meyer (Herutgever): ''Pablo Picasso in Zürich 1932''. Piet Meyer Verlag, Bern 2010, ISBN 978-3-905799-09-5 * Mariano Miguel Montanés: ''Pablo Picasso &nbsp;–&nbsp; The Last Years''. Assouline Publishing, New York, o.J. (ca. 2004–2006), ISBN 2-84323-613-4 == Weblenken == {{Commons}} * Janca Imwolde [http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/PicassoPablo/index.html Tabellarisch Levensloop vun Pablo Picasso] in’ LeMO (DHM un HdG) * [http://www.bam-portal.de/search.html?q=Pablo+Picasso Informatschonen to Pablo Picasso in dat BAM-Portal] * [http://www.kunstaspekte.de/index.php?action=webpages&k=412 Pablo Picasso bi kunstaspekte.de] * [https://web.archive.org/web/20130628235907/http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Kultur/Kunstgeschichte/K%C3%BCnstler/P/Picasso%2C_Pablo/ Lenken to dat Thema Pablo Picasso in dat Open Directory Project] * [https://web.archive.org/web/20140629133859/http://www.picasso.fr/fr/picasso_page_index.php Offizielle Webseite]: Succession Picasso, Paris * [http://www.pablo-ruiz-picasso.net/ pablo-ruiz-picasso.net]: Biografie un Warken nah Johren uplist * [http://picasso.tamu.edu/ On-line Picasso Project] (Dat [[On-Line Picasso Project]] is en mit Forschensmiddel betallt Ressourcensammlung samt Warkverteken) * [http://fundacionpicasso.malaga.eu/opencms/opencms/fundacionpicasso/portal_es/portada Fundación Picasso/Museo Casa Natal, Málaga] (spaansch) * [http://www.sapergalleries.com/PicassoWomen.html Översicht mit Fotos un Gemälden över de Fruen vun Picasso (engelsch)] * [http://www.matisse-picasso.com/ Film ''Matisse & Picasso'', 2000] * [http://documentaarchiv-alephino.stadt-kassel.de/alipac/JIBJBNZALESLAOAOBFRR-00001/sysfull?BASE=B-ART&IDN=000000001 Picasso in dat documenta-Archiv] == Biller == <references group="Bild" /> == Kommentare == <references group="Kommentar" /> == Enkeld Nahwiesen == <references /> {| class="wikitable" |+ !Disse Artikel kann ut oorheverrechtlich Grünnen nich allto goot mit Biller bestückt wurrn. To Tiet gifft dat kien passen Afbillen, de to en free Wiedergebruuk. |} {{SORTIERUNG:Picasso, Pablo}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Spanien]] [[Kategorie:Maler]] [[Kategorie:Bildhauer]] [[Kategorie:Keramiker]] [[Kategorie:Tekner]] [[Kategorie:Kubismus]] [[Kategorie:Boren 1881]] [[Kategorie:Storven 1973]] [[Kategorie:Raderer]] ec19psh7jrwn1g5mu71aeteylu92djz 0 59306 1069761 1069288 2026-06-19T20:14:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069761 wikitext text/x-wiki De '''Senat Böhrnsen III''' is an'n [[30. Juni]] [[2011]] to'n neen [[Bremer Senat]] (Landsregeerung) wählt wurrn<ref>[http://www.weser-kurier.de/Bilder/Bremen/395526/Das-ist-der-neue-Bremer-Senat.html] {{Webarchiv|url=http://www.weser-kurier.de/Bilder/Bremen/395526/Das-ist-der-neue-Bremer-Senat.html |wayback=20120520215929 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 08:16:48 InternetArchiveBot }}</ref>. An'n [[13. Dezember]] [[2012]] sünd dree nee Liddmaten wählt wurrn, nadem [[Renate Jürgens-Pieper]] ut den Senat utscheden is.<ref>[http://www.bremische-buergerschaft.de/index.php?id=35&tx_ttnews%5Btt_news%5D=314&cHash=aab63c3a185a4e9a76ebbc5ed0287d99 Bremer Senat mit neuen Mitgliedern] Meldung der Bremischen Bürgerschaft vom 13. Dezember 2012</ref><ref>{{Webarchiv|url=http://www.radiobremen.de/politik/nachrichten/bremischebuergerschaftneuesenatorin100.html |wayback=20121215144540 |text=Sitzung der Bürgerschaft: Bremen hat neue Senatsmitglieder |archiv-bot=2026-03-14 08:16:48 InternetArchiveBot }} Meldung von [[Radio Bremen]] vom 13. Dezember 2012</ref> {| class="wikitable" ! width="70%" | Amt ! width="15%" | Inhebber ! width="15%" | Partei |----- | • [[Bremer Börgermeester|Borgermeester]] un den Senat sien Präsident<br/>• Senator for Kultur<br/>• [[Senator for Karkensaken]] | [[Jens Böhrnsen]] || class="hintergrundfarbe7"| [[SPD]] |----- | • Borgermeestersche <br/>• Senatorin for Finanzen<br/>• Senatskommissarsche for den Datenschutz | [[Karoline Linnert]] || class="hintergrundfarbe9"|[[Bündnis 90/De Grönen]] |----- | Senator for Binnen un Sport| [[Ulrich Mäurer]] || class="hintergrundfarbe7"|SPD |----- | Senatorsche for Bildung, Wetenschop un Gesundheit (bit 13. Dezember 2012) | [[Renate Jürgens-Pieper]] || class="hintergrundfarbe7"|SPD |----- | Senatorsche for Bildung un Wetenschop (vun'n 13. Dezember 2012 af an) | [[Eva Quante-Brandt]] || class="hintergrundfarbe7"|SPD |----- | Senator for Gesundheit (vun'n 13. Dezember 2012 af an) | [[Hermann Schulte-Sasse]] || höört keen Partei to |----- | • Senatorsche for Soziales, Kinner, Jöögd un Froenslüde<br/>• Senatskommissarsche for dat Umsetten vun lieke Rechte for de Fro | [[Anja Stahmann]]|| class="hintergrundfarbe9"|Bündnis 90/De Grönen |----- | Senator for Umwelt, Bo un Verkehr | [[Joachim Lohse]] || class="hintergrundfarbe9"|Bündnis 90/Die Grönen |----- | • Senator for Weertschop, Arbeit un Habens<br/>• Senator for Justiz un Verfaten | [[Martin Günthner]] || class="hintergrundfarbe7"|SPD |----- | • Vullmacht vun de Free Hansestadt Bremen bi'n Bund un for Europa <br/>• [[Staatsrat|Staatsratsche]] for Bundsangelegenheiten, Europa un Integratschoon<ref>{{Internetquelle | url=http://www.landesvertretung.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen02.c.730.de | titel=Neuer Senat in Bremen im Amt | zugriff=2011-07-01 }} {{Webarchiv|url=http://www.landesvertretung.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen02.c.730.de |wayback=20110212012730 |text=Neuer Senat in Bremen im Amt |archiv-bot=2026-06-19 20:14:13 InternetArchiveBot }}</ref> | [[Eva Quante-Brandt]] (bit 13. Dezember 2012)<br>[[Ulrike Hiller]] (vun'n 13. Dezember 2012 af an)|| class="hintergrundfarbe7"|SPD |} == Nahwiese == <references /> {{Navigatschoonsliest Bremer Senaten}} [[Kategorie:Bremer Senat]] ctg4heesqjioe98lebaqm40t7xci4eq 0 59708 1069737 1054192 2026-06-19T17:11:39Z Eastfrisian2 58044 1069737 wikitext text/x-wiki [[Bild:Francois Englert.jpg|miniatur|François Englert]] [[Bild:AIP-Sakurai-best.JPG|miniatur|[[Thomas Walter Bannerman Kibble|Kibble]], [[Gerald Stanford Guralnik|Guralnik]], [[Carl Richard Hagen|Hagen]], Englert un [[Robert Brout|Brout]] bi de Verleehn vun den [[Sakurai-Pries]] 2010]] Baron '''François Englert'''<ref>An' 8. Juli 2013 wurr Englert vun König [[Albert II. (Belgien)|Albert II.]] mit den Titel vun en Baron in den belgischen persönlichen Adelsstand erhaben: [http://www.etaamb.be/nl/document_n2013015176.html "''Adellijke gunsten''"] bi: etaaamb.be (nedderlannsch)</ref> (* [[6. November]] [[1932]] in [[Etterbeek]], [[Belgien]]; † [[12. Juni]] [[2026]]<ref>Steven Stroeykens, [https://www.nieuwsblad.be/natuur-en-wetenschap/zijn-naam-blijft-voor-altijd-verbonden-met-het-higgs-deeltje-belgische-nobelprijswinnaar-francois-englert-93-overleden/157498969.html Zijn naam blijft voor altijd verbonden met het Higgs-deeltje: Belgische Nobelprijswinnaar François Englert (93) overleden], nieuwsblad.be, 19. Juni 2026</ref>) weer enn belgisch Theoretischer Physiker un Hoochschoollehrer. An' 8. Oktober 2013 wurr hüm gemeensam mit [[Peter Higgs]] de [[Nobelpries för Physik]] tospraken.<ref>Nobelprize.org: [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/ The Nobel Prize in Physics 2013], afropen an' 21. Oktober 2013.</ref> == Jöögd == François Englert stammt ut en jöödsch Familie un is Överlevender vun den [[Holocaust]]; he weer wiels den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] en so nömmt „verstaken Kind”.<ref>[http://collections.ushmm.org/search/catalog/vha42758 Nahwies 1 (engelsch)]</ref><ref>[http://joodsactueel.be/2013/10/08/joodse-gemeenschap-in-ons-land-feliciteert-nobelprijswinnaar-francois-englert Nahwies 2 (nedderlannsch)]</ref> == Beropsleven == Englert hett 1955 sien Diplom as Ingenieur för Maschinenbau un Elektrotechnik an de [[Université Libre de Bruxelles]] (ULB) maakt un kreeg dor 1959 sien Doktertitel in Physik. Dornah weer he bit 1961 an de [[Cornell University]] bi [[Robert Brout]], toletzt as Assistenzperfesser. He gung nah Brüssel torüch, wo he Perfesser wurr. Ok Robert Brout is dor as Perfesser to hüm stött. Gemeensam hebbt se af 1980 de Afdeelen Theoretische Physik leit. 1998 wurr he [[Emeriteeren|emeriteert]]. Unafhängig vun [[Peter Higgs]] (un [[Carl Richard Hagen]], [[Gerald Stanford Guralnik]] un [[Thomas Walter Bannerman Kibble|Tom Kibble]]) hett he mit Brout 1964 den nah dissen nömmt [[Higgs-Mechanismus]] opdeckt, en Massenertüügen för [[Eichtheorie|Eichfelder]] dör [[Symmetriebreeken]] in Analogie to de Fastkörperphysik (Englert un Brout: ''Broken Symmetry and the Mass of Gauge Vector Mesons''. In: ''Physical Review Letters''. Band 13, 1964, S. 321–323<ref>in den sülvigen Band vun Physical Review Letters keemen ok de Arbeiten vun Higgs un vun Guralnik, Hagen, Kibble herut. Englert un Brout hebbt hör Wark sogor eenig Weeken för Higgs rutbrocht.</ref>) dör en skalares Feld (Higgs-Feld). Disse Mechanismus wurrd in' [[Standardmodell]] vun de Elementardeelchen hüüd för de Massen vun de fundamentalen Deelchen verantwoortlich maakt. Sie hebbt vermoot, dat de Eichtheorie mit Symmetriebreeken renormeerbar blieven dee.<ref>''Fundamental Problems in Elementary Particle Physics''. In: ''Proceedings of the 14th Solvay Conference, Brüssel, 2.–7. Oktober 1967''. John Wiley, New York 1968, Seite 18.</ref> Dit wurr Anfang vun de 1970er Johren dör [[Gerardus ’t Hooft]] un [[Martinus Veltman]] bewiest, de dorför 1999 den [[Nobelpries för Physik]] kreegen. Englert hett ok över [[statistische Mechanik]], [[Kosmologie]], [[Stringtheorie]] un Gravitatschonstheorie arbeit. 1978 kreeg he mit Brout un Gunzig för ''The Causal Universe'' den 1. Pries iin den International Gravity Contest vun de Gravity Research Foundation. ==Ehrungen== 1997 kreeg he den Hoochenergie- un Deelchenphysikpries vun de [[European Physical Society]] mit Robert Brout un Peter Higgs un 2004 den [[Wolf-Pries]] ok mit Brout un Higgs. 1982 kreeg he den [[Francqui-Preis]]. 2010 wurr he mit de anner Opdeckers vun den Higgs-Mechanismus mit den [[Sakurai-Preis]] geehrt. 2013 wurrn Englert, [[Peter Higgs]] un dat [[CERN]] mit den [[Prinz-von-Asturien-Pries]] uttekent. Sluutend wurr Englert an' 8. Juli 2013 vun [[Albert II. (Belgien)|Albert II.]] mit den Titel vun en Baron in den belgischen Adelsstand erhaben.<ref>[[Belgisches Staatsblatt]]: [http://www.ejustice.just.fgov.be/doc/rech_n.htm ''Opzoeking van documenten''] bei: fgov.be. Veröffentlichung: 2013-07-17 "Adellijke gunsten" (Um dat Ankieken to können moot tonächst ünner "''Datum van afkondiging:''" dat Johr 2013 in dat eerste Fack indragen wurrn. Ansluutend ünner "''Woord(en) van tekst:''" de Begreep "''Adellijke gunsten''" ingeven wurrn. Denn moot tonächst "''Opzoeking''" un dornah "''Lijst''" anklickt wurrn.)</ref> Doröver herut tell [[Thomson Reuters]] Englert in dat Johr 2013 wegen de Antall vun sien [[Zitat|Zitatschonen]] to de Favoriten<ref>[http://sciencewatch.com/nobel/2013-predictions 2013 Predictions] bei [[Thomson Reuters]] (sciencewatch.com), afropen an' 25. September 2013.</ref> up en [[Nobelpries]] ([[Thomson Reuters Citation Laureates]]), den he tosommen mit [[Peter Higgs]] denn toletzt ok tospraken kreeg.<ref>[http://www.nobelprize.org/ Nahricht vun dat Nobel-Pries-Kommitees], afropen an' 21. Oktober 2013.</ref> == Weblenken == {{Commons}} * [http://www.ulb.ac.be/sciences/physth/people_FEnglert.html Websteed] * [https://web.archive.org/web/20131014011426/http://web.pas.rochester.edu/urpas/news/Hagen_030708 to'n Higgsmechanismus un sien Opdecken, University of Rochester] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Englert, Francois}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Belgien]] [[Kategorie:Physiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] [[Kategorie:Boren 1932]] [[Kategorie:Storven 2026]] 5x3tftvd7go98lmes1oyly2pa4iug6y 1069815 1069737 2026-06-20T07:35:11Z Eastfrisian2 58044 1069815 wikitext text/x-wiki [[Bild:Francois Englert.jpg|miniatur|François Englert]] [[Bild:AIP-Sakurai-best.JPG|miniatur|[[Thomas Walter Bannerman Kibble|Kibble]], [[Gerald Stanford Guralnik|Guralnik]], [[Carl Richard Hagen|Hagen]], Englert un [[Robert Brout|Brout]] bi de Verleehn vun den [[Sakurai-Pries]] 2010]] Baron '''François Englert'''<ref>An' 8. Juli 2013 wurr Englert vun König [[Albert II. (Belgien)|Albert II.]] mit den Titel vun en Baron in den belgischen persönlichen Adelsstand erhaben: [http://www.etaamb.be/nl/document_n2013015176.html "''Adellijke gunsten''"] bi: etaaamb.be (nedderlannsch)</ref> (* [[6. November]] [[1932]] in [[Etterbeek]], [[Belgien]]; † [[18. Juni]] [[2026]]<ref>Steven Stroeykens, [https://www.nieuwsblad.be/natuur-en-wetenschap/zijn-naam-blijft-voor-altijd-verbonden-met-het-higgs-deeltje-belgische-nobelprijswinnaar-francois-englert-93-overleden/157498969.html Zijn naam blijft voor altijd verbonden met het Higgs-deeltje: Belgische Nobelprijswinnaar François Englert (93) overleden], nieuwsblad.be, 19. Juni 2026</ref>) weer enn belgisch Theoretischer Physiker un Hoochschoollehrer. An' 8. Oktober 2013 wurr hüm gemeensam mit [[Peter Higgs]] de [[Nobelpries för Physik]] tospraken.<ref>Nobelprize.org: [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/ The Nobel Prize in Physics 2013], afropen an' 21. Oktober 2013.</ref> == Jöögd == François Englert stammt ut en jöödsch Familie un is Överlevender vun den [[Holocaust]]; he weer wiels den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] en so nömmt „verstaken Kind”.<ref>[http://collections.ushmm.org/search/catalog/vha42758 Nahwies 1 (engelsch)]</ref><ref>[http://joodsactueel.be/2013/10/08/joodse-gemeenschap-in-ons-land-feliciteert-nobelprijswinnaar-francois-englert Nahwies 2 (nedderlannsch)]</ref> == Beropsleven == Englert hett 1955 sien Diplom as Ingenieur för Maschinenbau un Elektrotechnik an de [[Université Libre de Bruxelles]] (ULB) maakt un kreeg dor 1959 sien Doktertitel in Physik. Dornah weer he bit 1961 an de [[Cornell University]] bi [[Robert Brout]], toletzt as Assistenzperfesser. He gung nah Brüssel torüch, wo he Perfesser wurr. Ok Robert Brout is dor as Perfesser to hüm stött. Gemeensam hebbt se af 1980 de Afdeelen Theoretische Physik leit. 1998 wurr he [[Emeriteeren|emeriteert]]. Unafhängig vun [[Peter Higgs]] (un [[Carl Richard Hagen]], [[Gerald Stanford Guralnik]] un [[Thomas Walter Bannerman Kibble|Tom Kibble]]) hett he mit Brout 1964 den nah dissen nömmt [[Higgs-Mechanismus]] opdeckt, en Massenertüügen för [[Eichtheorie|Eichfelder]] dör [[Symmetriebreeken]] in Analogie to de Fastkörperphysik (Englert un Brout: ''Broken Symmetry and the Mass of Gauge Vector Mesons''. In: ''Physical Review Letters''. Band 13, 1964, S. 321–323<ref>in den sülvigen Band vun Physical Review Letters keemen ok de Arbeiten vun Higgs un vun Guralnik, Hagen, Kibble herut. Englert un Brout hebbt hör Wark sogor eenig Weeken för Higgs rutbrocht.</ref>) dör en skalares Feld (Higgs-Feld). Disse Mechanismus wurrd in' [[Standardmodell]] vun de Elementardeelchen hüüd för de Massen vun de fundamentalen Deelchen verantwoortlich maakt. Sie hebbt vermoot, dat de Eichtheorie mit Symmetriebreeken renormeerbar blieven dee.<ref>''Fundamental Problems in Elementary Particle Physics''. In: ''Proceedings of the 14th Solvay Conference, Brüssel, 2.–7. Oktober 1967''. John Wiley, New York 1968, Seite 18.</ref> Dit wurr Anfang vun de 1970er Johren dör [[Gerardus ’t Hooft]] un [[Martinus Veltman]] bewiest, de dorför 1999 den [[Nobelpries för Physik]] kreegen. Englert hett ok över [[statistische Mechanik]], [[Kosmologie]], [[Stringtheorie]] un Gravitatschonstheorie arbeit. 1978 kreeg he mit Brout un Gunzig för ''The Causal Universe'' den 1. Pries iin den International Gravity Contest vun de Gravity Research Foundation. ==Ehrungen== 1997 kreeg he den Hoochenergie- un Deelchenphysikpries vun de [[European Physical Society]] mit Robert Brout un Peter Higgs un 2004 den [[Wolf-Pries]] ok mit Brout un Higgs. 1982 kreeg he den [[Francqui-Preis]]. 2010 wurr he mit de anner Opdeckers vun den Higgs-Mechanismus mit den [[Sakurai-Preis]] geehrt. 2013 wurrn Englert, [[Peter Higgs]] un dat [[CERN]] mit den [[Prinz-von-Asturien-Pries]] uttekent. Sluutend wurr Englert an' 8. Juli 2013 vun [[Albert II. (Belgien)|Albert II.]] mit den Titel vun en Baron in den belgischen Adelsstand erhaben.<ref>[[Belgisches Staatsblatt]]: [http://www.ejustice.just.fgov.be/doc/rech_n.htm ''Opzoeking van documenten''] bei: fgov.be. Veröffentlichung: 2013-07-17 "Adellijke gunsten" (Um dat Ankieken to können moot tonächst ünner "''Datum van afkondiging:''" dat Johr 2013 in dat eerste Fack indragen wurrn. Ansluutend ünner "''Woord(en) van tekst:''" de Begreep "''Adellijke gunsten''" ingeven wurrn. Denn moot tonächst "''Opzoeking''" un dornah "''Lijst''" anklickt wurrn.)</ref> Doröver herut tell [[Thomson Reuters]] Englert in dat Johr 2013 wegen de Antall vun sien [[Zitat|Zitatschonen]] to de Favoriten<ref>[http://sciencewatch.com/nobel/2013-predictions 2013 Predictions] bei [[Thomson Reuters]] (sciencewatch.com), afropen an' 25. September 2013.</ref> up en [[Nobelpries]] ([[Thomson Reuters Citation Laureates]]), den he tosommen mit [[Peter Higgs]] denn toletzt ok tospraken kreeg.<ref>[http://www.nobelprize.org/ Nahricht vun dat Nobel-Pries-Kommitees], afropen an' 21. Oktober 2013.</ref> == Weblenken == {{Commons}} * [http://www.ulb.ac.be/sciences/physth/people_FEnglert.html Websteed] * [https://web.archive.org/web/20131014011426/http://web.pas.rochester.edu/urpas/news/Hagen_030708 to'n Higgsmechanismus un sien Opdecken, University of Rochester] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Englert, Francois}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Belgien]] [[Kategorie:Physiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] [[Kategorie:Boren 1932]] [[Kategorie:Storven 2026]] 51pt6uiufdnbfvtbedrifvlu5gjdpj6 0 59927 1069775 1058588 2026-06-19T21:22:14Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069775 wikitext text/x-wiki '''Sylvia Hanika''' (* [[30. November]] [[1959]] in [[München]]) is en ehmalge [[Düütschland|düütsch]] [[Tennis]]spelerin. Mit hör fung de Boom in dat düütsche Tennis in de 1980er Johren an. == Loopbahn == 1981 stunn Hanika in dat Finale vun de [[French Open]], dat se mit 2:6, 4:6 gegen [[Hana Mandlíková]] verlor. Se reck todem veermal dat Veertelfinale vun de [[US Open]] un eenmal dat vun de [[Australian Open]]. De Hööchpunkt vun hör Loopbahn weer de Sieg bi dat ''Masters'' 1982, as se överraschend de dormals beste Spelerin vun de Welt, [[Martina Navrátilová]], besiegen kunn. Hanika, de den eersten Satz mit 1:6 düütlich verloren harr un in' tweeten mit 1:3 achtern leeg, kunn denn aber all wiedere Spelen vun den tweeten Satz winnen un dat Match noch to hör Gunsten dreihn. 1987 reck se bi dat Masters dör hör eersten un eenzige Sieg över [[Chris Evert]] nochmal dat Halffinale, verlor dor aber gegen [[Steffi Graf]] in twee Satzen. 1988 nehm se an de Olympisch Sömmerspelen in Seoul deel, ahn dor aber en Medaille to recken. Af 1989 harr se denn immer mehr mit Besehrpausen to kämpen. Nahdem Hanika hör aktiv Loopbahn 1990 afslooten harr, weer se noch eenig Tiet in' Jöögdberiek tätig, bevör se sück ganz vun dat Tennis torüchtruck. Hör hööchste Platzeeren in de Tennis-Weltranglist in’t Eenzel weer Platz 5 (September 1983). In’t Düppel reck de Linkshänderin Platz 92 (August 1989). == Turniersiege == === Eenzel === {| class="wikitable" |- !Nr.!!Datum!!Turnier!!Kategorie!!Belag!!Finalgegnerin!!Ergevnis |- style="background:#f0f8ff;" | 1. | 1. März 1981 | [[WTA Seattle|Seattle]] | WTA | Teppich | [[Barbara Potter]] | 6:3, 6:2 |- style="background:#f0f8ff;" | 2. | 28. März 1982 | [[WTA Tour Championships|New York]] | WTA Tour Championships | Teppich | [[Martina Navrátilová]] | 1:6, 6:3, 6:4 |- style="background:#f0f8ff;" | 3. | 28. Oktober 1984 | [[WTA Brighton|Brighton]] | WTA | Teppich | [[JoAnne Russell]] | 6:3, 1:6, 6:2 |- style="background:#f0f8ff;" | 4. | 21. September 1986 | [[WTA Athen|Athen]] | WTA | Sand | [[Angelikí Kanellopoúlou]] | 7:5, 6:0 |} === Düppel === {| class="wikitable" !Nr.!!Datum!!Turnier!!Belag!!Kategorie!!Partnerin!!Finalgegnerinnen!!Ergevnis |- style="background:#f0f8ff;" | 1. | 4. Dezember 1988 | [[WTA Adelaide|Adelaide]] | WTA Tier V | Hart | [[Claudia Kohde-Kilsch]] | [[Lori McNeil]] <br /> [[Jana Novotná]] | 7:5, 6:7⁴, 6:4 |} == Weblenken == * [http://www.wtatennis.com/players/player/3207 WTA-Profil vun Sylvia Hanika (engelsch)] * [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?PlayerID=20003309 ITF-Profil vun Sylvia Hanika (engelsch)] * [https://web.archive.org/web/20121021081627/http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=20003309 Fed-Cup-Statistik vun Sylvia Hanika (engelsch)] * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/sylvia-hanika-1.html Sylvia Hanika up Sports-Reference.com (engelsch)] {{SORTIERUNG:Hanika, Sylvia}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Düütschland)]] [[Kategorie:Tennisspeler]] [[Kategorie:Boren 1959]] ohghbf6ys40tawb6vz4wdau99fu80bv 0 64817 1069809 1059504 2026-06-19T23:46:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069809 wikitext text/x-wiki [[Bild:YoichiroNambu.jpg|miniatur|Yōichirō Nambu, 2005]] '''Yōichirō Nambu''' ({{S|ja|南部 陽一郎|''Nambu Yōichirō''}}; * [[18. Januar]] [[1921]] in de [[Präfektur Tokio]]; † [[5. Juli]] [[2015]] in [[Osaka]])<ref>William Grimes: [http://www.nytimes.com/2015/07/18/us/yoichiro-nambu-nobel-winning-physicist-dies-at-94.html ''Yoichiro Nambu, Nobel-Winning Physicist, Dies at 94.''] In: [[The New York Times]], 17. Juli 2015 (engelsch). Afropen an’n 18. Juli 2015.</ref>) weer en [[USA|US-amerikaansch]] [[Physik]]er vun [[Japan|japaansch]] Herkunft. 2008 wurr hüm de [[Nobelpries för Physik]] tospraken.<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/ Nobelpriesdräger Physik 2008]</ref> ==Leven== Nambu hett an de [[Universität Tokio]] studeert un dor 1952 sien Doktertitel maakt. He weer Perfesser för Physik an de [[Städtisch Universität Ōsaka]] un dornah an dat [[Enrico Fermi|Enrico-Fermi]]-Institut an de [[University of Chicago]], wo he hüüd emeriteert Perfesser is. He wurr 1965 dör dat so nömmt [[Han-Nambu-Modell]] bekannt, dat de [[Farvladen]] as tosätzliche [[Quark (Physik)|Quark]]-Eegenschap defineeren dee (mit Moo-Young Han, unafhängig hett dat ok [[Oscar Wallace Greenberg]] daan). Dat is ok bekannt för dat quantenfeldtheoretische [[Nambu-Jona-Lasinio-Modell]] (mit [[Giovanni Jona-Lasinio]]), dat dynamisch Bröök vun de [[Chiralität (Physik)|chiralen]] Symmetrie wiest un de [[BCS-Theorie]] vun de [[Supraleitung]] nahempfunnen is (ok later hett he an sückser Modellen arbeit, um de Massenertüügen vun [[Fermion]]en to beschrieven), un för fröhe Arbeiten to’n [[Spontane Symmetriebreeken|spontanen Symmetriebröök]] (af un to wurrd dat [[Goldstone-Boson]] ok Nambu-Goldstone-Boson nömmt) (1961). Mit de Faststellen (um un bi 1970), dat dat Duale Resonanzmodell de [[Stark Wesselwirken|stark Wesselwirken]] dör en [[Quantenmechanik|quantenmechanisch]] Modell vun Strings verklort wurrn kann, gellt he as en vun de Vaders vun de [[Stringtheorie]]. In de Stringtheorie is ok de [[Nambu-Goto-Wirkung]] vun en bosonschen String nah hüm nömmt. Enn’ vun de 1970er Johren hett he sück ok mit String- un topologischen Anregungen in de [[Quantenchromodynamik]] befaat, um en Verkloren vun dat [[Confinement]]-Verhollen to finnen. Vööl wiedere originelle Ideen in de [[Deelkenphysik|Elementardeelkenphysik]] stammen vun hüm. He hett en ganz Reeg vun Ppriesen un Ehrungen wunnen, dorünner den [[Oppenheimer-Pries]] 1976, de [[National Medal of Science]] 1982, den [[Dannie-Heineman-Pries för mathematische Physik]] 1970, den [[Japaansch Kulturorden|Japaanschen Kulturorden]] 1978, de [[Max-Planck-Medaille]] 1985, den [[Wolf-Pries]] 1994/5, de [[Benjamin-Franklin-Medaille (Franklin Institute)|Franklin-Medaille]], de [[Dirac-Medaille (ICTP)]] 1986, den [[Sakurai-Pries]] 1994 un den [[Pomerantschuk-Pries]] 2007. Dorto kommt mehrere Ehrendokterwürden. Tosommen mit [[Makoto Kobayashi|Makoto Kobayashi]] un [[Toshihide Masukawa]] wurr hüm „för dat Opdecken vun den Mechanismus vun de [[Spontane Symmetriebreeken|spontanen Symmetriebreeken]] in de [[Deelkenphysik|Elementardeelkenphysik]]“ de [[Nobelpries för Physik]] tospraaken. Wiel he sülvst ut gesundheetlich Grünnen an de Verleehn in Stockholm nich deelnehmen kunn, kreeg he sien Medaille un sien Nobel-Diplom an’n 10. Dezember 2008 wiels en Fier an dat Fermi-Institut dör den Sweedsch Botschopper [[Jonas Hafström]]. Sien Nobelpriesvördrag wurr vun den italieenschen Physiker [[Giovanni Jona-Lasinio]] hollen. ==Privat== 1945 hett he sien Fru Chieko Hida heiraadt mit de he de Söhn Jun-ichi hett. Siet 1970 is he US-Staatsbörger. == Literatur == * Nambu: ''Broken symmetry. Selected papers''. World Scientific 1995 (Eguchi, Nishijima Hrsg.) * Nambu und G. Jona-Lasinio: ''A dynamical model of elementary particles based on an analogy with superconductivity''. Teil 1, In: ''Physical Review.'' Band 122, 1961, S. 345, Teil 2 in Band 124, 1961, S. 246 * Nambu und Han: ''A three triplet model with double SU(3) symmetry.'' In: ''Physical Review.'' Band 130, 1965, S. B 1006 * Nambu: ''QCD and the string model.'' In: ''Physics Letters.'' Band B 80, 1979, S. 372 * Nambu: ''BCS mechanismus, quasi supersymmetry and fermion masses.'' In: Ajduk (Hrsg.): ''New theories in physics.'' Warschau 1988 * Nambu: ''Fermion-Boson relations in BCS-type theories.'' In: ''Physica''. Band D 15, 1985, S. 173 * Nambu: ''Symmetry breakdown and small mass bosons.'' In: ''Fields and Quanta.'' Band 1, 1970, S. 33 (Geschichte Higgs-Mechanismus) * Mukherjee: ''Profile Nambu.'' In: ''Scientific American.'' Februar 1995 == Weblenken == {{Commons|Yoichiro Nambu}} * [http://www.ictp.trieste.it/~sci_info/awards/Dirac/DiracMedallists/DiracMedal86.html Dirac Medaille 1986 an Polyakov un Nambu] * [https://web.archive.org/web/20121214194312/http://physics.uchicago.edu/research/areas/particle_t.html#Nambu Homepage Universität Chicago] (engelsch) * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/Yōichirō Nambu up de Sieden vun den Nobelpries] (engelsch) == Enkeld Nahwiesen == <references/> {{Normdaten|TYP=p|GND=133780406|LCCN=n/85/7145|NDL=00053831|VIAF=21099956}} {{DEFAULTSORT:Nambu, Yōichirō}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Japan]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Physiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Storven 2015]] 1vezbsfz0gxj2rtfse4so4osb0yrnxc 0 64835 1069688 1057171 2026-06-19T13:09:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069688 wikitext text/x-wiki [[Bild:George W. Bush meets with the American 2007 Nobel Award recipients-20071126.jpg|thumb|[[George W. Bush]] draapt eenig Nobelpriesdräger van 2007. Oliver Smithies is de tweet vun links.]] '''Oliver Smithies''' (* [[23. Juli]] [[1925]] in [[Halifax (West Yorkshire)|Halifax]], [[West Yorkshire]], [[England]]; † [[10. Januar]] [[2017]]) weer en [[Grootbritannien|britisch]] [[Genetik]]er un Dräger vun den [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]] in dat Johr 2007. Smithies harr ok de US-amerikaansch Staatsbörgerschap. He wurr tosommen mit [[Martin John Evans]] un [[Mario Renato Capecchi]] för dat Forschen an de [[Knockout-Muus]] uttekent. Anfang vun de 1950er-Johren harr he all entscheedend an de Entwicklung vun de [[Gelelektrophorese]] mitwarkt. == Akadeemsch Werdegang == [[Bild:Oliver-smithies.jpg|miniatur|hochkant|Oliver Smithies 2010 in Lindau]] 1951 kreeg Oliver Smithies den Dokter-Grad ([[Ph.D.]]) in dat Fack [[Biochemie]] an de [[University of Oxford]]. Van1953 bit 1960 hett he an dat [[Connaught Medical Research Laboratory]], [[University of Toronto]], Kanada, arbeit. 1960 bit 1988 weer he Assistant, Associate un Leon J. Cole and Hilldale Perfesser of Genetics and Medical Genetics an de [[University of Wisconsin-Madison]]. Siet 1988 is Smithies Excellence Professor of Pathology and Laboratory Medicine an de [[University of North Carolina at Chapel Hill]]. ==Privates== Smithies hett en Tweeschen (Roger) un en Süster. Mit sien Fru Judith hett he een Dochter un twee Söhns. To sien Hobbies hörrn Musik und Flegen. == Utteknungen == * 1971: Wahl in de US-amerikaansch [[National Academy of Sciences]]. * 1975: Präsident vun de [[Genetics Society of America]]. * 1978: Wahl in de [[American Academy of Arts and Sciences]]. * 1986: Wählt Liddmaat vun de [[American Association for the Advancement of Science]]. * 1990: [[Gairdner Foundation International Award]] * 1993: [[North Carolina]] Award * 1994: [[Alfred P. Sloan, Jr. Prize]] * 1998: American Association of Medical Colleges' Award for Distinguished Research an Smithies un Capecchi. * 1998: Elected Foreign Member of the [[Royal Society]]. * 2001: [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]] tosommen [[Martin John Evans]] un [[Mario Renato Capecchi]] * 2002: O. Max Gardner Award, hööchste Pries vun de [[University of North Carolina at Chapel Hill]] * 2002: [[Massry-Pries]] * 2003: Wählt in dat U.S. [[Institute of Medicine]] * 2003: [[Wolf-Pries|Wolf Prize in Medizin]] tosommen mit [[Mario Renato Capecchi]] un [[Ralph Lawrence Brinster]] * 2005: [[March of Dimes Prize in Developmental Biology]] * 2007: [[Thomas Hunt Morgan Medal]] * 2007: [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]] == Weblenken == {{Commons}} * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/Oliver Smithies up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)] * [http://www.med.unc.edu/pathology/faculty/biosketch-of-dr-oliver-smithies/ DPLM Faculty Profiles — Dr. Smithies] * [https://web.archive.org/web/20150522221945/http://www.laskerfoundation.org/awards/2001_b_description.htm Lasker Award 2001] * [https://web.archive.org/web/20150522222000/http://www.laskerfoundation.org/awards/2001_b_interview_smithies.htm Lasker Award: An Interview with Oliver Smithies] * [https://web.archive.org/web/20070927011146/http://www.marchofdimes.com/professionals/685_1443.asp List of prize winners on March of Dimes website] * [http://www.unc.edu/news/archives/nov03/smithies110603.html UNC Press release of Smithies' election to Institute of Medicine] * [http://gazette.unc.edu/archives/02mar27/file.23.html UNC Press release of Smithies' receipt of the O. Max Gardner Award] {{Normdaten|TYP=p|LCCN=n/79/147784|VIAF=75139753|GNDfehlt=ja|GNDCheck=2014-02-12}} {{SORTIERUNG:Smithies, Oliver}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:England]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] [[Kategorie:Storven 2017]] [[Kategorie:Boren 1925]] 757qg54k4kdpqj4zrlc3od2rg7n1n9s 0 71826 1069677 1057000 2026-06-19T12:44:39Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069677 wikitext text/x-wiki '''Nenad Šulava''' (* [[25. Dezember]] [[1962]] in [[Osijek]]; † [[5. September]] [[2019]]) weer en [[Kroatien|kroaatsch]] (vörmals jugoslaawsch) Schachspeler. 1986 kreeg he vun de [[FIDE]] den Titel [[Internatschonaler Meester]] un in dat Johr 2000 den [[Grootmeester (Schach)|Grootmeestertitel]]. För de kroaatsch Natschonalmannschap hett he an de Schacholympiaden 2000 un 2002 deelnommen. 2018 weer he för Monaco an den Start. 2012 wunn he dat San Remo Open mit 6,5 Punkten ut 7 Partien. In’ Januar 2011 reck he sien hööchste Elo-Tall vun 2565. ==Weblenken== * [https://web.archive.org/web/20190910153832/http://www.glas-slavonije.hr/409904/6/Preminuo-Nenad-Sulava ''IN MEMORIAM. Preminuo Nenad Šulava'']. Artikel vom 7. September 2019 (kroatisch) * [http://www.chessgames.com/player/nenad_sulava.html Nenad Sulava bi chessgames.com (engelsch)] * [http://www.olimpbase.org/players/usqao2ed.html Nenad Sulava bi OlimpBase (engelsch)] {{SORTIERUNG:Sulava, Nenad}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Jugoslawien]] [[Kategorie:Börger von Kroatien]] [[Kategorie:Schachspeler]] [[Kategorie:Boren 1962]] [[Kategorie:Storven 2019]] 6wva4mp4uiokp0ktes05o9kvou90n0a 0 71890 1069689 1069255 2026-06-19T13:12:11Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069689 wikitext text/x-wiki '''[[Biathlon]]''' weer 2014 in [[Sotschi]] in’ Rahmen vun de '''[[Olympisch Winterspelen 2014|XXII. Olympisch Winterspelen]]''' to’n 15. Mal vertreden. De Wettkämpe funnen in de Wettkampregion ''Krasnaja Poljana'', de Schneeregion buterhalv vun Sotschi, statt. Veranstaltensoort weer dat [[Laura Biathlon- un Skilangloopzentrum]], en Anlaag, de up den [[Psechako]]-Bargkamm ''(Chrebet Psechako)'' erricht wurr. De Anlaag is etwa söss Kilometer vun [[Krasnaja Poljana]] weg un enthollt en Langloop- un Biathlon-Stadion för jewiels 7.500 Tokiekers. In de Saison 2012/2013 wurr de Anlaag mit Rennen vun den Biathlon-Weltcup inweeht. De Naam „Laura“ kumm vun en wilden Bargstroom in’ [[Kaukasus]]. Spoodriekste Natschoon [[Olympisch Winterspelen 2010/Biathlon|veer Johr tovör]] in [[Vancouver]] weer Norwegen mit dree golden un fiev Medaillen insgesamt. De Rennen hörrn nich, as sonst bispeelswies de [[Biathlon-Weltmeesterschaften]] in de nich-olympisch Johren, to’n Biathlon-Weltcup vun de Saison 2013/14. == Översicht == === Tietplaan === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="19" | Tietplaan vun de Biathlonwettkämpe bi de Olympisch Winterspelen 2014<ref name="CP">[http://www.sochi2014.com/en/games/sport/olympic-games/ Competition Schedule] {{Webarchiv|url=http://www.sochi2014.com/en/games/sport/olympic-games/ |wayback=20140106221035 |text=Competition Schedule |archiv-bot=2026-03-14 06:46:44 InternetArchiveBot }}</ref> |- ! Februar !! 7. !! 8. !! 9. !! 10. !! 11. !! 12. !! 13. !! 14. !! 15. !! 16. !! 17. !! 18. !! 19. !! 20. !! 21. !! 22. !! 23. !! Ges. |- | style="text-align:left" | Biathlon | | || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || || style="background-color:#39f" | • || style="background-color:#39f" | • || || '''11''' |- | colspan="19" | • = Medaillenentscheeden |} == Wettbewarven == Nee upnommen wurr in dat olympisch Programm vun de Biathleten de [[Mixed]]-Staffel. All siet [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2007|2007]] wurrd de in’ Rahmen vun [[Biathlon-Weltmeesterschapen]] utdragen. Tovör wurrn eegenstännig [[Biathlon-Mixed-Staffel-Weltmeesterschapen]] dörführt. {| {{Wettkampergevnis|Titel=Medaillenränge}} <!--|- | Datum un Wettkamp | Goldmedaille | Sülvermedaille | Bronzemedaille --> |- | 8. Februar 2014 (Sa.) <br /> Sprint Mannlüüd (10 km) | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Ole Einar Bjørndalen]] | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] [[Dominik Landertinger]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]] |- | 10. Februar 2014 (Mo.)<br /> Verfolgung Mannlüüd (12,5 km) | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Martin Fourcade]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Ondřej Moravec]] | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Jean-Guillaume Béatrix]] |- | 13. Februar 2014 (Do.)<br /> Eenzel Mannlüüd (20 km) | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Martin Fourcade]] | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] [[Erik Lesser]] | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] [[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]] |- | 19. Februar 2014 (Di.)<br /> Massenstart Mannlüüd (15 km) | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Emil Hegle Svendsen]] | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] [[Martin Fourcade]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Ondřej Moravec]] |- | 22. Februar 2014 (Sa.)<br /> Staffel Mannlüüd (4 x 7,5 km) | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] Düütschland<br /> [[Erik Lesser]]<br /> [[Daniel Böhm]]<br /> [[Arnd Peiffer]]<br /> [[Simon Schempp]] | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] Öösterriek<br /> [[Christoph Sumann]]<br /> [[Daniel Mesotitsch]]<br /> [[Simon Eder]]<br /> [[Dominik Landertinger]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] Norwegen<br /> [[Tarjei Bø]]<br />[[Johannes Thingnes Bø]]<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />[[Emil Hegle Svendsen]] |- | 9. Februar 2014 (So.)<br /> Sprint Fruen (7,5 km) | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowoakei]] [[Anastasiya Kuzmina]] | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] [[Wita Semerenko]] |- | 11. Februar 2014 (Di.)<br /> Verfolgung Fruen (10 km) | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Darja Domratschawa]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Tora Berger]] | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] [[Teja Gregorin]] |- | 14. Februar 2014 (Fr.)<br /> Eenzel Fruen (15 km) | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Darja Domratschawa]] | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] [[Selina Gasparin]] | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Nadseja Skardsina]] |- | 17. Februar 2014 (Mo.)<br /> Massenstart Fruen (12,5 km) | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] [[Darja Domratschawa]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] [[Gabriela Soukalová]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] [[Tiril Eckhoff]] |- | 21. Februar 2014 (Fr.)<br /> Staffel Fruen (4 x 7,5 km) | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] Ukraine<br /> [[Wita Semerenko]]<br /> [[Julija Dschyma]]<br /> [[Walentyna Semerenko]]<br /> [[Olena Pidhruschna]] | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] Russland<br /> [[Jana Sergejewna Romanowa|Jana Romanowa]]<br /> [[Olga Alexejewna Saizewa|Olga Saizewa]]<br /> [[Jekaterina Jewgenjewna Schumilowa|Jekaterina Schumilowa]]<br /> [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] Norwegen<br /> [[Fanny Horn]]<br /> [[Tiril Eckhoff]]<br /> [[Ann Kristin Flatland]]<br /> [[Tora Berger]] |- | 19. Februar 2014 (Mi.)<br /> Mixed-Staffel (2 x 6 km + 2 x 7,5 km) | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] Norwegen<br /> [[Tora Berger]]<br /> [[Tiril Eckhoff]]<br /> [[Ole Einar Bjørndalen]]<br /> [[Emil Hegle Svendsen]] | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] Tschechien<br /> [[Veronika Vítková]]<br />[[Gabriela Soukalová]]<br /> [[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]]<br /> [[Ondřej Moravec]] | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] Italien<br /> [[Dorothea Wierer]]<br /> [[Karin Oberhofer]]<br /> [[Dominik Windisch]]<br /> [[Lukas Hofer]] |} === Mannlüüd === ==== Sprint (10 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Ole Einar Bjørndalen]] | align="right"| 24:33,5 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"| 24:34,8 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]] | align="right"| 24:39,2 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Anton Wladimirowitsch Schipulin|Anton Schipulin]] | align="right"| 24:39,9 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Jean-Philippe Leguellec]] | align="right"|24:43,2 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"|24:45,9 | style="text-align:center;" | 1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 24:47,2 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Ondřej Moravec]] | align="right"| 24:48,1 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 25:02,8 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Jakov Fak]] | align="right"| 25:06,5 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 25:07,6 | style="text-align:center;" | 1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Lukas Hofer]] | align="right"| 25:08,8 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:center;" | ... |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 15 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 25:16,4 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 20 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"| 25:25,5 | style="text-align:center;" | 0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 21 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 25:26,7 | style="text-align:center;" | 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 34 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Arnd Peiffer]] | align="right"| 26:01,2 | style="text-align:center;" | 2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 38 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Daniel Mesotitsch]] | align="right"| 26:06,6 | style="text-align:center;" | 0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 40 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Serafin Wiestner]] | align="right"| 26:10,2 | style="text-align:center;" | 1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 47 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Christian De Lorenzi]] | align="right"| 26:25,4 | style="text-align:center;" | 1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 58 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Christoph Stephan]] | align="right"|26:55,4 | style="text-align:center;" | 1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 63 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Benjamin Weger]] | align="right"| 27:00,5 | style="text-align:center;" | 1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 81 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Markus Windisch]] | align="right"| 28:14,4 | style="text-align:center;" | 1+1 |} </div> Datum: Saterdag, 8. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> <div style="clear:both;"></div> ==== Verfolgung (12,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! <abbr title="Startnummer">Bib</abbr> ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"| 33:48,6 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Ondřej Moravec]] | align="right"| 34:02,7 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 14 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Jean-Guillaume Béatrix]] | align="right"| 34:12,8 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Ole Einar Bjørndalen]] | align="right"| 34:14,5 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 16 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jewgeni Romanowitsch Ustjugow|Jewgeni Ustjugow]] | align="right"| 34:25,3 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 15 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 34:27,7 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 34:28,8 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 34:28,9 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 17 | [[Bild:Flag of Latvia.svg|25px|Lettland]] | [[Andrejs Rastorgujevs]] | align="right"| 34:36,9 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"| 34:37,5 | style="text-align:center;" | 0+0+1+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" | 20 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"|34:43,0 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 21 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 34:53,1 | style="text-align:center;" | 1+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 17 | style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Lukas Hofer]] | align="right"| 34:53,1 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | 34 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Arnd Peiffer]] | align="right"| 35:21,4 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 25 | style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 35:40,0 | style="text-align:center;" | 1+0+2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 37 | style="text-align:center;" | 38 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Daniel Mesotitsch]] | align="right"| 36:23,4 | style="text-align:center;" | 1+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 42 | style="text-align:center;" | 47 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Christian De Lorenzi]] | align="right"| 36:58,2 | style="text-align:center;" | 1+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 43 | style="text-align:center;" | 58 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Christoph Stephan]] | align="right"| 37:18,8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 57 | style="text-align:center;" | 40 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Serafin Wiestner]] | align="right"| 39:48,1 | style="text-align:center;" | 2+1+3+1 |} </div> Datum: Maandag, 10. Februar 2014, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) <br /> </div> <div style="clear:both;"></div> ==== Eenzel (20 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"| 49:31,7 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 49:43,9 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]] | align="right"| 50:06,2 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 50:09,5 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"|50:10,2 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Jean-Guillaume Béatrix]] | align="right"| 50:15,5 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 50:30,3 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the United States.svg|25px|USA]] | [[Lowell Bailey]] | align="right"| 50:57,4 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Serhij Semenow]] | align="right"| 51:07,9 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Daniel Böhm]] | align="right"| 51:09,4 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 14 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Lukas Hofer]] | align="right"| 51:34,6 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 16 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 51:50,3 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 22 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andreas Birnbacher (Biathlet)|Andreas Birnbacher]] | align="right"| 52:17,9 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 24 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"| 52:39,1 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 40 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Daniel Mesotitsch]] | align="right"| 53:53,3 | style="text-align:center;" | 2+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 47 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Simon Hallenbarter]] | align="right"| 54:52,2 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 48 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Benjamin Weger]] | align="right"| 54:54,5 | style="text-align:center;" | 1+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 65 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 56:31,4 | style="text-align:center;" | 1+1+1+3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 67 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Ivan Joller]] | align="right"| 56:40,6 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 71 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Markus Windisch]] | align="right"| 57:18,5 | style="text-align:center;" | 0+2+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 79 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Claudio Böckli]] | align="right"| 58:19,2 | style="text-align:center;" | 1+1+0+2 |} </div> Datum: Dönnerdag, 13. Februar 2014, 18:00 Uhr (15:00 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 89 Athleten, een hett dat Rennen nich to Enn’ brocht<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SMIN/BTM020101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 20 km Einzel|hrsg = IBU|datum = 2013-02-13|zugriff = 2013-02-15}}</ref> <div style="clear:both;"></div> ==== Massenstart (15 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Emil Hegle Svendsen]] | align="right"| 42:29,1 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Martin Fourcade]] | align="right"| 42:29,1 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Ondřej Moravec]] | align="right"| 42:42,9 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Jakov Fak]] | align="right"| 42:57,2 | style="text-align:center;" | 0+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]] | align="right"| 43:25,3 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Sweden.svg|25px|Sweden]] | [[Fredrik Lindström (Biathlet)|Fredrik Lindström]] | align="right"| 43:30,5 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Dominik Landertinger]] | align="right"| 43:32,8 | style="text-align:center;" | 1+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Johannes Thingnes Bø]] | align="right"| 43:34,2 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Brendan Green]] | align="right"| 43:38,3 | style="text-align:center;" | 1+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Jean-Philippe Leguellec]] | align="right"| 43:41,6 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | ... | ... | ... | style="text-align:center;" | ... | align="right"| ... |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Simon Schempp]] | align="right"| 43:48,3 | style="text-align:center;" | 2+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 16 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Simon Eder]] | align="right"| 44:30,7 | style="text-align:center;" | 1+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 18 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Arnd Peiffer]] | align="right"| 44:35,0 | style="text-align:center;" | 0+1+2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 25 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dominik Windisch]] | align="right"| 45:28,4 | style="text-align:center;" | 1+1+3+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 26 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]] | align="right"| 45:34,2 | style="text-align:center;" | 0+0+2+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 27 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]] | align="right"| 45:39,0 | style="text-align:center;" | 1+2+1+0 |} </div> Datum: Dienstag, 18. Februar 2014, 14:45 Uhr (11:45 Uhr MEZ) <br /> Oorsprünglich weer de Massenstart för Sönndag, 16. Februar, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) ansett, wegen dicht Nebel wurr dat Rennen tonächst um een Stünn, later up 10:00 Uhr (7:00 MEZ) den nächsten Dag schaaven.<ref>{{Internetquelle|url = http://de.eurosport.yahoo.com/news/biathlon-massenstart-wegen-nebel-abgesagt-153755768--spt.html|titel = Biathlon - Massenstart wegen Nebel abgesagt|hrsg = eurosport.com|datum = 2013-02-16|zugriff = 2013-02-16}} {{Webarchiv|url=http://de.eurosport.yahoo.com/news/biathlon-massenstart-wegen-nebel-abgesagt-153755768--spt.html |wayback=20140302015637 |text=Biathlon - Massenstart wegen Nebel abgesagt |archiv-bot=2026-06-19 13:12:10 InternetArchiveBot }}</ref> Aber ok disse Termin kunn wegen Nebel nich inhollen wurrn; he wurr toeerst up de Nahmiddag un denn noch mal weer um een Dag nach achtern schaaven. Qualifizeert för den Massenstart sümd all biterherigen Medaillenwinner as ok de 15 best Biathleten in’ Gesamtweltcup vun de Saison. Upstockt wurrd dat 30-köppig Starterfeld dör de Athleten, de bi de bit dorhen dörführt olympisch Wettkämpen an’ meesten Weltcuppunkte kreegen hemm. <div style="clear:both;"></div> ==== Staffel (4 × 7,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Straafrunnen<br />+ Nahlader |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Erik Lesser]]<br />[[Daniel Böhm]]<br />[[Arnd Peiffer]]<br />[[Simon Schempp]] | 1:12:19,4 | style="text-align:center;" | 0+2 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Christoph Sumann]]<br />[[Daniel Mesotitsch]]<br />[[Simon Eder]]<br />[[Dominik Landertinger]] | 1:12:45,7 | style="text-align:center;" | 0+7 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tarjei Bø]]<br />[[Johannes Thingnes Bø]]<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />[[Emil Hegle Svendsen]] | 1:13:10,3 | style="text-align:center;" | 1+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Christian De Lorenzi]]<br />[[Dominik Windisch]]<br />[[Markus Windisch]]<br />[[Lukas Hofer]] | 1:13:15,5 | style="text-align:center;" | 0+11 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Peter Dokl]]<br />[[Jakov Fak]]<br />[[Klemen Bauer]]<br />[[Janez Marič]] | 1:13:43,1 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Jean-Philippe Leguellec]]<br />[[Scott Perras]]<br />[[Brendan Green]]<br />[[Nathan Smith (Biathlet)|Nathan Smith]] | 1:13:46,2 | style="text-align:center;" | 1+10 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Alexis Bœuf]]<br />[[Jean-Guillaume Béatrix]]<br />[[Simon Desthieux]]<br />[[Martin Fourcade]] | 1:13:46,4 | style="text-align:center;" | 0+7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Dmytro Pidrutschnyj]]<br />[[Andrij Derysemlja]]<br />[[Artem Pryma]]<br />[[Serhij Semenow]] | 1:14:21,1 | style="text-align:center;" | 0+7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Sweden.svg|25px|Sweden]] | [[Tobias Arwidson]]<br />[[Björn Ferry]]<br />[[Fredrik Lindström (Biathlet)|Fredrik Lindström]]<br />[[Carl Johan Bergman]] | 1:14:32,0 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Michal Krčmář]]<br />[[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]]<br />[[Tomáš Krupčík]]<br />[[Ondřej Moravec]] | 1:15:11,9 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DSQ | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Alexei Anatoljewitsch Wolkow|Alexei Wolkow]]<br />[[Jewgeni Romanowitsch Ustjugow|Jewgeni Ustjugow]]<br />[[Dmitri Wladimirowitsch Malyschko|Dmitri Malyschko]]<br />[[Anton Wladimirowitsch Schipulin|Anton Schipulin]] | 1:12:15,9 | style="text-align:center;" | 0+8</div> |} </div> Datum: Saterdag, 22. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> <div style="clear:both;"></div> <br /> === Fruen === ==== Sprint (7,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowakei]] | [[Anastasiya Kuzmina]] | align="right"| 21:06,8 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | align="right"| 21:26,7 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Wita Semerenko]] | align="right"| 21:28,5 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 21:34,7 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Anaïs Bescond]] | align="right"| 21:36,7 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dorothea Wierer]] | align="right"| 21:37,4 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Weronika Nowakowska-Ziemniak]] | align="right"| 21:37,6 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| 21:38,2 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 21:38,6 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tora Berger]] | align="right"| 21:40,6 | style="text-align:center;" |1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| 21:40,8 | style="text-align:center;" |0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:center;" | ... |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 21:46,5 | style="text-align:center;" |0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 22 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andrea Henkel]] | align="right"| 22:01,5 | style="text-align:center;" |0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 27 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Lisa Hauser]] | align="right"| 22:15,6 | style="text-align:center;" |0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 41 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]] | align="right"| 22:53,1 | style="text-align:center;" |2+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 46 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Laura Dahlmeier]] | align="right"| 23:03,2 | style="text-align:center;" |0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 54 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Nicole Gontier]] | align="right"| 23:26,3 | style="text-align:center;" |1+3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 76 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Katharina Innerhofer]] | align="right"| 24:49,0 | style="text-align:center;" |1+3 |} </div> Datum: Sönndag, 9. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 84 Athletinnen<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SWSP/BTW007101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 7,5 km Sprint|hrsg = IBU|datum = 2013-02-09|zugriff = 2013-02-12}}</ref> [[Olga Gennadjewna Wiluchina]] wurr de Sülvermedaille 2017 weer aferkannt. <div style="clear:both;"></div> ==== Verfolgung (10 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! <abbr title="Startnummer">Bib</abbr> ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 29:30,7 | 0+0+0+1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tora Berger]] | align="right"| 30:08,3 | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 15 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Teja Gregorin]] | align="right"| 30:12,7 | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 29 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Gabriela Soukalová]] | align="right"| 30:18,3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Walentyna Semerenko]] | align="right"| 30:23,6 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowakei]] | [[Anastasiya Kuzmina]] | align="right"| 30:29,1 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | align="right"| 30:32,9 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 30:37,8 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 24 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Ann Kristin Flatland]] | align="right"| 30:40,2 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Wita Semerenko]] | align="right"| 30:40,3 | style="text-align:center;" | 0+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 30:59,1 | style="text-align:center;" | 0+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" | 11 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| 32:16,6 | style="text-align:center;" | 2+1+1+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" | 22 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andrea Henkel]] | align="right"| 32:30,4 | style="text-align:center;" | 0+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 30 | style="text-align:center;" | 46 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Laura Dahlmeier]] | align="right"| 32:38,8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 31 | style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| 32:42,8 | style="text-align:center;" | 2+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 39 | style="text-align:center;" | 27 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Lisa Hauser]] | align="right"| 33:25,0 | style="text-align:center;" | 1+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 40 | style="text-align:center;" | 41 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]] | align="right"| 33:34,0 | style="text-align:center;" | 0+2+1+0 |} </div> Datum: Dienstag, 11. Februar 2014, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) <br /> Qualifizeert: 60 Athletinnen, dree dorvan sünd nich start, un een hett dat Rennen nich afslooten<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SWPU/BTW510101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 10 km Verfolgung|hrsg = IBU|datum = 2013-02-11|zugriff = 2013-02-12}}</ref> <div style="clear:both;"></div> ==== Eenzel (15 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 43:19.6 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 44:35.3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Nadseja Skardsina]] | align="right"| 44:57.8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Gabriela Soukalová]] | align="right"| 45:17.1 | style="text-align:center;" | 0+1+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Anaïs Bescond]] | align="right"| 45:34.0 | style="text-align:center;" | 0+2+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Veronika Vítková]] | align="right"| 45:46.0 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Julija Dschyma]] | align="right"| 45:49.9 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Olena Pidhruschna]] | align="right"| 45:59.5 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Finland.svg|25px|Finnland]] | [[Kaisa Mäkäräinen]] | align="right"| 46:02.5 | style="text-align:center;" | 0+1+0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Krystyna Pałka]] | align="right"| 46:27.3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Laura Dahlmeier]] | align="right"| 46:45.7 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 14 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 46:46.6 | style="text-align:center;" | 0+0+0+2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 20 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| 47:30.4 | style="text-align:center;" | 3+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 28 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Katharina Innerhofer]] | align="right"| 48:28.3 | style="text-align:center;" | 1+1+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 33 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| 48:46.9 | style="text-align:center;" | 1+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 36 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] | [[Lisa Hauser]] | align="right"| 48:56.4 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 37 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Irene Cadurisch]] | align="right"| 49:01.0 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 38 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Hildebrand]] | align="right"| 49:06.4 | style="text-align:center;" | 0+2+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 43 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Alexia Runggaldier]] | align="right"| 49:35.6 | style="text-align:center;" | 1+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 45 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Nicole Gontier]] | align="right"| 49:51.2 | style="text-align:center;" | 0+1+2+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 62 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Aita Gasparin]] | align="right"| 52:14.9 | style="text-align:center;" | 1+3+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DNF | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]] | align="right"| | style="text-align:left;" | {{0}}2+3 |} </div> Datum: Freitag, 14. Februar 2014, 18:00 Uhr (15:00 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 84 Athletinnen, twee dorvan sünd nich an den Strat gahn un veer hemm dat Rennen nich afslooten<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/SWIN/BTW015101_C82_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – 15 km Einzel|hrsg = IBU|datum = 2013-02-14|zugriff = 2013-02-15}}</ref> <div style="clear:both;"></div> ==== Massenstart (12,5 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Sportler ! Zeit (min) ! Fehler |- style="background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Darja Domratschawa]] | align="right"| 35:25,6 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Gabriela Soukalová]] | align="right"| 35:45,8 | style="text-align:center;" | 0+0+0+1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Tiril Eckhoff]] | align="right"| 35:52,9 | style="text-align:center;" | 0+1+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Slovenia.svg|25px|Slowenien]] | [[Teja Gregorin]] | align="right"| 36:05,0 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Monika Hojnisz]] | align="right"| 36:20,5 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of Finland.svg|25px|Finnland]] | [[Kaisa Mäkäräinen]] | align="right"| 36:27,1 | style="text-align:center;" | 0+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Olena Pidhruschna]] | align="right"| 36:37,1 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Veronika Vítková]] | align="right"| 36:49,3 | style="text-align:center;" | 0+0+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]] | align="right"| 36:54,9 | style="text-align:center;" | 0+1+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] | [[Anaïs Bescond]] | align="right"| 36:55,3 | style="text-align:center;" | 0+0+3+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center;" | ... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:left;" | {{0}}... | style="text-align:right;" | ...{{0}} | style="text-align:right;" | ...{{0}} |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 13 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Karin Oberhofer]] | align="right"| 37:03,6 | style="text-align:center;" | 0+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 17 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Andrea Henkel]] | align="right"| 37:19.2 | style="text-align:center;" | 0+0+1+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 25 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dorothea Wierer]] | align="right"| 38:37,4 | style="text-align:center;" | 1+2+0+0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 28 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Hildebrand]] | align="right"| 39:09,5 | style="text-align:center;" | 1+0+1+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DNF | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Elisa Gasparin]] | align="right"| | style="text-align:left;" | {{0}} 0+1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | DSQ<ref name="DSQ Sachenbacher">[http://www.olympic.org/Documents/Commissions_PDFfiles/Disciplinary_commission/Sochi2014_Disciplinary_Commission-Sachenbacher.pdf IOC DISCIPLINARY COMMISSION DECISION] (pdf)</ref> | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Evi Sachenbacher-Stehle]] | align="right"| (35:53,9) | style="text-align:center;" | (0+0+0+0) |} </div> Datum: Maandag, 17. Februar 2014, 19:00 Uhr (16:00 Uhr MEZ) <br /> Qualifizeert: 30 Athletinnen, een hett hör Rennen nich to’n Enn’ brocht, een wurr nahderhen disqualifizeert.<ref>{{Internetquelle|url = http://services.biathlonresults.com/Results.aspx?RaceId=BT1314SWRLOG__SWMS|titel = IBU Datacenter – Massenstart 12,5 km|hrsg = IBU|datum = 2013-02-17|zugriff = 2013-02-22}}</ref> Qualifizeert för den Massenstart weern all bitherigen Medaillenwinnerinnen as ok de 15 best Biathletinnen vun den Gesamtweltcup in de Saison. Upfüllt wurr dat 30-köppige Starterfeld dör de Athletinnen, de bi de bit dorhen dörführt olympisch Wettkämpen an’ meesten Weltcuppunkte kreegen harrn. De veertplatzeerte [[Evi Sachenbacher-Stehle]] wurr nahderhen disqualifizeert. <div style="clear:both;"></div> ==== Staffel (4 × 6 km) ==== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! width="60" | Land ! Sportler ! Tiet (min) ! Straafrunenn<br />+ Nahlader |- style="background-color:#F7F6A8;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] | [[Wita Semerenko]]<br />[[Julija Dschyma]]<br />[[Walentyna Semerenko]]<br />[[Olena Pidhruschna]] | 1:10:02,5 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#DCE5E5;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]] | [[Fanny Horn]]<br />[[Tiril Eckhoff]]<br />[[Ann Kristin Flatland]]<br />[[Tora Berger]] | 1:10:40,1 | style="text-align:center;" | 0+5 |- style="background-color:#FFDAB9;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] | [[Eva Puskarčíková]]<br />[[Gabriela Soukalová]]<br />[[Jitka Landová]]<br />[[Veronika Vítková]] | 1:11:25,7 | style="text-align:center;" | 0+14 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] | [[Ljudmila Kalintschyk]]<br />[[Nadseja Skardsina]]<br />[[Nadseja Pissarawa]]<br />[[Darja Domratschawa]] | 1:11:33,4 | style="text-align:center;" | 1+8 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] | [[Dorothea Wierer]]<br />[[Nicole Gontier]]<br />[[Michela Ponza]]<br />[[Karin Oberhofer]] | 1:11:43,3 | style="text-align:center;" | 1+9 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of the United States.svg|25px|USA]] | [[Susan Dunklee]]<br />[[Hannah Dreissigacker]]<br />[[Sara Studebaker]]<br />[[Annelies Cook]] | 1:12:14,2 | style="text-align:center;" | 0+13 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Canada.svg|25px|Kanada]] | [[Rosanna Crawford]]<br />[[Megan Imrie]]<br />[[Megan Heinicke]]<br />[[Zina Kocher]] | 1:12:21,5 | style="text-align:center;" | 2+12 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] | [[Selina Gasparin]]<br />[[Elisa Gasparin]]<br />[[Aita Gasparin]]<br />[[Irene Cadurisch]] | 1:12:34,3 | style="text-align:center;" | 0+9 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Poland.svg|25px|Polen]] | [[Krystyna Pałka]]<br />[[Magdalena Gwizdoń]]<br />[[Weronika Nowakowska-Ziemniak]]<br />[[Monika Hojnisz]] | 1:12:34,4 | style="text-align:center;" | 4+8 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] | [[Franziska Preuß]]<br />[[Andrea Henkel]]<br />[[Franziska Hildebrand]]<br />[[Laura Dahlmeier]] | 1:13:44,2 | style="text-align:center;" | 0+6 |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | DSQ | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] | [[Jana Sergejewna Romanowa|Jana Romanowa]]<br />[[Olga Alexejewna Saizewa|Olga Saizewa]]<br />[[Jekaterina Jewgenjewna Schumilowa|Jekaterina Schumilowa]]<br />[[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]] | 1:10:28,9 | style="text-align:center;" | 0+4 |} </div> Datum: Freedag, 21. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> [[Olga Gennadjewna Wiluchina]] un [[Jana Sergejewna Romanowa]] wurr de Sülvermedaille 2017 wegen Doping weer aferkannt. <div style="clear:both;"></div> <br /> === Mixed-Staffel (2 × 6 km + 2 × 7,5 km) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; background-color:#EFEFEF; width:450px;" cellspacing="2" cellpadding="2" |- style="background-color:#EFEFEF;" ! Platz ! Land ! Tiet (min) ! Straafrunenn<br />+ Nahlader |- style="background-color:#F7F6A8;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 1 | [[Bild:Flag of Norway.svg|25px|Norwegen]]<br /> <small>[[Tora Berger]]<br />[[Tiril Eckhoff]]<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />[[Emil Hegle Svendsen]]</small> | style="text-align:right"| 1:09:17,0 | style="text-align:center"| 0+2<br /><small>0+2<br />0+0<br />0+0<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#DCE5E5;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 2 | [[Bild:Flag of the Czech Republic.svg|25px|Tschechien]] <small>[[Veronika Vítková]]<br />[[Gabriela Soukalová]]<br />[[Jaroslav Soukup (Biathlet)|Jaroslav Soukup]]<br />[[Ondřej Moravec]]</small> | style="text-align:right"| 1:09:49,6 | style="text-align:center"| 0+7<br /><small>0+1<br />0+3<br />0+2<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFDAB9;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 3 | [[Bild:Flag of Italy.svg|25px|Italien]] <small>[[Dorothea Wierer]]<br />[[Karin Oberhofer]]<br />[[Dominik Windisch]]<br />[[Lukas Hofer]]</small> | style="text-align:right"| 1:10:15,2 | style="text-align:center"| 0+6<br /><small>0+1<br />0+1<br />0+4<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 4 | [[Bild:Flag of Russia.svg|25px|Russland]] <small>[[Olga Alexejewna Saizewa|Olga Saizewa]]<br />[[Olga Gennadjewna Wiluchina|Olga Wiluchina]]<br />[[Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Garanitschew]]<br />[[Anton Wladimirowitsch Schipulin|Anton Schipulin]]</small> | style="text-align:right"| 1:11:04,4 | style="text-align:center"| 1+8<br /><small>0+3<br />0+2<br />1+3<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 5 | [[Bild:Flag of Slovakia.svg|25px|Slowakei]] <small>[[Jana Gereková]]<br />[[Anastasiya Kuzmina]]<br />[[Pavol Hurajt]]<br />[[Matej Kazár]]</small> | style="text-align:right"| 1:11:04,7 |style="text-align:center"| 0+10<br /><small>0+5<br />0+2<br />0+2<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 6 | [[Bild:Flag of France.svg|25px|Frankriek]] <small>[[Marie Dorin-Habert]]<br />[[Anaïs Bescond]]<br />[[Jean-Guillaume Béatrix]]<br />[[Martin Fourcade]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:04,3 |style="text-align:center"| 1+8<br /><small>0+2<br />1+4<br />0+1<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 7 | [[Bild:Flag of Ukraine.svg|25px|Ukraine]] <small>[[Natalija Burdyha]]<br />[[Marija Panfilowa]]<br />[[Andrij Derysemlja]]<br />[[Serhij Semenow]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:05,2 |style="text-align:center"| 1+8<br /><small>0+1<br />0+1<br />1+3<br />0+2<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 8 | [[Bild:Flag of the United States.svg|25px|USA]] <small>[[Susan Dunklee]]<br />[[Hannah Dreissigacker]]<br />[[Tim Burke (Biathlet)|Tim Burke]]<br />[[Lowell Bailey]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:20,1 | style="text-align:center"| 1+13<br /><small>0+2<br />1+4<br />0+4<br />0+3<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 9 | [[Bild:Flag of Austria.svg|25px|Öösterriek]] <small>[[Lisa Hauser]]<br />[[Katharina Innerhofer]]<br />[[Daniel Mesotitsch]]<br />[[Friedrich Pinter]]</small> | style="text-align:right"| 1:12:34,8 | style="text-align:center"| 1+7<br /><small>1+3<br />0+2<br />0+1<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 10 | [[Bild:Flag of Belarus.svg|25px|Wittrussland]] <small>[[Ljudmila Kalintschyk]]<br />[[Nastassja Dubaresawa]]<br />[[Uladsimir Tschapelin]]<br />[[Jauhen Abramenka]]</small> | style="text-align:right"| 1:13:11,8 | style="text-align:center"| 0+9<br /><small>0+0<br />0+5<br />0+4<br />0+0<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" | style="text-align:center"| ... | {{0}}... | style="text-align:right"| ... {{0}} | style="text-align:center"| ... |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | 12 | [[Bild:Flag of Switzerland within 2to3.svg|25px|Swiez]] <small>[[Elisa Gasparin]]<br />[[Selina Gasparin]]<br />[[Benjamin Weger]]<br />[[Simon Hallenbarter]]</small> | style="text-align:right"| 1:13:33,9 | style="text-align:center"| 0+9<br /><small>0+4<br />0+2<br />0+2<br />0+1<br /></small> |- style="background-color:#FFFFFF;" valign="top" ! style="text-align:center;" | DSQ<ref name="DSQ Sachenbacher"/> | [[Bild:Flag of Germany.svg|25px|Düütschland]] <small>[[Evi Sachenbacher-Stehle]]<br />[[Laura Dahlmeier]]<br />[[Daniel Böhm]]<br />[[Simon Schempp]]</small> | style="text-align:right"| (1:10:58,3) | style="text-align:center"| (0+9)<br /><small>(0+4)<br />(0+1)<br />(0+4)<br />(0+0)<br /></small> |} </div> [[Datei:Призеры Биатлон Смешанная эстафета.JPG|mini|Siegerehrung der Mixed-Staffel]] Datum: Mittweek, 19. Februar 2014, 18:30 Uhr (15:30 Uhr MEZ) <br /> Meldt: 16 Staffeln, överrunnd: 1, nahderhen disqualifizeert: 1<ref>{{Internetquelle|url = http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1314/BT/SWRL/OG__/MXRL/BTX408101_C73C_1.0.pdf|titel = IBU Datacenter – Mixed-Staffel|hrsg = IBU|datum = 2013-02-19|zugriff = 2013-02-20}}</ref> <div style="clear:both;"></div> == Enkeld Nahwiesen == <references /> == Weblenken == {{commons|Biathlon at the 2014 Winter Olympics}} [[Kategorie:Biathlon]] 8mf6ejicdmigu9f4yf43p79fewjzc7g 0 76667 1069691 1057184 2026-06-19T13:14:16Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069691 wikitext text/x-wiki [[Datei:Mangreen Project Gruppenfoto.jpg|mini|Indien – Pattukkottai: Mangreen-Projekt; Onno Groß (2. v.r.) un OMCAR-Baas Balaji (1. v.r.)]] '''Onno Heye Tollef Groß''' (* [[1964]] in [[Cuxhoben]]; † 2. oder 3. Oktober [[2016]] in [[Budapest]]<ref>[https://proxy.suma-ev.de/cgi-bin/nph-proxy.cgi/en/I0/https/www.facebook.com/onno.gross/posts/10210795871595132=3f_fb_noscript=3d1f Facebook-Intrag] {{Webarchiv|url=https://proxy.suma-ev.de/cgi-bin/nph-proxy.cgi/en/I0/https/www.facebook.com/onno.gross/posts/10210795871595132=3f_fb_noscript=3d1f |wayback=20161021063846 |text=Facebook-Intrag |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.deepwave.org/ deepwave.org]</ref><ref>[https://www.tauchen.de/news/deepwave-gruender-und-meeresschuetzer-dr-onno-gross-tragisch-verunglueckt/ Tauchen (Zeitschrift), 22. 10. 2016]</ref>) weer een düütschen [[Meeresbiologie|Meeresbioloog]]. Sien Spezial-Rebeet weer de [[Deepsee]]-[[Biologie]]. == Leven un Wark == Onno Groß weer en [[Wetenschopler]], [[Journalist]] un en aktiven Ümweltbeschermer. He hett vun [[1984]] af an an de ''Universität [[Hamborg]]'', an de ''Eberhard Karls Universität'' in [[Tübingen]] un an de [[Kanada|kanaadsche]] ''University of Victoria'' [[Biologie]] ([[Botanik]] un [[Zoologie]]) mit Swoorpunkt [[Meeresbiologie]] studeert. Mittenmang dorbi weer he bi veel Forschungsexpeditschoonen. Groß schreev wetenschopliche Böker (ü.a. sien Diplomarbeet un sien Dissertatschoon) un wetenschopliche Artikel för Fachjournaalen as ''Hydrobiology'' un ''Biologie in unserer Zeit'' to'n Bispeel. As en free'n Wetenschopsjournalist schreev he ünner anner bi ''National Geographic Deutschland'', ''Die Zeit'', ''Der Spiegel'', ''Neue Zürcher Zeitung (NZZ)'', ''mare'', ''Tauchen'', ''Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ)'', '' Deutsche Presse-Agentur (dpa)'', ''die tageszeitung (taz)''. Bi internatschoonale Ümweltschuulkonferenzen weer Groß en Experte un ok en engageerten Ümweltschuler. Deelnöhmer vun internatschoonale Ümweltschuulkonferenzen weer he ünner annern in [[Bremerhoben]] (Juli 2013)<ref>[http://www.n24.de/n24/Wissen/Mensch-Natur/d/3166938/schutzgebiete-in-der-antarktis-gefordert.html n24-Bericht]</ref> un in [[Bremen]] (Dezember 2013).<ref>[http://www.schattenblick.de/infopool/umwelt/report/umri0069.html ''Zukunft der Meere - Pflichten des Fortschritts?'', Interview mit Onno Groß, Schattenblick vun 23. Dezember 2013] {{Webarchiv|url=http://www.schattenblick.de/infopool/umwelt/report/umri0069.html |wayback=20160820014059 |text=''Zukunft der Meere - Pflichten des Fortschritts?'', Interview mit Onno Groß, Schattenblick vun 23. Dezember 2013 |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> As en Experte för Meeresbiologie un för Umweltschuul weer he veelfach ziteert worrn.<ref>[http://globalmagazin.com/themen/natur/groesstes-meeresschutzgebiet-geplant/]</ref><ref>[http://www.deutschlandfunk.de/meeresschuetzer-fischerei-ist-katastrophe-fuer-antarktis.697.de.html?dram:article_id=292058 deutschlandfunk.de]</ref><ref>[https://www.kunststoffe.de/kunststoffe-tv/sendungsarchiv/video/interview-mit-dr-onno-gross-und-dr-wilfried-haensel-749238.html kuststoofe-tv]</ref><ref>[http://www.wwf.de/2014/juli/neuer-anlauf-fuer-meeresschutz-um-antarktis/ wwf.de]</ref><ref>[http://www.stern.de/panorama/wissen/natur/tiefsee-universum-unter-wasser-3322074.html stern.de]</ref><ref>[https://www.welt.de/print/die_welt/hamburg/article137487990/Hamburg-Kompakt.html Die Welt]</ref><ref>[http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/internes-regierungspapier-staaten-versagen-endgueltig-beim-meeresschutz-a-675899.html Der Spiegel]</ref><ref>[https://www.welt.de/welt_print/kultur/article8884338/Talk.html Die Welt]</ref><ref>[http://www.zeit.de/wissen/umwelt/2012-08/antarktische-meere-klimawandel-umweltschutz Die Zeit]</ref> He gründt 2003 de Meeresschuulorganisatschoon ''[[Deepwave]]'' und weer bit to sien Dood 2016 de Baas vun ''Deepwave''. Anner Ümweltbeschermorganisatschoonen, för de Groß arbeetet hett, weer ''Ocean Science & Journalism'', ''The Pew Charitable Trusts'', ''[[World Future Council]]''.<ref>https://de.linkedin.com/in/onno-gross-945786b</ref> ''World Future Council'' is en Stiftung ünner anner vun de ''Friee un Hansestadt [[Hamborg]]''. 2005 weer vun ''Deepwave'' un ''OMCAR''<ref>''Organisation of Marine Conservation, Research and Awareness, Website: [http://omcar.org/ OMCAR]''</ref> dat ''Mangreen''-Projekt ('''''Mang'''rove '''Re'''storation and '''E'''cology in I'''n'''dia'') to'm Beplanten vun [[Mangrove]]n-Rebeeten in [[Tamil Nadu]] in Süüd-[[Indien]] gründt worrn<ref>kiek dorto: Film ''Projekt Mangreen'', Autor un Regie: Onno Groß un Bernd Gleiter [https://vimeo.com/6532171 online]; kiek ok: [[:de:Deepwave]] (Deepwave op de hoochdüütschen Wikipedia)</ref>; Groß weer en Mtinitschaator vun disse Projekt. Groß engageerte sik ok för dat Vermieden vun't Meeresvermüllen, as dörch Plastikschiet.<ref>[http://www.plasticseurope.de/informationszentrum/news/news-2012/fachpressetag-2012-kunststoffverwertung-an-land-schutz-fur-die-see.aspx PlascticsEurope Fachpressetag 2012] {{Webarchiv|url=http://www.plasticseurope.de/informationszentrum/news/news-2012/fachpressetag-2012-kunststoffverwertung-an-land-schutz-fur-die-see.aspx |wayback=20161020132802 |text=PlascticsEurope Fachpressetag 2012 |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> Onno Groß dorto: ''„Jedes Jahrzehnt verdoppelt sich weltweit die Plastikproduktion und es gelangt mehr Müll denn je ins Meer (laut der UN-Umweltbehörde sind es 6 Millionen Tonnen jährlich).“'' Groß engageerte sik ok daför, Kinner un junge Lüüd för dat Bewahren vun't Ökosystem [[Ozean]] to sensibiliseern.<ref>[http://www.radiofuechse.de/reinhoeren/radiosendung-von-der-elbe-bis-zur-elfenbeinkueste]</ref> Een regelmatig Veranstalten weer Groß sien „Tage der Meere“ in de Tropen-Aquarium vun [[Deerpark Hagenbeck]] in [[Hamborg]].<ref>[http://www.hagenbeck.de/nc/tropen-aquarium/aktuell/einzelansicht/news/deepwave-gruender-dr-onno-gross-verstorben.html Hagenbeck]</ref> Ok in Hamborg mookt he elke Johr dat “Beneath the Waves”-Kortfilmfestival.<ref>[http://www.deepwave.org/beneath-the-wave-filmfestival/ deepwave.org] {{Webarchiv|url=http://www.deepwave.org/beneath-the-wave-filmfestival/ |wayback=20161204005153 |text=deepwave.org |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref><ref>[https://www.wissenschaftsjahr.de/2016-17/veranstaltungen/detail/beneath-the-waves-4-dokumentarfilmfestival-zum-schutz-der-meere.html wissenschaftsjahr.de] {{Webarchiv|url=https://www.wissenschaftsjahr.de/2016-17/veranstaltungen/detail/beneath-the-waves-4-dokumentarfilmfestival-zum-schutz-der-meere.html |wayback=20161204023547 |text=wissenschaftsjahr.de |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> Onno weer as Liddmaat vun ''International Fund for Animal Welfare'' Delegeerter bi ''[[Food and Agriculture Organization of the United Nations]]'' (FAO)<ref>[http://www.fao.org/docrep/008/y5456c/Y5456C03.htm FAO]</ref> un he beroodt de [[Europääsche Union]] in Fischeriepolitik för Seerichtlienen.<ref>[http://ec.europa.eu/dgs/maritimeaffairs_fisheries/consultations/driftnet/contributions/doc/19-deepwave-onno-gross-en-20130909_en.pdf Beispiel: Consultation on the possible review of the implementation of the European Union regime on the small-scale driftnet fisheries]</ref> Im Oktober 2016 weer Onno Groß to en Plastikmüll-Kongress in [[Budapest]] wesen; dort storv he bi en Unfall in de Nacht to'm 3. Oktober.<ref>[https://www.tauchen.de/news/deepwave-gruender-und-meeresschuetzer-dr-onno-gross-tragisch-verunglueckt/ Tauchen, 22. 10. 2016]</ref> ==Privates== Onno Groß un sien Fru Anne harrn tosammen twee Söhns: Heye un Tjark. == Warken == === Böker === * ''Untersuchungen zur Autökologie, Wanderung und Bioturbation lebender benthischer Tiefsee-Foraminiferen (Protozoa).'' Dissertatschoon. Institut für Hydrobiologie und Fischereiwissenschaft, Universität Hamburg 1998.<ref>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D120863391 Deutsche Nationalbibliothek]</ref> * ''Die Verteilung der Meiofauna und der Foraminiferen am untermeerischen Hang der Färöer Inseln'', Diplomarbeet, Institut für Hydrobiologie und Fischereiwirtschaft, Universität Hamburg, 1991<ref>Wark ziteert bi Onno Groß: ''Foraminifera'', 2001 un bi Thomas Soltwedel: ''Meiobenthos und biogene Sedimentkomponenten im tropischen Ost-Atlantik'', 1993 - Referenz: [https://scholar.google.de/scholar?cites=15318511017010358625&as_sdt=2005&sciodt=0,5&hl=de hier]; kiek ok: {{Webarchiv|url=https://proxy.suma-ev.de/cgi-bin/nph-proxy.cgi/en/I0/http/www.foraminifera.eu/hyperammina-elongata-faroe.html |wayback=20161020180655 |text=hier |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> * ''Foraminifera'' In: Costello, M.J.; Emblow, C.; White, R.J. (Hrg.): ''European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels'', Muséum national d'Histoire naturelle, Paris 2001, ISBN 2-85653-538-0, S. 60-75<ref>http://www.marinespecies.org/imis.php?refid=61191&basketaction=add</ref> * ''Meeresfibel'' – Informatschoonsbroschüür för Kinner to'm Thema Meeresschuul mit Stütten vun't [[Bundsministerium för Ümwelt, Naturschuul, Bo un Reaktersekerheit]] un vun dat [[Ümweltbundsamt]]<ref>[http://www.deepwave.org/projekte/schulkampagne-meeresfibel/ deepwave.org deepwave]</ref><ref>[http://www.umweltbundesamt.de/das-uba/was-wir-tun/foerdern-beraten/verbaendefoerderung/projektfoerderungen-projekttraeger/meeresfibel Ümweltbundsamt]</ref> * ''Polymeer, eine apokalyptische Utopie (The Polymer Sea, an Apocalyptic Utopia)'' (Mitwarken), Onkel & Onkel, Kleinmachnow 2012<ref>[http://www.alexandraklobouk.com/Polymeer-eine-apokalyptische-Utopie Alexandra Klobøuk] {{Webarchiv|url=http://www.alexandraklobouk.com/Polymeer-eine-apokalyptische-Utopie |wayback=20161204023537 |text=Alexandra Klobøuk |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> * Hans-Joachim Neubert, Winfried Maass, ''rahvusparki: reis läbi viie maailmajao'', Trak Pen, Talinn 2004, ISBN 9949-10-711-3 (Mitwarken) === Wetenschoplige Afhandlungen (Utwahl) === * ''Influence of temperature, oxygen and food availability on the migrational activity of bathyal benthic foraminifera: evidence by microcosm experiments'' In: ''Hydrobiology'', 426, 123-137, 2000 [http://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-011-4148-2_12#page-1 hier] * ''Sediment interactions of foraminifera: implications for food degradation and bioturbation processes'' In: ''The Journal of Foraminiferal Research'', 1. Oktober 2002 [http://jfr.geoscienceworld.org/content/32/4/414.abstract Abstract hier] * ''Foraminiferen der Tiefsee: Schlüssel zum Verständnis des Kohlenstoff-Kreislaufes im Ozean'' In: ''Biologie in unserer Zeit'' vom 19. September 2005 [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/biuz.200410289/abstract Abstract hier], [https://web.archive.org/web/20161020231523/https://proxy.suma-ev.de/cgi-bin/nph-proxy.cgi/en/I0/http/www.foraminifera.eu/files/DeepSeaForamEcology.pdf Text hier] * ''Wissenschaft'' (zusammen mit: Andreas Dumont und Axel Brennicke) In: ''Biologie in unserer Zeit''. September 1999 [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/biuz.960290511/abstract Ref. hier] * ''Ein neuer Weg nach Madras'' In: ''Deutsche Seeschifffahrt'' (Sammelwark), 12/2008, S. 24 f. === Sonstige Publikatschoonen (Utwahl) === * ''Mehr Schutz für die Hohe See - Erstes UN-Treffen zum Abkommen für die letzte Allmende Ozeane'', Juni 2014 In: ''Rundbrief'' 2/2016 vom 27. Juli 2016 des ''Forums Umwelt und Entwicklung'', Seite 33 f. veröffentlicht [https://www.researchgate.net/publication/305661682_Mehr_Schutz_fur_die_Hohe_See_-_Erstes_UN-Treffen_zum_Abkommen_fur_die_letzte_Allmende_Ozeane hier online] * ''Schatzkammer Ozean'' In: ''Umwelt aktuell'', Oktober 2010, Seiten 2 f. [https://www.oekom.de/fileadmin/zeitschriften/umak_Leseproben/umwelt-aktuell-2010-10-Leseprobe.pdf hier online] * ''Ekel, Lust und andere Abgründe'' In: ''mare'' Nr. 9, August 1998 [http://www.mare.de/index.php?article_id=3273 hier mit Textdeel] * ''Eine Gesellschaft, vom Winde verweht'' In: ''mare'' Nr. 11, Dezember 1998 [http://www.mare.de/index.php?article_id=3166 hier mit Textdeel] * ''Die scheuen Räuber der Meere'' In: ''mare'' Nr. 14, Juni 1999 [http://www.mare.de/index.php?article_id=3019 hier mit Textdeel] * ''Förderpreis für Meeresforscher'' In: ''mare'' Nr. 19, April 2000 [http://www.mare.de/index.php?article_id=2843 hier mit Textdeel] * ''Gleitsegler mit Schuppen'' In: ''mare'' No. 16, Oktober 1999 [http://www.mare.de/index.php?article_id=2918 hier mit Textdeel] * ''Der Strand – Testlabor der Evolution'' In: ''mare'' No. 8, Juni 1998 [http://www.mare.de/index.php?article_id=3346 hier mit Textdeel] * ''Tinte, Tarnung und Tentakel'' In: ''mare'' No. 9., August 1998 [http://www.mare.de/index.php?article_id=3280 hier mit Textdeel] * ''Zäh, schwarz und klebrig'' (Ölpest auf dem Meeresgrund) In ''[[Die Zeit]]'' vom 28. November 2002 [http://www.zeit.de/2002/49/N-_85ltanker hier online] * ''Wiege der Menschheit in Gefahr'' In: ''politische ökologie 111'', September 2008, Seiten 11 ff. [https://web.archive.org/web/20161019212414/http://www.oekom.de/fileadmin/zeitschriften/poe_leseproben/politische-oekologie-111-2008-Leseprobe-Gross.pdf hier online] (PDF 868&nbsp;KB) * ''Wer sich die Korallen krallt – Leere Paradiese'' In: ''der überblick'' 02/2004 [http://www.der-ueberblick.de/ueberblick.archiv/one.ueberblick.article/ueberblick5737.html?entry=page.200402.049 hier online] * ''Schätze aus der blauen Apotheke'' In: ''[[Handelsblatt]]'', Januar 2006 [http://www.handelsblatt.com/technik/forschung-innovation/marine-naturstoffe-schaetze-aus-der-blauen-apotheke/2599370.html hier online] * ''Neptuns Acker'' In: [[NZZ]] Folio, Juli 2007 [http://folio.nzz.ch/2007/juli/neptuns-acker hier online] * ''Mariner Mineralienabbau: Im Goldrausch der Tiefe'' In: ''punkt.um'', Juli 2007 [http://www.eco-world.de/scripts/basics/econews/basics.prg?a_no=16164&main=drucken hier online] * ''Natürliches Schutzkleid der Küsten'' In: ''Handelsblatt'', August 2007 [https://web.archive.org/web/20160222002847/http://www.tsunami-alarm-system.com/fileadmin/media/press/articel/de/Handelsblatt-09_08_2007-Natuerliches-Schutzkleid-der-Kuesten.pdf hier online] * ''Eine Revolution für den Meeresbergbau'' In: ''Technology Review'', Oktober 2007 [https://www.heise.de/tr/artikel/Eine-Revolution-fuer-den-Meeresbergbau-280425.html hier online] * ''Plastic Trash Plagues the Ocean'', [[Smithsonian Institution|Smithsonian]] Ocean Portal, September 2010 [https://ocean.si.edu/blog/plastic-trash-plagues-ocean hier online] * ''Neues Puzzleteil für die Offshore-Wartung'', In: ''Innovationsreport'', 29. Juni 2015 [http://www.innovations-report.de/html/berichte/energie-elektrotechnik/neues-puzzleteil-fuer-die-offshore-wartung.html hier online] * ''Brücken schlagen auf hoher See'' In: ''Siemens Costumer Magazine'', 1. Oktober 2015 [https://www.siemens.com/customer-magazine/de/home/energie/erneuerbare-energien/bruecken-schlagen-auf-hoher-see.html hier online] * ''Ein Fluch für die Meere'' In: ''[[enorm (Magazin)|enorm]]'' [http://enorm-magazin.de/ein-fluch-fuer-die-meere hier online] * ''20.000 Ungewissheiten unter dem Meer – Bergbau in der Tiefsee'' In: ''politische Ökologie 145'', S. 58 ff<ref>[https://www.oekom.de/fileadmin/zeitschriften/poe_inhaltsverzeichnisse/Inhaltsverzeichnis_poe_145.pdf oekom.de] abgerufen am 1. Dezember 2016</ref> == Filmografie (Utwahl) == * [[ZDF]]: "Rätsel Tiefsee - Forschung am dunklen Ende der Welt" - Diskusschoonsdeelnöhmer bi een TV-Diskusschoonsrunde vun ''ZDF-Nachtstudio'', 31.August 2008 (Wdh: 08. August 2010)<ref>https://www.torial.com/en/onno.gross/portfolio/46532</ref> * ''Projekt Mangreen'', Autor un Regie tosammen mit Bernd Gleiter [https://vimeo.com/6532171 online] * ''Meeresschutz und Fischereipolitik'', Interview mit Onno Groß [https://vimeo.com/53316677 online] * ''Im Jahrhundert der Ozeane'', Slideshow-Interview mit Onno Groß [https://vimeo.com/62466801 online] == Vördrääg un Utstellen (Utwahl) == * 2004: Vördraag op'n Informatschoonsseminar vun de [[NABU]] in Berlin: ''Erhalt und naturverträgliche Nutzung mariner Ökosysteme und Lebensgemeinschaften''<ref>[http://www.nabu-akademie.de/berichte/04_marine_oekos.htm NABU-Akademie]</ref> * 2005: Vördraag bi ''ProMare - Verein zur Förderung der Meeresforschung in Österreich'': ''Die bedrohte Artenvielfalt an den Seamounts''<ref>[https://web.archive.org/web/20161208174312/http://www.promare.at/vortr-ge-archiv/oasen-der-tiefsee.htm]</ref> * 2012: Vördraag op'n Fachpressedag 2012 vun PlasticsEurope (Verband vun de Kunststoffhersteller): ''Kunststoffverwertung an Land, Schutz für die See''<ref>[http://www.plasticseurope.de/informationszentrum/news/news-2012/fachpressetag-2012-kunststoffverwertung-an-land-schutz-fur-die-see.aspx] {{Webarchiv|url=http://www.plasticseurope.de/informationszentrum/news/news-2012/fachpressetag-2012-kunststoffverwertung-an-land-schutz-fur-die-see.aspx |wayback=20161020132802 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> * 2013: Vördraag bi de "Plastic Garbage Project", Hamburg<ref>[http://www.plasticgarbageproject.org/en/exhibition/international-tour/review/hamburg/education/the-plastic-garbage-debate/out-to-sea/ Museum für Gestaltung Zürich] {{Webarchiv|url=http://www.plasticgarbageproject.org/en/exhibition/international-tour/review/hamburg/education/the-plastic-garbage-debate/out-to-sea/ |wayback=20161204031136 |text=Museum für Gestaltung Zürich |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> * 2015: Vördraag bi [[Greenpeace]]-Expertentalk: ''Juwelen der Tiefsee''<ref>[https://www.greenpeace.de/themen/ueber-uns/ausstellung-veranstaltungen/juwelen-der-tiefsee greenpeace.de]</ref> * 2015–2016: [[Deutsches Meeresmuseum]] in [[Stralsund]], Extra-Utstellen „Meeresfibel – Unser Blauer Planet: gestern – heute – morgen“ mit Vördrägen to'n Thema Meeresschuul.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.deepwave.org/ausstellungseroeffnung-die-meeresfibel-im-meeresmuseum-stralsund/ |wayback=20161204005306 |text=deepwave.org |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}}}</ref><ref>[https://www.deutsches-meeresmuseum.de/presseportal/meldungen/post/sonderausstellung-meeresfibel-im-meeresmuseum-eroeffnet/ deutsches-meeresmuseum.de]</ref><ref>[http://www.tauchjournal.de/meeresmuseum-stralsund-vortrag-zum-meeresschutz-mit-dr-onno-gross-10226 tauchjournal.de]</ref><ref>[http://www.ostsee-zeitung.de/Vorpommern/Ruegen/Die-Ozeane-brauchen-eine-Chance Ostsee-Zeitung GmbH & Co. KG] {{Webarchiv|url=http://www.ostsee-zeitung.de/Vorpommern/Ruegen/Die-Ozeane-brauchen-eine-Chance |wayback=20161204025913 |text=Ostsee-Zeitung GmbH & Co. KG |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.ostsee-zeitung.de/Vorpommern/Stralsund/Ausstellung-ueber-die-Meeresfibel-geht-zu-Ende Ostsee-Zeitung GmbH & Co. KG] {{Webarchiv|url=http://www.ostsee-zeitung.de/Vorpommern/Stralsund/Ausstellung-ueber-die-Meeresfibel-geht-zu-Ende |wayback=20161204010158 |text=Ostsee-Zeitung GmbH & Co. KG |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> * 2016: Vördraag an de [[Universität Kiel]]: "Ocean Protection - challenges and what has been achieved so far"<ref>[https://web.archive.org/web/20161203091703/http://www.sustainability.uni-kiel.de/en/documents/guest_lectures/at_download/file]</ref> * 2016: Vördraag "Blue Straw – Meer Tun für die Meere" bi ''altonale goes green''<ref>[http://www.altonale.de/wp-content/uploads/2016/07/Nachhaltigkeitsplaner-altonale18-.pdf atonale goes green, Programm 2016] {{Webarchiv|url=http://www.altonale.de/wp-content/uploads/2016/07/Nachhaltigkeitsplaner-altonale18-.pdf |wayback=20161204024644 |text=atonale goes green, Programm 2016 |archiv-bot=2026-03-14 06:48:28 InternetArchiveBot }}</ref> * 2016: Vördraag "Der letzte Ozean – Paradies am Ende der Welt" bi de [[Heinrich-Böll-Stiftung]] as Deel vun de ''Europäischen Tags des Meeres''<ref>[http://www.fair-oceans.info/index.php/aktuell.html|hrsg=www.fair-oceans.info|titel=Aktuelles - fair-oceans.info]</ref> == Weblenken == * [https://www.torial.com/onno.gross ''Portfolio''] mit utwählt Artikel vun Onno Groß * ''[http://www.fischgruende.de/zukunftgestalter/menschen.html Menschen: Dr. Onno Groß – Meeresbiologe und Umweltjournalist]'' auf ''fischgruende.de'' * [https://web.archive.org/web/20160820014059/http://schattenblick.de/infopool/umwelt/report/umri0069.html ''Zukunft der Meere - Pflichten des Fortschritts?'', Interview mit Onno Groß, Schattenblick vom 23. Dezember 2013] * [https://www.kunststoffe.de/kunststoffe-tv/sendungsarchiv/video/interview-mit-dr-onno-gross-und-dr-wilfried-haensel-749238.html Interview in ''Kunststoffe.de''] * [http://www.deutschlandfunk.de/meeresschuetzer-fischerei-ist-katastrophe-fuer-antarktis.697.de.html?dram:article_id=292058 Interview in de Deutschlandfunk] * [https://web.archive.org/web/20161204030717/https://www.globalnature.org/bausteine.net/f/6452/OnnoGross-srilankacoastalprotection.pdf?fd=2 Project Mangreen] * [http://coplare.net/app/download/5779320381/Deepwave_Broschuere_Meeresplastik.pdf Broschüür ''Meeresplastik'' to'm Download] == Footnoten == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=120863391|VIAF=59926065}} {{SORTIERUNG:Gross, Onno}} [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Zooloog]] [[Kategorie:Journalist]] [[Kategorie:Bioloog]] [[Kategorie:Botaniker]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Landkreis Cuxhoben]] [[Kategorie:Boren 1964]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] k0b6xv7u3jmp76sk8n97jdhilr6ih8q 0 80649 1069757 872320 2026-06-19T20:05:44Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069757 wikitext text/x-wiki [[Datei:Herklots 1859 I 2 Sepia officinalis - schelp.jpg|miniatur|350px| Schulpe vun en [[Echte Dintenfische|Echten Dintenfisch]] ([[Jan Adrianus Herklots]], 1859)]] [[Datei:Cuttlebone.jpg|miniatur|En Schulp, Achtersiet (Ruggensiet)]] De '''Schulp''' ([[Middelnedderdüütsch|middelnedderdüütsch]] ''schulp(e)'' ‚Mussel(schill)‘<ref>[http://www.duden.de/rechtschreibung/Schulp ''Schulp''] bi ''Duden online'', mit Lenken to de Etymologie. Afropen an'n 15. Mai 2013.</ref> ) is de „Ruggenknaken“ vun [[Echte Dintenfische]]. He deent for de Updrift bi't Swemmen un blifft vun't Volumen stabil.<ref>Kristin M. Sherrard: ''{{Webarchiv|url=http://www.biolbull.org/content/198/3/404.short |wayback=20150923202253 |text=Cuttlebone morphology limits habitat depth in eleven species of Sepia (Cephalopoda: Sepiidae). |archiv-bot=2026-06-19 20:05:44 InternetArchiveBot }}'' (PDF) In: ''The Biological Bulletin'', Band 198, Nr. 3, 2000, S. 404–414.</ref> Na de Stammgeschicht hen bekeken hannelt sik dat um en [[Binnenskelett]], dat sik mit den Loop vun de [[Evolutschoon]] ut dat „Huus“ vun de [[Dintenfische]] ehre Vorwesers mank de [[Koppfööt]] torüchbillt hett. Bi ole Koppfoot-Aarden deent Hüser as [[Butenskelett]]. Se sünd bi de jüngeren Koppfoot-Aarden „na binnen wannert“ un hefft sik dor bi torüchbillt. Bi de Echten Dintenfische is dor de Schulp bi nableven, bi de [[Pieldintenfische]] en bloten [[Chitin]]-Staff, dat so nömmte [[Gladius (Pieldintenfische)|Gladius]]. Bi de [[Kraken]] is vun dat vörmolige Butenskelett nix mehr nableven, dat hett sik heel un deel torüchbillt. [[Datei:Cuttlebones from the Common cuttlefish (Sepia officinalis) - geograph.org.uk - 775818.jpg|miniatur|Schulpe vom [[Eenfachen Dintenfisch]] (''Sepia officinalis'') an'n Strand vun Hengistbury Head, England]] [[Datei:Sepia officinalis-f.jpg|miniatur|[[Eenfachen Dintenfisch]] (''Sepia officinalis'') mit Schulp as Stütt (Binnenskelett) in'n Ruggen]] Schulpe finnt sik faken an'n Strand. Se kaamt vun Deerter, de dootgahn weern un weert dor anspöölt. [[Datei:Trachyteuthis hastiformis.JPG|miniatur|[[Fossil]] vun en Schulp vun ''[[Trachyteuthis hastiformis]]'' (Jura Museum Eichstätt)]] == Wie de Schulp upboot is == To'n groten Deel besteiht en Schulp ut [[Aragonit]]. Cheemsch is dat en [[Kalziumkarbonat]], also [[Kalk]].<ref>A. Rexfort, J. Mutterlose: ''Stable isotope records from Sepia officinalis – a key to understanding the ecology of belemnites?'' In: ''Earth and Planetary Science Letters'', Band 247, Nr. 3–4, 30 Juli 2006, S. 212–221.</ref> == Wie de Schulp funktschoneert== In den Schulp warrt [[Gas]] inlagert. So kann he for de Updrift bruukt weern. He hett Kamern, de könnt, je nadem, mit Gas und Water füllt weern.<ref>E. J. Denton, J. B. Gilpin-Brown: ''The distribution of gas and liquid within the cuttlebone.'' In: ''Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom'', Band 41, Nr. 02, 1961, S. 365–381.</ref> Dat Gas warrt ut de [[Lymphe]] over den Siphunculus anlevert. De loppt unner den Schulp langs. [[Datei:Sepiahinten.JPG|miniatur|Sepiaschulp ut den Zoohannel mit en Klammer for den Vagelkäfig]] == Belege == <references/> [[Kategorie:Anatomie]] [[Kategorie:Dintenfische]] da2gaomd5jzt23rixmaledb9n03ikle 0 91531 1069718 904255 2026-06-19T15:00:18Z Flaverius 21322 /* */ 1069718 wikitext text/x-wiki '''Steenbarg''' betekent * [[Steenbarg (Kreis Sleswig-Flensborg)|Steenbarg]], Gemeen in’n Kreis Sleswig-Flensborg, Sleswig-Holsteen, * [[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]], Oortslaag in de Gemeen Ahrenshööft, Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen, * [[Steenbarg (Landkreis Heidkreis)|Steenbarg]], Oort in de Gemeen Neenkerken in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen, * [[Steenbarg (Landkreis Veern)|Steenbarg]], Oort in de Gemeen Langwedel in’n Landkreis Veern, Neddersassen, * [[Steenbarg (bi Holbm)|Steenbarg]], Barg bi Holbm in de Gemeen Veern in’n Landkreis Veern, Neddersassen, * [[Ganggraff Steenbarg]], Hünengraff bi Hatten in’n Landkreis Ollnborg, Neddersassen, * [[Grootsteengraff Steenbarg]], Hünengraff bi Dötling in’n Landkreis Ollnborg, Neddersassen. Kiek ok bi: [[Steenberg]], [[Steinbarg]], [[Steinberg]]. {{Mehrdüdig Begreep}} sotp3nem5k838nogwr6abpzwz5zti2n 0 95707 1069687 1069254 2026-06-19T13:08:41Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069687 wikitext text/x-wiki [[Bild:Oliver Mark, Berlin 2013.jpg|duum|Oliver Mark (Berlin, 2013)]] '''Oliver Mark''' (* [[20. Februar]] [[1963]] in [[Gelsenkiärken|Gelsenkirchen]]) is en düütschen [[Fotografie|Fotograaf]] un Künstler. He leevt un arbeidt in Berlin. In sien Wark widmet he sück sück insbesünnere de Porträtfotografie as ok serielle, konzeptuelle Arbeiten in den Kontext vun de billen Kunst. == Leven == In dat Öller vun negen Johren kreeg Mark sien eerste Kamera. Anlaat weer en Reis to de [[Olympsche Spele|Olympisch Spelen]] 1972 in München, de he as Pries vun en Malwettbewarf vun de Westdüütsch Zeitung wunn. Wiels düsse Reis hett he ünner ännern de lichtathletinnen Ulrike Meyfarth fotografeert.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/der-besondere-kick-die-portraits-von-oliver-mark |titel=Der besondere Kick – Die Portraits von Oliver Mark |datum=2021-10-01 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Nah en Utbillen to’n Fotografen hett Mark tonächst in de Fotostudios vun dat Burda-Verlag in Offenburg arbeit un weer tietwies in de Modefotografie tätig. Siet 1992 is he as egenständig Fotograf un Künstler in Berlin tätig.<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> Midden vun de 1990er Johren fung Mark mit Künstlerporträts an. To sien eerst hörrn de vun A. R. Penck (1994), Emil Schumacher (1995) as ok Jenny Holzer un Louise Bourgeois (1996).<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/early-works |titel=Early Works |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Marks Arbeiten wurrn in tallriek Publikatschonen herutbrocht, darünner ''Architectural Digest'', ''Der Spiegel'', ''Die Zeit'', ''Les Inrockuptibles'', ''Rolling Stone'', ''Stern'', ''Süddeutsche Zeitung, Magazin'', ''The New York Times'', ''The Wall Street Journal'', ''Time'', ''Vanity Fair'', ''Vogue'', ''Zeit Magazin''.<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://fotografr.de/2241/oliver-mark-portraits/ |titel=Oliver Mark Portraits {{!}} Portraitfotografie |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://fotografr.de/2241/oliver-mark-portraits/ |wayback=20190327091431 |text=Oliver Mark Portraits {{!}} Portraitfotografie |archiv-bot=2026-06-19 13:08:41 InternetArchiveBot }}</ref> Mark hett as Gaststudent Seminare vun Katharina Sieverding (Visual Culture) an de Universität vun de Künste Berlin besöcht. Van 2012 bet 2014 harr he en Lehropdrag för Fotografie an de Hoochschool Hannover. Tüschen 2010 un 2022 bedreev he en Atelier an den Tempelhofer Ufer in Berlin.<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> == Wark == === Porträtfotografie === In de 1990er Johren is de Porträtfotografie en zentrale Arbeitsfeld vun Oliver Mark. He hett nah egen Angaven ruchweg 850 Persönlichkeiten ut Kunst, Politik, Literatur, Musik un Film porträteert.<ref>{{Internetquelle |autor=Nadja Sayej |url=https://www.vice.com/en/article/oliver-mark-shoots-astounding-portraits-of-your-favorite-artists/ |titel=Behind the Lens: Oliver Mark's Astounding Portraits of Your Favorite Artists |werk=VICE |datum=2014-02-15 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> To de porträteerten Personen tellt ünner ännern Anthony Hopkins, Cate Blanchett, [[Angela Merkel]], Paapst Benedikt XVI., [[Joachim Gauck]], Yoko Ono, Daniel Barenboim, Sean Scully un Tom Hanks. Marks Porträts entstaht sowohl in' Opdrag as ok in' Rahmen vun free Projekten un wurrn internatschonal publizeert un ünner ännern in de National Portrait Gallery London utstellt.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/2020s |titel=Present Works |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/2000s |titel=2000s |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Technisch arbeidt Mark neven Spegelreflexkameras un Middelformatkameras faken mit en [[Polaroid]]-680-Kamera.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/kultur/kunst/2013-08/fs-oliver-mark-2 |titel=Prominente auf Polaroid |datum=2013-08-08 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> === Gruppenporträts === [[Bild:Oliver Mark, Jungbrunnen 2015, Gelatinesilberabzug, 68,0 x 100,5 cm.jpg|duum|Oliver Mark: ''Jungbrunnen'' (2015) Gelatinesilberabzug, 68,0 × 100,5 cm.]] Parallel to dat Eenzelporträtfotografie sett sück Mark siet Midden vun de 2000er Johren intensiv mit Gruppenporträts utnanner. To de bekannten Arbeiten tellt ünner ännern „Künnen in den Gaarn vun de Prinzessin Majassa vun Hessen“ (Rom, 2006), as ok „Nikole Hackert, Jonathan Meese, Gudny Gudmundsdottir, Marc Brandenburg und Bruno Brunnet“ (Berlin, 2009). För de Utstellung „Heimat verplicht, Märkische Adlige – en Bilanz vun den Neuanfang in de Brandenburgischen Landeszentrale för politische Bildung“, Potsdam (2012/2013) hett Oliver Mark twölf torüchkehrt Adelsfamilien ut verscheeden Regionen vun Brandenburg porträteert.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/veranstaltungen/heimat-verpflichtet-1 |titel=Heimat verpflichtet {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung |datum=2014-03-28 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> De Arbeiten entstaht faken ahn digital Kompositschoon un sünd normalerwies sorgfältig arrangeert. Mark fotografeert vun den Stativ ut un bruukt Drahtutlöser oder Funkutlöser, üm sück op den individuellen Utdruck vun de Deelnehmer binnen de Grupp to konzentreeren. Mit de Arbeit ''Jungbrunnen'' (Berlin, 2015) betreckt sück Mark explizit op dat glieknamig Gemälde vun Lucas Cranach den Ölleren (1546) un överträgt sien Motiv in en tietgenössischen fotografischen Kontext. === Kollaboratschonen === [[Bild:Hoischen Mark (Christian Hoischen, Oliver Mark) - Briefkopf, 2017.jpg|duum|Hoischen / Mark: Briefkopf, 36,5 × 42,5 cm, Missingtechnik op Farvfotografie, 2017]] Siet 2017 hett Oliver Mark tosamenarbeit Projekte mit anner Künstlerinnen un Künstler realiseert. De gemeensam Arbeit mit Christian Hoischen hett den Utgangspunkt bildt.<ref>{{Internetquelle |url=https://pavlovsdog.org/hoischen-mark/ |titel=Hoischen & Mark – pavlov's dog |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> 2022 hett Mark op Inladen vun den Kunstbeupdragten vun dat Arzbisdom Berlin, Georg Maria Roers SJ, de Utstellung Collaborations I för de Guardini Galerie in Berlin. Mark hett 60 Künstlerinnen un Künstlerinladen. sien Fotografien as Utgangsmaterial för egen Interventschonen to bruken. De Arbeiten umfaat ünner ännern Övermalungen, Sniedern, Collagen un materielle Ergänzungen. Vun jeder Wark entstunnen twee Exemplare, een bleev bi de bedeeligten Künstler, een wurr Deel vun de Reeg.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.guardini.de/veranstaltung/ausstellung-collaborations-i/ |titel=Ausstellung {{!}} Collaborations I • Guardini Stiftung e.V. |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> De Utstellung un de Reeg thematiseert allgemeen Fragen vun de Autorschap, de Bildaneeren un de Grenz tüschen Fotografie un Billende Kunst. === Serielle Arbeiten / Warkgruppen (Utwahl) === Dat Langtietprojekt ''De Tied maakt wi later ut''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/raum-und-zeit |titel=Die Zeit machen wir später aus. |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (siet 1985) dokumenteert urbane Övergangstostännen in Berlin un entstunn över mehrere Johrteihnten weg, letzt mit Swoorpunkten wiels de Corona-Lockdowns 2020 un 2021. In ''The Artist''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/the-artist |titel=The Artist |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2013) hett Mark den Maler Karl Otto Götz 2013 in sien privat Umfeld porträteert. De Fotografien wurrn gemeensam mit söven Gedichten vun Götz in de Kunstsammlungen Chemnitz utstellt un in dat Künstlerbook Ut den Trümmern kriegt dat Leven verapenlicht. (b. frank books, Zürich, 2013)<ref>{{Internetquelle |url=http://bfrankbooks.com/product/oliver-mark-aus-den-tr%C3%BCmmern-kriecht-das-leben |titel=Oliver Mark - Aus den Trümmern kriecht das Leben by b.frank books |abruf=2026-03-05 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://bfrankbooks.com/product/oliver-mark-aus-den-tr%C3%BCmmern-kriecht-das-leben |wayback=20180828043727 |text=Oliver Mark - Aus den Trümmern kriecht das Leben by b.frank books |archiv-bot=2026-06-19 13:08:41 InternetArchiveBot }}</ref> [[Bild:Madeleine Albright fotografiert von Oliver Mark, Berlin 2013.jpg|duum|297x297px|Madeleine Albright, Berlin 2013]] De Publikatschoon ''Butensieden un Ingeweihter''<ref>{{Internetquelle |url=https://pavlovsdog.org/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark – pavlov's dog |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> (2013) (Hatje Cantz, Berlin 2013), is to de glieknamig Utstellung rutbrocht, sammelt 32 Polaroid-Porträts, de ahn konkret Opdrag entstunn. De Arbeiten teken sück dör en spontan, intuitive Bildspraak ut.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/kultur/kunst/2013-08/fs-oliver-mark-2 |titel=Prominente auf Polaroid |datum=2013-08-08 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> In de Reeg ''Natura Morta''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/natura-morta |titel=Natura Morta |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2017) hett Mark Objekten ut de Asservatenkamer vun dat Bundsamt för Naturschutz in Bonn beslagnahmen. De meist ut dat Rebeet vun den Artenschuul stammend Gegenstände wurrn oorsprünglich as Souvenirs inführt un vun den Toll sekerstellt. De Arbeiten wurrn 2017 in de Gemäldegalerie vun de Akademie der bildenden Künste Wien as ok in dat Naturhistorsch Museum Wien wiest un in Beziehung to historsch Stillleven vun de Maleree sett.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.akbild.ac.at/de/museum-und-ausstellungen/kunstsammlungen/aktuelles/gemaeldegalerie/ausstellungen/2017/natura-morta.-photographien-von-oliver-mark |titel=Natura Morta |datum=2017-04-27 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> Wiels de Saneeren vun de Nee Natschonalgalerie Berlin entstunn en Reeg vun 106 Fotografien ''Neue'' ''Nationalgalerie''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/neue-nationalgalerie |titel=Neue Nationalgalerie 2020–2021 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2020–2021), de den Umbau nich dokumentarisch begriepen, sünnern as künstlerisch Ünnersöken vun Ruum, Licht un Struktur. De Reeg ''MUSEO I''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/museo |titel=MUSEO |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2021) entstunn in italieensch Museen un Kunstinstitutionen. Mark hett ut siet Perspektive fotografeert un hett den Fokus op elementelle Elementen vun den Utstellungsbedriev richt, wodör Fragen na Wahrnehmung un Kontextualiseeren vun Kunst thematiseert wurrn.<ref>{{Internetquelle |autor=andrekanya |url=https://www.kanyakage.com/museo-oliver-mark/ |titel=MUSEO - Oliver Mark |werk=Kanya&Kage |datum=2021-08-18 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> De Warkgrupp ''Ventotene Pictures''<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/ventotene-pictures |titel=Ventotene Pictures |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> (2024) entstunn in' Rahmen vun dat Residenzprogramm IN/SU/LA op de Insel Ventotene. De Arbeiten verbinnt klassische Silbergelatinabzüge mit malerisch un Textilingreepen.<ref>{{Internetquelle |url=https://verenaosthoff.de/in-su-la/ |titel=IN/SU/LA – Verena Osthoff |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.materiagallery.com/insula-ventotene/ |titel=IN/SU/LA - Postcards from the 2024 Ventotene Residency |werk=Matèria |datum=2019-10-14 |abruf=2026-03-05 |sprache=it-IT}}</ref> == Sammlungen == Biller vun Oliver Mark befinnen sück ünner ännern in de Sammlungen vun dat Liechtensteinisch Landmuseum, de Kunstsammlungen Chemnitz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/ausstellungen/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref>, dat Bukowina-Museum in Suceava<ref>{{Internetquelle |autor=Mihaela Tcaciuc |url=https://www.newsbucovina.ro/evenimente/206286/expozitia-de-fotografie-celebritati-l-a-adus-la-suceava-pe-artistul-fotograf-german-oliver-mark-el-a-donat-muzeului-bucovinei-una-dintre-lucrarile-sale |titel=Expoziţia de fotografie „Celebrităţi” l-a adus, la Suceava, pe artistul fotograf german Oliver Mark. El a donat Muzeului Bucovinei una dintre lucrările sale |werk=NewsBucovina |datum=2017-10-26 |abruf=2026-03-05 |sprache=ro-RO}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=New Times Media |url=https://www.newsbucovina.ro/evenimente/236746/spiritualitatea-profunda-surprinsa-in-expozitia-bucovina-manastirile-traiesc-a-artistului-fotograf-oliver-mark-vernisata-la-muzeul-de-istorie-din-suceava-in-prezenta-autor |titel=Spiritualitatea profundă surprinsă în expoziţia „Bucovina – Mănăstirile trăiesc” a artistului fotograf Oliver Mark, vernisată la Muzeul de Istorie din Suceava în prezența autorului |werk=NewsBucovina |datum=2018-11-11 |abruf=2026-03-05 |sprache=ro-RO}}</ref>, dat Goethe-Institut Dublin, de Sammlung Würth as ok in privat Sammlungen. Eenige vun sien Porträtupnahmen sünd na de Regeln vun de Creative-Commons-Lizenzenzen herutbrocht worrn. == Utstellungen (Utwahl) == Oliver Marks Arbeiten wurrn internatschonal in tallriek Eenzel- un Gruppenutstellungen utstellt. To de wichtigen institutionellen Eenzelutstellungen tellen ''still...lesen'' (2014) an dat Goethe-Institut Irland in Dublin as ok ''Ut den'' ''Trümmern kreiht dat Leven - Porträts vun Karl Otto Götz'' (2014) in den Kunstsammlungen Chemnitz.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/ausstellungen/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/exhibitions |titel=Exhibitions |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Internatschonale Op kreeg Mark todem dör de Warkreeg ''Natura Morta'', de 2017 in de Gemäldegalerie vun de Akademie vun de bildend Künste Wien as ok in dat Naturhistorsch Museum Wien wiest wurr.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nhm.at/naturamorta |titel=Naturhistorisches Museum Wien - Ausstellung Detail |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> Sien Arbeiten weern mehrfack in de National Portrait Gallery London vertreden, darünner in de Johren 2007/08 as ok 2013/14 in' Rahmen vun den Taylor Wessing Photographic Portrait Pries.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/exhibitions |titel=Exhibitions |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> Wiedere zentrale Stäen sünd de Eenzelutstellung ''No Show'' (2019) in de Villa Dessauer, Museen vun de Stadt Bamberg<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref>, Presentatschonen in musealen Kontexten as de Kunsthalle Würth in Swäbisch Hall (2024)<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/kunsthalle-wurth-2024 |titel=Kunsthalle Würth, 2024 |datum=2024-01-24 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> un de Deelnahm an internatschonale Kunstmeeten, darünner Paris Photo in dat Grand Palais.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/exhibitions |titel=Exhibitions |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> 2022 hett Mark tosommen mit Isa Melsheimer de Duo-Utstellung ''DELIVERY HERO'' in dat Open Berlin, en Projektruum vun Amélie Esterházy, entwkelt.<ref>{{Internetquelle |url=https://isamelsheimer.com/exhibition/delivery-hero/ |titel=Delivery Hero – Isa Melsheimer |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> 2025 hett he gemeensam mit Matthias Bitzer de Duo-Utstellung ''HIERSEIN IST HERRLICH''. in dat Galerienhuus Berlin.<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/hiersein-ist-herrlich |titel=HIERSEIN IST HERRLICH. |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> === Eenzelutstellungen === * 2021: ''MUSEO'', Kanya Kage Art Space Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=andrekanya |url=https://www.kanyakage.com/museo-oliver-mark/ |titel=MUSEO - Oliver Mark |werk=Kanya&Kage |datum=2021-08-18 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> * 2020: De Hannen vun ''Jenny Holzer,'' in de St. Peter un Paul-Kark, Potsdam<ref>{{Internetquelle |url=https://www.herder.de/stz/hefte/archiv/145-2020/6-2020/in-eure-haende-seien-sie-gegeben-betrachtung-von-oliver-marks-fotografie-die-haende-von-jenny-holzer-/ |titel=Betrachtung von Oliver Marks Fotografie "Die Hände von Jenny Holzer" |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2019/2020: ''Bukowina Klöster Leven'', St.-Thomas-vun-Aquin-Kark in de Katholisch Akademie in Berlin. * 2019/2020: ''Goldene Schuhe'' – Fotografien ut de Sammlung vu dat Liechtensteinischen Landesmuseums vun Oliver Mark, Vaduz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landesmuseum.li/de/ausstellungen/goldene-schuhe-fotografien-aus-der-sammlung-des-liechtensteinischen-landesmuseums-von-oliver-mark-wgpla5r |titel=Goldene Schuhe – Fotografien aus der Sammlung des Liechtensteinischen Landesmuseums von Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2019: ''No Show'', Villa Dessauer – Museen vun de Stadt Bamberg<ref>{{Internetquelle |url=https://museum.bamberg.de/ausstellungen/ausstellungsdetail/news/no-show-oliver-mark/ |titel=no show . Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2019: ''Bukowina Klöster Leben'', Liechtensteinisches Landesmuseum, Vaduz<ref>{{Internetquelle |autor=Redaktion |url=https://www.lie-zeit.li/2019/03/sonderausstellung-bukowina-kloester-leben-oliver-mark/ |titel=Sonderausstellung: Bukowina – Klöster leben – Oliver Mark |werk=lie:zeit online |datum=2019-03-15 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Bukowina Klöster Leben'', Bukowina-Museum, Suceava<ref>{{Internetquelle |autor=Redaktion |url=https://www.lie-zeit.li/2019/03/sonderausstellung-bukowina-kloester-leben-oliver-mark/ |titel=Sonderausstellung: Bukowina – Klöster leben – Oliver Mark |werk=lie:zeit online |datum=2019-03-15 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2017: ''Natura Morta – Fotografien von Oliver Mark in Korrespondenz zu Stillleben-Gemälden der Sammlung'', Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste Wien<ref>{{Internetquelle |url=http://www.akademiegalerie.at/de/Ausstellungen/Ausstellungen%202017/Natura%20Morta |titel=Natura Morta - Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste Wien |abruf=2026-03-05 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=http://www.akademiegalerie.at/de/Ausstellungen/Ausstellungen%202017/Natura%20Morta |wayback=20180917215726 |text=Natura Morta - Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste Wien |archiv-bot=2026-06-19 13:08:41 InternetArchiveBot }}</ref> * 2017: ''Natura Morta – Fotografien von Oliver Mark'', Naturhistorisches Museum Wien<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nhm.at/naturamorta |titel=Naturhistorisches Museum Wien - Ausstellung Detail |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2016/2017: ''Natura Morta'', Liechtensteinisches Landesmuseum, Vaduz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landesmuseum.li/de/ausstellungen/natura-morta-oliver-mark-aw6pkme |titel=Natura Morta – Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2014: ''Oliver Mark – still…lesen'', Goethe-Institut Irland, Dublin * 2014: ''Aus den Trümmern kriecht das Leben – Portraits von Karl Otto Götz'', Kunstsammlungen Chemnitz<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/ausstellungen/oliver-mark/ |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2014: ''Märkische Adlige – eine Bilanz des Neuanfangs'', Fürst-Pückler-Museum, Cottbus * 2013/2014: ''Außenseiter und Eingeweihter'', Uno Art Space, Stuttgart<ref>{{Internetquelle |url=https://kulturplanet.wordpress.com/tag/uno-art-space/ |titel=UNO ART SPACE |datum=2013-10-26 |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2013: ''Außenseiter und Eingeweihter'', pavlov’s dog, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=http://www.pavlovsdog.org/newsletter/023_ralph_schulz/ralph_schulz.html |titel=Oliver Mark |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2013: ''Oliver Marks Blick auf Liechtensteins Staatsfeiertag am 15.08.2012'', Liechtensteinisches Landesmuseum, Vaduz * 2013: ''Heimat verpflichtet'', Kanzlei im Lübbenauer Schlossbezirk, Lübbenau * 2012/2013: ''Heimat verpflichtet'', Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung, Potsdam<ref>{{Internetquelle |url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/veranstaltungen/heimat-verpflichtet-1 |titel=Heimat verpflichtet {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung |datum=2014-03-28 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2012: ''Shuteye'', °CLAIR Gallery, München<ref>{{Internetquelle |url=http://www.kultur-vollzug.dearticle-36989/2012/11/07/in-traume-entruckt-auf-zerwuhlten-laken/ |titel=Fotografien von Oliver Mark: In Träume entrückt auf zerwühlten Laken |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://photography-now.com/exhibition/86865 |titel=Exhibition shuteye - artist, news & exhibitions - photography-now.com |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2011: ''Portraits'', Neuer Pfaffenhofener Kunstverein, Pfaffenhofen a. d. Ilm<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kunstverein-pfaffenhofen.de/rueckschau/2011/rueckschau-2011/datum/2011/04/10/oliver-mark-portraits.html |titel=RÜCKSCHAU {{!}} Neuer Pfaffenhofener Kunstverein |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2011: ''7 Artists and 1 Nude'', Galerie Gloria, Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=RS |url=https://www.rollingstone.de/bilder-der-ausstellung-7-artist-and-1-nude-von-oliver-mark-582261/ |titel=Bilder der Ausstellung "7 Artist And 1 Nude" von Oliver Mark |werk=Rolling Stone |datum=2011-09-08 |abruf=2026-03-05 |sprache=de-DE}}</ref> * 2006: ''Portraits & Stills'', Anna Augstein Fine Arts, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://photography-now.com/institution/exhibitions/anna-augstein-fine-arts-berlin |titel=institution Anna Augstein Fine Arts Berlin - artist, news & exhibitions - photography-now.com |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2002/2003: ''Portraits'', Musée de la photographie, Mougins * 2001: ''Photographien'', Galerie Imago, Berlin * 2000: ''Portraits'' ''und Memorabilien'', Galerie Grauwert, Hamburg * 1999: ''Portraits'', Galerie 48, Saarbrücken === Kollaboratschonsutstellungen === * 2022: ''Treshold – Tim Plamper & Oliver Mark'', a °CLAIRbyKahn Exclusive at photo basel * 2022: ''Collaborations I'', Guardini Stiftung und Galerie Berlin * 2018: ''Ein Turm von Unmöglichkeiten – Oliver Mark in Collaboration with Christian Hoischen'', König Galerie Berlin * 2018: ''Der kleine Tod und das pralle Leben'' (Hoischen & Mark), pavlov's dog, Berlin === Duo- un Gruppenutstellungen === * 2025 Galerienhaus Berlin, ''Hiersein ist herrlich.'' with Matthias Bitzer<ref>{{Internetquelle |url=https://oliver-mark.com/hiersein-ist-herrlich |titel=HIERSEIN IST HERRLICH. |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://www.matthiasbitzer.com/ondisplay/markdarkbitzer-2025-berlin/ |titel=Mark{{!}}Dark{{!}}Bitzer, 2025 – Matthias Bitzer |datum=2025-09-04 |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> * 2025: Paris Photo 2024. ''Returning to the Grand Palais,'' ºCLAIRbyKahn Gallery, Paris * 2022 O P E N Berlin (Amélie Esterházy): ''Delivery Hero'' – with Isa Melsheimer, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://isamelsheimer.com/exhibition/delivery-hero/ |titel=Delivery Hero – Isa Melsheimer |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://open-berlin.net/delivery-hero/ |titel=O P E N BERLIN |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Ein Turm von Unmöglichkeiten,'' Salon Hansa im Glockenturm der Galerie König, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://galerie-franzkowiak.de/ein-turm-von-unmoeglichkeiten/ |titel=AUSSTELLUNGSBETEILIGUNG: STEFANIE HILLICH, CHRISTOPH LÖFFLER, SADOR WEINSčLUCKER, MARC GRÖSZER UND HANSA WISSKIRCHEN: Ein Turm von Unmöglichkeiten. SALON HANSA {{!}} GALERIE FRANZKOWIAK |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Artist Complex – Photographic Portraits from Baselitz to Warhol,'' Museum för Fotografie, Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=Staatliche Museen zu Berlin |url=https://www.smb.museum/en/exhibitions/detail/artist-complex/ |titel=Artist Complex |abruf=2026-03-05 |sprache=en}}</ref> * 2017: KUNST.ORT.KINO, Kunsthalle Erfurt * 2017: ''Eindrücke von Liechtenstein,'' The Vologda State Museum (Russland) * 2016/17: ''In Szene gesetzt. Aus Porträts werden Kleider,'' Lindenau-Museum Altenburg, Germany<ref>{{Internetquelle |url=https://lindenau-museum.de/details-ausstellungen/in-szene-gesetzt-aus-portraets-werden-kleider |titel=In Szene gesetzt Aus Porträts werden Kleider - Lindenau-Museum Altenburg |abruf=2026-03-05}}</ref> * 2015: ''photos and postage stamps,'' Sofia History Museum, Sofia * 2014: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' The Wilson – Cheltenham Art Gallery & Museum, Cheltenham * 2014: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' The Beaney, City of Canterbury * 2014: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' Scottish National Portrait Gallery, Edinburgh * 2013/14: ''The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize,'' National Portrait Gallery, London * 2012: Photographien, °CLAIR Gallery at ART PARIS, Paris * 2007/08: ''Photographic Portrait Prize,'' National Portrait Gallery, London * 2006: BFF-Ausstellung, International Photography Festival, Xining (China) === Kurateert Utstellungen === * 2019: ''small,'' Schau Fenster, Berlin<ref>{{Internetquelle |autor=Lukasz |url=https://dasarty.com/small/ |titel=SMALL |werk=Das Arty |datum=2019-04-23 |abruf=2026-03-05 |sprache=de}}</ref> * 2018: ''Raum XVII'', Werkhalle Wiesenburg, Berlin<ref>{{Internetquelle |url=https://www.werkhallewiesenburg.berlin/exhibitions-2018/ |titel=Exhibitions 2018 {{!}} Werkhalle Wiesenburg |abruf=2026-03-05 |sprache=en-US}}</ref> * 2017: ''Alles oder Immer'', Schau Fenster, Berlin * 2012: ''Der arge Weg der Erkenntnis'', Gloria, Berlin == Utteknungen un Stipendien (Utwahl) == * 2007 National Portrait Gallery London, The Photographic Portrait Prize, longlist * 2013/14 National Portrait Gallery London, The Taylor Wessing Photographic Portrait Prize, longlist * 2024 Reisestipendium för de Insel Ventotene, IN/SU/LA == Biller == <gallery style="text-align:center" perrow="3"> Bild:Oliver Mark - Ridley Scott, Berlin 2005.jpg|[[Ridley Scott]], Berlin 2005 Bild:Oliver Mark - Jenny Holzer, Leipzig 1996.jpg|Jenny Holzer ehr Hannen, Leipzig 1996. Sülvergelaatin-Print op Alu-Dibond, 151 × 154 cm. Bild:Oliver Mark - George Lucas, Berlin 2005.jpg|George Lucas, Berlin 2005 Bild:Oliver Mark - Louise Bourgeois, New York 1996.jpg|Louise Bourgeois, New York 1996 Bild:Oliver Mark - Anthony Hopkins, Berlin 2001.jpg|Anthony Hopkins, Berlin 2001 Bild:Oliver Mark - Jeff Koons, Berlin 2000.jpg|Jeff Koons, fotografeert vun Oliver Mark vör dat Gemälde „Lips“, Öl op Lienwand, 304,8 × 427,7 cm, ut de Easyfun-Serie, in de Deutsche Guggenheim, Berlin, 2000. </gallery> == Publikatschonen (Utwahl) == *[[Bild:Oliver Mark - No Show (book cover), Distanz Verlag, Berlin 2019.png|duum|223x223px|Cover vun ''No Show'', Distanz Verlag, Berlin 2019]]''No Show''. Distanz Verlag, Berlin 2019, ISBN 978-3-95476-281-1. *''Bukowina Klöster Leben''. Editura Karl A. Romstorfer, Suceava 2018, ISBN 978-606-8698-29-8. *''Natura Morta.'' Kehrer Verlag, Heidelberg 2016, ISBN 978-3-86828-759-2.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.kehrerverlag.com/de/oliver-mark-natura-morta-978-3-86828-759-2|titel=Der Fotoband Natura Morta ist in der Asservatenkammer des Bundesamtes für Naturschutz entstanden und erinnert an die Bedeutung der Artenvielfalt - Kehrer Verlag|zugriff=2018-09-17|sprache=de}}</ref> *''Oliver – Nutte Künstler Fotograf. Die ganze Wahrheit über Oliver Mark.'' Grauel Publishing, Berlin 2014. (Tiedschrift) *''Aus den Trümmern kriecht das Leben.'' b.frank books, Zürich 2013, ISBN 978-3-906217-00-0. (mit Gedichten van [[:de:Karl_Otto_Götz|Karl Otto Götz]])<ref>{{Internetquelle|url=http://bfrankbooks.com/product/oliver-mark-aus-den-tr%C3%BCmmern-kriecht-das-leben|titel=Oliver Mark - Aus den Trümmern kriecht das Leben by b.frank books|zugriff=2018-09-17|sprache=en}}</ref> *''Außenseiter und Eingeweihter.'' Hatje Cantz Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-7757-3756-2.<ref>{{Internetquelle|autor=Hatje Cantz Verlag|url=http://www.hatjecantz.de/oliver-mark-5880-0.html|titel=Oliver Mark {{!}} Fotografie {{!}} Hatje Cantz Verlag|zugriff=2018-09-17}}</ref> *''Oliver Marks Blick auf Liechtensteins Staatsfeiertag.'' Alpenland Verlag, Schaan 2013, ISBN 978-3-905437-34-8.<ref>{{Internetquelle|autor=Liechtenstein National Museum|url=http://www.llm.li/Ausstellungen/AktuelleSonderausstellungen/Sonderausstellungsdetail/tabid/214/Default.aspx?shmid=770&shact=1814470349&shmiid=NPZLklde__sls__a0__eql__|titel=Liechtenstein National Museum :|zugriff=2018-09-17|sprache=en-US}}</ref> * med Martina Schellhorn: ''Heimat verpflichtet. Märkische Adlige – eine Bilanz nach 20 Jahren.'' Potsdam 2012, ISBN 978-3-932502-60-6.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/shop/Brandenburger/Brandenburg/Heimat-verpflichtet.html|titel=Bücher {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung - Heimat verpflichtet|zugriff=2018-09-17|sprache=de}} {{Webarchiv|url=https://www.politische-bildung-brandenburg.de/shop/Brandenburger/Brandenburg/Heimat-verpflichtet.html |wayback=20180917215435 |text=Bücher {{!}} Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung - Heimat verpflichtet |archiv-bot=2026-06-19 13:08:41 InternetArchiveBot }}</ref> *''Portraits.'' Hatje Cantz Verlag, Berlin 2009, ISBN 978-3-7757-2484-5.<ref>{{Internetquelle|autor=Hatje Cantz Verlag|url=http://www.hatjecantz.de/oliver-mark-2387-0.html|titel=Oliver Mark {{!}} Fotografie {{!}} Hatje Cantz Verlag|zugriff=2018-09-17}}</ref> == Weblenken == {{Commons|Oliver Mark}} * [https://oliver-mark.com Offizielle Websteed] * Snack: ''[https://web.archive.org/web/20180922211538/https://noisey.vice.com/en_us/article/rjnx4r/oliver-mark-shoots-astounding-portraits-of-your-favorite-artists Oliver Mark's Astounding Portraits of Your Favorite Artists]'' In: ''noisey.vice.com'' (engelsk) *[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=139349952 DNB-Katalog] (hoochdüütsch) == Enkeld Nahwiesen == <div style="column-width:60em;"> <references/> </div> {{SORTIERUNG:Mark, Oliver}} [[Kategorie:Fotograf]] [[Kategorie:Fotografie]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1963]] [[Kategorie:Gelsenkiärken]] [[Kategorie:Berlin]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] nhgpydzdcl27hduqlijrvi9vqkbc6fk 0 106806 1069767 1058321 2026-06-19T20:35:11Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069767 wikitext text/x-wiki [[Datei:2007-04 Stolberg (Harz) 22.jpg|mini|Slott Stolberg]] '''Slott Stolberg''' is en Slott in [[Stadt Stolberg (Harz)|Stolberg (Harz)]] ut dat [[13. Johrhunnert]] un steiht up en nah dree Sieden affallend Barg böverhalv van de Stadt. Siet 2002 tellt dat to’n Eegendom van de [[Deutsche Stiftung Denkmalschutz]], de dat mit hör Geld kumplett restaureert un saneert. == Geschichte == [[Datei:Knackstedt & Näther Stereoskopie 0659 Deutschland, Schloss Stollberg, Harz, Bildseite, Blick von erhöhtem Punkt in der Stubengasse vorbei am Saigerturm über die Dächer am Markt zur St.-Martini-Kirche um 1900.jpg|mini|links|Slott Stolberg (baben links) över den [[middelöller]]lichen Oort;<br /> <small>[[Stereoskopie]] Nr. ''659'' as [[Ansichtskoort]], Verlag [[Knackstedt & Näther]], um 1900</small>]] [[Datei:Decke Schloss Stolberg.jpg|mini|Deckengemälde up Slott Stolberg]] [[Datei:Schloss Stolberg (Harz) Stifter des Altars Johann Martin zu Stolberg 1667.jpg|mini|Altar (1667)<br/>Stifter: [[Johann Martin zu Stolberg]]]] Sien öldste Baudeel, de Rundtoorn, stammt ut de Tiet um 1200, de neeren Deelen wurrn in’n Stil van de [[Renaissance]] tüschen 1539 un 1547 nah de Plääns van Andreas Günther upricht. In’n Südostflögel befinnen sück dat klassizistische Groot Empfangszimmer un de Root Saal nah en Entwurf van [[Karl Friedrich Schinkel]]. Sien hüüdig Utsehn kreeg dat Slott dör Umbauten tüschen 1690 un 1700. Dorbi wurrn de ehmalgen Wehranlagen in Gordens umwannelt. In dat 19. un 20. Johrhunnert kreegen de Rüüms in dat Bövergeschoss historistische Neeutstattungen. Bit 1945 stunn dat Slott in’n Besitt van de Familie [[Grafen zu Stolberg|Fürst zu Stolberg-Stolberg]], denn wurr hör dat wegnommen. Af 1947 wurr dat Slott as [[Freier Deutscher Gewerkschaftsbund|FDGB]]-Ferienheim bruukt. För dissen Zweck maakt Umbauten as ok tallriek Gäste hemm umfangriek Sporen in Bausubstanz un Utsehn in dat Binnere van de Anlaag achterlaaten. 1990 gung dat Slott in den Besitt van de [[Treuhandanstalt|Treuhand]] över un stunn ansluutend loos. En Privatinvestor hett dat 1993 köfft, um dör en Hotel apen to maaken. Slecht maakt Daaksaneerensarbeiten hemm in de Folg Fuchtigkeits- un [[Echt Huusschwamm|Schwammschäden]] veroorsaakt.<ref>[http://www.rittmannsperger.de/projekte/gesamt-24.php? Befund un Projektbeschrieven Saneeren Slott] {{Webarchiv|url=http://www.rittmannsperger.de/projekte/gesamt-24.php |wayback=20170107143156 |text=Befund un Projektbeschrieven Saneeren Slott |archiv-bot=2026-03-14 08:28:45 InternetArchiveBot }}</ref> Nahdem dat Hotelprojekt 1994 ingahn weer, stunn Slott Stolberg weer loos un dat bestunn de Gefohr, dat dat nu kumplett verkommen dee. Enn’ 2002 hett de [[Deutsche Stiftung Denkmalschutz]] nah en Övereenkunft mit dat Land [[Sassen-Anholt]] dat Bauwark övernommen. De Bausubstanz wurr notsekert un nah un nah saneert. Siet März 2008 is dat Slott in Deelen weer för de Apenlichkeit togänglich un wurrd as touristisch Zentrum un „Haus des Gastes“ bruukt.<ref>[https://web.archive.org/web/20110112223005/http://www.denkmalschutz.de/2015.html Pressemitdeelen van de Deutsche Stiftung Denkmalschutz in dat Webarchiv, afropen an’n 24. Januar 2019] </ref> Dat sörgt gemeenam mit de Deutsche Stiftung Denkmalschutz för en düersam Pleeg un Sekern van dat Denkmal. De [[Slottkapell]] kunn 2009 weer inweeht wurrn un siet 2010 sünd de [[Slottgorden]] un de Südflögel weer togänglich. De Slottgorden wurr in’n Rahmen van dat Tourismusprojekt ''Gartenträume – Historische Parks in Sachsen-Anhalt'' as en van de herutragend Anlagen van dat Land utteekent. Bit 2008 wurrn ca. 12 Millionen [[Euro]] Fördermittel van den Bund, dat Land Sassen-Anholt, de [[Europääsch Union]], de Stadt Stolberg un de [[Deutsche Stiftung Denkmalschutz]] to Instandsetten van de Bauten insett. == Literatur == * STOLBERG 1210–2010: ''Zur Achthundertjährigen Geschichte des Geschechts''. Verlag Janos Stekovics, Dößel (Saalelandkreis) 2010, ISBN 978-3-89923-252-3. == Film == * ''Fürsten, Forst und Ferienheim: Schloss Stolberg im Harz.'' Dokumentarfilm, Düütschland, 2016, 29:41 Min., Book un Regie: Susanne Kerber, Produktschoon: [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]], Reeg: ''Der Osten – Entdecke, wo Du lebst'', Eerstsennen: 1. November 2016 bi den MDR, [https://web.archive.org/web/20161105220315/http://www.mdr.de/entdecke/der-osten-entdecke-schloss-stolberg-100.html Inholtsangaav van den MDR, in dat Webarchiv, afropen an’n 24. Januar 2018]. == Weblinks == {{Commons|Schloss Stolberg (Harz)}} *[https://web.archive.org/web/20160918233355/http://www.denkmalschutz.de/fileadmin/media/PDF/Brosch%C3%BCren/Flyer_Schloss_Stolberg_2014_Internet.pdf Schloss Stolberg im Harz] – Ein Haus der [[Deutsche Stiftung Denkmalschutz|Deutschen Stiftung Denkmalschutz]] (PDF) *[http://www.stolberger-geschichte.de/schloss/start.htm Geschichte Schloss Stolberg] – [https://web.archive.org/web/20190307000246/http://www.stolberger-geschichte.de/index.html Stolberger Geschichts- und Traditionsverein e.V.] *[https://www.stadt-stolberg.de/schlosswandel Schloss im Wandel] In: [https://www.stadt-stolberg.de/ Stadt Stolberg / Südharz] *[https://web.archive.org/web/20190128144332/http://www.tourismus-suedharz.de/kultur/schloss-stolberg/ Schloss Stolberg] Up: [http://www.tourismus-suedharz.de/ Tourismus-Südharz.de] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Coordinate |NS=51/34/29.50/N |EW=10/57/14.50/E |type=landmark |region=DE-ST}} {{Normdaten|TYP=g|GND=4771741-5|VIAF=241233289}} [[Kategorie:Slott|Stolberg]] [[Kategorie:Sassen-Anholt]] [[Kategorie:Harz]] 6d1w90yhy5g6mmttd6i8xdsz7q886ro 0 110309 1069814 957257 2026-06-20T06:57:26Z Demonax 26219 1069814 wikitext text/x-wiki '''Burrows''' betekent * [[Burrows (Alabama)|Burrows]], Oort in Alabama, USA, * [[Burrows (Indiana)|Burrows]], Oort in Indiana, USA, * [[Burrows (Pennsylvania)|Burrows]], Oort in Pennsylvania, USA, * [[Burrows (Washington)|Burrows]], Oort in Washington, USA, * [[Burrows Crossroads]], Oort in Alabama, USA, * [[Burrows-Gletscher]], Gletscher in Antarktika, * [[Mount Burrows]], Barg in Antarktika, * [[Burrows Cyclecar Company]], fröheren US-amerikaanschen Autohersteller. '''Burrows''' is de Familiennaam von * [[Abe Burrows]] (1910–1985), US-amerikaanschen Musicalautor, * [[Adam Burrows]] (* 1953), US-amerikaanschen Astrophysiker, * [[Alexandre Burrows]] (* 1981), kanaadschen Ieshockeyspeler un -trainer, * [[Andy Burrows]] (* 1979), brietschen Musiker, * [[Bernard Burrows]] (1910–2002), brietschen Diplomaat un Schriever, * [[Cynthia J. Burrows]] (* 1953), US-amerikaansche Chemikerin, * [[Daniel Burrows]] (1766–1858), US-amerikaanschen Politiker, * [[Darren E. Burrows]] (* 1966), US-amerikaanschen Schauspeler, * [[Dave Burrows]] (* 1949), kanaadschen Ieshockeyspeler, {{:David Burrows}}, * [[Don Burrows]] (1928–2020), austraalschen Flötenspeler, * [[Edwin G. Burrows]] (1943–2018), US-amerikaanschen Historiker, * [[Elvis Vereance Burrows]] (* 1989), Swemmer von de Bahamas, * [[Emiel Burrows]] (* 1992), Footballspeler von de Cook-Eilannen, * [[Eva Burrows]] († 2015), austraalsche Heelsarmistin, * [[Frederick Burrows]] (1887–1973), brietschen Politiker, * [[George Burrows]] (* 1987), kanaadschen Swemmer, * [[Horace Burrows]] (1910–1969), engelschen Footballspeler, * [[Jacen Burrows]] (* 1972), US-amerikaanschen Illustrater un Comicteekner, * [[James Burrows]] (1940–2026), US-amerikaanschen Speelbaas, {{:John Burrows}}, * [[Joseph Henry Burrows]] (1840–1914), US-amerikaanschen Politiker, * [[Julius C. Burrows]] (1837–1915), US-amerikaanschen Politiker, * [[Karl Burrows]] (* 1967), engelschen Snookerspeler, * [[Larry Burrows]] (1926–1971), brietschen Fotograaf, * [[Lorenzo Burrows]] (1805–1885), US-amerikaanschen Politiker, * [[Matthew Burrows]] (* 1985), noordeirschen Footballspeler, * [[Michael Burrows]] (* 1963), brietschen Informatiker, * [[Mike Burrows]] (* 1943), brietschen Fohrraddesigner, * [[Patrick Burrows]] (* 1959), kanaadschen Hockeyspeler, * [[Phillip Burrows]] (* 1980), neeseelandschen Hockeyspeler, * [[Saffron Burrows]] (* 1972), brietsche Schauspelerin, * [[Simon Burrows]] († 2015), brietschen Bischop, * [[Steven Burrows]] (* 1964), brietschen Musiker un Bassist, * [[Stuart Burrows]] (* 1933), Opernsänger ut Wales, * [[Theodore Arthur Burrows]] (1857–1929), kanaadschen Politiker, * [[Tony Burrows]] (* 1942), brietschen Sänger, * [[Warren Booth Burrows]] (1877–1952), US-amerikaanschen Jurist un Politiker, {{:William Burrows}}. Kiek ok bi: [[Burroughs]], [[Burrow]], [[Burrowes]]. {{Mehrdüdig Begreep}} ee62j0rjl6itj38sf3ks7bxl9lp1knv 0 124612 1069712 1069274 2026-06-19T14:57:19Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069712 wikitext text/x-wiki [[Datei:University of Bonn seal.svg|mini|150x150px|Segel von de Universität]] [[Datei:Bonn 1266, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn.jpg|mini|Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Luftupnahm (2017)]] [[Datei:Bonn Tor Koblenzer3.jpg|mini|Koblenzer Tor mit Adenauerallee]] De '''Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn''' is en van de groot [[Universität]]en in [[Düütschland]]. De nah den [[Preußen (Staat)|preußischen]] König [[Friedrich Wilhelm III. (Preußen)|Friedrich Wilhelm&nbsp;III.]] nömmt un 1818 grünnd Hoochschool hett ehr Sitt in [[Bonn]] an‘n [[Rhien]] un betekent sück sülvst as namhafte, traditschonsbewusste Forschungsuniversität van internatschonalen Rang. In‘n Mai 2019 weern över 38.000&nbsp;Studeerende [[Immatrikulatschoon|immatrikuleert]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-bonn.de/die-universitaet/ueber-die-universitaet/die-universitaet-bonn-in-zahlen-und-fakten |titel=Zahlen und Fakten — Universität Bonn |abruf=2019-06-21}}</ref> Ünner de Studenten, Afsolventen un Perfessers befinnen sück söben [[Nobelpries]]dräger – dorünner [[Harald zur Hausen]], [[Wolfgang Paul (Physiker)|Wolfgang Paul]], [[Reinhard Selten]] un [[Otto Wallach]] –, veerteihn Laureaten van den [[Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries]], dree Priesdräger van de [[Fields-Medaille]] as ok [[Benedikt XVI.|Joseph Ratzinger]] (de latere Paapst Benedikt XVI.), [[Heinrich Heine]], [[Karl Marx]], [[Konrad Adenauer]], [[Robert Schuman]], [[Joseph Schumpeter]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Joseph Goebbels]], [[Max Ernst]], [[Karl Barth]], [[August Kekulé]] un [[Heinrich Hertz]]. In dat [[Academic Ranking of World Universities]] Ranking 2019 van de [[Shanghai Jiao Tong University]] (Shanghai Ranking) belegg de Universität Bonn den 70. Platz weltwiet un den veerten Platz in‘n natschoonalen Vergliek.<ref>{{cite web|last=Shanghai Jiao Tong University |first= |authorlink= |title=Top 500 World Universities |year=2019 |url=http://www.shanghairanking.com/de/ARWU2015.html |doi= |accessdate=2019-08-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120223838/http://www.shanghairanking.com/de/ARWU2015.html |archivedate=2016-01-20 }}</ref> Besünners ansehn sünd de Facken Mathematik, Ökonomie (Volkswertschapslehre), Physik un Agrarwetenschapen, de in‘n internatschonalen Vergliek de Plätze 30, 35 un 46 beleggen. Düütschlandwiet stahn Mathematik un Ökonomie up Platz 1, de Agrarwetenschapen un de Physik up Platz 3. Ok de Fackberiek Rechtswetenschapen hett en internatschonal düchtig hooch Renommee. De Universität Bonn is todem siet 2018 bzw. 2019 de spoodriekste Universität in de [[Exzellenzstrategie]] mit de Utteknung as Exzellenzuniversität (umgangsspraaklich Elite-Universität) as ok insgesamt söss Exzellenzclustern.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.uni-bonn.de/neues/184-2019 |titel=„Wir sind Exzellenzuniversität“ — Universität Bonn |abruf=2019-07-22 }} {{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/neues/184-2019 |wayback=20200927102942 |text=„Wir sind Exzellenzuniversität“ — Universität Bonn |archiv-bot=2026-06-19 14:57:19 InternetArchiveBot }}</ref> == Geschichte == === Kurkölnische Akademie Bonn === [[Datei:Universität Bonn.jpg|mini|hochkant=1.5|Hööftgebäude an den süüdöstlichen Rand van de Bonner Binnenstadt]] [[Datei:FWIII.jpg|mini|König Friedrich Wilhelm III., Förderer van de Universität Bonn]] Vörgänger van de Bonner Universität weer de [[Kurköln]]ische Akademie Bonn, de 1777 mit den veer [[Fakultät (Hoochschool)|Fakultäten]] för Gottes-, Rechts-, Arznei- un Weltgelehrtheit grünnd wurr. 1786 hett de düütsch Kaiser [[Joseph II. (HRR)|Joseph&nbsp;II.]] hör dat Recht to dat Verleehn van de in dat ganze [[Hillig Röömsch Riek| Hillig Röömsch Riek Düütsch Natschoon]] anerkannt Grade [[Lizenziat|Licentiaten]] un Dokter tospraaken. Dormit steeg de Akademie to en Universität up. 1798 wurr de kurkölnische Universität nah de Angleedern vun dat linke [[Rhien]]ufer an [[Frankriek]] uphaben. === Grünnenstiet === De hüüdige Universität Bonn wurr denn an’n 18. Oktober 1818 van den preußischen König [[Friedrich Wilhelm III. (Preußen)|Friedrich Wilhelm III.]] as sösste preußische Universität neben de [[Universität Griepswohld]], de [[Humboldt-Universität zu Berlin|Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin]], de [[Albertus-Universität Königsbarg]], de [[Martin-Luther-Universität Halle-Wittenbarg|Universität Halle (Saale)]] un de slesisch Friedrich-Wilhelms-[[Universität Breslau]] grünnd. Anlaat to de Grünnen weer de Will, för de beid nee preußischen Provinzen Rhienland un Westfalen en akademische Utbillensstäe to schaffen. An den sülvigen Dag wurrn dorför de bestahn Universitäten in [[Westfälische Wilhelms-Universität|Mönster]] un [[Theologische Fakultät Patterbuorn|Patterbuorn]] uphaben. De Wahl full ut mehreren Grünnen up Bonn: Tonächst weer dör de beid losstahn arzbischöplich Slötter hier en för den Anfang utrecken Ruumangebot dor. Denn wull man en düütlich Teeken setten för en Neeanfang ok in den universitären Beriek. Dorum wurr weder de Kurkölnische Universität in Bonn noch de städtische [[Universität zu Köln|Universität in Köln]] weer begrünnd. De an’n 14. Oktober 1655 grünnd [[Olt Universität Duisburg|Duisburger Universität]] wurr in dat Johr van de Universitätsneegrünnen in Bonn uplöst. Dat Zepter un groot Deelen van de Universitätsbibliothek Duisburg gungen nah Bonn, so dat de Bonner Universität insowiet ok Nahfolgerin van de Duisburger Hoochschool is. Buterdem harr de kurkölnische Universität as Vörlöper woll blots wenige Johren Bestand, doch se gull as en Universität, de van de Upklärung präägt weer, wat goot in de preußischen Bildungsideale passen dee. To’n Anfang wurr de Hoochschool as „Rhein-Universität“ betekent. 1827 wurrn de endgültigen Statuten van de Universität Bonn fardigstellt un in dat folgend Johr dör den preußischen König vulltrucken. An’n 28. Juni 1828 geev Friedrich Wilhelm III. mit en [[Kabinettsorder]] de Inrichtung den hüüdigen Naam „Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität“.<ref>Karl Theodor Schäfer: ''Verfassungsgeschichte der Universität Bonn 1818 bis 1960.'' H. Bouvier u. co./Ludwig Röhrscheid, Bonn 1968, S. 100 un S. 423.</ref> De eerste Lehrstohl för Kunstgeschichte wurr an’n 4. Mai 1860 an de Universität Bonn inricht. De eerste Lehrstohlinhebber weer Anton Springer (1825 - 1891). <ref name="UB181110">[http://www3.uni-bonn.de/Pressemitteilungen/301-2010 150 Jahre Kunstgeschichte in Bonn], Uni Bonn, afropen an’n 18. September 2019.</ref> Landeswiet Upmarksomkeit kreeg de [[Bonner Philologenstriet]] tüschen de Perfessers [[Otto Jahn (Archäoloog)|Otto Jahn]] un [[Friedrich Ritschl]], de 1865 to Ritschl sien Weggang nah Leipzig führen dee. 1868 hett de Medizinische Fakultät [[Louis Pasteur]] den Ehrendokter verleeht, den de 1870 wegen den [[Düütsch-Franzöösch Krieg|Düütsch-Franzööschen Krieg]] torüch geven hett.<ref>[http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/louis-pasteur Biografie von Louis Pasteur] up de Website van de [[Académie française]].</ref> === 20. Johrhunnert === Mit den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] un den Zosommenbröök van dat Kaiserriek gung en Hoochtiet to Enn‘. De Juristen [[Ernst Zitelmann]] un de Industrielle [[Carl Duisberg]] hemm sück all 1917 in’n Henblick up de bevörstahn Hunnertjohrfier mit de „Gesellschaft der Freunde und Förderer der Universität Bonn“ (Geffrub) bemöht, private Hüllpsborn to ersluuten. De materielle Situatschoon van völ Studeerenden weer erbärmlich: de Roman „Barbaren“ van [[Günter Weisenborn]], de hier in den 1920er Johren Student weer, tüügt dorvan. Ut en Sülvsthelporganisatschoon van de Studenten gung 1920 de Vereen „Studentenwohl“, later dat [[Studentenwerk]] Bonn hervör. De tweet Satzung van de Universität wurr 1930 erlaaten. Nee weer ünner annern de „Studentenschaft“ as verfaatenmäßig Lidd van de Universität mit Sülvstverwaltung un Deelnahm an de Hoochschoolverwaltung. De „Allgemeine Studentische Arbeitsgemeinschaft“ (Astag) wurr 1930 inricht, deren Liddmaaten van de Studeerenden in geheim Wahl bestimmt. Hier wunnen in’n Ünnerscheed to anner Universitäten de natschonalsozialistischen Stimmen nie nich de Mehrheit. 1933 weern 23 % van de Perfessers NSDAP-Liddmaaten.<ref>Ralf Forsbach: Die Medizinische Fakultät der Universität Bonn im "Dritten Reich". Oldenbourg Verlag: 2006, S. 63.</ref> Mit de Inführen van dat [[Führerprinzip]] keem dat to de [[Gliekschaltung]]: de Rekter wurr van den Minister, de Dekane dör den Rekter insett. Hör Entscheeden weern weder an Beratung noch Afstimmen in Gremien bunnen. 40 Hoochschoollehrer (12,9 % van den Lehrkörper) wurrn entlaaten, wiel se [[Jodendom|Jööden]] oder den nee Machthebbern nich passen deen. De Philosophen [[Paul Ludwig Landsberg]] un [[Johannes Maria Verweyen]] sünd in’n Konzentratschoonslager storven. De Mathematiker [[Felix Hausdorff]] hett sück sülvst um’t Leven brocht.<ref>[[Michael Grüttner]], Sven Kinas: ''Die Vertreibung von Wissenschaftlern aus den deutschen Universitäten 1933–1945''. In: ''Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte''. 55 (2007), S. 140, 160&nbsp;ff ([http://www.ifz-muenchen.de/heftarchiv/2007_1_5_gruettner.pdf PDF]).</ref> Völ sünd utwannert, ok der Orientalist [[Paul Kahle]]: sien Söhn Wilhelm harr an’n 10. November 1938 de brennend Synagoog sehn un dornah tosommen mit sien Moder spontan en jöödsche Geschaftsfru bi dat Uprüümen van dat van SA-Männern verwöst Geschäft hulpen. En Polizist hett hör Personalien faststellt. De Folg weer de Verwies van den Studenten Wilhelm Kahle an de Universität wegen „mangelnder akademischer Würde“ as ok en maandlang düern apenlich Anprangern un Schikaneeren van den Perfesser un sien Angehörigen. In’t Fröhjohr 1939 sünd se dorum nah England emigreert. 1935 wurr de Theoloog [[Karl Barth]] (1886–1968) entlaaten, de den [[Eid up den Führer]] in de vörschreeven Form verwiegern dee, un 1936 de Aferkennen van de [[Thomas Mann]] 1919 verleeht philosophischen [[Ehrendokterwürde]]. De de SS anhörrn Dekan [[Karl Justus Obenauer#Obenauer un de Beleidigung van Thomas Mann|Obenauer]] harrn dat Enttrecken utspraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-bonn.de/einrichtungen/universitaetsverwaltung/organisationsplan/archiv/universitaetsgeschichte/unigeschichte |titel=Universitätsgeschichte |zugriff=2018-01-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/einrichtungen/universitaetsverwaltung/organisationsplan/archiv/universitaetsgeschichte/unigeschichte |wayback=20160804234152 |text=Universitätsgeschichte |archiv-bot=2026-06-19 14:57:19 InternetArchiveBot }}</ref> Se wurr hüm nah den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] weer toerkannt.<ref>Universität Bonn: [http://www3.uni-bonn.de/einrichtungen/universitaetsverwaltung/organisationsplan/archiv/universitaetsgeschichte/ausstellung-der-neubeginn/der-umgang-mit-der-vergangenheit Der Umgang mit der Vergangenheit]</ref><ref>{{Webarchiv | url=http://www.br.de/radio/bayern2/sendungen/kalenderblatt/1912-thomas-mann-ehrendoktor-aberkennung-100.html | wayback=20131015094821 | text=Thomas Mann wird Ehrendoktorwürde aberkannt}}, Bayerischer Rundfunk.</ref> 1934 wurr de Landwertschapliche Fakultät inricht. Se is de Nahfolgerin van de Landwertschaplichen Hoochschool Poppelsdorf.<ref name="LandwirtschaftlicheFak">[http://www.lwf.uni-bonn.de/ Willkommen an der Landwirtschaftlichen Fakultät der Universität Bonn], lwf.uni-bonn.de, afropen an’n 19. September 2019.</ref> Siet dat Wintersemester 1941/1942 kunn wegen den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]] en normal Vörlesensbedriev nich mehr leist wurrn, wiel sowohl Perfessers as ok Studenten to’n Wehrdeenst intrucken wurrn weern un ok de Bedürfnisse van de Kriegsweertschaptschaft negativen Infloot up Forschung un Lehre harrn. In dat Wintersemester 1944/1945 wurr van [[Rieksministerium för Wetenschap, Uptrecken un Volksbille|Rieksminister för Wetenschap, Uptrecken un Volksbillen]] [[Bernhard Rust]] an den linksrhienschen Universitäten dat Instellen van den Lehrbedriev – mit Utnahm van de medizinischen Fakultäten anördnt. An‘n 18. Oktober 1944 – den 126. Johrsdag van de Universitätsgrünnen – wurr bi en Bombenangreep dat Hööftgebäude un dat an den Rhien liggen Klinikveert verneelt. To Kriegsenn‘ weer kien een van de fieftig to de Universität hörrn Hüüs heel. De entstahn Schaden wurr up etwa 50&nbsp;Mio.&nbsp;DM schätzt. An‘n 12. April 1945 hett sück ünner de Initiative van [[Theodor Brinkmann]] eerstmalig en Verwaltensraat tosommensett, de an’n 1. Juni en offizielle Bestätigung van de Militärregeeren un den Updrag to dat Wedderupmaaken van de Universität kreeg. Nah den Rückträe van Brinkmann wurr [[Heinrich Konen]] to’n Nee Vörsitter wählt, womit he to’n darten Mal an de Tipp van de Universität stunn.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/themen/Das%20Rheinland%20im%2020.%20Jahrhundert/Seiten/DerNeubeginnderUniversitaetBonnnach1945.aspx |titel=Der Neubeginn der Universität Bonn nach 1945 |zugriff=2015-11-22 }} {{Webarchiv|url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/themen/Das%20Rheinland%20im%2020.%20Jahrhundert/Seiten/DerNeubeginnderUniversitaetBonnnach1945.aspx |wayback=20151123030441 |text=Der Neubeginn der Universität Bonn nach 1945 |archiv-bot=2026-06-19 14:57:19 InternetArchiveBot }}</ref> To dat Wintersemester 1945/46 wurr de universitäre Bedriev weer upnommen, dat Rektorat keem övergangswies in en [[Joachimstraße 6/8 (Bonn)|Huus in de Joachimstraße]] ünner. Wegen de Kriegsschäden un de Tonahm van Studenten wurrn wesetlich Baumatnahmen notwennig. In de Adenauerallee entstunn en nee Huus för de Universitätsbibliothek un schräg tegenöver wurr en Gebäude för de Rechts- un Staatswetenschapliche Fakultät upricht. Dit Gebäude drocht den Naam „[[Juridicum (Bonn)|Juridicum]]“. De Universitätskliniken wurrn gröttstendeels ut de Binnenstadt in den Stadtdeel [[Venusberg (Bonn)|Venusberg]] verleggt. 1980 wurr de bither unafhängige [[Pädagogische Hochschule Rheinland]] mit Standort Bonn integreert. Dormit weer ok de [[Lehrerutbillen]] för de Hööft- un Grundschool en Upgaav van de Universität wurrn. === 21. Johrhunnert === 2001 wurr de Universität van de Landsregeeren anwiest, de Lehrerutbillen intostellen, wat in dat Folgejohr van de Universität umsett wurr. Mit de Umstellung van dat Lehramtsstudium in Noordrhien-Westfalen up [[Bachelor]]- un [[Master]]studiengänge kunn de Universität dat Lehramtsstudium to dat Wintersemester 2011/12 wedder inführen.<ref>[http://www.bzl.uni-bonn.de/ bzl.uni-bonn.de], bzl.uni-bonn.de, abgerufen am 29. September 2015.</ref> Verantwoort wurrn de Lehramtsstudiengänge binnerhalv van de Universität Bonn van dat ''Bonner Zentrum für Lehrerbildung'' (BZL).<ref>[https://www.bzl.uni-bonn.de/ Bonner Zentrum für Lehrerbildung (BZL)]</ref> In‘n Februar 2012 hett man mit den Bau van en nee Campus in den Stadtdeel [[Poppelsdorf]] tüschen Carl-Troll-Straße und Endenicher Allee anfungen. Dat zirka 40.000&nbsp;m² groot Baufeld wurr tovör van de landwertschaplich Fakultät as [[Acker]] bruukt un weer insowiet free. Stuff bi den Bauplatz befinnen sück en Twiegstäe van de Universitäts- un Landesbibliothek, eenige Institute van de Universität un en [[Mensa]]. Disse universitären Inrichtungen söllt um en Hörsaalzentrum un um dat ''Bonn-Aachen International Center for Information Technology'' utwiet wurrn. Buterdem wurrn up dat Areal Rüüm för de Institute för Numerische Simulatschoon, för Nehrens- un Levensmiddelwetenschap as ok för Informatik baut.<ref>{{Webarchiv | url=http://www.blb.nrw.de/BLB_Hauptauftritt/Presse/120220/index.php | archive-is=20120804093202 | text=}}</ref> == Exzellenzinitiative == [[Datei:Hausdorff Center.jpg|mini|Ehmalg Gebäude van dat mathematische Institut – Eröffnung van dat Exzellenzcluster van de Mathematik]] Bi de ''[[Exzellenzinitiative]] des Bundes und der Länder'' hett de Universität Bonn gemischte Ergevnisse reckt. Dat Tokunftskonzept, also de Förderung van de gesamte Universität, wurr nich wunnen. In anner Förderliens geev dat aber doch Spood. In de eerste Runn 2006 is man mit Vörslääg för Gradurertenscholen in Physik un Wertschapswetenschapen (''Bonn Graduate School of Economics'' un ''[[Bonn-Cologne Graduate School of Physics and Astronomy]]'' tosommen mit [[Universität zu Köln|Universität Köln]]) as ok en Exzellenzcluster in Mathematik ''(Mathematics: Foundations, Models, Applications – [[Hausdorff Center for Mathematics]])'' in de Endutwahl intrucken, den Toslag kreegen de Ökonomie-School un de Mathematik-Cluster.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026140244/http://www.bmbf.de/pub/Exzellenzinitiative.pdf BMBF – Ergebnisse der Exzellenzinitiative 2006], afropen an’n 21. September 2019</ref> In de tweet Runn 2007 stunnen de Gradueertenschool ''Chemical Biology in Life and Medical Sciences'' un ok weer de ''Bonn-Cologne Graduate School of Physics and Astronomy'' as ok as wiedere universitätsöbergriepend Projekte de Exzellenzcluster ''Media: Material Conditions and Cultural Practice'' tosommen mit de Universität zu Köln un de Gradueertenschool ''Bonn-Aachen International Graduate School of Applied Informatics'' tosommen mit de [[RWTH Aken]] in de Utwahl, den Toslag kreeg ditmal de Physik-Gradueertenschool.<ref>[https://web.archive.org/web/20120322031302/http://www.bmbf.de/pub/exzellenz_liste2007.pdf BMBF – Ergebnisse der Exzellenzinitiative 2007], afropen an’n 21. September 2019</ref> In de dart Runn 2012 keemen dat Exzellenzcluster in de Mathematik ''(Mathematics: Foundations, Models, Applications)'' un de Gradueertenschool in Physik (''Bonn-Cologne Graduate School of Physics and Astronomy'') to en wiedere Förderung. Buterdem kreeg dat nee Exzellenzcluster in den Beriek van de Immunologie (''Immunosensation: das Immunsystem als Sinnesorgan'') en Toseggen för en Fördern.<ref>[https://web.archive.org/web/20150923223252/http://www.bmbf.de/pubRD/FinaleFoerderlisteexcellenceinitiative.pdf Ergebnis der Sitzung des Bewilligungsausschusses am 15. Juni 2012], bmbf.de, afropen an’n 21. September 2019.</ref> Bi de veert Runn van den nu Exzellenzstrategie nömmt Wettbewarf weer de Universität mit insgesamt söss Exzellenzclustern (dorvan twee in Kooperatschoon mit anner Universitäten) un de tosätzliche Utwahl as Exzellenzuniversität de spoodriekste Hoochschool.<ref name=":0" /> == Standöörd un Architektur == [[Datei:Poppelsdorfer Schloss.jpg|mini|hochkant=1.5|Poppelsdorfer Slott]] [[Datei:AVZ III.jpg|mini|Standoort Römerstraße]] De Universität Bonn is kien Campus-Universität, sonnern verdeelt sück up mehrere Standöörd in dat ganze Stadtrebeet. In dat Hööftgebäude, dat ehmalge [[Kurfürstlich Slott Bonn|Kurfürstlich Slott]] direkt an den Rand van de Binnenstadt as ok in eenig modern Hüüs in de Umgegend (so das dat Juridicum) befinnen sück de Grootdeel van de Philosophischen, Theologischen as ok Rechts- un Staatswetenschaplichen Fakultäten. De Naturwetenschapler sünd hööftsächlich in [[Poppelsdorf]], wo neben dat [[Poppelsdorfer Slott]] Institutsgebäude ut dat 19. Johrhunnert in modern Bürobauten vörherrschen. De Slottgorden deent siet 1819 as [[Botanischer Garten Bonn]]. Dat Institut för Informatik is siet Anfang van dat Sömmersemester 2018 ebenfalls in Poppelsdorf ansiedelt, in en gemeensamen Neebau mit dat [[Bonn-Aachen International Center for Information Technology]], dat ut de Heussallee umtrucken is. Dormit wurrn sowohl dat [[Landesbehördenhaus]] as ok de Oltbau van dat Allgemeen Verfügungszentrum III van de Universität aktuell nich brukkt. De Neebau van dat Allgemeen Verfügungszentrum III is all siet 2010 wegen hooch Belastung van de Bausubstanz dör [[Polychloreerte Biphenyle]] rüümt, dat ehmals ebenfalls dor ansiedelt Institut för Psychologie is in 2008 ut dat Gebäude uttrucken un sitt jetzt an den Kaiser-Karl-Ring tegenöver de [[LVR-Klinik Bonn|LVR-Klinik]]. De Medizin is up den [[Venusberg (Bonn)|Venusberg]] ansiedelt. Eenzelne Institute un Inrichtungen sünd up wieder Stadtdeelen verdeelt, etwa de Astronomie, Deelen van de Chemie un de Pharmazie in [[Endenich]]. Insgesamt hörrt to de Universität över 371&nbsp;Gebäude.<ref name="statistik">Uni Bonn: ''[https://www.uni-bonn.de/de/universitaet/ueber-die-uni/zahlen-und-fakten Zahlen und Fakten rund um die Universität]''. uni-bonn.de</ref> Dorto hörrn neben de wetenschaplich un to de Verwalten bruukt Hüüs ok veer Mensen un 34 Studentenwahnheime mit ca. 4200 Zimmern, för de dat [[Studierendenwerk Bonn]] toständig ist. Bit up wenig Hüüs, etwa dat Hööftgebäude un dat Poppelsdorfer Slott, hett de Universität praktisch all Gebäude van den [[Bau- un Leegenschapsbedriev NRW]] anhüert. == Planungen un Saneerungsprobleme == In’n Toog van en Neestruktureeren wurrd van de Universitätsleitung anstreevt, de dezentrale Struktur uptogeeven un sück up veer Swoorpunktstandöörd to konzentreeren: den ''Campus City'' mit de Philosophischen Fakultät, den Theologischen Fakultäten un de Staatswetenschaplichen Fakultät, den ''Campus Poppelsdorf'' mit de Landwertschaplichen Fakultät un Deelen van de Mathematisch-Naturwetenschaplichen Fakultät, den ''Campus Endenich'' mit den övrigen Deelen van de Mathematisch-Naturwetenschaplichen Fakultät un den in en Neebau ünnertobringen Rechtswetenschapen as ok de Medizin up den Venusberg. Insbesünnere up den ''Campus Poppelsdorf'' wurrn dorum up ehmalgen Ackerflächen eenige Neebauten upricht. Hier entstunn en Hörsaalzentrum un Rüüm för de Institute för Informatik, för Numerische Simulatschoon un för Nehrens- un Levensmiddelwetenschap. Wiels dat Hörsaalgebäude all in Gebruuk is, sünd de anner Gebäude to’n Deel noch nich in Bedriev. En nee Laborgebäude südwestlich van den Botanischen Gorden wurr 2008 fardigstellt.<ref>[https://web.archive.org/web/20130314175159/http://www.limes-zentrum.uni-bonn.de/Seiten/news/press/press.html], Press, afropen an’n 24. September 2019</ref> [[Datei:Bonn-517-Uni Campus Poppelsdorf.jpg|mini|Bonn – Uni Campus Poppelsdorf, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität]] Wiel man mit de Tonahm van Studenten up den ''Campus Poppelsdorf'' reeken deiht, is langfristig en Neebau van de dortige Mensa plaant. För de bit 2020 plaant Saneeren un Neebauten sünd ca. 850 Mio. Euro vörsehn. De Finanzeeren is aber noch nich vullständig seker. Bit 2015 kreeg de Universität van dat Land 102 Mio. Euro ut dat Hoochschoolmoderniseerensprgramm van dat Land Noordrhien-Westfalen. Buterdem bedeeligt sück de Bau- un Liegenschapsbedriev NRW an de Saneeren.<ref name="planung2">[https://web.archive.org/web/20100506020707/http://www.general-anzeiger-bonn.de/index.php?k=loka&itemid=10004&detailid=645166 Generalanzeiger van’n 29. September 2009] afropen an’n 24. September 2019</ref> === Dichtmaaken van dat darte Bövergeschoss === An‘n 2. Januar 2019 muss de Universität den Forschungs- un Lehrbedriev in dat darte Stockwark van dat Kurfürstlich Slott instellen. Grund weer en Anordnung van den Bau- un Liegenschapsbedriev NRW, de up en Neebewerten van de Brandschutz-Situatschoon foot. Meest 100 Rüüm, 150 Beschäftigte un över 400 Studeerende van de geisteswetenschaplichen Fakultäten van de Universität Bonn weern dorvan bedrapen. De Anordnung keem unverwacht wenig Week för de Fortsetten van de Vörlesenstiet Anfang Januar, so dat in en körten Tiet all umstruktureert wurrn muss (Rüüm, Personal, Logistik un Utwiekmögelkeiten).<ref>Universität Bonn: Brandschutz: Universität räumt 3. Etage des Hauptgebäudes zum 2. Januar 2019. Online ünner: {{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/neues/340-2018 |wayback=20201020123811 |text=— |archiv-bot=2026-03-14 07:46:07 InternetArchiveBot }}, (Stand: 13. Februar 2019).</ref> Nahdem man dat Gebruukskonzept överarbeit harr, Fluchtwegsituatschoon un tosätzlich Brandschuulmatnahmen inricht harr, kunn man 43 Rüüm af März 2019 weer bruuken. Lehrveranstaltungen geev dat dor wiederhen nich, aber Bürorüüm un Materiallager kunnen weer bruukt wurrn. <ref>{{Webarchiv|url=https://www.uni-bonn.de/neues/044-2019 |wayback=20200918070659 |text=43 Räume im Dachgeschoss des Hauptgebäudes können wieder genutzt werden |archiv-bot=2026-03-14 07:46:07 InternetArchiveBot }}, afropen an’n 24. September 2019</ref> == Gleederung == De Universität wurrd van en Rektorat leit, den en Rektor vörsteiht. Dat Rektorat wurrd van den Senat kontrolleert, de ut wählt Vertredern, ut de Hoochschoollehrer van all Fakultäten, ut den akademischen un nichtakademischen Mitarbeiterstaff as ok de Studentenschap besteiht. En Hoochschoolraat, de to 70 % mit externen Personen besett is, övernimmt siet 2008 de Funktschoon van de wetenschaplich Beraden van de Universitätsleitung.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.prwiss.uni-bonn.de/de/a-z/grundordnung-uni-bonn/at_download/file |wayback=20220328114436 |text=Grundordnung der Universität |archiv-bot=2026-03-14 07:46:07 InternetArchiveBot }}, Uni Bonn.</ref> De Universität hett de folgend Fakultäten: * Evangeelsch-Theologische Fakultät (grünnd 1818) * Kathoolsch-Theologische Fakultät (grünnd 1818) * Landwertschapliche Fakultät (inricht 1934) mit folgend söben Institute ** IEL – Institut för Nehrens- und Levensmiddelwetenschapen ** IGG – Institut för Geodäsie un Geoinformatschoon, ** ILR – Institut för Levensmiddel- un Ressourcenökonomik, ** ILT – Institut fär Landtechnik, ** [[Institut für Nutzpfantenwetenschapen un Ressourcenschuul|INRES – Institut för Nutzplantenwetenschapen un Ressourcenschuul]] ** [[Institut för Organischen Landbau|IOL – Institut för Organischen Landbau]], ** ITW – Institut för Deertenwetenschapen. * Mathematisch-Naturwetenschapliche Fakultät * Medizinische Fakultät * Philosophische Fakultät * Rechts- un Staatswetenschapliche Fakultät == Literatur == * ''Festschrift zur 200-Jahrfeier der. Universität Bonn. Die Geschichte der Universität Bonn seit 1818 in 4 Bänden.'' V&R Unipress, Bonn University Press, Bonn 2018, ISBN 978-3-8471-0889-4. ** Band 1: [[Dominik Geppert]] (Hrsg.): ''Preußens Rhein-Universität 1818–1918.'' ** Band 2: Dominik Geppert (Hrsg.): ''Forschung und Lehre im Westen Deutschlands 1918–2018.'' ** Band 3: Thomas Becker und Philip Rosin (Hrsg.): '' Die Buchwissenschaften.'' ** Band 4: Thomas Becker und Philip Rosin (Hrsg.): ''Die Lebenswissenschaften.'' * Thomas Becker: ''Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn. Ansichten – Einblicke – Rückblicke'' (= ''Die Reihe Campusbilder.''). Sutton Verlag, Erfurt 2004, ISBN 3-89702-741-0. * Thomas Becker (Hrsg.): ''Bonna Perl am grünen Rheine. Studieren in Bonn von 1818 bis zur Gegenwart'' (= ''Bonner Schriften zur Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte.'' Band 5). V&R unipress, Bonn University Press, Göttingen 2013, ISBN 978-3-8471-0131-4. * [[Friedrich von Bezold]]: ''Geschichte der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität von der Gründung bis zum Jahr 1870.'' A. Marcus & E. Webers Verlag, Bonn 1920, {{URN|nbn:de:hbz:5:1-10727}}. * [[Thaddäus Anton Dereser]]: ''Entstehung und Einweihungsgeschichte der Kurkölnischen Universität zu Bonn unter der glorreichen Regierung Maximilian Franzens, von Gottes Gnaden Erzbischofs zu Köln, des H.R. Reichs durch Italien Erzkanzlers und Kurfürsten … im Jahre 1786, den 20ten November und folgende Tage.'' Abshoven, Bonn ca. 1786, ({{ULBDD|urn:nbn:de:hbz:061:1-84687}}) * [[Ralf Forsbach]]: ''Die Medizinische Fakultät der Universität Bonn im „Dritten Reich“.'' München 2006. ISBN 978-3-486-57989-5. * [[Manfred Groten]], Andreas Rutz (Hrsg.): ''Rheinische Landesgeschichte an der Universität Bonn. Traditionen – Entwicklungen – Perspektiven.'' Göttingen 2007. * Hans-Paul Höpfner: ''Die Universität Bonn im Dritten Reich. Akademische Biographien unter nationalsozialistischer Herrschaft'' (= ''Academia Bonnensia.'' Band 12). Bonn 1999. * Dietrich Höroldt: ''Stadt und Universität. Rückblick aus Anlass der 150-Jahr-Feier der Universität Bonn'' (= ''Veröffentlichungen des Stadtarchivs Bonn.'' Band 6). Bonn 1969. * [[Paul Egon Hübinger]]: ''Thomas Mann, die Universität Bonn und die Zeitgeschichte. Drei Kapitel deutscher Vergangenheit aus dem Leben des Dichters 1905–1995,'' München/Wien 1974. * Gerhard Kirchlinne: ''Die Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität zu Bonn. Geschichte und Geschichten aus zwei Jahrhunderten.'' Eegenverlag, Bonn 2017, ISBN 978-3-00-057968-4. * [[Josef Niesen]]: ''Bonner Personenlexikon.'' 3., verbesserte und erweiterte Auflage. Bouvier, Bonn 2011, ISBN 978-3-416-03352-7 (mit völ Professoren-Biographien). * [[Karl Theodor Schäfer]]: ''Verfassungsgeschichte der Universität Bonn 1818 bis 1960.'' H. Bouvier u. co./Ludwig Röhrscheid, Bonn 1968. * Matthias Schmoeckel (Hrsg.): ''Die Juristen der Universität Bonn im „Dritten Reich“'' (= ''Rechtsgeschichtliche Schriften.'' Band 18). Köln u. a. 2004. * Rektor und Senat der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität (Hrsg.): ''Die Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität. Ihre Rektoren und berühmten Professoren.'' (= [[Karl F. Chudoba]] (Hrsg.): ''[[Kriegsvorträge Universität Bonn|Kriegsvorträge der … Universität Bonn]].'' Band II). Bonner Universitäts-Buchdruckerei, Bonn 1943. * [[Heinz Schott (Medizinhistoriker)|Heinz Schott]] (Hrsg.): ''Medizin, Romantik und Naturforschung. Bonn im Spiegel des 19. Jahrhunderts. Anlässlich der 175-Jahrfeier der Universität Bonn'' (= ''Studium Universale.'' Band 18). Bonn 1993. * Herbert Kremer, Hubertus Büchs: ''Geschichte der Klinik und Poliklinik für Mund-, Zahn- und Kieferkrankheiten der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Bonn.'' Bonn 1969, S. 49–99. == Weblinks == {{Commons}} * [https://www.uni-bonn.de/ Offizielle Website van de Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn] * [http://digitale-sammlungen.ulb.uni-bonn.de/ulbbn/nav/classification/296098 Digitaliseerte Borns un Literatur to de Geschichte van de Universität Bonn] an de [[Universitäts- un Landesbibliothek Bonn]] * [http://www.asta-bonn.de/ AStA van de Universität Bonn] == Enkeld Nahwiesen == <references responsive /> {{Coordinate |NS=50/44/02/N |EW=7/06/08/E |type=landmark |region=DE-NW}} {{Normdaten|TYP=k|GND=36150-1|LCCN=n/79/110441|VIAF=172114824}} {{SORTIERUNG:Rheinische Friedrichwilhelmsuniversitat Bonn}} [[Kategorie:Universität]] [[Kategorie:Noordrhien-Westfalen]] k7nccvmkf0jqpv9p8k6m7y33r0clemb 0 126877 1069686 913290 2026-06-19T13:05:47Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069686 wikitext text/x-wiki [[Datei:Olga Tokarczuk (2018).jpg|mini|Olga Tokarczuk (2018)]] '''Olga Nawoja Tokarczuk'''<ref>https://rejestr.io/krs/243763/stowarzyszenie-kulturalne-gory-babel {{Webarchiv|url=https://rejestr.io/krs/243763/stowarzyszenie-kulturalne-gory-babel |wayback=20191010133131 |text=— |archiv-bot=2026-06-19 13:05:46 InternetArchiveBot }}</ref> (* [[29. Januar]] [[1962]] in [[Sulechów]] bi [[Zielona Góra]], [[Polen]]) is en poolsche [[Psychologie|Psychologin]] un [[Schriever]]sche. [[2019]] is se uttekent wurrn mit den [[Nobelpries för Literatur]] för dat vörige Johr [[2018]]. == Leven == Ehr datt se Schrieversche wurrn is, hett Tokarczuk vun [[1980]] af an [[Psychologie]] studeert an de [[Universität Warschau]]. In düsse Tied hett se in en Heim arbeit‘ for Jugendliche, de upfullen weern. Nadem se mit dat Studeern feerdig weer, is se eerst na [[Breslau]] un later na [[Wałbrzych]] hentrocken un hett dor as [[Therapeut]]sche arbeit‘.Tokarczuk seggt, se stunn in de Traditschoon vun [[Carl Gustav Jung]] un meent, vun siene Theorienn harr se oorntlich wat bruken konnt for ehre Schrieveree. Vun [[1998]] af an leevt se in dat lüttje Dörp [[Krajanów]] bi [[Nowa Ruda]]. Dor hett se ok en paar Johre lang ehren [[Verlag]] ''Ruta'' bedreven, ehr se sik bloß noch mit Schrieven befaat hett. == Warke == * ''Miasto w lustrach'' (Stadt in Spiegeln, Gedichte), Beilage zur Zeitschrift Okolice Nr. 10/1989. * ''Podróż ludzi Księgi'' (Die Reise der Buchmenschen), 1993. * ''E.E.'', 1995. * ''Prawiek i inne czasy'', 1996. **''Ur und andere Zeiten''. Ut dat Poolsche vun [[Esther Kinsky]]. Berlin: Berlin Verlag 2000, ISBN 978-3827003409. * ''Szafa'', Vertellen, 1997. **''Der Schrank''. Ut dat Poolsche vun Esther Kinsky. DVA, München 2000, ISBN 978-3421053817. * ''Dom dzienny, dom nocny'', Prosaband, 1998. **''Taghaus, Nachthaus''. Ut dat Poolsche vun Esther Kinsky. DVA, München 2001, ISBN 978-3421054135. * ''Lalka i Perła'' (Die Puppe und die Perle), Essay, 2000. * ''Gra na wielu bębenkach'', Vertellen, 2001. **''Spiel auf vielen Trommeln''. Ut dat Poolsche vun Esther Kinsky. Matthes & Seitz, Berlin 2006, ISBN 978-3882211078. * ''Opowiadania zimowe''. (Wintervertellen; Höörbook mit 3 Texte ut ''Spiel auf vielen Trommeln''), 2003. * ''Ostatnie historie'', 2004. **''Letzte Geschichten''. Ut dat Poolsche vun Esther Kinsky. München: DVA 2007, ISBN 978-3421059024. * ''Anna In w grobowcach świata'', 2006 **''Anna In in den Katakomben. Der Mythos der Mondgöttin Inanna''. Ut dat Poolsche vun Esther Kinsky. Berlin: Berlin Verlag, 2007, ISBN 978-3827007278. * ''Bieguni'', 2008 **''Unrast''. Ut dat Poolsche vun Esther Kinsky. Frankfort/M.: Schöffling & Co., 2009, ISBN 978-3895614651. * ''Prowadź swój pług przez kości umarłych'', 2009 **''Der Gesang der Fledermäuse''. Ut dat Poolsche vun Doreen Daume. Frankfurt/M.: Schöffling & Co., 2011, ISBN 978-3895614668 * ''Moment niedźwiedzia'' (Der Moment des Bären, Essays), 2012 * ''Księgi Jakubowe'', 2014 → histoorschen Roman över [[Jakob Joseph Frank]] **''Die Jakobsbücher''. Ut dat Poolsche vun Lisa Palmes un Lothar Quinkenstein. Zürich: Kampa Verlag, 2019, ISBN 978-3311100140. == Literatur == * Dörte Lütvogt: ''Raum und Zeit in Olga Tokarczuks Roman „Prawiek i inne czasy (Ur- und andere Zeiten)“''. Lang, u. a. Frankfurt a. M. 2004 ISBN 978-3-631-51891-5. Up Platt is bitherto nix vun Olga Tokarczuk rutkamen. == Footnoten == <references /> == Weblenken == {{Commons|Category: Olga Tokarczuk|Olga Tokarczuk }} {{Navigatschoonsliest Winners vun den Nobelpries för Literatur}} [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Polen]] [[Kategorie:Boren 1962]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Literatur)]] 8p5gl7p11kinivv2lv33aw3a3q1mvvx 0 128941 1069697 1069261 2026-06-19T13:58:39Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069697 wikitext text/x-wiki [[Datei:Peter J. Ratcliffe at Centro Cultural de la Ciencia 01.jpg|mini|Peter J. Ratcliffe]] Sir '''Peter John Ratcliffe''' [[Royal Society|FRS]] (* [[14. Mai]] [[1954]] in [[Morecambe]], [[Lancashire]]) is en britisch [[Nephrologie|Nephroloog]] un Perfesser an de [[University of Oxford]]. Hüm wurr 2019 de [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Medizin-Nobelpries]] för sien Forschungen to de Rull van [[Suerstoff]] in Zellen tospraaken. Ratcliffe hett opdeckt, dat dat in all Zellen van den minschlichen Körper un bi all Deerten up de Eer – ok bi de, de wedder en Hart noch Blootgefäße hemm – en System gifft, dat de Versörgen mit Suerstoff meeten un stüern deiht. Dat hannelt sück um en Enzymsystem, dat en [[Protein]] mit Suerstoff sülvst markeert – den [[Hypoxie-induzeert Faktor|Hypoxie-induzeerten Faktor]] (HIF). [[Datei:HIF Nobel Prize Physiology Medicine 2019 Hegasy DE.png|mini|Nobelpries för Physiologie/ Medizin 2019: Zelluläre Anpassung an de Verfügbarkeit van Suerstoff middels Hif-1]] == Leven == Ratcliffe hett de Lancaster Royal Grammar School besöcht.<ref>[https://gairdner.org/award_winners/peter-j-ratcliffe/peter-j-ratcliffe/ Biographie beim Canada Gairdner Award]</ref> Af 1972 hett he mit en Stipendium an de [[University of Cambridge]] (Gonville and Caius College) studeert un kreeg 1978 en [[Bachelor]] in Medizin (MB) un Chirurgie an de [[Queen Mary University of London]] (Barts and The London School of Medicine and Dentistry), wobi he sück in Nephrologie spezialiseeren dee. Sien klinische Utbillen funn an dat St. Bartholomew Hospital in London statt, dornah forsch he an de University of Oxford. 1987 kreeg he sien Doktertitel. Af 1989 hett he sück mit dat Thema befaat, wu Zellen hör Suerstoffversörgen regeln. Tonächst forsch he mit en Stipendium (Senior Fellowship) van den Wellcome Trust an dat Weatherall Institute of Molecular Medicine, denn in dat Henry Wellcome Building for Genomic Medicine un an dat Henry Wellcome Building for Molecular Physiology van de Universität Oxford. 1992 wurr he University [[Lecturer]] un 1996 Titularperfesser (för [[Binnere Medizin]]). 2003 wurr he ''Nuffield Perfesser för Medizin'' un van 2003 bit 2016 weer he Baas van de Afdeelen för klinische Medizin (Nuffield Department of Clinical Medicine) in Oxford. Ofschons he sück siet lang Tiet mit [[Zellbiologie]] un [[Molekularbiologie]] befaaten dee, bleev Ratcliffe dormit de klinischen Medizin verbunnen. He is Baas van dat van hüm grünnd Labor för [[Hypoxie (Medizin)|Hypoxie]]-Forschung an de University of Oxford, dat sück ok mit de Utwirken up Krebs un Kreislooperkrankungen befaat. Buterdem is he Direkter van dat Target Discovery Institute un Liddmaat van dat Ludwig Institute for Cancer Research un an dat [[Francis Crick Institute]] in London. == Utteknungen (Utwahl) == * 1991 Milne-Muerke Foundation Award * 1998 Graham Bull Prize * 2002 Liddmaat in de [[Royal Society]]<ref>[http://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/ Fellows] van de [[Royal Society]] (royalsociety.org); afropen an’n 9. Mai 2011</ref> * 2002 International Society for Blood Purification Award * 2002 Liddmaat van de Academy of Medical Sciences * 2006 Liddmaat [[EMBO]] * 2007 Liddmaat in de [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>[http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterR.pdf Book of Members 1780–2010] (PDF, 155 kB) van de [[American Academy of Arts and Sciences]] (amacad.org); afropen an’n 14. Mai 2011</ref> * 2009 [[Louis-Jeantet-Stiftung|Louis-Jeantet-Preis]]<ref>{{Internetquelle |autor=prezenz.com |url=http://www.jeantet.ch/en/support-to-european-research/louis-jeantet-prize/prize-winners.php?year=2009&laureat=12 |titel=Fondation Louis-Jeantet - The Winners of the Louis-Jeantet Prize for Medicine |werk=jeantet.ch |datum= |sprache=en |abruf=2016-02-05 }} {{Webarchiv|url=http://www.jeantet.ch/en/support-to-european-research/louis-jeantet-prize/prize-winners.php?year=2009&laureat=12 |wayback=20160205204232 |text=Fondation Louis-Jeantet - The Winners of the Louis-Jeantet Prize for Medicine |archiv-bot=2026-06-19 13:58:39 InternetArchiveBot }}</ref> * 2010 [[Canada Gairdner International Award]]<ref>[http://gairdner.org/content/peter-j-ratcliffe Peter J. Ratcliffe, M.D.] bei der [[Gairdner Foundation]] (gairdner.org); afropen an'n 5. Dezember 2012</ref><ref>[http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2810%2960526-0/fulltext Paul C. Webster: ''The winners of the 2010 Gairdner Awards.''] [[The Lancet]], Volume 375, Issue 9722, Page 1239, 10. April 2010</ref> * 2012 [[Pasarow Award]] för kardiovaskuläre Forschung * 2014 [[Knight Bachelor]]<ref>https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/269031/New-Year-Honours-2014-PM-list.pdf</ref> * 2014 [[Wiley Prize in Biomedical Sciences]] * 2016 [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]] * 2017 [[Buchanan Medal]] * 2018 [[Massry-Pries]] * 2019 [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]] (deelt mit [[William George Kaelin]] un [[Gregg Leonard Semenza]] == Schriften (Utwahl) == * mit P.H.Maxwell, M.S.Wiesener, G.-W.Chang, S.C.Clifford, E.C.Vaux, M.E.Cockman, C.C.Wykoff, C.W.Pugh, E.R.Maher: ''The tumour suppressor protein VHL targets hypoxia-inducible factors for oxygen-dependent proteolysis'', Nature, Band 399, 1999, S. 271–275. * mit P .Jaakkola, D.R. Mole, Y.-M.Tian, M.I.Wilson, J. Gielbert, S.J.Gaskell, A. von Kriegsheim, H.F. Hebestreit, M. Mukherji, C.J. Schofield, P.H. Maxwell, C.W. Pugh: ''Targeting of HIF-a to the von Hippel-Lindau ubiquitylation complex by O2-regulated prolyl hydroxylation'', Science, Band 292, 2001, S. 468–472. * mit A.C.R.Epstein, J.M.Gleadle, L.A.McNeill, K.S.Hewitson, J.F.O’Rourke, D.R.Mole, M.Mukherji, E.Metzen, M.I.Wilson, A.Dhanda, Y.-M.Tian, N.Masson, D.L.Hamilton, P.Jaakkola, R.Barstead, J.Hodgkin, P.H.Maxwell, C.W.Pugh, C.J.Schofield: ''C. elegans EGL-9 and mammalian homologs define a family of dioxygenases that regulate HIF by prolyl hydroxylation'', Cell, Band 107, 2001, S. 43–54 * mit M. E. Cockman u.&nbsp;a.: ''Proteomics-based identification of novel factor inhibiting HIF (FIH) substrates indicates widespread asparaginyl hydroxylation of ankyrin repeat domain-containing proteins'', Molecular & Cellular Proteomics, Band 8, 2009, S. 535–546. * mit M. Mazzone u.&nbsp;a.: ''Heterozygous deficiency of PHD2 restores tumor oxygenation and inhibits metastasis via endothelial normalization'', Cell, Band 136, 2009, S. 839–851. * mit J. Adam u.&nbsp;a.: ''Renal cyst formation in Fh1-deficient mice is independent of the Hif/Phd pathway: roles for fumarate in KEAP1 succination and Nrf2 signaling'', Cancer Cell, Band 20,. 2011, S. 524–537. * mit N. Masson u.&nbsp;a.: ''The FIH hydroxylase is a cellular peroxide sensor that modulates HIF transcriptional activity'', EMBO Rep., Band 13, 2012, 251–257. * mit J. Schödel u.&nbsp;a.: ''Common genetic variants at the 11q13.3 renal cancer susceptibility locus influence binding of HIF to an enhancer of cyclin D1expression'', Nature Genetics, Band 44, 2012, S. 420–425. == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.ndm.ox.ac.uk/principal-investigators/researcher/peter-ratcliffe Prof Peter J Ratcliffe FRS] bei der [[University of Oxford]] (ox.ac.uk); afropen an’n 8. Mai 2011 == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1196562210|VIAF=989155042717172401114}} {{SORTIERUNG:Ratcliffe, Peter John}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Boren 1954]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] 88g6wfhswa624hctskel3dy7wrsqhnl 0 130355 1069674 1069245 2026-06-19T12:24:27Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069674 wikitext text/x-wiki {{Infobox Barg |NAAM = Mount Hope |BILD = Mount Hope (Antarctica).jpg |BILDB = Mount Hope (links) in’n Dezember 1908 |HÖÖCHD = 835 |LAAG = [[Ross Dependency]], [[Oostantarktika]] |EERDREGION = Antarktika |BARGGRUPP = [[Transantarktische Bargen]] |KOOR_NS = -83.5166667 |KOOR_OW = 171.2666667 |REGION-ISO = AQ |TOEERST_BESTEGEN = 3. Dezember 1908 dör [[Ernest Shackleton]], [[Jameson Adams]], [[Frank Wild]] un [[Eric Marshall]] |NORMALWEG = }} '''Mount Hope''' is en {{Hööchd|835}}<ref>[http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=136:3:0::NO::P3_ANTAR_ID,P3_TITLE:6967,Mount%20Hope Mount Hope (Antarctica)] in dat ''[[Geographic Names Information System]]'' von’n ''[[United States Geological Survey]]''</ref> hogen [[Barg]] in de [[Ross Dependency]], [[Oostantarktika]]. He liggt an de [[Shackleton-Küst]] an de Münn von’n [[Beardmore-Gletscher]] in dat [[Ross-Schelfies]]. Opdeckt worrn is he an’n 2. Dezember 1908 von en Veer-Mann-Grupp üm’n brietschen Polarforscher [[Ernest Shackleton]], as se bi de [[Nimrod-Expeditschoon]] (1907–1909) versöcht hebbt, na’n [[Süüdpool|geograafschen Süüdpool]] to kamen. Shackleton un siene Lüüd sünd annern Dag op’n Barg ropkladdert un hebbt hööpt (engelsch: ''hope''), „[…] en [beteren] Indruck von de Landschop ümto to kriegen“<ref>„[…] to gain a view of the surrounding country“, Shackleton, ''The Heart of the Antarctic.'' Band I. 1909, Sieden 304–305 ({{archive.org|heartofantarctic01shac|Blatt=304}})</ref> un en Route för’n Weg na Süden dör de Transantarktischen Bargen to finnen. Düt Höpen hett slumpt, nadem se von Mount Hope ut den Beardmore-Gletscher un den Togang över dat [[The Gateway|Gateway]] opdeckt hebbt. Shackleton un sien Lüüd sünd bet na dat [[Polarplateau]] kamen, man müssen op’n Weg na’n Süüdpool üm un bi 180&nbsp;km vör’n Ennpunkt von de Reis von wegen slechte Utrüstung, opbruukte Vorrääd un mehr un mehr Slappheit ümdreihn.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.nzaht.org/AHT/OccupationCapeEvans/ |titel=Occupation of Cape Evans By the Trans Antarctic Expedition |hrsg=Antarctic Heritage Trust |sprache=en |zugriff=2014-06-19 |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20140606074526/https://www.nzaht.org/AHT/OccupationCapeEvans/ |archiv-datum=2014-06-06 }} {{Webarchiv|url=http://www.nzaht.org/AHT/OccupationCapeEvans/ |wayback=20140606074526 |text=Occupation of Cape Evans By the Trans Antarctic Expedition |archiv-bot=2026-06-19 12:24:27 InternetArchiveBot }}</ref> Dree Johr later hett de brietsche Polarforscher [[Robert Falcon Scott]] bi siene [[Terra-Nova-Expeditschoon]] (1910–1913) desülve Route wählt. He un de veer Lüüd, de bi em weren, sünd bet na’n Süüdpool kamen, man sünd op’n Weg trügg doodbleven.<ref>Tyler-Lewis, ''The Lost Men.'' 2007, Sied 146.</ref> == Literatur == * [[Ernest Shackleton]]: ''The Heart of the Antarctic.'' William Heinemann, London 1909, Band I: {{archive.org|heartofantarctic01shac}} un Band II: {{archive.org|heartofantarctic002shac}} * Kelly Tyler-Lewis: ''The Lost Men. The Harrowing Story of Shackleton’s Ross Sea Party.'' Bloomsbury, London 2007, ISBN 978-0-7475-7972-4. * R. L. Oliver et al.: ''Antarctic earth science.'' Cambridge University Press, Cambridge 1983, ISBN 0-521-25836-7. == Weblenken == * {{GNIS|6967|Mount Hope|type=antarid}} * [http://geographic.org/geographic_names/antname.php?uni=6967&fid=antgeo_111 Mount Hope] op geographic.org (engelsch) == Footnoten == <references /> {{SORTIERUNG:Hope, Mount}} [[Kategorie:Barg in de Transantarktischen Bargen]] [[Kategorie:Shackleton-Küst]] [[Kategorie:Ross Dependency]] mvzcye89vf3tprn1miioen41zldiuok 0 132239 1069675 1069246 2026-06-19T12:26:14Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069675 wikitext text/x-wiki {{Infobox Barg |NAAM = Mount Tyree |BILD = Mount Tyree (Antarctica) from East by Christian Stangl (flickr).jpg |BILDB = Mount Tyree von Oosten |HÖÖCHD = 4852 |LAAG = [[Ellsworthland]], [[Westantarktika]] |EERDREGION = Antarktika |BARGGRUPP = [[Sentinel Range]], [[Ellsworthbargen]] |KOOR_NS = -78.4 |KOOR_OW = -85.9167 |REGION-ISO = AQ |TOEERST_BESTEGEN = [[6. Januar]] [[1967]], dör [[Barry Corbet]] un [[John P. Evans]] |NORMALWEG = Hoochtour vergletschert }} '''Mount Tyree''' is en {{Hööchd|4852}} hogen [[Barg]] in de [[Sentinel Range]] von de [[Ellsworthbargen]], de na’n [[Mount Vinson]], de mit siene {{Hööchd|4892}} 13 Kilometer in’n Noordwesten liggt, de tweethöögste Barg von de [[Antarktis]] is. Mount Tyree liggt in [[Ellsworthland]], [[Westantarktika]]. == Geschicht == Mount Tyree is in’n Januar 1958 bi en Opklärungsfloog von dat US-Navy-VX-6-Geswader opdeckt worrn. In’n sülven Maand hett em de Marie Byrd Land Traverse Party karteert. De Barg is na Kunteradmiraal [[David M. Tyree|David Merrill Tyree]] (1904–1984) nöömt, de von’n 14. April 1959 bet 26. November 1962 Befehlshebber von de U.S. Naval Support Force in de Antarktis weer. De Barg kunn toeerst in dat Johr 1967 dör Maten von en Expeditschoon ünner Leid von [[Nicolas Clinch]] (*&nbsp;1930) bestegen warrn. De sülve Expeditschoon hett ok Mount Vinson, [[Mount Shinn]] (4661&nbsp;m) un [[Mount Gardner (Ellsworthland)|Mount Gardner]] (4587&nbsp;m) toeerst bestegen. Düsse Expeditschoon harr dormit de veer höögsten Bargen von de Antarktis bestegen. Mit’n [[Long Gables]] (4150&nbsp;m) un den [[Mount Ostenso]] (4180&nbsp;m) sünd se ok noch op twee annere Bargen toeerst rop.<ref>{{Internetquelle|url=http://wikiwix.com/cache/?url=http://www.americanalpineclub.org/AAJO/pdfs/1967/Marts_Antarctc1967_vi-257.pdf|autor=Brian S. Marts|titel=American Antarctic Mountaineering Expedition|titelerg=Expeditionsbericht von’n [[American Alpine Club]]|kommentar=in’n Archiv bi wikiwix.com|sprache=en|format=pdf|zugriff=2010-07-26}}</ref> As tweethöögsten Barg in Antarktika tellt Mount Tyree to de [[Seven Second Summits]]. Jüst as vele von düsse Bargen gellt he as sworer to bestiegen as sien höger Pendant, de Mount Vinson. Kleddertechnisch feddert de blots 40 Meter siedere Mount Tyree mehr.<ref>{{Literatur |Autor= Jeff Rubin |Titel= Antarctica |Verlag= [[Lonely Planet]] |Jahr= 2008 |Auflage= 4. |ISBN= 9781741045499 |Seiten= 73 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url= http://www.skyrunning.at/mttyree-k2-de-antarktis |archiv-url=https://web.archive.org/web/20091221073931/http://www.skyrunning.at/mttyree-k2-de-antarktis |autor= [[Christian Stangl]] |titel= Mt.Tyree - K2 von de Antarktis |archiv-datum=2009-12-21 |zugriff= 2011-03-31 }}</ref> Dor kummt noch to, dat he düüdlich slechter för Bargstiegers togänglich is as de Mount Vinson, de as een von de [[Seven Summits]] populär worrn is. Bet 2007 is Mount Tyree blots söven Maal bestegen worrn, wieldes bet dorhen al wied över dusend Bargstiegers op’n Mount Vinson weren.<ref>{{Internetquelle |url= http://www.antarcticmountains.com/Antarctic_Mountains/Updates/Entries/2007/11/12_Tyree.html |titel= Tyree - A History |autor= Damien Gildea |datum= 2007-11-12 |zugriff= 2010-12-11 |sprache= en |offline= ja }} {{Webarchiv|url=http://www.antarcticmountains.com/Antarctic_Mountains/Updates/Entries/2007/11/12_Tyree.html |wayback=20111007082708 |text=Tyree - A History |archiv-bot=2026-06-19 12:26:14 InternetArchiveBot }}</ref> {| class="Tabell" |+ Opstiegen <small>(Stand: 2012)</small><ref>{{Internetquelle | url= http://skyrunning.at/de/content/mt-tyree-0 | titel= Mt. Tyree | autor= Christian Stangl | zugriff= 2012-10-07 | archiv-url= https://web.archive.org/web/20120826150826/http://skyrunning.at/de/content/mt-tyree-0 | archiv-datum= 2012-08-26 | offline= ja }} {{Webarchiv|url=http://skyrunning.at/de/content/mt-tyree-0 |wayback=20120826150826 |text=Mt. Tyree |archiv-bot=2026-06-19 12:26:14 InternetArchiveBot }}</ref> |- ! Nr. !! Johr !! Deelnehmers |- | 1 | 1967 | Barry Corbet, John Evans |- | 2 | 1985 | Mugs Stump |- | 3 | 1997 | Antoine Chayrol, Antoine de Choudens |- | 4 | 1997 | [[Conrad Anker]], Alexander Lowe |- | 5 | 2012 | [[Hans Kammerlander]], Robert Miller, [[Christian Stangl]] |} == Galerie == <gallery widths="220px" heights="220px"> Vinson-Map.jpg|Koort von dat Rebeed üm’n Mount Tyree, Sentinel Range Vinson Massif from space.jpg|Sentinel Range, Satelliten-Opnahm von de [[NASA]] </gallery> == Footnoten == <references /> == Weblenken == * {{Internetquelle|url=http://wikiwix.com/cache/?url=http://www.americanalpineclub.org/AAJO/pdfs/1967/Marts_Antarctc1967_vi-257.pdf|archiv-datum=2008-08-31|autor=Brian S. Marts|titel=American Antarctic Mountaineering Expeditschoon 1967|kommentar=Expeditionsbericht von’n [[American Alpine Club]] – in’n Archiv bi wikiwix.com|sprache=en|format=pdf|zugriff=2010-07-26}} {{DEFAULTSORT:Tyree, Mount}} [[Kategorie:Barg in de Ellsworthbargen]] [[Kategorie:Sentinel Range]] [[Kategorie:Ellsworthland]] 3muzbndt11v60uqywuyo1c3ne7ssuqo 0 134791 1069760 1069287 2026-06-19T20:12:43Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069760 wikitext text/x-wiki '''Selina Gasparin''' (* [[3. April]] [[1984]] in [[Samedan]]) is en [[Swiez]]er [[Biathlon|Biathletin]]. Selina Gasparin is 2004 vun den [[Skilangloop]] to’n Biathlon wesselt. Hör Süsters [[Elisa Gasparin|Elisa]] un [[Aita Gasparin|Aita]] sünd Biathlon-Sportler un starten ok in den Weltcup. Se billen tosommen mit [[Lena Haecki]] meestens de Swiezer Fruenstaffel. 2004 geev se hör Debüt in’n Europacup un 2005 keem se eerstmals in’n Biathlon-Weltcup to’n Insatz. 2007 nehm se as eerst Swiezer Frau un de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2007|Biathlon-Weltmeesterschapen]] deel un keem in dat Eenzelrennen up Platz 44. In‘n Januar 2009 wunn se in [[Oberhof]] as 29. in en Sprintrennen eerstmals Weltcuppunkte. Se nehm denn ok an de [[Olympisch Winterspelen 2010/Biathlon|Olympisch Winterspele]] deel, ahn dor en Medaille to recken. Af dat Johr reck se ok gelegentlich Platzeeren ünner de best Teihn in’n Weltcuprennen. To Anfang vun de Weltcupsaison 2013/14 fier se an’n 6. Dezember 2013 bi den Sprint in Hochfilzen hör eersten Weltcupsieg Weltcupsieg (vör [[Veronika Vítková]], [[Irina Starych]] un [[Tora Berger]], wat de eerste Sieg un de eerste Podestplatz vun en Swiezer bi de Fruen in disse Sportaart weer.<ref name="tagblatt20131206">{{Internetquelle|url = http://www.tagblatt.ch/aktuell/sport/weitere/weitere/weitereuo/art129479,3631400|titel = Selina Gasparin mit historischem Sieg|werk = St.Galler Tagblatt Online|datum = 2013-12-06|zugriff = 2013-12-10}}</ref> Een Week later wunn se ok dat Sprintrennen vun den darten Weltcup in [[Le Grand-Bornand]] (vör [[Kaisa Mäkäräinen]] un [[Walentyna Semerenko]]) un övernehm dormit ok eerstmal dat root Trikot vun de Disziplinführenden. In den Gesamtweltcup keem se an’t Enn‘ vun de Saison up den 11. Platz und in de Sprintwertung up Platz 6. Anfang Januar 2014 reck de Fruenstaffel mit de dree Gasparin-Süsters un [[Irene Cadurisch]] as Slusslöperin in Ruhpolding mit Platz teihn de vun den Verband fordert Norm för de Deelnahm an de Olympisch Winterspelen.<ref>{{internetquelle|url = http://www.swiss-ski.ch/nc/leistungssport/biathlon/news/news-details/archive/2014/january/article/olympia-ticket-schweizerinnen-schaffen-sensation.html|titel = Olympia-Ticket: Schweizerinnen schaffen Sensation|hrsg = Swiss-Ski|datum = 2014-01-08|zugriff = 2014-01-09|offline = ja|archiv-url = https://web.archive.org/web/20140109135359/http://www.swiss-ski.ch/nc/leistungssport/biathlon/news/news-details/archive/2014/january/article/olympia-ticket-schweizerinnen-schaffen-sensation.html|archiv-datum = 2014-01-09}} {{Webarchiv|url=http://www.swiss-ski.ch/nc/leistungssport/biathlon/news/news-details/archive/2014/january/article/olympia-ticket-schweizerinnen-schaffen-sensation.html |wayback=20140109135359 |text=Olympia-Ticket: Schweizerinnen schaffen Sensation |archiv-bot=2026-06-19 20:12:43 InternetArchiveBot }}</ref> Nah twee Top-20-Platzeeren in’n Sprint un in de Verfolgung wunn Gasparin am 14. Februar 2014 de Sülvermedaille in dat Eenzelrennen. Nah fehlerfree Scheeten keem se över een Minüüt achter de Olympiasiegerin [[Darja Domratschawa]], aber vör [[Nadseja Skardsina]] un [[Gabriela Soukalová]] in’t Teel un sörg dormit för en wiedere Premiere in’n Swiezer Biathlonsport.<ref>{{Internetquelle|url = http://www.nzz.ch/aktuell/sport/sotschi-2014/selina-gasparin-gewinnt-silber-1.18243705|titel = Silber für Selina Gasparin: Null Fehler!|werk = NZZ Online|hrsg = Neue Zürcher Zeitung|datum = 2014-02-14|zugriff = 2014-02-14}}</ref> Dornah leep dat denn nich ganz so goot wieder un to de Saison 2014/15 hett se denn en Wettkamppaus inleggt, wiel se Moder wurr. To de Saison 2015/16 weer se weer an’n Start, keem een paar Mal ünner de best Teihn un in de Gesamtwertung an’t Enn‘ vun dat Johr up Platz 24. Hör best Eenzelergevnis weer dorbi Platz 2 in de Verfolgung vun Antholz achter [[Jekaterina Jurlowa-Percht]] un vör [[Dorothea Wierer]]. In de Folgesaison keem se nie up dat Podest, aber in de Gesamtwertung noch up den 17. Platz. Ähnlich weer dat Ergevnis in de Saison 2017/18, de se as 25. In den Gesamtweltcup afsluuten dee. Bi de [[Olympisch Winterspelen 2018/Biathlon|Olympisch Winterspelen]] keem se mit de Staffel up den 6. Platz 2018/19 hett se kien Weltcuppunkte haalt, keem aber in de Staffel to’n Insatz. In de Saison 2019/2020 keem se aber weer in de Punkteränge rin. Bi de [[Biathlon-Weltmeesterschapen 2020]] reck se mit de Swiezer Fruenstaffel weer den 6. Platz. Bi Weltcuprennen harr se dorför mit de Staffel all tweemal den 3. Platz un to’n Uptakt in Östersund sogor Platz 2 reckt. To’n Afsluss vun de Saison, bi de de eegentliche Afsluss in Östersund wegen de COVID-19-Epidemie, afseggt wurrn weer, reck se hör best Ergebnisse in de Saison. Nahdem se in Kontiolahti in’n Sprint all en gooden teihnten Platz belegg harr, keem se in de ansluuten Verfolgung up den 2. Platz (achter [[Julia Simon]], aber vör [[Lisa Vittozzi]], [[Kaisa Mäkäräinen]] (in de hör letzt Rennen), [[Monika Hojnisz-Staręga]] un annern). In den Gesamtweltcup reck se so den 40. Platz. == Literatur == * Philipp Gurt: Selina Gasparin; Literaricum Buchverlag Philipp Gurt, 1. Uplaag, 2016, 232 Sieden; ISBN 978-3-9523-9619-3 == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.selinagasparin.ch/ Offizielle Webpräsenz] * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTSUI20304198401 Selina Gasparin up de Sieden vun de IBU (engelsch)] * [https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=CC&listid=&competitorid=19548 Indrag up de Sieden vun de FIS (engelsch)] * [http://web.swiss-ski.biz/steckbriefe/187.pdf Selina Gasparin] bi [[Swiss-Ski]] (PDF; 54&nbsp;KB) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1132274443|VIAF=8325149619428404010006}} {{SORTIERUNG:Gasparin, Selina}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de Swiez]] [[Kategorie:Boren 1984]] [[Kategorie:Skilanglöper]] [[Kategorie:Biathlet (Swiez)]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Swiez)]] ith2jz7vm2mczjytmy5f11pe04507hd 0 136219 1069765 1069291 2026-06-19T20:26:34Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069765 wikitext text/x-wiki [[File:Egeskov Castle (28103028186).jpg|mini|Slott Egeskov]] [[Datei:Egeskov Slot spejling Edit 2.jpg|mini|Slott Egeskov]] [[Datei:Egeskov Slot 08.jpg|mini|Slott Egeskov]] '''Slott Egeskov''' [{{IPA|ˈeːəsgɔu̯ʔ}}] is en Waterborg up de Insel [[Fünen]] in [[Däänmark]]. Dat noch middelöllerich präägt Bauwark hett sück in den Loop van sien Geschichte van en vun buten [[Laatgotik|laatgotisch]], binnen aber all in’n Stil van de [[Renaissance]] gestalt [[Waterborg]] to en wahnlich Landslott wannelt. Dat Bauwark is van umfangriek Gordens ümgeven (nah Angaven van de Eegendömer de gröttste historsch Gordenanlaag van Däänmark) un up dat Slottgelände befinnen sück mehrere Museen. == Geschichte == Dat Slott wurr van den [[Marschall|Rieksmarschall]] Frands Brockenhuus (1518–1569) upbaut un 1554 fardigstellt. He harr 1545 Anne Tinhuus heiraadt, de den oorsprünglichen Buurnhoff van hör Öllern övernommen harr. De politischen Unruhen, de [[Reformatschoon]] un de [[Grafenfehde|Börgerkrieg]] van 1534 bit 1536 Hemm völ Grootgrundbesitter to de Tiet dorto brocht, ehrn Wahnsitt as swoor intonehmen [[Festung]] to bauen. So ok Frands Brockenhuus, de sien Borg midden in en See uprichten dee, nah de Överleefern up en [[Fundament]] up so völ Eekenpahlen, dat „ein ganzer Eichenwald dabei draufging“.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.egeskov.dk/de/geschichte |titel=Die Geschichte Egeskovs |titelerg= |werk=egeskov.dk |hrsg= |datum= |seiten= |offline= |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=2020-02-15 |format= |sprache= |kommentar= |zitat=}}</ref> Dorum ok de Naam Egeskov (Eekenwald). Bit 1784 wurr Egeskov ünner de Nahkommen van Brockenhuus wiedergeven, dorünner [[Corfitz Ulfeldt]] un sien Bröers över hör Moder Anne Brockenhuus. 1784 hett de Geheemrat un Amtmann Henrik Bille-Brahe (1709–1789) dat Slott köfft. He stamm ut dat Adelsgeslecht [[Bille (Adelsgeslecht)|Bille]] un harr 1787 dat Patent van de utstorven Adelsfamilie Brahe erstaahn. Bit 1882 bleev Slott Egeskov in‘n Besitz van de Familie Bille-Brahe. Denn hett Julius Ahlefeldt-Laurvig-Bille dat Slott övernommen. He hett den sweedschen Architekten Helgo Zettervall mit de Renoveeren van dat Slott beupdraagt. He hett de Toornhelme höhger maakt, hett de fröheren Stufengeevel weer herstellt un den Doorbau upricht. Sien Nahkommen hörrt dat Slott noch hüüd. 1986 wurr dat för den Tourismus apen maakt. == Museen == === Slottmuseum === Wichtigst Deel van de musealen Anlagen is dat Renaissance-Slott sülvst. Dorin sünd ca. teihn prunkvull Rüüm in twee Stockwarken un en Utstellungsberiek in’n Böhn to besichtigen. En groot Antall van exotisch Jagdtrophäen wiest up de Jagdliedenschap van en fröheren Slottherrn hen. Möbel, Gemälde, Musikinstrumente, Porzellan un völ wiedere Kunstgegenstände dokumenteeren de lang Geschichte van dat Huss, de sien Eegendömer hüüd Graf Michael [[Ahlefeld (Adelsgeslecht)|Ahlefeldt]]-Laurvig-Bille is. === Titanias Palast === Bekanntst Exponat van dat Museum ist dat düchtig groot Puppenhuus „Titanias Palast“, nöömt nah de Elfenkönigin Titania. De engelsch Offizier Sir Neville Wilkinson hett mehr as 15 Johr an dit eenzigaardig Kunstwark baut. De zimmergroot Palast besteiht ut över 3000&nbsp;Deelen in groot Detailtrüe un bargt to’n Deel sülvst wertvull Kunstschätze. Ünner de Miniaturrüüm van den Palast befinnd sück ünner annern en Kapell mit speelbar [[Örgel]]. === Wiedere Museen === [[Datei:Schloss Egeskov Museum 05.JPG|mini|Wahnmobil van den Maler [[Sigurd Swane]] in dat Automobilmuseum]] In de Nebenhüüs befinnen sück mehrere wiedere Museen, dorünner Utstellungen van Automobilen (Oldtimer bit to de 1970er Johren), Floogtüüg un Motorrööd en Museum to de Geschichte vun dat Rettungswesen in Däänmark un en Utstellung van Puppenhüüs. Wiedere Utstellungen befaaten sück mit de Geschichte van de Landwertschap, den [[Hannel]] un dat [[Handwark]]. == De Sage van dat Holtmännchen == Up de Böhn van den Trappentoorn liggt en Holtfigur, de fröher en Saal van dat Slott smücken dee. Nah de Sage dröfft se nie van hör Platz wegnommen wurrn un moot to [[Wiehnacht|Wiehnachten]] jewiels en nee Strohlager maakt kriegen, ansonsten würr Egeskov in de Hillig Nacht in den Slottgraben afsuupen. == De Gorden == [[Datei:Schloss Egeskov Park 01.JPG|mini]] De den Burgsee ümgevend Gordenanlagen sünd to ünnerscheedlich Tieden entstahn un ok in de Gegenwart immer weer utwiet un den touristisch Verwachten anpasst wurrn. En formal Gordenberiek tegenöver van dat Slott wurr all in de 1950er-Jahren rekonstrueert. In‘n nordöstlichen Deel, de nich apenlich togänglich is, befinnd sück en historsch [[Irrgorden]] ut [[Hainböken]]heechen, de in sien Weggmust wietgahnd de berühmt Anlaaag bi den [[Hampton Court Palace]] entspreckt; sien Entstahn wurr up dat Johr 1733 dateert. En stark vergröttert un en beten utwiet Nahplanten, entworfen van den Multikünstler [[Piet Hein (Wetenschapler)|Piet Hein]], liggt südöstlich van den Borgsee, ebenso twee wiedere moderne Gordenlabyrinthe. De Goroden kreeg 2012 den „Europääschen Gordenpries“ van dat [[European Garden Heritage Network]] in de Kategorie „Weiterentwicklung historischer Anlagen“. == Weblinks == {{Commons|Egeskov Slot|Slott Egeskov}} *{{Internetquelle |url=https://www.egeskov.dk/de |titel=Deutsche Homepage |werk=egeskov.dk |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=2020-02-15 |abruf-verborgen=ja}} *{{Internetquelle |autor=Thomas Soltau |url=https://www.merian.de/europa/daenemark/artikel/antiker-vergnuegungspark-auf-schloss-egeskov |titel=Antiker Vergnügungspark auf Schloss Egeskov |werk=merian.de |hrsg= |datum= |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=2020-02-15 |abruf-verborgen=ja |sprache= }} {{Webarchiv|url=https://www.merian.de/europa/daenemark/artikel/antiker-vergnuegungspark-auf-schloss-egeskov |wayback=20200215082536 |text=Antiker Vergnügungspark auf Schloss Egeskov |archiv-bot=2026-06-19 20:26:33 InternetArchiveBot }} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Coordinate |NS=55/10/35/N |EW=10/29/22/E |type=landmark |region=DK}} [[Kategorie:Däänmark]] [[Kategorie:Slott|Egeskov]] 4y4vz68lf3v5pq1ngn29ptx6tzmdx5b 0 144965 1069714 1069275 2026-06-19T14:57:59Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069714 wikitext text/x-wiki [[Datei: Maischberger - 2016-12-14-7454.jpg|mini|Richard David Precht (2016)]] '''Richard David Precht''' (* [[8. Dezember]] [[1964]] in [[Solingen]]) is en [[Düütschland|düütsch]] [[Philosoph]] un [[Publizist]]. He is Honorarperfesser för Philosophie an de [[Leuphana Universität Lümborgg]] un Honorarperfesser för Philosophie un [[Ästhetik]] an de [[Hochschule für Musik Hanns Eisler]] in [[Berlin]].<ref>{{Internetquelle|url=http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/heide/precht113.html|titel=Philosoph Precht lehrt an der Leuphana|zugriff=2011-06-17|archiv-url=https://web.archive.org/web/20110719114021/http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/heide/precht113.html|archiv-datum=2011-07-19|datum=2011-06-01|hrsg=ndr.de}} {{Webarchiv|url=http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/heide/precht113.html |wayback=20110719114021 |text=Philosoph Precht lehrt an der Leuphana |archiv-bot=2026-06-19 14:57:59 InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.leuphana.de/news/meldungen/titelstories/honorarprofessur-precht.html Pressemitdeelen vun de Uni], afropen an’n 4. November 2017.</ref> Siet den grooten Spood mit ''[[Wer bin ich – und wenn ja, wie viele?]]'' wurrn sien Böker to philosophischen oder sellschopspolitischen Themen Bestseller. == Privates == He weer mit de [[luxemborg]]schen Feernsehmoderatorin un stellvertreden Chefredakteurin vun [[RTL Télé Lëtzebuerg]], [[Caroline Mart]], verheiraadt. De Ehe wurr schett. Precht hett ut en fröher Betrecken een Söhn.<ref>https://www.morgenpost.de/berlin/article115993242/Sind-Sie-ein-guter-Vater-Herr-Precht.html</ref><ref name="welt_2014-12-05" /> == Publikatschonen == [[Datei:Frankfurter Buchmesse 2016 - Precht 2.JPG|mini|Richard David Precht bi de Frankforter Bookmesse (2016)]] === Böker === * {{Literatur | Titel=Noahs Erbe. Vom Recht der Tiere und den Grenzen des Menschen | Verlag=Rowohlt | Ort=Reinbek bei Hamburg | Jahr=2000 | ISBN=3-499-60872-3 }} * {{Literatur | Titel=Die Kosmonauten. Roman | Verlag=Kiepenheuer & Witsch | Ort=München | Jahr=2003 | ISBN=978-3-462-03216-1 }} * ''Baader braun.'' In: Iris Radisch (Hrsg.): ''Die Besten 2004. Klagenfurter Texte. Die 28. Tage der deutschsprachigen Literatur in Klagenfurt.'' Piper, München/Zürich 2004, ISBN 3-492-04648-7. (Beitrag zum [[Ingeborg-Bachmann-Preis 2004|Ingeborg-Bachmann-Wettbewerb 2004]], [http://archiv.bachmannpreis.orf.at/bachmannpreisv2/bachmannpreis/texte/stories/13747/ online]). * {{Literatur | Titel=[[Wer bin ich – und wenn ja, wie viele?]] Eine philosophische Reise | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2007 | ISBN=978-3-442-31143-9 }} (Platz 1 vun de Spiegel-Bestsellerliste van’n 2. Juni bit to’n 21. September 2008]]) * {{Literatur | Autor=mit Georg Jonathan Precht | Titel=Die Instrumente des Herrn Jørgensen. Roman | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2009 | ISBN=978-3-442-47115-7 }} * {{Literatur | Titel=[[Liebe: Ein unordentliches Gefühl]] | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2010 | ISBN=978-3-442-15554-5 }} * {{Literatur | Titel=Die Kunst, kein Egoist zu sein. Warum wir gerne gut sein wollen und was uns davon abhält | Verlag=Goldmann | Ort=München | Jahr=2010 | ISBN=978-3-442-31218-4 }} * {{Literatur | Titel=Lenin kam nur bis Lüdenscheid. Meine kleine deutsche Revolution | Verlag=Ullstein | Auflage=Erweiterte | Ort=Berlin | Jahr=2011 | ISBN=978-3-548-37323-2 }} * {{Literatur |Titel= [[Warum gibt es alles und nicht Nichts?]] Ein Ausflug in die Philosophie |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2011 |ISBN = 978-3-442-31238-2 }} * {{Literatur |Titel= [[Anna, die Schule und der liebe Gott]]. Der Verrat des Bildungssystems an unseren Kindern |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2013 |ISBN = 978-3-442-31261-0 }} ([[Liste der meistverkauften Sachbücher in Deutschland#2011 ff|Platz 1 der Spiegel-Bestsellerliste vom 6. bis zum 19. Mai 2013]]) * {{Literatur |Titel= Erkenne die Welt, Geschichte der Philosophie 1 |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2015 |ISBN = 978-3-442-31262-7 }} * ''Tiere denken. Vom Recht der Tiere und den Grenzen des Menschen'', Goldmann, München 2016, ISBN 978-3-442-31441-6. * ''Erkenne dich selbst, Geschichte der Philosophie 2''. Goldmann, München 2017, ISBN 978-3-442-31367-9 * ''[[Jäger, Hirten, Kritiker. Eine Utopie für die digitale Gesellschaft]]''. Goldmann, München 2018, ISBN 978-3-442-31501-7. * {{Literatur |Titel= Sei du selbst. Eine Geschichte der Philosophie 3 |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2019 |ISBN = 978-3-442-31402-7 }} * {{Literatur |Titel= Künstliche Intelligenz und der Sinn des Lebens: Ein Essay |Ort = München |Verlag = Goldmann |Jahr = 2020 |ISBN = 978-3442315611 |Autor=|Hrsg=|Sammelwerk=|Band=|Nummer=|Auflage=|Seiten=}} === Upsätze un Artikel (Utwahl) === * ''[http://www.zeit.de/1997/33/precht.txt.19970808.xml/komplettansicht Die Invasion der Bilder].'' ''Niemand stellt Fragen, das Digitalfernsehen antwortet.'' In: ''Die Zeit.'' 8. August 1997 * ''Grüne Sorgen, schwarze Visionen. Ökologie in der angstfreien Gesellschaft.'' In: ''FAZ.'' 20. März 1999 * ''Nach den Spielregeln der Biologie. Ernst Haeckel und seine heutigen Nachfahren.'' In: ''FAZ.'' 15. Januar 2000 * [http://www.kultiversum.de/Literatur-Literaturen/Peter-Sloterdijk-Sphaeren-Plurale-Sphaerologie.html ''Einstürzende Sandburgen. Warum der Schöpfer der «Sphärologie» ein begnadeter Sprachkünstler und Kritiker, aber kein großer Philosoph ist.''] In: ''Literaturen.'' Juli/August 2004 * Der Spiegel: Feigheit vor dem Volk. Wider den verlogenen Menschenrechts-Bellizismus, 2009, Nr. 32 van'n 3. August 2009, Sieden 118–119 * Der Spiegel: Titel=Zwei Männer und der Mond. Zu einem seltsamen Hickhack hat sich der Streit zwischen Peter Sloterdijk und der Frankfurter Schule entwickelt, 2009, Nr. 45 van'n 2. November 2009, Sieden 150–152 * [http://www.zeit.de/2010/24/Bundespraesident-Wahl/komplettansicht ''… und keiner wacht auf. Leben wir noch in einer Demokratie, oder überlassen wir die Politik lieber einer kleinen Führungselite?''] In: ''Die Zeit.'' 24/2010 vom 10. Juni 2010. * Der Spiegel: Soziale Kriege. Vom Unbehagen der bürgerlichen Mittelschicht, 2010, Nr. 39 van'm 27. September 2010, Sieden 176–177 * ''Immer Mehr ist immer Weniger. Wer bestimmt eigentlich über den Fortschritt?'' In: ''Der Spiegel'' Nr.&nbsp;5/2011, 31.&nbsp;Januar 2011 [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-76659530.html online] * ''Vom Schlingern der Galeere. Bio-philosophische Betrachtungen über die obskuren „Märkte“.'' In: ''Der Spiegel'' 2/2012, 9. Januar 2012 ([http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-83504590.html online]) * ''Kaltgestellte Frösche. Politik kennt kein Ethos mehr: Sie will die Welt vermessen, statt sie zu gestalten.'' In: ''Der Spiegel'' 37/2013, 9. September 2013 ([http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-111320248.html online]) * ''Wer ist konservativer? Rechte Populisten und der Islam sind sich näher, als sie glauben''. In: ''Der Spiegel'' 6/2015, 31. Januar 2015 ([http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-131578899.html online]) * ''Echte Träume, echte Not. Wohin wir driften, wer Deutschland abschafft und warum die Flüchtlinge nicht hier sind, um uns zu nutzen''. In: ''Die Zeit'' 1/2016, 14. Januar 2016 ([http://www.zeit.de/2016/01/moral-fluechtlinge-deutschland-fluechtlingspolitik-buerokratie online]) * (mit [[Harald Welzer]]): ''Jugend an die Macht! Unsere Debatte über die Flüchtlinge wird von älteren Intellektuellen bestimmt. Sie schüren Ängste, wo Offenheit vorherrscht. Ihre Verzagtheit ist gefährlich''. In: ''Die Zeit'' 13/2016, 17. März 2016 ([http://www.zeit.de/2016/13/migration-debatte-gefluechtete-zuversicht-jugend online]) * [http://www.zeit.de/2016/40/europa-erzaehlung-narrativ-politik-oekonomie-richard-david-precht/komplettansicht ''Unsere gereizten Seelen – Europa braucht Staatsbürger und keine User und Konsumenten. Ein Plädoyer für eine neue europäische Erzählung'']. Die Zeit Nr. 40/2016, 22. September 2016 * ''Vom Irrsinn, Maschinen Ethik einzuprogrammieren.'' In: ''Der Spiegel'' 48/2018, 24. November 2018 ([http://www.spiegel.de/plus/richard-david-precht-vom-irrsinn-maschinen-ethik-einzuprogrammieren-a-00000000-0002-0001-0000-000160960485 online]) === Interviews === * [https://www.srf.ch/play/tv/sternstunde-philosophie/video/richard-david-precht-vergesst-das-wissen?id=98d24fcc-21be-46e0-aeb0-f0fd53427ba9 ''Vergesst das Wissen!''] Richard David Precht gibt im Gespräch mit [[Barbara Bleisch]] Auskünfte über sein Selbstbild als Philosoph und öffentlicher Intellektueller in Deutschland, über seine Forderung nach einer „[[Bildungsrevolution]]“ und über seine Wünsche für eine gegenwartstaugliche Optimierung des philosophischen Diskurses im universitären und außeruniversitären Bereich. In: [[Schweizer Radio und Fernsehen]], 17. November 2013; abgerufen am 4. Juni 2020. * [https://www.augsburger-allgemeine.de/kultur/Richard-David-Precht-Die-Menschen-lieben-Verbote-id54827366.html Richard David Precht: ''„Die Menschen lieben Verbote“''] ''Augsburger Allgemeine'' vom 9. Juli 2019. == Film == * ''Lenin kam nur bis Lüdenscheid.'' Dokumentar- un Speelfilm, Düütschland, 2008, 88 Min., Dreihbook: Richard David Precht, Regie: André Schäfer, Produktion: Florianfilm, in’n Updrag vun den [[Westdeutscher Rundfunk Köln|WDR]], [[Südwestrundfunk|SWR]], Kino-Premiere: 1.&nbsp;Juni 2008 in Solingen,<ref>{{Webarchiv | url=http://www.solinger-tageblatt.de/index.php?redid=247272 | wayback=20090304010658 | text=Precht: ''Die Welt in meinem Kopf''}}, [[Solinger Tageblatt]], 2.&nbsp;Juni 2008.</ref> Film-Besprechung:<ref name="taz_2008-06-05" /> De [[Dokumentarfilm]] wurr för den [[Düütsch Filmpries 2009|Düütschen Filmpries 2009]] nomineert. == Literatur == * [[Gero von Boehm]]: ''Richard David Precht. 18. Februar 2009.'' Interview in: ''Begegnungen. Menschenbilder aus drei Jahrzehnten.'' Collection Rolf Heyne, München 2012, ISBN 978-3-89910-443-1, S.&nbsp;650–660. == Weblinks == {{Commons|3=S}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=115702318 Indrag in de DNB] * {{IMDb|nm3005548}} * [[zdf.de]]: [https://www.zdf.de/gesellschaft/precht ''Precht''] (Eigene Sendung) == Anmarken == <references responsive> <ref name="welt_2014-12-05"> {{Internetquelle | url=https://www.welt.de/print/welt_kompakt/koeln/article135037830/Philosophie-als-Erfolgsmodell.html | titel=Philosophie als Erfolgsmodell | titelerg=Richard David Precht wird 50: Kölner musste lange auf Anerkennung warten | werk=[[Die Welt]] | datum=2014-12-05 | zugriff=2019-06-18 }} </ref> <ref name="taz_2008-06-05"> {{Internetquelle | autor=Barbara Schweizerhof | url=http://www.taz.de/!5181118/ | titel=Lenin kam nur bis Lüdenscheid | titelerg=Film-Besprechung | werk=[[Die Tageszeitung]] | datum=2008-06-05 | zugriff=2019-06-18 }} </ref> </references> {{Normdaten|TYP=p|GND=115702318|LCCN=n/96/87437|VIAF=115547802|NDL=001093781}} {{SORTIERUNG:Precht, Richard David}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1964]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Philosoph]] omqf9g1xov6w4ttoib6pa7hnszvspre 0 145716 1069810 1069323 2026-06-19T23:51:30Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069810 wikitext text/x-wiki [[Datei:Zugezogen Maskulin – Ackerfestival 2014 04.jpg|thumb|300px|Zugezogen Maskulin up de Ackerfestival 2014]] '''Zugezogen Maskulin''' is ein [[Berlin]]er [[Hip-Hop]]-[[Duett|Duo]] bestahnd ut [[Grim104]] un [[Testo (Rapper)|Testo]]. == Bandgeschicht == Grim104 un Testo hebben dat Duo an'n 1. Juli 2010 grünnt. De Nam is ein Anspillung up [[Westberlin Maskulin]] ([[Kool Savas]] un [[Taktloss]]) un [[Südberlin Maskulin]] ([[Fler]] un [[Silla (Rapper)|Silla]]). Beid Rapper kamen nich ierst ut Berlin, dorher stammt dat Wuurt „zugezogen“ in de Nam. 2011 keem dat Gratisalbum ''Kauft nicht bei Zugezogenen'' rut. Dat Duo präsentiert sik, ähnlich as [[K.I.Z]], as Persiflage up [[Gangsta-Rap]] un [[Macho]]-[[Attitüde]], darför öwerspitzen un pointieren sei ünnerscheidlich [[Klischee]]s. Dortau perren [[Sarkasmus|sarkastisch]] un [[Ironie|ironisch]] Kommentare tau'n Tietgeest.<ref name="laut">{{Laut|ID=Zugezogen-Maskulin|Linktext=Zugezogen Maskulin}}</ref> In'n Harfst 2013 ward dat Duo von'n Hamburger linksolternativ [[Independent-Label]] [[Buback (Ünnernähmen)|Buback]] ünner Verdrag nahmen. Tauierst keem dort de von Grim104 sülfstbetitelt [[Extended Play|EP]]. An'n 13. Februar 2015 folgt dat tweite Album von de Grupp ''Alles brennt''.<ref name="laut" /> An'n 20. Oktober 2017 ward dat drütt Album mit de Titel ''Alle gegen Alle'' verapentlich.<ref>{{Literatur|Autor=Oliver Marquart|Titel=Zugezogen Maskulin kündigen neues Album "Alle gegen alle" an - rap.de|Sammelwerk=rap.de|Datum=2017-07-08|Online=http://rap.de/news/106896-zugezogen-maskulin-kuendigen-neues-album-alle-gegen-alle-an/|Abruf=2017-07-10}}</ref> Dat fürt Album ''10 Jahre Abfuck'' kamt an'n 7. august 2020.<ref>{{Internetquelle |autor=Alex Wegerich |url=https://rap.de/soundandvideo/181094-zugezogen-maskulin-kuendigen-ihr-neues-album-10-jahre-abfuck-an-veroeffentlichen-die-single-exit/ |titel=Zugezogen Maskulin kündigen ihr neues Album "10 Jahre Abfuck" an & veröffentlichen die Single "Exit" |werk=rap.de |datum=2020-05-15 |abruf=2020-05-24 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://rap.de/soundandvideo/181094-zugezogen-maskulin-kuendigen-ihr-neues-album-10-jahre-abfuck-an-veroeffentlichen-die-single-exit/ |wayback=20200528045640 |text=Zugezogen Maskulin kündigen ihr neues Album "10 Jahre Abfuck" an & veröffentlichen die Single "Exit" |archiv-bot=2026-06-19 23:51:30 InternetArchiveBot }}</ref> == Diskografie == * 2010: ''Zugezogen Maskulin'' (Gratis-EP) * 2011: ''Kauft nicht bei Zugezogenen'' (Gratis-Album) * 2012: ''Undercut Tumblrblog'' (Freetrack) * 2015: ''Alles brennt'' (Album, [[Buback (Unternehmen)|Buback]]) * 2015: ''Füchse'' feat. [[LGoony]] (Juice-Exclusive auf Juice CD No 132) * 2016: ''Ratatat im Bataclan'' (Freetrack) * 2017: ''Was für eine Zeit'' (Releasetrack), Uwe & Heiko * 2017: ''Alle gegen Alle'' (LP) * 2020: ''EXIT'' (Single) * 2020: ''Tanz auf dem Vulkan'' (Single) * 2020: ''Sommer Vorbei'' (Single) == Weblinks == {{Commonscat}} * {{Laut|ID=Zugezogen-Maskulin}} * [https://web.archive.org/web/20170910212136/http://www.buback.de/zugezogen-maskulin.php Zugezogen Maskulin] bi [[Buback (Unternehmen)|Buback]] * [https://www.zeit.de/kultur/musik/2015-02/zugezogen-maskulin-alles-brennt Daniel Gerhardt: ''Zugezogen maskulin – Deutschrap brennt.'' Zeit online, 10. Februar 2015] == Einzelnawiese == <references /> [[Kategorie:Hip-Hop]] [[Kategorie:Rap]] [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Düütschland]] bjalvzvvp8cz0lm2dope2faz56awlpr 0 145732 1069778 1069300 2026-06-19T21:42:46Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069778 wikitext text/x-wiki [[Datei:Testo – Ackerfestival 2014 05.jpg|mini|Testo bi'n Ackerfestival 2014 in [[Kummerfeld]]]] '''Testo''' (* [[1988]] in [[Leipzig]]; börgerlig: ''Hendrik Bolz''<ref>[https://www.deutschlandfunk.de/hip-hop-duo-zugezogen-maskulin-die-wut-ist-das-befreiende.807.de.html?dram:article_id=399006 „Die Wut ist das befreiende Element“, deutschlandfunk.de, 24. Oktober 2017, abgerufen am 25. August 2018]</ref>) is ein dütsch [[Rap]]per, de bi'n Hamburger Label ''[[Buback (Unternehmen)|Buback]]'' ünner Verdrag steiht. Tausamen mit de Rapper [[grim104]] billt hei dat Hip-Hop-Duo [[Zugezogen Maskulin]].<ref name="Musikmarkt">{{Internetquelle |autor=Musikmarkt.de |url=http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Buback-nimmt-Zugezogen-Maskulin-unter-Vertrag |titel="Buback nimmt Zugezogen Maskulin unter Vertrag" |zugriff=2014-03-12 |archiv-url=https://archive.is/20140312212902/http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Buback-nimmt-Zugezogen-Maskulin-unter-Vertrag |archiv-datum=2014-03-12 |offline=ja }} {{Webarchiv|url=http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Buback-nimmt-Zugezogen-Maskulin-unter-Vertrag |wayback=20140317224608 |text="Buback nimmt Zugezogen Maskulin unter Vertrag" |archiv-bot=2026-06-19 21:42:46 InternetArchiveBot }}</ref> == Läben == Hendrik Bolz wür 1988 in Leipzig geburen un verbröcht sin Jugend na egen Utsag öwerwägend in [[Stralsund]]. Na'n Abitur töch hei na [[Berlin]], wur hei ünner annern ünner de Leitung von de Journalisten [[Marcus Staiger]] ein Praktikum in de Redaktion von de Internetsiet Rap.de absolviert hett. Hier hett hei de Rapper [[grim104]] kennenlihrt, mit em billt hei dat Hip-Hop-Duo Zugezogen Maskulin. Ein ierst kommün Album keem 2011 rut. näbenbi hett Bolz 2013 ein egen EP (''Töte deine Helden'') rutbröcht. Ut de EP sünd mihrer Stücke ok as Musikvideo rutkeem. == Diskografie == ; Alben * 2011: Kauft nicht bei Zugezogenen (Kostenloses Album mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2015: ''Alles brennt'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Alle gegen Alle'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) ; EP * 2010: ''Zugezogen Maskulin'' (Kostenlose EP mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2013: ''Töte deine Helden'' ; Singles * 2014: ''Alles brennt'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2014: ''Endlich wieder Krieg'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2015: ''Plattenbau O.S.T.'' (mit Ada Steinberg as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Was für eine Zeit'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Uwe & Heiko'' (mit grim104 ls Zugezogen Maskulin) ; Videos * 2011: ''Entartete Kunst'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2012: ''Undercut Tumblrblog'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2012: ''Rotkohl'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2012: ''Maskulin Maskulin'' (mit 3Plusss, Donetasy un grim104) * 2013: ''Champagner Für Alle'' * 2013: ''Töte deine Helden'' * 2013: ''Keine Ahnung Wo'' * 2014: ''Alles brennt'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2014: ''Endlich wieder Krieg'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2015: ''Plattenbau O.S.T.'' (mit Ada Steinberg as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Was für eine Zeit'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Uwe & Heiko'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) * 2017: ''Alle gegen Alle'' (mit grim104 as Zugezogen Maskulin) == Weblinks == {{Commonscat|Testo}} == Einzelnawiese == <references /> [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Rap]] [[Kategorie:Hip-Hop]] [[Kategorie:Boren 1988]] caxsdevfv5tmqvcm4ipphw61kyv1cxl 0 150006 1069772 1069294 2026-06-19T21:12:03Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069772 wikitext text/x-wiki [[Datei:Steven Chu official DOE portrait.jpg|mini|hochkant|Steven Chu (2009)]] '''Steven Chu''' (chineesch: 朱棣文; Pinyin: Zhū Dìwén}}; * [[28. Februar]] [[1948]] in [[St. Louis]], [[Missouri (Bundsstaat)|Missouri]]) is en US-amerikaansch Physiker. He kreeg 1997 gemeensam mit [[William Daniel Phillips]] un [[Claude Cohen-Tannoudji]] den [[Nobelpries för Physik]]. Sien Hööftrebeet is de [[Laserköhlen|Beinflooten vun Atomen middels Lasern]]. He weer Direkter vun dat [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] bit to sien Ernennung to’n Energieminister un hollt Professuren in [[University of California, Berkeley|Berkeley]] un [[Stanford University|Stanford]]. In dat Kabinett vun den US-Präsidenten [[Barack Obama]] weer Chu van 2009 bit 2013 Energieminister. == Leven == Chu stammt ut en [[Sino-Amerikaner|chineeschstämmig]] Akademikerfamilie, de 1943 över den Ümweg över [[Frankriek]] in de USA inwannert is. Sien Vader weer Chemie-Perfesser an dat [[Polytechnic Institute of New York University|Brooklyn Polytechnic]], un Chu is dicht bi Garden City upwussen. He hett anfangs an de [[University of Rochester]] studeert, wo he sien [[Bachelor]] maakt hett. Dornah is he an de [[University of California, Berkeley]] mit de Afsicht wesselt, sück up [[theoretische Physik]] to spezialiseeren. Bi [[Eugene David Commins]] hett he sück denn aber mit dat Meeten vun [[Paritätsverletzung]]en vun dat (in de [[Quantenelektrodynamik]] [[Verboden Övergang|verboden]]) magnetischen [[Dipol]]övergangs in [[Thallium]]atomen befaat, de nah de [[Elektroswaak Wesselwirken|elektroswaak Theorie]] in dat [[Standardmodell]] mögelk weern (de oorsprüngliche Vörslag för sückse Experimente keem vun [[Claude Bouchiat]] un [[Marie-Anne Bouchiat]] in Frankriek 1974) un sück in en swaak Asymmetrie vun de Absorptschoon vun rechts- un linkspolariseert Lucht ütern dee. För dat Experiment muss sück Chu intensiv mit den Bau vun Lasern befaaten. Dat Experiment nehm eenig Tiet in Anspröök, un wiels disse Tiet wurr he 1976 [[Post-Doktorand|Post-Doc]] – sien experimentelle Arbeit wurr as utreckend Qualifikatschoon anerkannt. Eerste Ergevnisse hett de Grupp 1979 bekannt maakt,<ref>[https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.42.343 R. Conti, P. Bucksbaum, S. Chu, E. Commins, L. Hunter, Preliminary Observation of Parity Nonconservation in Atomic Thallium]</ref> dormals aber weer neutrale Ströme all an dat [[Stanford Linear Accelerator Center|SLAC]] in de Hoochenergiephysik nahwiest wurrn. Af 1978 hett he bi de [[Bell Laboratories]] in [[Murray Hill (New Jersey)]] arbeit, wo he mit Experimenten to dat nipp un nau Vermeeten vun de Spektren vun [[Positronium]] anfung, dat „Waterstoffatom“ vun de [[Quantenelektrodynamik]], bestahnd ut [[Positron]] un Elektron. Dat Experiment (mit Allen Mills) weer spoodriek, düer aber ok mehrere Johren. Dat weer dormals en vun de nauste Experimente to de Quantenelektrodynamik.<ref>[https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.52.1689 Steven Chu, Allen P. Mills Jr., John L. Hall: Measurement of the Positronium 13S1-23S1 Interval by Doppler-Free Two-Photon Spectroscopy. In: Physical Review Letters. Band 52, Nr. 19, 1984, S. 1689–1692]</ref> 1983 wurr he Baas vun de Afdeelen för [[Quantenelektronik|Quantenelektronische]] Forschung vun dat Bell-Labor in [[Holmdel]]. To disse Tiet wull he sück eegentlich mit Fastkörperphysik befaaten (Pikosekunden-Laserpulse to dat Ünnersöken vun [[Exziton]]en-Anregungen), wurr denn aber (anreegt dör Arbeiten vun sien Kolleeg [[Arthur Ashkin]] bi de Bell Labs, de doran all siet 1970 arbeiten dee) to de Entwicklung vun optisch Fallen<ref>{{Literatur |Autor=Steven Chu, J. E. Bjorkholm, J. M. Dziedzic, A. Ashkin |Titel=Observation of a single-beam gradient force optical trap for dielectric particles |Sammelwerk=[[Optics Letters]] |Band=11 |Nummer=5 |Datum=1986 |Seiten=288–290 |DOI=10.1364/OL.11.000288}}</ref> un hör Wiederentwicklung mit Laserköhlensverfohren to dat „Infangen“ vun Atomen führt, wat hüm sluutend den Nobelpries inbrocht hett.<ref>{{Literatur |Autor=Steven Chu, L. Hollberg, J. E. Bjorkholm, Alex Cable, A. Ashkin |Titel=Three-dimensional viscous confinement and cooling of atoms by resonance radiation pressure |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=55 |Nummer=1 |Datum=1985 |Seiten=48–51 |DOI=10.1103/PhysRevLett.55.48}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=Jason Socrates Bardi |Titel=Focus: Landmarks: Laser Cooling of Atoms |Sammelwerk=Physical Review Focus |Band=21 |Nummer=11 |Datum=2008-04-02 |DOI=10.1103/physrevfocus.21.11}}</ref> 1987 wurr he as Nachfolger vun [[Theodor Hänsch]] Perfesser för Physik un Anwennd Physik an de [[Stanford University]]. Dor hett he van 1990 bit 1993 un 1999 bit 2001 de Physikafdeelen leit un hett sück ok mit [[biophysik]]alischen Forschungen befaat. 2004 wurr he Direkter vun dat [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] un hett dorto ok en Professur an de University of California, Berkeley annommen. Van 20. Januar 2009 bit to’n 22. April 2013 weer he Energieminister in de Obama-Regeeren. Bi de Reed för beid Hüüs vun den Kongress to’n Anlaat vun de Gesundheitsreform in dat Johr 2009 weer Chu [[Designated Survivor]]. He weer in’n Fall vun en Anslag up dat Kapitol de hööchstrangige Överlevende ween un harr de Nahfolge vun Barack Obama as Präsident antreeden. 2013 weer Chu bi de [[State of the Union Address]] weer Designated Survivor. To Tiet is Chu ''William R. Kenan, Jr., Professor of Physics'' un ''Professor of Molecular & Cellular Physiology'' in de ''Medical School'' an de Stanford University. Todem is he Liddmaat vun dat ''Bio-X Biosciences Institute'' un dat ''Wu Tsai Neurosciences Institute'' in Stanford.<ref name="CV" /> == Wirken == [[Datei:President Obama and Secretary Chu.jpg|mini|[[Barack Obama]] un Steven Chu (2009)]] Chu hett tallriek Verfohren un Reedschopp för optische un [[atomphysik]]alische Meeten entwickelt. So hett he mit Hülp vun stabiliseert Laser de Paritätsverletzung in Thalliumatomen meeten un mit de [[Laserspektroskopie#Spezielle Verfahren|Dopplerfree Twee-Photonen-Spektroskopie]] hett he [[Positronium]] un [[Myonium]] ünnersöcht (mit Mills hett he 1982 de Differenz vun 1s un 2s Niveau vun dat Positroniums mit en Nauigkeit vun en paar Deele nto een Milliarde meeten). Sien wichtigste wetenschapliche Leistung weer af Midden vun de 1980er Johren de [[Laserköhlen]] vun Atomen. Se is en zentraal Komponente vun [[Magneto-optische Falle|magnetooptischen Atomfallen]].<ref>{{Literatur |Autor=Steven Chu, J. E. Bjorkholm, A. Ashkin, A. Cable |Titel=Experimental Observation of Optically Trapped Atoms |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=57 |Nummer=3 |Datum=1986 |Seiten=314–317 |DOI=10.1103/PhysRevLett.57.314}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=E. L. Raab, M. Prentiss, Alex Cable, Steven Chu, [[David E. Pritchard|D. E. Pritchard]] |Titel=Trapping of Neutral Sodium Atoms with Radiation Pressure |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=59 |Nummer=23 |Datum=1987 |Seiten=2631–2634 |DOI=10.1103/PhysRevLett.59.2631}}</ref> Later hett Chu an dat Verfienern vun disse Methoden för [[Atomuhr]]en nah dat Fontänenprinzip un [[Bose-Einstein-Kondensat]]en arbeit. He hett sück an hoochnau Meeten vun de [[Gravitatschonskonstante]] un [[Fienstrukturkonstante]] bedeeligt un hett eenige vun sien optisch Methoden bi biophysikalischen Ünnersöken insett, etwa bi de Manipulatschoon vun eenzelt [[Desoxyribonukleinsüre|DNA]]-Moleküle mit [[Optische Pinzette|optischen Pinzetten]] (Optical Tweezers, 1989) oder in de [[Polymer]]dynamik. 1982 hett he mit Wong de Mögelkeit vun dat Utbreeden vun Pulsen in afsorberend Medien mit en Gruppengeschwindigkeit, de grötter as de Luchtgeschwindigkeit in dat Medium is, nahwiest.<ref>{{Literatur |Autor=S. Chu, S. Wong |Titel=Linear Pulse Propagation in an Absorbing Medium |Sammelwerk=Physical Review Letters |Band=48 |Nummer=11 |Datum=1982 |Seiten=738–741 |DOI=10.1103/PhysRevLett.48.738}}</ref> To Tiet befaat sück Chu vör allen mit de Forschung to biophysikalischen Themen (as de Synthees un Funktschonaliseeren vun Nanodeelken för de ''in vivo'' Afbillen vun zellulären Perzessen) un physikalischer Probleme mit Relevanz för Energie- un Umweltfragen (as de Entwicklung vun Batterien up Basis vun Lithium un Swefel, nee Methoden to de elektrochemische Upspalten vun Water, de Verminnern vun Kohlendioxidemissionen un de Extraktschoon vun Lithium ut Soltwaterr).<ref>{{Internetquelle |url=https://profiles.stanford.edu/steve-chu?tab=research-and-scholarship |titel=Current Research and Scholarly Interests |hrsg=Stanford University |sprache=en |zugriff=2018-11-30}}</ref> He weer en vun de Eersten, de de Petitschoon för ''Project Steve'' ünnerschreeven hett, en Kampagne, de för de Ünnerrichten vun de herkömmlichen wetenschaplich Upfaaten över de [[Evolutschonstheorie]] an Scholen intreeden deiht, un hett sück dormit gegen de in den USA populären Alternativkonzepte vun den [[Kreatschonismus]] un dat [[Intelligent Design]] stellt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.the-scientist.com/news-analysis/bringing-in-the-steves-52075 |titel=Bringing in the Steves |datum=2003-02-17 |autor=Steve Mirsky |werk=The Scientist |sprache=en |zugriff=2018-11-30 }} {{Webarchiv|url=https://www.the-scientist.com/news-analysis/bringing-in-the-steves-52075 |wayback=20200811050103 |text=Bringing in the Steves |archiv-bot=2026-06-19 21:12:03 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://ncse.com/project-steve |titel=Project Steve |hrsg=National Center for Science Education |sprache=en |zugriff=2018-11-30}}</ref> == Insetten in den Beriek Energieversörgen un Klimawannel == [[Datei:OliverInderwildi-FatihBirol-StevenChu-OxfordUniversity.jpg|mini|Steven Chu (rechts) un [[Fatih Birol]] (Mitte) bi en Konferenz an de [[University of Oxford]]]] Chu is all lang för en starkere Forschung in den Beriek [[Regenerativ Energie|regenerativ Energien]] un de Wiederentwicklung vun de [[Karnenergie|Karnkraft]], wiel he de Meenen is, dat en Verlagerung weg vun fossilen Brennstoffen unverzichtbar is, um de [[globale Erwärmung]] to bekämpfen. Chu hett ok wohrschoot, dat globale Erwärmung de Landwertscha in‘n US-Bundsstaat [[Kalifornien]] noch binnerhalv vun dit Johrhunnert unmögelk maaken kunn. He is Liddmaat vun den Kopenhagener Klimaraat (Copenhagen Climate Council), en Vereenigung vun Wertschaps- un Wetenschapsvertredern, de inricht wurr, um en Impuls för de [[UN-Klimakonferenz in Kopenhagen]] in‘n Dezember 2009 to geven. Chu speel ok en wichtig Rull bi de Utarbeiten vun de spoodriek Bewarf för dat ''Energy Biosciences Institute'', en vun [[BP]] mit 500 Millionen Dollar finanzeert gemeensam Projekt vun de Universität Berkeley, dat ''Lawrence Berkeley Lab'' un de [[University of Illinois]]. Dat hett in Berkeley för en Striederee mit de führt, de bang weern, dat disse Tosommenarbeit dat Ansehn vun de Universität för akademische Integrität beschädigen kunn. == Utteknungen un Ehrungen == Chu kreeg 1987 den [[Herbert-P.-Broida-Pries]] för Laserspektroskopie vun de [[American Physical Society]], 1993 den [[König-Faisal-Pries]] för Naturwetenschapen<ref>{{Internetquelle |url=https://kingfaisalprize.org/professor-steven-chu/ |titel=Professor Steven Chu: Winner of the 1993 KFP Prize for Science |hrsg=kingfaisalprize.org |datum= |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> 1994 den [[William F. Meggers Award]] vun de [[Optical Society of America]]<ref name="OSA" /> un den [[Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science]] vun de APS<ref>{{Internetquelle |url=https://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Chu&first_nm=Steven&year=1994 |titel=1994 Arthur L. Schawlow Prize in Laser Science Recipient: Steven Chu |hrsg=APS |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> un 1995 den [[Humboldt-Forschungspries]] vun de [[Alexander von Humboldt-Stiftung]], vun de ok en [[Wolfgang-Paul-Vorlesung]] organiseert wurr, de he 1998 an dat Physikalischen Institut vun de [[Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn|Universität Bonn]] hull.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pi.uni-bonn.de/news/wolfgang-paul-lecture/1998-steven-chu |titel=1998: Steven Chu |hrsg=Universität Bonn |datum= |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.pi.uni-bonn.de/news/wolfgang-paul-lecture/1998-steven-chu |wayback=20200930183314 |text=1998: Steven Chu |archiv-bot=2026-06-19 21:12:03 InternetArchiveBot }}</ref> 1996 kreeg he en [[Guggenheim-Stipendium]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/steven-chu/ |titel=Steven Chu, Fellow: Awarded 1996 |hrsg=Guggenheim Foundation |sprache=en |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/steven-chu/ |wayback=20181130030319 |text=Steven Chu, Fellow: Awarded 1996 |archiv-bot=2026-06-19 21:12:03 InternetArchiveBot }}</ref> He is Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]], siet 1992 de [[American Academy of Arts and Sciences]] un siet 1998 de [[American Philosophical Society]]. 2014 wurr he in de [[Royal Society]] wählt un is todem Liddmaat vun de [[Academia Sinica]], de [[Chineesch Akademie vun de Wetenschapen]] un de ''Korean Academy of Science and Technology''.<ref name="OSA">{{Internetquelle |url=https://www.osa.org/en-us/history/biographies/steven-chu/ |titel=Steven Chu |hrsg=OSA |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> Siet 2018 is he ordentlich Liddmaat vun de [[Päpstliche Akademie vun de Wetenschapen]].<ref>{{Internetquelle |url=http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2018/10/20/0768/01652.html#me |titel=Nomina di Membro Ordinario della Pontificia Accademia delle Scienze |hrsg=[[Presseamt vun den Hilligen Stohl]] |werk=Tägliches Bulletin |datum=2018-10-20 |zugriff=2018-10-20 |sprache=it}}</ref> Chu hett över 30 Ehrendoktertitel tospraken kreegen,<ref name="CV">{{Internetquelle |url=https://profiles.stanford.edu/steve-chu |titel=Steven Chu: Biography |hrsg=stanford.edu |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> dorünner dör de [[Boston University]] (2007),<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bu.edu/cfa/nobel-prize-winner-steven-chu-to-speak-at-commencement/ |titel=Nobel Prize Winner Steven Chu to Speak at Boston University Commencement |hrsg=Boston University |datum= |sprache=en |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.bu.edu/cfa/nobel-prize-winner-steven-chu-to-speak-at-commencement/ |wayback=20181130071607 |text=Nobel Prize Winner Steven Chu to Speak at Boston University Commencement |archiv-bot=2026-06-19 21:12:03 InternetArchiveBot }}</ref> de [[Harvard University]] (2009)<ref>{{Internetquelle |url=https://harvardmagazine.com/commencement/2009-honorary-degrees |titel=In Esteemed Company |werk=Harvard Magazine |datum=2009-06-04 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> de [[Washington University in St. Louis]],<ref>{{cite web| url=http://news.wustl.edu/news/Pages/20707.aspx|title=Five to receive honorary degrees| publisher=Washington University}}</ref> [[Yale University]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.huffingtonpost.com/2010/05/24/yale-graduation_n_587773.html |werk=Huffington Post |autor=Leah Finnegan |titel=Celebs Converge At Yale's Graduation Ceremony (PHOTOS) |datum=2010-05-24 |zugriff=2018-11-29}}</ref> un de [[University of Strathclyde]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2010-11/uos-hdf110410.php |titel=Honorary degrees for 3 Nobel laureates |hrsg=University of Strathclyde |datum=2010-11-04 |sprache=en |zugriff=2018-11-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2010-11/uos-hdf110410.php |wayback=20181130030426 |text=Honorary degrees for 3 Nobel laureates |archiv-bot=2026-06-19 21:12:03 InternetArchiveBot }}</ref> (all 2010), de [[Australian National University]] (2014)<ref>{{Internetquelle |url=https://science.anu.edu.au/news-events/news/anu-honours-professor-steven-chu |titel=ANU honours Professor Steven Chu |hrsg=ANU |datum=2014-12-08 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> [[Dartmouth College]] (2015)<ref>{{Internetquelle |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/06/steven-chu-doctor-science |titel=Steven Chu (Doctor of Science) |hrsg=Dartmouth College |datum=2015-06-14 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref> un [[Amherst College]] (2018)<ref>{{Internetquelle |url=https://dailycollegian.com/2018/03/steven-chu-awarded-honorary-degree-offers-prediction-of-hope/ |titel=Steven Chu awarded honorary degree, offers prediction of hope |autor=Nate Procter |werk=Daily Collegian |datum=2018-03-22 |sprache=en |zugriff=2018-11-29}}</ref>. 1997 kreeg Chu tosommen mit [[William Daniel Phillips]] un [[Claude Cohen-Tannoudji]] den [[Nobelpries för Physik|Physik-Nobelpries]] ''för dat Köhlen un Infangen vun Atomen mit Laserlucht''.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1997/summary/ Steven Chu up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)]</ref> == Weblinks == {{Commons}} * {{Internetquelle |url=https://profiles.stanford.edu/steve-chu |titel=Steven Chu |werk=Faculty Profiles, Stanford University |sprache=en |zugriff=2018-11-29 |abruf-verborgen=1}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1997/summary/ Steven Chu up de Sieden van dne Nobelpries (engelsch)] * {{PhysHistNetw|ID=11504002|Titel=Steven Chu}} * {{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/zeit-wissen/2010/05/Steven-Chu/komplettansicht |titel=Der Erklärminister |autor=Jens Uehlecke |werk=ZEIT Wissen 05/2010 |datum=2010-08-03 |zugriff=2018-11-29 |abruf-verborgen=1}} * [https://millercenter.org/president/obama/essays/chu-2009-secretary-of-energy Steven Chu] im ''Miller Center of Public Affairs'' der [[University of Virginia]] (engelsch) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=141983523|LCCN=no/2002/105390|VIAF=78456254}} {{SORTIERUNG:Chu, Steven}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1948]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] [[Kategorie:Politiker]] 689rq9yuwovtuz3jpj4r8dgtjxu3dxy 0 152628 1069783 1069304 2026-06-19T21:57:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069783 wikitext text/x-wiki '''Timmel''' is een Deel van de Gemeente Grootfehn in´t Landkreis Auerk in [[Oostfreesland]] un liggt up een Geesteiland in´t midden van Leeg- un Hoogmooren. Bit in´t 19. Jahrhunnert weer dat Dörp besünners in´t Wintertied van de Welt ofsneden. == Histoorje == === Froe Middeloller === Archäologiske Utgraven van de Ostfreeske Landskup brochten in´t Oostdeel van Timmel Överblievsels van söven Husen un anner Findsels an´t Dag, de de Oorsprungen Timmels um dat Jahr 700 torügg föhrt. Dat grootste Wohnstallhuus hett een Besteck van 14 m Lengde und 5 m Breddte. De froomiddelollersten Husen laten sük as good 5 m brede eenasige (einschiffig) Wandpostenhusen beschrieven.<ref>{{Literatur |Autor=Rolf Bärenfänger |Titel="Timberlae-Timmel - Timmel im frühen Mittelalter", |Hrsg=Dorfverein "Uns Timmel e.V." |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort= |Datum=2011 |ISBN= |ISSN= |DOI= |PMID= |Seiten=44 f |Online= |Abruf=}}</ref> De Nawies van een Dörp wuur bibrocht, de bit um dat Jahr 900 Bestand harr. Daarna wuur dat Dörp an een anner Stee in´t Dörpbereck umleggt.<ref>{{Literatur |Autor=Ostfriesische Landschaft |Titel=Ausgrabungen 1999-2008 |Hrsg= |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort=Timmel |Datum=2007 |ISBN= |PMID= |Seiten= |Online= |Abruf=2020-09-06}}</ref> De Oort wuur vör´t eerste Mal an´t Enn van dat 9./10. Jahrhunnert in de Kloosterurkunnen van Werden as „Timberlae“ (= Holt/Boom) upföhrt. === Middeloller === ==== Kloostervörwark ==== Um 1200 richtde dat Klooster Klaarkamp ut Westfreesland in Timmel een Kloostervörwark in, een Buurkeree as „Butenposten“, in de Laienbröers för hör egen as ok för de Versörgen van dat Hoofdklooster warkden. In een Ofgavenlist van´t Bisdom Münster wuur dat Vörwark as Monachi in Tibello ordinare Cistercienses nöömt. In´t Jahr 1468 wuur dat Kloostervörwark dat Klosters Ihlow unnerstellt, dat in´t Jahr 1228 stift worden is. Um 1510 keem´t unner de Bestüür van dat Benediktiner Nunnenklooster Thedinga. Na 1530 keem´t in´t Verloop van´t Reformation in´t Eegendom van de Fürsten von Oostfreesland, de dat daarna an dat Kloster Thedinga verhüürden. In´t Jahr 1619 wuur dat Kloostervörwark an de eerstde Hüürbuur Ulfert Heyen up Tied verhüürt. Tüsken 1622 un 1624, in´t Dartigjahrige Oorlog, wuur dat Dörp un dat Vörwark dör de Landsknechten van de Graaf Mansfeld schwoor verheert. 1630 wurrn veer halve Heerde, smaals um 20 Hektar groot, van´t Vörwark ofdeelt un an een Getall van Buren verhüürt. So grooide Timmel beständig. Um 1830 wuur dat Klostervörwark an de Familje Buß verköfft. In´t 20. Jahrhunnert weern de Sloten un Wallen noch to seen.<ref name="Schoon">{{Literatur |Autor=Dieter Rogge, Hartmut Schoon, Gerd Simmering u. a.: |Titel=Timberlae - Timmel - Entwicklung eines Dorfes - Beiträge zur Ortsgeschichte. |Hrsg=Print Media Vertrieb und Verlag |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort=Wiesmoor |Datum=2011 |ISBN= |ISSN= |DOI= |PMID= |Seiten= |Online= |Abruf=2020-09-06}}</ref> ==== Hovetlingstied ==== In´t Jahr 1439 wurr Timmel tosamen mit anner Dörpen van´t Moormerland, to de Timmel to disse Tied behörde, van de Hambörgers an de Hovetlingsbroers Ulrik un Edzard Cirksena överdragen. In disse Urkunn wuur Timmel as Folkerdeborgh nöömt. Folkert Eckena of Eggena weer to disse Tied Hovetling to Timmel. Um 1454 versettde de Hovetling Hippeko to Strackholt sien Landstücken in Timmel an de Cirksenas. 1458 beloovde de Hovetling Broder Galtisna to Hatshusen, de Hambörger Radslüü un de Amtmann to Emden, Herrn Wigershop Urfehde. Daarför dat Galtisna Free hollen deit un kien Blockhusen un Festungen, neet in Hatshusen un ok nich in Freesland upboen deit, seggde Memmo Eggena ut Timmel Börg. Na de Dood van Folckart Eckena in´t Jahr 1460 sprook de Graaf Ulrich Cirksena, de Nalatenskupp van de Hovetling de Paap Wiltet to Westerhusen to. ==== Sassische Tweestried ==== Graaf [[Edzard I.]] vergaderde in de sassische Tweestried (Sächsischen Fehde ) sien Truppen in Timmel. In September 1517 lingt hum mit Hülp van sien Truppen de Börg Fredebörg torügg to winnen, de siet 1514 van sassischen Truppen besett weer.<ref name="Schoon" /> === Dat Dörp === Ok van Störmflooden bleev Timmel nich verschoont. De Wiehnachtsflood von 1717 överschwemmde de Landstücken in de Gemeente Timmel, dat Land weer versolten un weer vöör de Ackerbau nicht o bruken. In‘t Jahr 1805 wuurn de Meente Weyden, ok Gemeenteweiden nöömt, tüschen de Dörpinteressenten updeelt. To disse Tied harr Timmel sess Vulle Heerde, sess Halve Heerde, een 3/4 Heerd, een 1/4 Heerd, dree Plaatsen, veer Halve Plaatsen, dartein Warften und sess Halve Warften.<ref>Hartmut Schoon. In: ''Timmel-Timberlae – Das Ende der Meente Weyden''. Hrsg. Dorfverein ''Uns Timmel'' e.&nbsp;V., 2011, S. 82 ff.</ref> === Möhlen in Timmel === In`t Jahr 1716 vergaav de vöörlesde Regent ut dat Huus Cirksena Fürst Georg Albrecht de Müller Harms Peters de Permisje, in`t butterste Südwestdeel van`t Dörp up egen Kösten een Koornwindmöhlen up to boen. Daarför harr he elke Jahr een Windgeld van 25 Rieksdaler to betalen. 1774 wuur een Waterscheppfmöhlen an`t Timmeler Verlaat baut, üm de Waterpegel in`t Spetzerfehnkanal to regeln.<ref name="Schoon" /> === De Fehnen rund um Timmel === Middenin de Dartigjahrige Krieg begunn man mit dat Kultiveeren van de Hoogmooren un dat Upsetten van Fehnsiedlungen stuuv in`t Umstreek van Timmel. Disse wuur besünners in´t 19. Jahrhunnert vorandreven. * 1633 wuur dat Timmeler Fehn, later Grootefehn upsett (in´t Noorden) * 1637 wuur dat Lübbertsfehn upsett (in`t Noord-Westen) * 1647 wuur dat Boeksedelerfehn föörmt (in`t Süden) * 1660 dat Neeie Timmeler Fehn, later Neeiefehn nöömt (in`t Süd-Oost) * 1746 dat Spetzerfehn (in`t Oosten) * 1754 dat Jheringsfehn (in`t Süden)[5] Mit de Upsetten van de Fehne nohm de Binnen- un de Küstenschipperee to. Döör fehlende Kennissen van de Kaptains in Navigation resulteerden daarut vööle Schippsunglücken, besünners in de Noordsee. De Kaptains mussen daarher een Utbilden an de Navigationsschool nawiesen. Na dat Upsetten van de Navigationsschoolen in Emden un in Papenbörg wuur in`t Jahr 1846 de Navigationsschool Timmel in Bedreev nohmen.<ref>[http://nordwestreisemagazin.de/timmel/navigationsschule.htm ''Navigationsschule Timmel''.] nordwestreisemagazin.de; abgerufen am 9. Oktober 2012.</ref> Um 1780 wuur Timmel ok een Reedereestee. In`t 19. Jahrhunnert weern 25 Seeschepen in Timmel registreert. Eenige van dissen seilten bit na Noord- un Südamerika, man de Grootdeel seilten up de Oostsee na´t Baltikum, Finnland un Rußland, de Noordsee van Noorwegen över England na Portugal bit in´t Middelmeer. Van 16 Timmeler Kaptains sünd negen Kaptains mit hör Schepen un Mannskuppen verlüstiggahn.<ref>Hartmut Schoon. In: ''Timmel-Timberlae – Auch Timmeler … fuhren weit übers Meer''. Hrsg. Dorfverein ''Uns Timmel'' e.&nbsp;V., 2011, S. 138 ff.</ref> === Franske Kaiserriek === 1811 wuur Oostfeesland een Deel van dat Franske Kaiserriek as Département Ems-Oriental. Timmel wuur een Amtsoord van de neeie Canton Timmel. Vöör`t eerste Maal mussen Ostfreesen in de Armee van een frömden Regentskupp deenen. In Auerk keem dat bi dat Utheeven van de Armee to Tegenwehr. De Hauptmackedoren kwemen ut de Canton Timmel un sullen uphaalt worden. An de Tatje Brügg kwemm dat to een Gefecht tüsken de Suldateree un de upstandisken Schippers. Döör de Upstand wuur up boverste Befehl Napoleon Bonapartes nachts Truppen up de Fehnen stüürt, um all Schippers intofangen. Een van de Hauptmackedoren wuur mit de Dodesstraav belegt, annern wuurn to´t Keddenhaft veroordeelt. Över 300 Schippers wuurn infangen un na Lille un Toulon to Deensten in´t Militär presst. Daarmit kwemm de Törfgraveree un de Schippfahrt up de Fehnen tot Stillstand.<ref name="Meyer">Gerhard Meyer: ''Timmel – Chronik eines alten ostfriesischen Dorfes''</ref> === Königriek Hannover === In de Tied as Oostfreesland to dat Königreich Hannover (1815–1866) tohöört hett, weer Timmel de Sitz van Amtsvaagten. Van 1852 bit 1859 weer Timmel de Hoovdstee van dat gliek bemöömde Amt. === 20. Jahrhunnert === An´t 1. Juli 1972 wuurd Timmel een Paart van de neei föörmt Gemeente Grootefehn.<ref>{{Literatur |Hrsg=Statistisches Bundesamt |Titel=Historisches Gemeindeverzeichnis für die Bundesrepublik Deutschland. Namens-, Grenz- und Schlüsselnummernänderungen bei Gemeinden, Kreisen und Regierungsbezirken vom 27.5.1970 bis 31.12.1982 |Verlag=W. Kohlhammer |Ort=Stuttgart / Mainz |Datum=1983 |ISBN=3-17-003263-1 |Seiten=261}}</ref> == Sehnswardigheden == === Historske Boowarken === Petrus-un-Paulus-Kark van 1736 De Kark van binnen Ingang van de Navigationsschool An`t Oortsrand van Timmel liggt de evangeelsk-luthersk Petrus-und-Paulus-Kark van 1736, de as darde Karkenboe van een Holtkark ut 12. Jahrhunnert un een middelollersken Backsteenkark ut de 13. Jahrhunnert upfolgt. De Klockentoorn wurr 1850 upföhrt.<ref>{{Internetquelle |titel=Die Kirche in Timmel |werk=Timmel.net |url=https://www.timmel.net/infos/kirchengemeinde-timmel/ |abruf=2023-04-18}}</ref> Över de Region herut wuur Timmel döör de 1846 gründde Seefahrtsschool mit de Naam Königliche Navigationsschule Timmel bekennt. Bit 1918 kunnen hier Seefahrtschöler nautiske Kennissen sowoll vöör de Fehnschipperee, as ok Patente vöör de groote Fahrten kriegen. Dat hüdige Boowark wuur 1862 baut.<ref>{{Webarchiv |url=http://www.timmel.net/index.php/chronik/seefahrtschule.html |text=Die „Alte Seefahrtschule“ in Timmel |wayback=20110918032022}}</ref> Tegen de Kark un de Navigationsschool gifft dat in´t Loog noch söven Gulfhusen de unner Denkmaalschuul stahn, as ok noch anner histoorske Boowarken, de dat Oortsbild bestimmen.<ref>Siegfried Lüderitz: {{Webarchiv|url=http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/ortschronisten/Ortsartikel/HOO_Timmel_-1_Luederitz_N_A_P.pdf |wayback=20150924062704 |text=''Timmel, Gemeinde Großefehn, Landkreis Aurich''.}} (PDF; 60&nbsp;kB) Arbeitskreis der Ortschronisten der [[Ostfriesische Landschaft|Ostfriesischen Landschaft]]; abgerufen am 21. Juni 2011.</ref> Daar sünd to nömen de Olle Küsteree (1857), de Olle School (1891), dat Olle Vaagdhuus (1794)[13], dat Geburtshuus van de Heimaaddichterin Antonie Wübbens (1842), dat Geburtshuus van de Philosoph Wilhelm Schapp (um 1850), de Lööwenaptheek (1885)<ref>Mohammad Hossein Beheshty: {{Webarchiv |url=http://www.loewenapo-timmel.de/apo_timmel/ueber_uns.html |text=''Geschichte der Apotheke''. |wayback=20121014055634 }} loewenapo-timmel.de; abgerufen am 22. Juni 2011.</ref>, de Gulfhusen Mesch (1802), de Kastanjehoff (1883)<ref>{{Webarchiv|url=http://hbepaper.emderzeitung.de/eweb/media/hb/2011/05/25/pdf/25_05_2011_HBO_13_fe2b952bd6.pdf |wayback=20160520115423 |text=''Nach vielen Jahren zieht wieder Leben in den „Kastanjehoff“ in Timmel ein''.}} (PDF; 4,2&nbsp;MB) In: ''[[Ostfriesen-Zeitung]]'', 25. Mai 2011; abgerufen am 28. September 2024.</ref>, dat Lüttje Hus (1910)<ref name="lienstromberg" /> un annern. === Histoorske Rundweg Timmel === All Boowarken könen över de Histoorske Rundweg Timmel van Buten bekeeken worden. Up de Lehrpadd döör de histoorske Oortskeern söllt Touristen un Inheemsken de lokaale Boohistoorje, dat Leven un Arbeiden van de Bewohners van dat oostfreeske Dörp Timmel vermiddeln un togliek över dat lokaal Arve herut een Insicht in de histoorske Bookultur Noordduitslands geven.<ref name="lienstromberg">Wilhelm Lienstromberg: [http://www.kuwi.europa-uni.de/de/studium/master/sek/_downloads/masterarbeiten/Abstract__Ma_W_Lien_21102009.pdf ''Spurensuche in Timmel. Die historischen Gebäude Timmels als Teil der Kulturlandschaft rund um die Fehngebiete Ostfrieslands''.] (PDF; 1,4&nbsp;MB) kuwi.europa-uni.de, Abstract; abgerufen am 21. Juni 2011.</ref> De Route kann sowoll up egen Fuust as ok in een van een Leder föhrt Koppel oflopen worden. Daarto wuur van´t Verkehrs- und Heimatverein Grootefehn een Kaart mit Informationen herutgeven, in de de enkelde Stationen beschreven worden.<ref name="ONonline">[http://www.on-online.de/-news/artikel/82856/ ''Timmel: Historischer Rundweg mit 25 Häusern''.] In: ''[[Ostfriesische Nachrichten]]'', 5. Mai 2008; abgerufen am 9. Oktober 2012.</ref> De Rundweg entstunn in 2007 up Grund van dat 175-jahrige Aptheekenjubiläum van de Timmeler Lööwen-Aptheek. As föhrt Spazeergang döör dat histoorske Timmel wuur een Utwahl van de histoorske Boowarken van´t Oort vöörstellt. De Erfolg van de eerste Rundweg weer de Anlass vöör dat Schapen van de ehrenamtliken Warkgrupp Historischer Rundweg Timmel in´t Verkehrs- und Heimatverein Grootefehn. Disse stellde een vergrooterden Weg vöör, up de tosamen 26 histoorske Boowarken vöörstellt worden, de dat Utsehn van´t Oort mit sien ruugweg 900 Inwohners prenten. An´t 11. Mai 2008 wuur de Rundweg openmaakt.<ref name="ONonline" /> === Holtskulpturen to de Histoorje van Timmel === Up Grund van de 1111 Jahr Fier in´t Jahr 2011 wuurn döör de Auerke Künstler Heinrich Klemme-Zimmermann sess Holtskulpturen schafft, de vöör de Verloop van Timmel stahn. De Künstler hett daarvöör 400 Jahr oll Eekenholt ut een Timmeler Gulfhuus bruukt. Een Eekenstamm steiht vöör de eens mit Wald bestahnde Umstreek van Timmel; een Mönk steiht as Symbool vöör dat eens bestahnde Klooster; een Koh as Teken vöör de Buurkeree; een Anker vöör de Schipperee un de Navigationsschool; een Tweespits of Napoleoniske Hood, de van een Messförk upspitt word steiht vöör de Schipperupstand unner de napoleoniske Besettenstied; een Sünnenhood un een Fotoapparaat symboliseeren dee Tourismus. De Künstler leet sük daarbi van een van Hartmut Schoon verfaatden Gedicht anregen. De Skulpturen wuurn up dat Grundstück van´t Tourist-Information upstellt.<ref>''Sechs Holzskulpturen stehen für Timmel''. In: ''Ostfriesische Nachrichten'', 14. Juni 2011</ref> === De Meeren === In Südwest van Timmel liggt inmidden van de Meeden dat 25 Hektar groote Timmeler Meer, een groot Binnenmeer, de mit de wieder südelk liegende Boekzeteler Meer in Verbinnen steiht, dat allerdings al up dat Gewest van de Gemeente Moormerland in´t Landkreis Leer liggt. Dat 14 Hektar groote Boekzeteler Meer is een flack Leegmoormeer un liggt in een Schmeltwatergööt, in de ok dat Fehntjer Deep verlööpt. Dat Boekzeteler Meer un de Umstreek is as Naturschuulrebett utweesen.<ref>[http://www.nlwkn.niedersachsen.de/live/live.php?navigation_id=8062&article_id=41187&_psmand=26 Naturschutzgebiet ''Boekzeteler Meer'' (NSG WE 231)], abgerufen am 6. März 2011</ref> Nordoostelk liggt dat fast kreisrund Froenmeer. == Politik == === Buurrmeesters in Timmel === Buurmeesters, in´t hüütige Sinn, gifft dat in de Gemeente Timmel sied de Begünn van´t Franzoosentied van 1807 an bit to de nedersassiske Gemeentereform in´t Jahr 1972.<ref name="Meyer" /> ==== Buurmeester/Amtstied ==== * Johann Seben Onneken 1810–1812 * Egge Weers 1813–1835 * Berend Soeken 1835–1862 * Hermann Heinrich Cassens 1862–1880 * Reinder Rinderts Saathoff 1880–1886 * Soeke Soeken 1886–1899 * Hayo Schapp 1899–1914 * Egge Mansholt 1914–1920 * Ike Müller 1920–1922 * Heyo Bohlen 1922–1940 * Hermann Blank 1940–1948 * Hermann Onnen 1948–1954 * Hinrich Andreeßen 1954–1968 * Erich Cassens 1968–1972 Sied 1972 is Timmel een Deel van de Gemeentee Grootefehn. === Oortsbuurmeesters in Timmel === Sied 1972 gifftt dat in Timmel een Oortsbuurrmeester. In de Tied van 1976 bit 1981 wuurn in de Gemeente Grootefehn kien Oortsbuurmeester kiest. ==== Oortsbuurmeesters Amtstied ==== Erich Cassens 1972–1976 Erich Cassens 1981–1986 Siegfried Lüderitz 1986–2001 Dieter Rogge 2001–2006 Wilhelm Buschmann 2006-2021 Silke Bergmann 2021-heute<ref>{{Internetquelle |url=https://www.grossefehn.de/cms/ortsbuergermeisteramt--wie-der-vater,-so-die-tochter.html |titel=Ortsbürgermeisteramt: Wie der Vater, so die Tochter |hrsg=Gemeinde Großefehn |sprache=de |abruf=2021-12-13 }} {{Webarchiv|url=https://www.grossefehn.de/cms/ortsbuergermeisteramt--wie-der-vater,-so-die-tochter.html |wayback=20211213101244 |text=Ortsbürgermeisteramt: Wie der Vater, so die Tochter |archiv-bot=2026-06-19 21:57:52 InternetArchiveBot }}</ref> == Verenen und Choren == In Timmel gifftt dat een beleevt Vereensleeven.<ref name="Zukunft">Unser Dorf hat Zukunft, Timmel 2010</ref> * [[Uns Timmel e.V. |Dörpvereen „Uns Timmel e.V.“]] * Sportvereen SuS Timmel e.V. * Fahr- und Riedtvereen Timmel * Bootssportvereen Boekzeteler Meer (BSB) Timmel * Paddelfrünn Timmel * Wannerklootje Grootefehn mit Sitz in Timmel * Landfroen Timmel * Buurkereeske Twiegvereen Timmel-Ulbargen * Kanientuchtvereen J16 * Shantychor van´t Koniglike Navigationsschool Timmel * Vokalensemble Cantarella Timmel * Wannergruppendanzers * Timmeler Dörptheater === Förderverenen === Daaröver herut gifft dat noch twee Förderverenen:<ref name="Zukunft" /> * Fördervereen Oll Dörpschool * Fördervereen van de Königlike Navigationsschool Timmel == Bekennde Minsken == To de bekennde Söhns un Dochters Timmels behören: * de Gymnasialmeester un Historiker Ufke Cremer (* 30. September 1887 in Timmel; † 16. Oktober 1958 in Norden) * de Navigationsmeester und Wereldumseiler Carl Ewald Kruse (3. August 1831 in Timmel; † 29. August 1891 in Emden) * de Philosoph un Jurist Wilhelm Schapp (* 15. Oktober 1884 in Timmel; † 22. März 1965 in Aurich) * de Schrieverke [[Toni Wübbens]], geboorn Töpfer (* 12. Mai 1850 in Timmel; † 15. Dezember 1910 Hannover). == In Timmel upwussen bekennde Minsken: == * de Aptheeker, Chemiker und Fachhoogschooldirektor Johann August Kruse, ok John Kruse nöömt (* 7. Juli 1822 in Aurich; † 19. Oktober 1895 in Melbourne, Australien) == Literatur == * Gerhard Meyer: Timmel- Chronik eines alten ostfriesischen Dorfes. Timmel 1986 * Gerhard Meyer: Die Familien der Kirchengemeinde Timmel Teil 1 + 2. Verlag Ostfriesische Landschaft, Aurich 1987 * Wilhelm Lienstromberg: Spurensuche in Timmel - Die historischen Gebäude Timmels als Teil der Kulturlandschaft rund um die Fehngebiete Ostfrieslands. Masterarbeit, Meppen, Frankfurt/Oder 2009 * Dieter Rogge, Hartmut Schoon, Gerd Simmering u. a.: Timberlae - Timmel - Entwicklung eines Dorfes - Beiträge zur Ortsgeschichte. Print Media Vertrieb und Verlag, Wiesmoor 2011 == Weblinks == {{Commonscat}} * [http://www.timmel.net/ Internetoptritt vun Dörp] * [https://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/user_upload/BIBLIOTHEK/HOO/HOO_Timmel.pdf Beschreibung von Timmel.] (PDF; 656&nbsp;kB) In: [[Historische Ortsdatenbank für Ostfriesland|Historische Ortsdatenbank]] der [[Ostfriesische Landschaft|Oostfreeske Landskupp]]. == Einzelnachweise == • Dettmar Coldewey: Frisia Orientalis - Daten zur Geschichte des Landes zwischen Ems und Jade. Wilhelmshaven 1967 • Genealogie-Forum: Timmel (Memento des Originals vom 10. Juni 2008 im Internet Archive) Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis., gesehen 21. Juni 2011. • Dieter Rogge in "Timberlae - Timmel - Die Gebietsreform nimmt Timmel die Selbstständigkeit", Hrsg. "Uns Dörp Timmel e.V.", 2011, Seite 182 f. [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Landkreis Auerk]] [[Kategorie:Oostfreesland]] q3jugdr0243u9l84cb4th0ohmyttmav 0 158548 1069753 1069281 2026-06-19T19:39:39Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069753 wikitext text/x-wiki [[Datei:Roger Penrose 9560.JPG|mini|hochkant|Roger Penrose (2011)]] Sir '''Roger Penrose''' [[Order of Merit|OM]] (* [[8. August]] [[1931]] in [[Colchester]], [[Graafschop Essex|Essex]]) is in [[Grootbritannie|britisch]] [[Mathematiker]] un [[Theoretische Physik|theoretischer Physiker]]. Hööftforschungsrebeeden vun Penrose sünd de [[mathematische Physik]] un de [[Kosmologie]], sien Arbeiten up disse Rebeeden sünd hooch acht. He hett sück in tallriek populärwetenschaplich Böker to Themen vun de [[Philosophie]] ütert. Hüm wurr 2020 de Hälft vun den [[Nobelpries för Physik]] tospraaken, ''für die Entdeckung, dass die Bildung [[Schwarzes Loch|Schwarzer Löcher]] eine robuste Vorhersage der [[Allgemeine Relativitätstheorie|allgemeinen Relativitätstheorie]] ist'' (Laudatio).<ref>Laudatio: ''for the discovery that black hole formation is a robust prediction of the general theory of relativity'', [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/press-release/ Press Release, Nobel Prize Physics 2020]</ref> Meent is dormit, dat sien Arbeiten ünner blots wenig global Annahmen de Existenz vun Swaart Löcker vörherseggen deen. == Leven == Roger Penrose is de Söhn vun den medizinischen Genetiker [[Lionel Penrose]] (Begrünner vun dat ''Colchester Surveys'' to dat Opdecken vun genetisch bzw. Umwelt-Oorsaken vun geistig Erkrankungen) un vun Margaret Leathes, en Doktersche. He is de Bröer vun den Physiker [[Oliver Penrose]] un den teihnmaligen (1958–1969) britisch [[Schach]]meester un Psycholoog [[Jonathan Penrose]]. Sien Vader is 1939 nah [[London (Ontario)|London]] in [[Ontario]], [[Kanada]], utwannert (he weer dor Direkter vun de psychiatrisch Klinik an dat Hospital), wo Penrose de School besöcht hett. 1945 kehr de Familie nah England torüch, un Penrose hett dat [[University College London]] besöcht, wo sien Vader Perfesser för Genetik weer. Nah den Bachelor is he an de [[Cambridge University]] wesselt, um in [[Algebraische Geometrie|algebraische Geometrie]] bi [[William Vallance Douglas Hodge]] to arbeiten, is denn aber to [[John Arthur Todd]] wesselt, bi de he 1957 sien Doktertitel maakt hett. Dorneben hett he ok Physik-Kurse bi [[Paul Dirac]] un [[Hermann Bondi]] hört un wurr buterdem stark dör den Kosmologen [[Dennis Sciama]] beinfloot. 1956/57 weer he Assistant [[Lecturer]] an dat [[Bedford College]] in London, wessel dornah as ''Research Fellow'' an dat [[St John’s College (Cambridge)|St. John's College]] in Cambridge. 1959–1961 hett he in den [[USA]] an de [[Princeton University]] un an de [[Syracuse University]] arbeit, dornah 1961–1963 an dat [[King’s College (Cambridge)|King's College]] in Cambridge un 1963/64 as Gastperfesser an de [[University of Texas at Austin]]. 1964 wurr he [[Lecturer|Reader]] an dat [[Birkbeck, University of London|Birkbeck College]] in London un 1966 dor Perfeeser för anwennd Mathematik. Penrose weer van 1973 bit 1998 [[Rouse Ball Professor]] an de [[Oxford University]]. Dornah wurr he Geometrie-Perfesser an dat [[Gresham College]] in [[London]]. Van 1992 bit 1995 weer he Präsident vun de ''International Society on General Relativity and Gravitation''. He weer van 1959 bit 1981 in eerst Ehe mit de Amerikanerin Joan Isabel Wedge verheiraadt, mit de he dree Kinner hett. In tweet Ehe hett he 1988 de Lehrerin Vanessa Thomas heiraadt mit de he twee Kinner hett.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://prabook.com/web/roger.penrose/536286 |titel=Roger Penrose (born August 8, 1931), British Professor |werk=prabook.com |hrsg= |datum= |format= |sprache=en |archiv-url= |archiv-datum= |offline= |abruf=2019-01-04}}</ref> == Apenlichkeit == In de Apenlichkeit is Penrose dör sien populärwetenschaplich Arbeiten bekannt: In mehreren Böker (''[[The Emperor's New Mind]]''<ref>{{Literatur |Autor=Roger Penrose |Titel=Computerdenken: Die Debatte um Künstliche Intelligenz, Bewusstsein und die Gesetze der Physik |Verlag=Spektrum Akademischer Verlag |Datum=2001 |ISBN=3-8274-1332-X}}</ref>, ''Shadows of the Mind''<ref>{{Literatur |Autor=Roger Penrose |Titel=[[Schatten des Geistes]] |Verlag=Spektrum Verlag |Datum=1995 |ISBN=3-86025-260-7}}</ref>, ''The Large, the Small and the Human Mind''<ref>{{Literatur |Autor=Roger Penrose, Abner Shimony, [[Nancy Cartwright (Philosophin)|Nancy Cartwright]], [[Stephen W. Hawking]] |Titel=Das Große, das Kleine und der menschliche Geist |Verlag=Spektrum Akademischer Verlag |Datum=2002 |ISBN=3-8274-1331-1}}</ref>) sett he sück mit mathematisch-physikalisch mit Problemen vun dat [[Bewusstween]] un de [[Künstlike Intelligenz|künstlichen Intelligenz]] utnanner. == Leistungen == === Physik === [[Datei:WMAP 2010.png|mini|Temperaturswankungen vun de kosmisch Achtergrund&shy;strahlung, meeten dör WMAP.]] Penrose hett [[Spin-Nettwark]]en inführt, ut de later de Theorie vun de [[Loop-Quantengravitatschoon]] un de [[Twistor-Theorie]] entwickelt wurr. Insbesünnere de Utbau vun de Twistor-Theorie, de he begrünnd hett un de he as Basis vun en umfaaten physikalischen Theorie vun de fundamentalen Wesselwirkungen un Deelken sücht, weer hüm een vun de Hööftanliggen in sien Wetenschaps-Karriere. En wiedere grundleggend Erkenntnis in de Kosmologie geiht up hüm un [[Stephen Hawking]] torüch: de Satz vun Hawking-Penrose, nah den de Einsteinschen Feldgliekungen notwendig Lösungen mit [[Singularität (Astronomie)|Singularitäten]] (to’n Bispeel Oorknall oder Swaart Löcker) existeeren (kiek [[Singularitäten-Theorem]]). Nah Penrose sünd Singularitäten aber immer dör Ereignishorizonte afschermt un ''nakend Singularitäten'' kommen nich vör ([[Cosmic Censorship]] Hypothese vun Penrose). De vun hüm 1969 opdeckt [[Penrose-Perzess]]<ref>Penrose, Gravitational collapse: the role of general relativity, Rivista del Nuovo Cimento, Serie 1, Band 1, 1969, S. 252</ref> maakt dat mögelk, ut roteeren swaart Löcker, Energie to entnehmen. Sluutend hett Penrose 1979 mit de [[Weylkrümmungshypothese]] ok en Vörslag maakt, wu de [[Tweete Hööftsatz vun de Thermodynamik]] in de Kosmologie verwuddelt ween kunn, un wu somit up de een Siet de kosmologische [[Tietpiel]], up de anner Sie de beindruckende beobachtete rüümliche Homogenität un Isotropie vun dat [[Universum]] verklort wurrn kunn. In’n Tosommenhang mit de Allgemeen Relativitätstheorie hett he ok dat [[Penrose-Diagramm]] entwickelt, mit dat man de globale Struktur vun en [[Ruumtiet]] graphisch dorstellen kann. Penrose fordert de Entwicklung vun en Theorie vun de [[Quantengravitatschoon]] ünner Berücksichtigung vun en gewissen [[Berekenbarkeit|Nichberekenbarkeit]] in de Welt vun de [[Quantenphysik|Quantenphänomene]] bzw. hör Düüden un de Integratschoon vun de Prinzipien vun Einstein sien Allgemeen Relativitätstheorie. Disse nee Physik hett he ''OR-Physik'' nömmt. === Mathematik === [[Datei:Roger-Penrose-Kachelstruktur.jpg|rechts|duum|Umsetten vun de 5-fack symmetrisch Kachelstruktur vun Roger Penrose]] [[Datei:Pentaflake-C 3rd Iteration Blue.svg|rechts|duum|Penta Plexity]] Noch as Student hett Penrose 1955 de [[Pseudoinverse|Penrose-Inversen]] vun Matrizen opdeckt. Penrose hett 1974 mehrere tonanner verwandt lütt nicht-perioodsch Mengen von Kacheln, insbesünnere ok mehrere ''aperiodische Paare'' opdeckt. Mit sückse Kacheln kann de Ebene parketteert wurrn, aber kien vun disse [[Parketteeren]] is perioodsch (dat heet, dat wedderhaalt sück nich up de nipp un nau Wies). Se hemm aber immer en gewisse Ordnung un sünd fieftalig dreihsymetrisch. Se wurrn dorum ''quasiperiodisch'' nömmt. Disse [[Penrose-Parketteeren]] sünd ut en hierarchisch struktureert Packung vun regelmatig Fiefecken (kiek ünnern) afleit. 1984 wurrn ähnliche Strukturen bi [[Quasikristall]]en funnen. Roger Penrose hett ünner annern dat [[Penrose-Dreeeck]], en Dreeeck mit dree upnanner stahn rechten Winkeln, utfunnen. De Konstruktschoon, de in de Realität nich mögelk is, hett den nedderlannschen Grafiker [[M. C. Escher]] to de Biller ''Wasserfall'' un ''Belvedere'' anreegt. In de Mathematik wurrd Schönheit faken mit Eenfackheit in Verbindung brocht. Penrose kummt hier to dat Ergevnis, dat in de Mathematik nich Eenfackheit as sückse mui is, sonnern vör allen ''unverwacht Eenfackheit''.<ref>Roger Penrose: ''The Role of Aesthetics in Pure and Applied Mathematical Research''. In: ''Bull. Inst. Math. Appl.'' Band 10, 1974, S. 266–271.</ref> === Physik un Bewusstween, Arbeiten to de Grundlagen vun de Quantenmechanik === Penrose versöcht in mehreren Warken mit en [[Dree-Welten-Lehre]] [[Metaphysik|metaphysische]] Probleme populärwetenschaplich to beschrieven un sien Lösungsvörslääg dortostellen. Ut de eerst Welt in dat platonisch-mathematischen Logo is de physikalische Realität blots en lütt Utsnitt (dat weern anner Natuurgesetten denkbor). De darte, geistige Welt is dat Bewusstween vun Jedereen. As ok [[Stuart Hameroff]] up de Söök nah „en physikaalsch Heimat för Bewusstween“, sleiht Penrose en –&nbsp;kontrovers diskuteert&nbsp;– Modell vörr, nah dat dit in’n Wesentlichen up to Tiet in’t Eenzelne noch unbekannten [[Quantenmechanik|quantenmechanischen]] Effekten as [[Einstein-Podolsky-Rosen-Paradoxon|EPR-Phänomenen]], [[Quantenverschränkung]] oder [[Quanten-Nichtlokalität]] un [[Dekohärenz|Quantenkohärenz]] foot, de he in in [[Mikrotubuli]] vun dat [[Cytoskelett|Zellskeletts]] un de Snittstäe mit dat [[Nervenzelle|Neuron]] lokaliseert. Nah disse Theorie führen subtile physikalische Perzesse up Nanometerskala (10<sup>−9</sup> m) in dat Grenzrebeet tüschen klassisch Physik un Quantenmechanik in en hoochentwickelt Nervensystem to dat, wat wi „[[Geist]]“ oder „[[Bewusstween]]“ nömmen. Vun anner Quantenphysikern, Neurobiologen un Philosophen, as [[Thomas Metzinger]], [[Gerhard Roth (Bioloog)|Gerhard Roth]] oder [[Christof Koch]], wurrd dat Hameroff-Penrose-Modell allerdings aflehnt. Aber, för sien Theorie kriggt he vun verscheeden Natuurwetenschaplern ok Ünnerstütten, so to_n Bispeel dör de Physiker [[Hans-Peter Dürr]] un [[Amit Goswami]] as ok den Chemiker [[Rolf Froböse]].<ref>[https://www.livenet.ch/themen/wissen/naturwissenschaften/300896-seele_lebt_nach_tod_des_koerpers_weiter.html ], zuletzt gesehen am 3. Mai 2020.</ref><ref>[https://www.welt.de/wissenschaft/article1938328/Die-Seele-existiert-auch-nach-dem-Tod.html Die Seele existiert auch nach dem Tod], toletzt ankeeken an’n 3. Mai 2020.</ref> Penrose hett 2003 gemeensam mit den nedderlannschen Experimentalphysiker [[Dirk Bouwmeester]] vörslahn, sien Hypothese vun den Infloot vun de gravitativen Ruumkrümmung up de Superpositschoon vun quantenmechanisch Tostände<ref>{{Cite journal | last = Penrose | first = Roger | title = On Gravity's Role in Quantum State Reduction | journal = General Relativity and Gravitation | volume = 28 | issue = 5 | pages = 581–600 | year = 1996 | doi = 10.1007/BF02105068|bibcode = 1996GReGr..28..581P }}</ref> an Nano-Spegeln to testen.<ref>[http://www.news.leiden.edu/news-2011/roger-penrose.html Universität Leiden 2011 to Penrose]</ref><ref>W. Marshall, C. Simon, Penrose, Bouwmeester: ''Towards the quantum superposition of a tiny mirror.'' In: ''Phys. Rev. Lett.'' Band 91, 2003, S. 130401–1, [http://pitp.physics.ubc.ca/confs/7pines2010/individualreadings/10-bouwmeester.pdf pdf]</ref> == Utteknungen == <div style="column-width:30em"> * 1971 [[Dannie-Heineman-Pries för mathematische Physik]] * 1972 Fellow vun de [[Royal Society]] (FRS) * 1975 [[Eddington-Medaille]] * 1978 Plenarvördrag up den Internatschonalen Mathematikerkongress in Helsinki (The complex geometry of the natural world) * 1985 [[Royal Medal]] vun de [[Royal Society]] * 1988 [[Wolf-Pries]] för Physik * 1990 [[Albert-Einstein-Medaille]] * 1994 as [[Knight Bachelor]] to’n Ridder slahn * 1998 Liddmaat vun de [National Academy of Sciences]] vun de USA * 1998 [[Helmholtz-Medaille]] vun de [[Berlin-Brannenborgsche Akademie vun de Wetenschapen]] * 2000 [[Karl-Schwarzschild-Medaille]] vun de [[Astronoomsche Sellschop]] * 2000 [[Order of Merit]] * 2001 Ehrenliddmaat vun de [[Royal Irish Academy]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ria.ie/roger-penrose |titel=Members: Roger Penrose |hrsg=Royal Irish Academy |abruf=2019-05-11 }} {{Webarchiv|url=https://www.ria.ie/roger-penrose |wayback=20190511152646 |text=Members: Roger Penrose |archiv-bot=2026-06-19 19:39:38 InternetArchiveBot }}</ref> * 2004 [[Amaldi-Medaille]] * 2004 [[De-Morgan-Medaille]] * 2006 [[Dirac Medal (UNSW)|Dirac Medal]] vun de [[University of New South Wales]] * 2008 [[Copley-Medaille]] * 2011 Liddmaat vun de [[American Philosophical Society]] * 2018 [[Clay Award for Dissemination]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://www.claymath.org/events/news/dissemination-award |titel=Dissemination Award |werk=claymath.org |hrsg= |datum=2018-03-08 |sprache=en |abruf=2019-01-04}}</ref> * 2019 [[Pomerantschuk-Pries]] * 2020 [[Erasmus Medal]] * 2020 [[Nobelpries för Physik]] </div> == Böker (Utwahl) == * ''Tensor Methods in Algebraic Geometry''. [[University of Cambridge]] 1956. ([[Dissertatschoon]]) * ''Geometrical Algebras: A New Approach to Invariant Theory''. [[Bedford College]], London 1957. *''Techniques of Differential Topology in Relativity'', SIAM, Philadelphia 1972. * mit [[Wolfgang Rindler]]: ''Spinors and Space-Time. Volume 1: Two-Spinor Calculus and Relativistic Fields.'' Cambridge Monographs on Mathematical Physics. Cambridge University Press, 1987, ISBN 0-521-33707-0. * ''The Emperor's New Mind. Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics.'' Oxford University Press, 1989, ISBN 0-14-014534-6. ** dt. Utgaav: ''Computerdenken. Des Kaisers neue Kleider oder Die Debatte um Künstliche Intelligenz, Bewusstsein und die Gesetze der Natur.'' Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 1991, ISBN 3-8274-1332-X. * ''Shadows of the Mind. A Search for the Missing Science of Consciousness.'' Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-853978-9. ** dt. Utgaav: ''[[Schatten des Geistes]]. Wege zu einer neuen Physik des Bewusstseins.'' Spektrum, Heidelberg/Berlin/Oxford 1995, ISBN 3-86025-260-7. * mit [[Stephen Hawking]]: ''The Nature of Space and Time.'' Princeton University Press, 1996, ISBN 0-691-03791-4. ** dt. Utgaav: ''Raum und Zeit.'' Rowohlt, Reinbek 1998, ISBN 3-498-02934-7. ** Hawkings Teil des Buches ist frei erhältlich unter: {{arXiv|hep-th|9409195}} * ''The Large, the Small and the Human Mind.'' Cambridge University Press, 1997, ISBN 0-521-56330-5. ** dt. Utgaav: ''Das Große, das Kleine und der menschliche Geist.'' Spektrum, Heidelberg/Berlin 2002, ISBN 978-3827402899 * ''Quantum Computation, Entanglement and State Reduction.'' In: ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London.'' Series A, 356, 1998, S. 1927–1939. * ''[[The Road to Reality]]. A Complete Guide to the Laws of the Universe.'' Jonathan Cape, London 2004, ISBN 0-224-04447-8. **Düütsch Deelöversetten: ''Der Weg zur Wirklichkeit: die Teilübersetzung für Einsteiger'', Översettersche Anita Ehlers, Bidrääg vun [[Markus Pössel]], Spektrum Akademischer Verlag 2010, ISBN 978-3827423412 *mit Wolfgang Rindler: ''Spinors and Space-Time. Volume 2: Spinor and Twistor Methods in Space-Time Geometry.'' Cambridge Monographs on Mathematical Physics. Cambridge University Press, 2008, ISBN 0-521-34786-6. *''Cycles of Time.'' Bodley Head, 2010, ISBN 978-0-224-08036-1. ** düütsch: ''Zyklen der Zeit. Eine neue ungewöhnliche Sicht des Universums.'' Översett vun Thomas Filk. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2011, ISBN 978-3-8274-2801-1. *''Collected Works'', 6 Bände, Oxford University Press 2011. *''Fashion, Faith, and Fantasy in the New Physics of the Universe'', Princeton University Press, Princeton, New Jersey, USA 2016, ISBN 978-0-691-11979-3. *''Consciousness and the Universe: Quantum Physics, Evolution, Brain & Mind'', Science Publishers, New York, 2010, ISBN 978-1938024306 == Enkeld Nahwiesen == <references /> == Weblinks == {{Commons}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=120520567 DNB-Katalog] * John J. O’Connor, Edmund Frederick Robertson: [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ Roger Penrose] In: MacTutor History of Mathematics archive * {{Internetquelle |url=http://fac-web.spsu.edu/math/tile/aperiodic/penrose/penrose1.htm |titel=Penrose Tilings |hrsg=Southern Polytechnic State University |datum=2011-08-15 |abruf=2012-01-16 }} {{Webarchiv|url=http://fac-web.spsu.edu/math/tile/aperiodic/penrose/penrose1.htm |wayback=20150316233147 |text=Penrose Tilings |archiv-bot=2026-06-19 19:39:38 InternetArchiveBot }} * {{Internetquelle |url=http://doug-pc.itp.ucsb.edu/online/plecture/penrose/ |titel=Science and the Mind |datum=1999-05-12 |sprache=en |kommentar=Audio-Vortrag von Roger Penrose zum ''Orch OR''-Modell des Bewusstseins |abruf=2012-01-16 }} {{Webarchiv|url=http://doug-pc.itp.ucsb.edu/online/plecture/penrose/ |wayback=20160304080418 |text=Science and the Mind |archiv-bot=2026-06-19 19:39:38 InternetArchiveBot }} {{Normdaten|TYP=p|GND=120520567|LCCN=n/82/139094|NDL=00515478|VIAF=108188624}} {{SORTIERUNG:Penrose, Roger}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Physiker]] [[Kategorie:Mathematiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] eonp40ii9o4u7bshsy8h6rijfwbzpx8 0 159896 1069685 1069253 2026-06-19T13:05:24Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069685 wikitext text/x-wiki [[Bild:Oleg Kononenko in 2002.jpg|rechts|duum|Oleg Kononenko]] '''Oleg Dmitrijewitsch Kononenko''' ({{S|ru|Олег Дмитриевич Кононенко|Oleg Dmitrievič Kononenko}}, {{S|tk|''Oleg Dmitriýewiç Kononenko''}}; * [[21. Juni]] [[1964]] in [[Türkmenabat]], [[Turkmensche SSR]], [[Sowjetunion]]) is en [[Russland|russ'sch]] [[Kosmonaut]]. He hett de Utteeken „[[Held vun Turkmenistan]]“ kreegen.<ref>''[http://tdh.gov.tm/news/articles.aspx&article19755&cat11 Указ о присвоении Олегу Кононенко звания «Герой Туркменистана»]'', 25. September 2019.</ref> == Kosmonautenloopbahn == === ISS-Expeditschoon 9 === Anfang 2002 wur Kononenko as Bordingenieur för de [[ISS-Expeditschoon 9]] nomineert. Neben Kononenko sullen [[Gennadi Iwanowitsch Padalka|Gennadi Padalka]] as Kommandant un [[Edward Michael Fincke|Mike Fincke]] as Bordingenieure fleegen. Nah dat [[STS-107|Unglück vun de Columbia]] in‘n Februar 2003 wurr de Besattenstärkt vun de [[Internatschonale Ruumstatschoon|ISS]] ut Versörgensgrünnen up twee Personen minneseert. Dat harr Utwirken up all bit dorhen nomineert Mannschapen. As de Mission in’n April 2004 sluutend starten dee, weer Kononenko nich dorbi. === ISS-Expeditschoon 17 === Kononenko hett van April bit Oktober 2008 mit as Bordingenieur vun de [[ISS-Expeditschoon 17|Expeditschoon 17]] up de ISS arbeit. Start is sien Mission an’n 8. April 2008, as he tosommen mit den Kommandanten [[Sergei Alexandrowitsch Wolkow]] un de Süüdkoreanerin [[Yi So-yeon]] an Bord vun Sojus TMA-12 losflaagen is. Dor hemm se denn de bitherig Stammcrew [[Peggy Annette Whitson]] un [[Juri Iwanowitsch Malentschenko]] arbeit, de nah en paar Daag vun gemeensam Arbeit mit Yi torüch to de Eer floog. Van de olt Stammbesatten bleev [[Garrett Erin Reisman]] up de ISS, de later vun [[Gregory Errol Chamitoff]] aflööst wurr. Chamitoff keem wiels de Mission STS-124 to de Statschoon. Kommandant vun STS-124 weer [[Mark Edward Kelly]] un de Pilot [[Kenneth Todd Ham]]. Dorto keemen de Missionsspezialisten [[Karen Lujean Nyberg]], [[Ronald John Garan]], [[Michael Edward Fossum]] un [[Akihiko Hoshide]] ut Japan. De Mission gung vör hüm un Wolkow to Enn‘, as de Nahfolgecrew mit Edward Michael Fincke un [[Juri Walentinowitsch Lontschakow]] un den Weltruumtouristen [[Richard Garriott]] an de Statschoon ankommen deen, un he un Wolkow nah en paar Daag vun gemeensam Arbeit mit Garriott weer torüch fleegen deen. Se sünd an’n 24. Oktober 2008 weer up de Eer lannd. Wiels sien Mission hett Kononenko twee Butenbordinsätze harrt. === ISS-Expeditschoon 30/31 === In‘n Oktober 2009 wurr Kononenko to’n tweeten Mal för en Langtietupenholt an Bord vun de ISS nomineert.<ref>{{internetquelle |hrsg=NASA |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/oct/HQ_09-233_Space_Station_Crews_prt.htm |sprache=englisch |titel=NASA and its International Partners Assign Space Station Crews |werk=Release 09-233 |datum=7. Oktober 2009 |zugriff=14. Oktober 2009 }} {{Webarchiv|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/oct/HQ_09-233_Space_Station_Crews_prt.htm |wayback=20100203014611 |text=NASA and its International Partners Assign Space Station Crews |archiv-bot=2026-06-19 13:05:24 InternetArchiveBot }}</ref> Tosommen mit [[André Kuipers]] vun de ESA ut den Nedderlannen un den Amerikaner [[Donald Roy Pettit ]] flog he in’n Dezember 2011 to de ISS, wo all [[Daniel Christopher Burbank]], [[Anton Nikolajewitsch Schkaplerow]] un [[Anatoli Alexejewitsch Iwanischin]] arbeiten dee. Kononenko weer en vun de Bordingenieure vun de [[ISS-Expeditschoon 30]] un övernehm Enn’n April 2012 das Kommando vun de [[ISS-Expeditschoon 31]], nahdem Burbank, Schkaplerow un Iwanischin dör [[Gennadi Iwanowitsch Padalka]], [[Sergei Nikolajewitsch Rewin]] un [[Joseph Michael Acaba]] aflöst wurrn weern. De Mission vun Kononenko, Kuipers un Pettit gung an’n 1. Juli 2012 to‘ Enn’n. === ISS-Expeditschoon 44/45 === In‘n Oktober 2012 wurr Kononenko för sien nächsten Langtietupenholt an Bord vun de ISS nomineert. He flog an’n 22. Juli 2015 as Kommandant vun dat Ruumschipp [[Sojus TMA-17M]] tosommen mit den japaanschen Ruumfohrer [[Kimiya Yui]] un den amerikaanschen Astronauten [[Kjell Norwood Lindgren]] to de ISS, wo all [[Gennadi Iwanowitsch Padalka]], [[Michail Borissowitsch Kornijenko]] un [[Scott Joseph Kelly]] arbeiten deen. An’n 4. Dezember keemen [[ Sergei Alexandrowitsch Wolkow]] as Langtietkolleeg un [[Andreas Mogensen]] un [[Aidyn Ajymbetow]] för en negen Daag düern Körttietupenholt dorto. Mogensen un Ajmbetow sünd denn tosommen mit Padalka torüchflagen. Kononenko weer bit to’n 11. Dezember 2015 an Bord vun de ISS un kehr denn mit Yui un Lindgren weer to de Eer torüch. === Wiedere Loopbahn bi Roskosmos === An‘n 10. November 2016 wurr Kononenko vun den Baas vun dat [[Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum]], [[Juri Walentinowitsch Lontschakow|Juri Lontschakow]], to’n Kommandanten vun dat Kosmonautenkorps nöömt.<ref>{{Internetquelle |autor= |hrsg= |url=http://www.gctc.ru/main.php?id=3660 |sprache=ru |titel=Олег Кононенко назначен командиром отряда космонавтов |datum=2016-11-10 |zugriff=2016-11-10}}</ref> === ISS-Expeditschoon 57–59 === An’n 3. Dezember 2018 is Kononenko to sien veerte Mission upbraaken. As Kommandant vun dat Ruumschipp [[Sojus MS-11]] is he mit de US-Amerikanerin [[Anne Charlotte McClain]] un den Kanadier [[David Saint-Jacques]] to de ISS flagen un hett för en körten Tiet as Bordingenieur för de [[ISS-Expeditschoon 57]], to de ok de Düütsche [[Alexander Gerst]], [[Sergei Walerjewitsch Prokopjew]] ut Russland un de US-Amerikanerin [[Serena Auñón|Serena Auñón-Chancellor]] hörrn deen, arbeit. An’n 20. Dezember 2018 hett he dat Kommando över de [[ISS-Expeditschoon 58]] övernommen. He, McClain un Saint-Jacques hemm denn ok de Anfangscrew vun de [[ISS-Expeditschoon 59]] billd, to de in’n März 2019 noch [[Alexei Nikolajewitsch Owtschinin]], [[Tyler Nicklaus Hague]] un [[Christina Hammock Koch]] keemen. De Rückkehr to de Eer mit McClain un Saint-Jacques weer an’n 25. Juni 2019. == Privates == Kononenko is in eenfack Verhältnissen upwussen. Sien Vader weer Fohrer in en Speditschoon, sien Moder Telefonistin an en Flooghaven. Kononenko hett an en Fackschool vör Volleyball studeert un weer Liddmaat vun de Jöögdmannschap vun [[Turkmenistan]].<ref>''[https://turkmenportal.com/compositions/619 Биография космонавта МКС, уроженца Туркменистана - Олега Дмитриевича Кононенко]'', 6. Dezember 2018</ref> Kononenko is verheiraadt un hett een Söhn un een Dochter. As völ anner Ruumfohrer ok, is he [[Funkamateur]], sien [[Amateurfunkroopteeken]] is RN3DX.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.arrl.org/news/view/two-more-radio-amateurs-join-international-space-station-crew |titel=Two More Radio Amateurs Join International Space Station Crew |hrsg=[[ARRL]] | sprache=en |datum=2015-03-28 |zugriff=2015-07-23}}</ref> == Enkeld Nahwiesen == <references/> == Weblinks == {{commons|Oleg Kononenko}} * [http://spacefacts.de/bios/cosmonauts/german/kononenko_oleg_d.htm Körtbiografie bi spacefacts.de] * [http://www.astronautix.com/k/kononenko.html Biografie in de Encyclopedia Astronautica (engelsch)] * [http://www.gctc.ru/main.php?id=3304 Biografie vun Oleg Kononenko] bi dat [[Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum]] (russisch) {{DEFAULTSORT:Kononenko, Oleg Dmitrijewitsch}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Russland]] [[Kategorie:Boren 1964]] [[Kategorie:Ruumfohrer]] 31ychm2c9a4rzxj68mu3btegjqd6qjf 0 161905 1069711 1069273 2026-06-19T14:53:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069711 wikitext text/x-wiki [[Datei:Reinhard Genzel.jpg|mini|alt=Reinhard Genzel|Reinhard Genzel (2012)]] '''Reinhard Genzel''' (* [[24. März]] [[1952]] in [[Bad Homburg vor der Höhe]]) is en düütsch [[Astrophysiker]]. He is Direkter vun dat [[Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik]] in Garching bi München. Genzel kreeg 2020 gemeensam mit de US-amerikaansch Astronomin [[Andrea Mia Ghez]] en Hälft vun den [[Nobelpries för Physik]] för dat Opdecken vun dat hüüd as [[Sagittarius A*]] bekannt, supermasseriek [[Swaart Lock]] in dat Zentrum vun de [[Melkstraat]]. == Leven un Wark == Reinhard Genzel is de Söhn vun den Perfesser för [[Fastkörperphysik]] [[Ludwig Genzel]] (1922–2003). In de Jöögd tell he to de best düütüsch Nahwussathleten in’t [[Speersmieten]].<ref name="sz" /> Nah dat Abitur an dat [[Berthold-Gymnasium Freiburg|Berthold-Gymnasium]] in [[Freiburg in‘n Breisgau]] hett he as Stipendiat vun de [[Studienstiftung des deutschen Volkes]]<ref>{{Internetquelle|url=https://www.studienstiftung.de/aktuelles/artikel/studienstiftung-gratuliert-ihrem-alumnus-reinhard-genzel-zum-nobelpreis-fuer-physik/|titel=Studienstiftung gratuliert ihrem Alumnus Reinhard Genzel zum Nobelpreis für Physik|abruf=2020-10-07|datum=2020-10-06}}</ref> [[Physik]] an de [[Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität|Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn]] studeert (Diplom 1975) un wurr 1978 bi [[Peter Georg Mezger]] an dat [[Max-Planck-Institut für Radioastronomie]] [[Promotschoon (Dokter)|promoveert]]. He gung ansluutend an dat [[Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics]] in [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]], [[Massachusetts]] un weer van 1980 bit 1982 as Miller Fellow un af 1981 as [[Associate Professor]] an de [[University of California, Berkeley]], an de he 1985/86 un van 1999 bit 2008<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mpe.mpg.de/7511259/genzel_cv_2020.pdf |titel=Reinhard Genzel - Curriculum Vitae |hrsg=Reinhard Genzel |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.mpe.mpg.de/7511259/genzel_cv_2020.pdf |wayback=20201030195231 |text=Reinhard Genzel - Curriculum Vitae |archiv-bot=2026-06-19 14:53:11 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Robert Sanders |url=https://news.berkeley.edu/2020/10/06/uc-berkeleys-reinhard-genzel-awarded-nobel-prize-in-physics/ |titel=UC Berkeley’s Reinhard Genzel awarded Nobel Prize in Physics |werk=Berkeley News |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/reinhard-genzel |titel=Reinhard Genzel (E): Biography |abruf=2020-10-06}}</ref> en Professur („Full Professor“) inneharr. Genzel wurr 1986 to’n wetenschaplich Liddmaat vun de [[Max-Planck-Sellschop]] un to’n Direkter an dat Max-Planck-Institut för extraterrestrische Physik in [[Garching bi München]] beropen. Siet 1988 is he [[Honorarperfesser]] an de [[Ludwig-Maximilians-Universität München]]. Reinhard Genzel weer maatgevnd an de Entwicklung vun de [[Infrarotastronomie|Infrarot-]] un [[Submillimeter-Astronomie]] bedeeligt. So gelung hüm mit sien Team tonächst an dat [[La-Silla-Observatorium]] (af 1992) un denn ann dat [[Very Large Telescope]] över langjohrig Beobachtungen vun de Bahnen vun Steerns dicht an dat Zentrum vun de Melkstraat de Nahwies, dat sück dor en supermasseriek Swaart Lock vun etwa 4,3 Millionen [[Sünnenmasse]]n befinnd. Unafhängig gelung dat ok Astronomen um [[Andrea Mia Ghez]] an dat [[Keck-Observatorium]]. Beid kreegen för hör Opdecken en Hälft vun den [[Nobelpries för Physik]] 2020, de anner Hälft kreeg [[Roger Penrose]] tospraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2020/10/press-physicsprize2020.pdf |titel=The Nobel Prize in Physics 2020 |hrsg=The Royal Swedish Academy of Sciences |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06 |sprache=en}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Robert Sanders |url=https://www.leopoldina.org/presse-1/nachrichten/nobelpreis-fuer-physik-2020/ |titel=Leopoldina-Mitglied Reinhard Genzel erhält Nobelpreis für Physik |werk=Pressemitteilung der Leopoldina - Nationale Akademie der Wissenschaften |datum=2020-10-06 |abruf=2020-10-06}}</ref> Genzel is mit de Kinderdoktersche un Perfessersche [[Orsolya Genzel-Boroviczeny]] verheiraadt un hett twee Kinner.<ref name="sz" >[https://www.sueddeutsche.de/muenchen/garching-physik-nobelpreis-reinhard-genzel-karriere-1.5056950 ''Durch ein Schwarzes Loch zum Nobelpreis.''] In: ''sueddeutsche.de'', 6. Oktober 2020.</ref> == Ehrungen un Utteknunen == * [[Otto-Hahn-Medaille]], [[Max-Planck-Gesellschaft]], 1980 * Presidential Young Investigators Award, [[National Science Foundation]], 1984 * [[Newton-Lacy-Pierce-Pries för Astronomie]], [[American Astronomical Society]], 1986 * [[Gottfried Wilhelm Leibniz-Pries|Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries]], [[Deutsche Forschungsgemeinschaft]], 1990 * De Vaucouleurs Medaille, Universitäty of Texas, 2000 * [[Jules-Janssen-Pries]], [[Société astronomique de France]], 2000 * [[Stern-Gerlach-Medaille]] för experimentelle Physik, [[Deutsche Physikalische Gesellschaft]], 2003 * [[Balzan-Pries]] för Infrarot-Astronomie, 2003 * [[Petrie Prize Lecture]], 2005 * Naamgever för den [[Asteroid]]en [[(18241) Genzel]]<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPC_20050918.pdf Minor Planet Circ. 54827]</ref> * [[Albert-Einstein-Medaille]], 2007 * [[Shaw Prize]], 2008 * Premio „Galileo 2000“, 2009<ref>{{Webarchiv | url=http://iltempo.ilsole24ore.com/spettacoli/2009/10/26/1085902-benigni_show_sotto_sguardo_michelangelo.shtml | archive-is=20100102050508 | text=Artikel vom 26. Oktober 2009 aus „Il Sole 24 Ore“ (italienisch)}}</ref> * [[Karl-Schwarzschild-Medaille]], 2011 * [[Crafoord-Pries]], 2012 * [[Tycho-Brahe-Pries]], 2012 * [[Herschel-Medaille]], 2014 * Groot Verdeenstkrüüz mit Steern vun de Bundsrepubliek Düütschland, 2014 * [[Harvey-Pries]], 2014 * [[Nobelpries für Physik]], 2020 == Liddmaatschapen == * Fellow der [[American Physical Society]], 1985 * Liddmaat vun de [[Düütsch Physikaalsch Sellschop]], 1990 * Utlännsch Liddmaat vun de [[Académie des sciences]] ([[Institut de France]]), 1998 * Utlännsch Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]] vun de USA, 2000 * Liddmaat vun de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina]], 2002 * Liddmaat vun de [[Academia Europaea]], 2002 * Ordentlich Liddmaat vun de [[Bayerische Akademie vun de Wetenschapen]], 2003 * Foreign Member of the [[Royal Society]], 2012<ref>siehe http://royalsociety.org/people/reinhard-genzel/</ref> * Orden [[Pour le Mérite#Pour le Mérite för Wetenschapen un Künste]], 2013 * [[Päpstliche Akademie vun de Wetenschapen]], 2020<ref>{{Internetquelle|hrsg=[[Presseamt des Heiligen Stuhls]] |titel=Nomina di Membro Ordinario della Pontificia Accademia delle Scienze |url=http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2020/10/15/0526/01220.html#mem |werk=Tägliches Bulletin |datum=2020-10-15 |abruf=2020-10-15 |sprache=it}}</ref> == Schriften (Utwahl) == * mit [[Charles Hard Townes]]: ''Physical conditions, dynamics, and mass distribution in the center of the Galaxy'', Annual Review Astron. Astroph., Band 25, 1987, S. 377 * mit D. Hollenbach, C. H. Townes ''The nucleus of our Galaxy'', Rep. Progr. Phys., Band 57, 1994, S. 417 * mit [[Andreas Eckart]]: ''Observations of stellar proper motions near the Galactic Centre'', Nature, Band 383, 1996, S. 415–417, [https://www.nature.com/articles/383415a0 Abstract] * mit A. Eckart, N. Thatte, A. Krabbe, H. Kroker, L. E. Tacconi-Garman: ''The dark mass concentration in the central parsec of the Milky Way'', Astrophysical Journal, Band 472, 1996, S. 153 * mit A. Eckart: ''Stellar proper motions in the central 0.1 pc of the Galaxy'', Monthly Notices Royal Astron. Soc., Band 284, 1997, S. 576598, [https://academic.oup.com/mnras/article/284/3/576/984237 Abstract] * mit A. Eckart, T. Ott, F. Eisenhauer: ''On the nature of the dark mass in the centre of the Milky Way'', Monthly Notices Royal Astron. Soc., Band 291, 1997, S. 219–234, [http://adsabs.harvard.edu/full/1997MNRAS.291..219G Online] * mit A. Eckart: Erster schlüssiger Beweis für ein massives Schwarzes Loch ?, Physikalische Blätter, Band 54, 1998, Nr. 1, S. 25–30 [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/phbl.19980540107 Digitalisat] * mit A. Eckart: ''First Conclusive Evidence for a Massive Black Hole in the Center of the Milky Way'', in: Friedrich W. Hehl, Claus Kiefer, Ralph J. K. Metzler (Hrsg.), Black Holes: Theory and Observation, Springer 1998, S. 60–68 * Massereiche Schwarze Löcher – vom galaktischen Zentrum bis zu Quasaren in der Frühzeit des Universums, Physik Journal, Juli/August 2003, S. 45–49, [https://www.pro-physik.de/physik-journal/juli-august-2003 Online] == Weblinks == {{Commons}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=142745391 DNB-Katalog] * [https://www.mpe.mpg.de/ir/userpage.php?id=genzel Genzels Homepage an dat MPE] * [https://www.mpg.de/463056/extraterrestrische_physik_wissM1 Genzels Profil bi de MPG] * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PHY&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Genzel%2C+R.&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Veröffentlichungen vun Reinhard Genzel] in dat [[Astrophysics Data System]] * [http://www.balzan.it/premiati.aspx?Codice=0000000096&lang=en&show=1&from=0000000096&from2=10 Würdigung vun de Balzan-Stiftung] * [http://www.eso.org/public/news/eso0818/ Würdigung to’n Shaw Prize] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZDxFjq-scvU Black Holes and Galaxies: Professor Reinhard Genzel (ANU TV up Youtube)] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=142745391|LCCN=n/84/176562|VIAF=76416524}} {{SORTIERUNG:Genzel, Reinhard}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1952]] [[Kategorie:Astronom]] [[Kategorie:Utfinner]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik)]] 5bou5kmvfl81vrsr29hdkv69lkn6xtg 0 164934 1069678 1069248 2026-06-19T12:48:52Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069678 wikitext text/x-wiki [[Bild:Inscope21 2016.jpg|duum|353x353px|Nicolas Lazaridis bi de Europa-Premiere van ''[[Sing]]'' (2016)]] '''Nicolas Lazaridis''' (* [[13. Dezember]] [[1994]] in [[Stuttgart]]; ok bekennt as '''inscope21''')<ref>{{Internetquelle |autor=Stuttgarter Nachrichten, Stuttgart Germany |url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.stuttgarter-auf-youtube-zwei-freunde-drehen-comedy-fuer-das-netz.fbfd55df-b0f3-406a-980d-72918cba02ab.html |titel=Stuttgarter auf Youtube: Zwei Freunde drehen Comedy für das Netz |abruf=2021-05-07 |sprache=de}}</ref> is een düütschen Webvideoproduzent, de dör [[YouTube|YouTube-Videos]] bekennt wurr. == Allgemeen == Lazaridis erstellde sien YouTube-Kanaal an 9. Juni 2010. Daar laadt he Middeweek un Sönndag üm 18 Klock een Comedy-Video hoog.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.quotenmeter.de/n/116036/inscope21-verrueckter-comedy-youtuber-mit-abgedrehten-aktionen |titel=Inscope21 � Verrückter Comedy-Youtuber mit abgedrehten Aktionen |datum=2020-02-29 |abruf=2021-05-07 |sprache=de-DE}}</ref> Neben sien Hööftkanaal bedrifft Lazaridis siet den 6. Juli 2014 den Tweedkanaal ''InscopeLifestyle''. In den Videos vertellt he van Geschichten ur sien Leven of diskuteert över aktuell Themas. Siet Begünn 2020 is Lazaridis op de [[Twitch]] aktiv. Hier streamt he besünners Computerspillen, doch finnen daar ok stadig Talk-Formaten of Kochshows mit Gasten statt. De Highlights van den Streams warrt op den daarför maakde Kanalen ''Getaildetreu'' un ''Ardyt'' in geschnittener Form hochgeladen. Op sien Hööftkanaal ''inscope21'' bekwamm he in'n Harvst 2015 een Million Abonnenten, de Grenz van twee Millionen Abonnenten is in'n Harvst 2018 överschreeden worrn. Derzeit (Stand September 2020) hett de Kanaal mehr as 2,5 Millionen Abonnenten. Op [[Instagram]] harr Lazaridis Begünn September 2020 knapp 2 Millionen Follower.<ref>{{Internetquelle |url=https://de.wikipedia.org/wiki/Inscope21#cite_note-nindo-3 |titel=inscope21 |werk=nindo.de |abruf=2021-05-07}}</ref> In'n Animationsfilm ''Sing'' övernamm Lazaridis 2016 in de düütschen Fassuun de Spreekrull van ''Lance.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.synchronkartei.de/sprecher/9820/2 |titel=Deutsche Synchronkartei {{!}} Synchronsprecher {{!}} Nicolas Lazaridis |abruf=2021-05-07}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.moviepilot.de/news/sing-wer-steckt-hinter-den-tierischen-charakteren-181878 |titel=Sing - Wer steckt hinter den tierischen Charakteren? |abruf=2021-05-07 |sprache=de}}</ref> De Radio-Jöögdsenner [[Dasding]] hett in'n Harvst 2019 över een Instagram-Video bericht, in de Lazaridis angeblich en Gericht ut en Babydefin tobereiten woll. Dat Video hett sück as Werbeaktschoon för den Bio-Eetwarkhersteller [[followfish]] entpuppt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.dasding.de/lifestyle/essen-und-trinken/INSTAGRAM-Echt-oder-Fake,baby-delfin-inscope21-artikel-100.html |titel=INSTAGRAM: NUR EIN FAKE: INSCOPE21 ISST (K)EINEN BABY-DELFIN |werk=dasding.de |datum=2019-10-02 |abruf=2021-05-07 }} {{Webarchiv|url=https://www.dasding.de/lifestyle/essen-und-trinken/INSTAGRAM-Echt-oder-Fake,baby-delfin-inscope21-artikel-100.html |wayback=20191004101153 |text=INSTAGRAM: NUR EIN FAKE: INSCOPE21 ISST (K)EINEN BABY-DELFIN |archiv-bot=2026-06-19 12:48:52 InternetArchiveBot }}</ref> Lazaridis is butendeem siet 2015 Geschäftföhrer de ''G-IN Fitness & Lifestyle GmbH'', de dat Modelabel ''OLA KALA'' bedrifft, welke ok Lazaridis höört.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.olakala.de/ |titel=OLA KALA® SHOP |abruf=2021-05-07 |sprache=de}}</ref> == Weblenken == * '''[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:inscope21?uselang=nds Commons: inscope21]''' – Sammlung van Biller * [https://www.youtube.com/channel/UCXDi1F7Q-cJQ4mGGavtfYRQ Kanaal van Inscope21] op YouTube == Nawiesen == {{SORTIERUNG:Lazaridis, Nicolas}} [[Kategorie:Boren 1994]] [[Kategorie:Mann]] 9qcptt5abp1zpjldsfrw9b9drwb8ebb 0 165224 1069755 1069283 2026-06-19T19:53:18Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069755 wikitext text/x-wiki [[Datei:William of Orange Rutgers.jpg|mini|250px|Statue vun den William of Orange Rutgers]] [[Datei:Voorhees Chapel.jpg|mini|De ''Rutgers''-Kark]] De '''Rutgers University''', offiziell '''The State University of New Jersey''', is de gröttste Hoochschool in den US-Bundsstaat [[New Jersey]]. De Hööft[[campus]] vun de Universität befind sück in de Städer [[New Brunswick (New Jersey)|New Brunswick]] un [[Piscataway Township|Piscataway]]. Twee lüttgere Campus liggen in [[Newark (New Jersey)|Newark]] un in [[Camden (New Jersey)|Camden]]. Rutgers bütt mehr as 100 [[Bachelor]]-Programme, 100 [[Master]]-Programme as ok 80 Doktoratsprogramme in 29 diplomvergevend Scholen un Colleges, vun de 16 Graduate-Programme anbeeden. De ''Rutgers University'' hörrt to de best staatlichen Universitäten vun de [[USA]], den so nöömt ''[[Public Ivy]]s'', un is Liddmaat vun de ''[[Association of American Universities]]'', en siet 1900 bestahn Verbund vun führend forschungsintensiver nordamerikansch Universitäten. In dat akademisch Johr 2013/14 gungen 26 [[Fulbright-Programm|Fulbright-Stipendiaten]] up de ''Rutgers University'', de somit up Rang 3 vun de Research Universities achter de [[Harvard University]] un de [[University of Michigan]] stunn.<ref>{{Internetquelle |zugriff=2014-02-13 |url=http://us.fulbrightonline.org/uploads/files/top_producing/2013-14/doctoral.pdf |titel=Liste der Universitäten mit den meisten Fulbright-Stipendiaten |hrsg=Fulbright Program |format=PDF}}</ref> Dat Motto vun de Universität luut: ''Sol Iustitiae et Occidentem Illustra''. == Geschichte == De hüüdige Universität gung ut dat 1766 grünnd ''Queen’s College'' hervör un is somit de achtöldste höhgere Bildungsinrichtung in den USA. Oorsprünglich weer se mit de [[Nederlandse Hervormde Kerk]] affilieert, is hüüd aber nich mehr religiöös orienteert. 1825 kreeg se den hüüdigen Naam to Ehren vun ehrn Mäzen [[Henry Rutgers]], en Held vun den [[Amerikaansch Unafhängigkeitskrieg|Unafhängigkeitskrieg]]<ref>{{Internetquelle |zugriff=2012-11-09 |url=http://www.rutgers.edu/about-rutgers/rutgers-history |titel=Rutgers History |hrsg=Rutgers University }} {{Webarchiv|url=http://www.rutgers.edu/about-rutgers/rutgers-history |wayback=20200505143352 |text=Rutgers History |archiv-bot=2026-06-19 19:53:17 InternetArchiveBot }}</ref>. De Hööftcampus befinnd sück in de Städer [[New Brunswick (New Jersey)|New Brunswick]] un [[Piscataway Township|Piscataway]]. 1946 hett sück de Rutgers mit de ''University of Newark'', hüüd ''[[Newark (New Jersey)|Newark]] Campus'', un 1950 mit dat ''College of South Jersey'' un de ''South Jersey Law School'', hüüd ''[[Camden (New Jersey)|Camden]] Campus''. Dör Verwaltungsakte van 1945 un 1956 wurr Rutgers to ''State University of New Jersey'' verklort. == Organisatorsch Gleedern == '''''New Brunswick / Piscataway Campus''''' * Anwennt un Beropspsychologie * Ingenieurwetenschapen * Kommunikatschons-, Informatschons- un Bibliothekswetenschapen * Künste (''Mason Gross School of the Arts'') * Künste un Wetenschapen ** ''Douglass College'' ** ''Livingston College'' ** ''Rutgers College'' ** ''University College'' – New Brunswick * Management un Arbeitsbeziehungen * Pädagogik * Pharmazie (''Ernest Mario School of Pharmacy'') * Pleeg * Planung und Öffentliche Richtlinien (''Edward J. Bloustein School of Planning and Public Policy'') * Sozialarbeit * Umwelt un Biologie * Wertschaftswetenschapen (''Rutgers Business School'' – New Brunswick) * ''Graduate School'' – New Brunswick '''''Camden Campus''''' * Künste un Wetenschapen * Rechtswetenschapen * Wertschapswetenschapen * ''Graduate School'' – Camden * ''University College'' – Camden '''''Newark Campus''''' * Künste un Wetenschapen * Kriminaljustiz * Apenliche Angelegenheiten un Verwaltung * Pleeg * Rechtswetenschapen * Wertschapswetenschapen (''Rutgers Business School'' – Newark) * ''Graduate School'' – Newark * ''University College'' – Newark == Sport == [[Datei:Rutgers Stadium.jpg|mini|Die ''Scarlet Knights'' gegen de ''Cincinnati Bearcats'' vör 43.768 Tokiekern]] De Sportteams vun de ''Rutgers University'' sünd de ''Scarlet Knights''. De Hoochschool is Liddmaat vun de ''[[Big Ten Conference]]'' siet 1.&nbsp;Juli 2014. == Besünnere Forschungsergevnisse == De Söökmaschien ''[[Teoma]]'' wurr dor entwickelt. == Berühmte Perfessers == * [[Ruth Adams]] (1914–2004), Perfessersche för Engelsch un Dekanin vun dat Douglass College * [[Clayton Paul Alderfer]] (1940–2015), Psycholoog * [[John Harry Dunning]] (1927–2009), britisch Ökonom * [[Jerry Alan Fodor]] (1935–2017), Philosoph un Kognitschonswetenschapler * [[Gary Lawrence Francione]] (* 1954), Rechtsperfesser un Deertenrechtler * [[Käthe Bauer-Mengelberg]] (1894–1968), düütsch Soziologin * [[Robert Ludlow Trivers]] (* 1943), Soziobioloog un Evolutionsbioloog * [[Endre Szemerédi]] (* 1940), Mathematiker, [[Abelpries]] 2012 * [[Melitta Schachner]] (* 1943), düütsch Neurobiologin * [[Lionel Tiger]] (* 1937), Anthropoloog * [[Ousseina Alidou]] (* 1963), Sprachwetenschaplerin * [[Gary Kuehn]] (* 1939), Künstler * [[Helen Fisher]] (* 1945), Anthropologin * [[Geoffrey Hendricks]], Künstler * [[Allan Kaprow]] (1927–2006), Künstler * [[Alexander John Motyl]] (* 1953), Politikwetenschapler un Historiker == Bekannte Afsolventen == * [[Kenny Britt]] (* 1988), American-Football-Speler * [[Deron Cherry]] (* 1959), American-Football-Speler * [[Calista Flockhart]] (* 1964), Schauspelerin * [[Carli Lloyd]] (* 1982), Footballnatschonalspelerin * [[Judea Pearl]] (* 1936), Informatiker * [[Ray Rice]] (* 1987), American-Football-Speler * [[Paul Robeson]] (1898–1976), American-Football-Speler, Schauspeler, Singer * [[Sebastian Stan]] (* 1982), Schauspeler * [[Louise Audino Tilly]] (1922–2002), Historikerin un Hoochschoollehrerin == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.rutgers.edu/ Offizielle Website] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Coordinate|article=/|NS=40.741632|EW=-74.17486|type=landmark|region=US-NJ}} {{Normdaten|TYP=k|GND=2019996-X|LCCN=n/79/060586|VIAF=158796171}} [[Kategorie:Universität]] [[Kategorie:New Jersey]] 47gu617us56j2qn2b1gdg3j6nxi429n 0 170308 1069709 1069271 2026-06-19T14:46:17Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069709 wikitext text/x-wiki '''Rebecca Ellen Manuel''', borene ''Gilmore'' (* [[13. Juni]] [[1979]] in [[Sydney]]) is en ehmalge [[Australien|austraalsch]] [[Waterspringen|Waterspringerin]]. Se sprung in‘n 3-m-Kunst- un 10-m-Toornspringen as ok in dat 10-m-Synchroonspringen. Hör gröttste Spood weer de Gewinn vun de Bronzemedaille bi [[Olympisch Spelen]]. Gilmore harr bi de [[Swemmweltmeesterschapen 1998]] in [[Perth]] ihör eerst internatschonalen Wettkamp in den Utwussenberiek. Mit [[Phil Tosh]] kemm se in dat 10-m-Synchroonspringen up den achten Platz. Bi de [[Commonwealth Games 1998|Commonwealth Games]] in dat glieker Johr verpass se in dat Toornspringen blots knapp en Medaille. In dat Johr 2000 hett se an de [[Olympisch Sömmerspelen 2000|Olympisch Spelen]] in hör Heimatstadt deelnommen un wunn mit [[Loudy Wiggins|Loudy Tourky]] Bronze in dat 10-m-Synchroonspringen. Vun dat 3-m-Brett reck se in dat Halffinale Platz 17 un vun den 10-m-Toorn in dat Finale den elfsten Platz. Een Johr later reck dat Duo Duo Gilmore und Tourky bi de [[Swemmweltmeesterschapen 2001|Weltmeesterschap]] in [[Barcelona]] Rang fiev. 2002 hett Gilmore en Wertschaps-Studium an de [[Universität Sydney]] afslooten. Se hett denn noch an de [[Commonwealth Games 2002|Commonwealth Games]] deelnommen un dornah hör Loopbahn afslooten. Siet 2005 arbeit se bi den Vereen ''Perfect 10 Diving'' as Trainerin.<ref>{{Internetquelle|titel=Meet the Coaches|url=http://www.perfect10diving.com.au/the-coaches.html|zugriff=2011-09-28|sprache=englisch|archiv-url=https://web.archive.org/web/20120321013723/http://perfect10diving.com.au/the-coaches.html|archiv-datum=2012-03-21|offline=ja}} {{Webarchiv|url=http://www.perfect10diving.com.au/the-coaches.html |wayback=20120321013723 |text=Meet the Coaches |archiv-bot=2026-06-19 14:46:16 InternetArchiveBot }}</ref> == Weblinks == * [https://www.olympedia.org/athletes/24266 Rebecca Manuel] in de Datenbank vun Olympedia.org (engelsch) * [http://www.the-sports.org/swimming-gilmore-rebecca-results-identity-s10-c2-b4-o8-w42283.html Ergevnisöversicht up the-sports.org] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Manuel, Rebecca}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von Australien]] [[Kategorie:Boren 1979]] [[Kategorie:Olympiadeelnehmer (Australien)]] [[Kategorie:Waterspringer]] krjuwcxv1uuidjxm1gbl9eik3jeu6mu 0 170765 1069813 1015075 2026-06-20T00:06:13Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069813 wikitext text/x-wiki [[Image:Ecole Polytechnique France seen from lake DSC03389.JPG|thumb|right|250px|École polytechnique]] De '''École polytechnique''' (kört l'X) is en [[Universität]] in [[Paris]]. De Grünnen geiht torüch up dat Johr 1794. Bi interschonalen Verglieken reckt École polytechnique regelmatig en Spitzenplatz ünner de best [[Eliteuniversität]]en. == Beropen Persönlichkeiten == * [[Benoît Paul Émile Clapeyron]], en franzöösch Physiker * [[Jean Tirole]], en franzöösch Ökonom, de sück insbesünnere mit Industrieökonomik befaat ==Weblenken== {{Commons|École polytechnique}} * [https://www.polytechnique.edu Websteed vun de École polytechnique] * [https://web.archive.org/web/20220511152405/https://ax.polytechnique.org/ Websteed vun de École polytechnique Alumni] [[Kategorie:Paris]] [[Kategorie:Universität]] 05wev53i0riic0yw0ic9dnsv52bw4s1 0 171018 1069782 1069303 2026-06-19T21:57:40Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069782 wikitext text/x-wiki [[Datei:Till Brönner.jpg|mini|250px|Till Brönner (2008)]] '''Till Brönner''' (* [[6. Mai]] [[1971]] in [[Viersen]]) is en [[Düütschland|düütsch]] [[Trompete]]r, [[Komponist]], [[Perfesser]] för Jazztrompete un [[Fotograf]]. == Werdegang == [[Datei:Till Broenner.jpg|mini|hochkant|Till Brönner (2016)]] De Familie gung eenige Johren nah sien Gebort för fiev Johr nah Rom, wo de Öllern vun Brönner as Lehrer an de düütsch School Ünnerricht geven un Brönner den Kinnergorden besöcht hett. <ref name="Ein Portrait" /> He full dör sien Talen bi verscheeden Schoolorchestern up. He hett 1990 sien [[Abitur]] up de Jesuitenschool [[Aloisiuskolleg]] in [[Bonn]]-[[Bad Godesberg]] maakt un studeer denn Jazztrompete an de [[Hoochschool för Musik Köln]]. To sien wichtigst Mesters hörrn [[Malte Burba]] un de amerikaansch Jazz-Trompeter [[Bobby Shew]]. 1991 wurr Brönner Liddmaat vun de [[RIAS Big Band]] (dormals noch [[RIAS Tanzorchester]]) ünner [[Horst Jankowski]]. 1993 keem sien eerst Album herut ''[[Generations of Jazz]]'' (mit [[Ray Brown]], Jeff Hamilton, [[Frank Chastenier]] un [[Grégoire Peters]]). He kreeg den ''[[Preis der Deutschen Schallplattenkritik]]'' un den ''Preis der Deutschen Plattenindustrie''. In Folge speel he mit internatschonalen Jazzgrötten as [[Dave Brubeck]], [[Tony Bennett]], [[Mark Murphy (Musiker)|Mark Murphy]], [[James Moody (Saxophonist)|James Moody]], [[Monty Alexander]], [[Nils Landgren]] as ok [[Klaus Doldinger]] un [[Joe Sample]] un gung 2003 mit de Soulsängerin [[Joy Denalane]] up Tour. He hett för [[Hildegard Knef]] dat Album ''17 Millimeter'' (1999) komponeert un produzeert un schreev [[Soundtrack]]s för ''[[Jazz Seen]]'' (2001) as ok ''[[Höllentour]]'' (2004) vun [[Pepe Danquart]]. In‘n April 2006 keem sien in Los Angeles upnommen Studioalbum ''Oceana'' herut. Up de vun [[Larry Klein]] produzeert CD sünd ünner annern [[Madeleine Peyroux]] un Singerin [[Carla Bruni]] as Gaststars bedeeligt. 2006 hett he för den Bariton [[Thomas Quasthoff]] dat Jazzalbum ''Watch What Happens'' produzeert, bi dat he ok as Trompeter mitwiarkt hett. Dat Album hett den europääschen Musikpries [[Echo]] wunnen. Van 2004 bit März 2010 weer he Moderator un speel in de Reeg ''Talkin’ Jazz'' vun de [[Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland]] in Bonn mit sien Band un utwählt Gästen, dorünner [[Paul Kuhn]], [[Mousse T.]], [[Stefan Raab]], [[Anke Engelke]], Thomas Quasthoff, [[Nana Mouskouri]] un annern. An‘n 5. März 2010 weer [[Peter Kraus]] sien letzt Gast in de Reeg. 2009 speel he as en vun de Gastmusiker de [[Flögelhorn]]parts up dat Album ''Touch'' vun dat bekannt Swiezer Electronicmusic-Duo [[Yello]]. 2009 wurr Brönner to’n [[Perfesser]] an de [[Hochschule für Musik Carl Maria von Weber Dresden]] beropen. Siet dat Wintersemester 2009/2010 lehrt he dor tosommen mit [[Malte Burba]] in de Fachricht Jazz, Rock un Pop.<ref name="focus-384404">{{Internetquelle |autor=DPA |url=http://www.focus.de/intern/archiv/musik-till-broenner-wird-professor-in-dresden_aid_384404.html |titel=Musik: Till Brönner wird Professor in Dresden |werk=[[Focus Online]] |datum=2009-03-26 |abruf=2018-10-14 }} {{Webarchiv|url=http://www.focus.de/intern/archiv/musik-till-broenner-wird-professor-in-dresden_aid_384404.html |wayback=20190114041420 |text=Musik: Till Brönner wird Professor in Dresden |archiv-bot=2026-06-19 21:57:40 InternetArchiveBot }}</ref> Vun August bit November 2010 weer Brönner gemeensam mit [[Sarah Connor]] un [[George Glueck]] Juryliddmaat un Mentor in de Castingshow ''[[X Factor (Düütschland)|X Factor]],'' de up [[RTL Television|RTL]] un [[VOX]] sennd wurrn is. He kreeg de Kategorie vun de af 25-Johrigen todeelt un wunn den Wettbewarf mit sien Kandidatin [[Edita Abdieski]]. In de tweet Staffel, de an‘n 30. August 2011 los gung, hett he den glieker Part övernommen un wunn an’n 6. Dezember 2011 weer, ditmal mit sien Kandidaten [[David Pfeffer]]. Sien Utstiegen ut de VOX-Talentshow hett he mit sien Hööftberop as Jazzmusiker begrünnd, de weer sien nich deelt Upmarksomkeit verdeenen würr. 2010 fung Brönner an, ok as [[Fotograf]] to arbeiten. Sien Porträts, meest mit en Leica „M“ Kamera fotografeert, keemen Enn’n 2014 in den Bildband ''Faces of Talent'' (teNeues Verlag) herut. Dornah folgten mehrere Galerie- un Museums-Utsstellungen. Besünnere Upmarksomkeit kreeg 2019 en Updragsarbeit vun de Essener [[Brost-Stiftung]], för de Brönner een Johr lang dat Ruhrreebeet porträteert hett. De Utstellung funn in dat Duisborger [[Museum Küppersmühle für Moderne Kunst]] ünner den Titel „Melting Pott“ statt.<ref>Till Brönner: ''Melting Pott'' (Katalog zur Ausstellung im Museum Küppersmühle für Moderne Kunst, Duisburg, 2019), ISBN 978-3868325386.</ref> In‘n April 2016 wurr Till Brönner as eenzig Jazzkünstler ut den düütschspraakigen Ruum vun US-Präsident [[Barack Obama]] in dat [[Witt Huus]] nöögt, um mit 45 internatschonalen Kollegen den [[Internatschonaler Dag vun den Jazz|International Jazz Day]] vun de [[UNESCO]] (30. April) mit en Konzert to fiern.<ref>Peter Kümmel: ''Das Fest.'' In: ''[[Die Zeit]].'' Nr. 20/2016 ([http://www.zeit.de/2016/20/barack-obama-international-jazz-day-weisses-haus-dizzy-gillespie zeit.de] [4. Mai 2016, afropen an’n 18. November 2019]).</ref> In dat All-Star-Ensemble weern ünner annern [[Aretha Franklin]], [[Morgan Freeman]], [[Herbie Hancock]], [[Sting]], [[Pat Metheny]], [[Diana Krall]], [[Marcus Miller]], [[Wayne Shorter]], [[Chick Corea]], [[John McLaughlin (Musiker)|John McLaughlin]], [[Al Jarreau]] un [[Dianne Reeves]]. In‘n Mai 2016 hett Brönner nah över 15 Johr bi dat Plattenlabel Universal en internatschonalen Verdrag bi dat Label [[Sony Masterworks] afslooten]. 2020 wurrn Fotos vun Brönner in de Potsdamer [[Villa Schöningen]] ünner den Titel ''Heimweh'' utstellt. Kurator vun de Utstellung weerrn [[Harald Falckenberg]] un Bernd Dinter, de neben Fotografien vun Brönner ok Warken vun [[Klaus Staeck]] und de ''Open Memory Box'' präsenteeren deen.<ref>{{Internetquelle |autor=(dpa) |url=https://broststiftung.ruhr/ausstellung-heimweh/ |titel=Ausstellung „Heimweh“ |werk=broststiftung.ruhr|abruf=2020-11-26}}</ref> Angesichts de weer drohend Sluuten vun all Kulturinrichtungen in Tosommenhang mit de Corona-Pandemie hett sück Brönner Enn’n Oktober 2020 per Video mit en indringlichen Appell an de Apenlichkeit wennd, dat se de Kulturbranche nich starven laaten söllen. „Unser erfolgreiches pluralistisches System“ weer „in Gefahr, wenn Kultur nicht mehr frei arbeiten und frei wirtschaften kann“.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.youtube.com/watch?v=zzOIL--vcuc|autor=Till Brönner|titel=Zur Lage|datum=2020-10-27|abruf=2021-05-05}}</ref> Insbesünnere hett he kritiseert, dat de Kultur as Deel vun de „Freizeitwirtschaft“ verstahn würrd.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.br-klassik.de/aktuell/news-kritik/till-broenner-interview-kritik-corona-kultur-lockdown-stinksauer100.html|werk=[[BR-Klassik]]|autor=Ulrich Habersetzer|titel=Till Brönner zum Kultur-Lockdown:"Ich bin stinksauer"|datum=2020-11-02|abruf=2021-05-05}}</ref> Ok en half Johr later harr disse Appell nichts an Aktualität verloren.<ref>{{Internetquelle|werk=[[Berliner Zeitung]]|url=https://www.berliner-zeitung.de/news/till-broenner-verteidigt-allesdichtmachen-li.157072|titel=Till Brönner: Kritik an #allesdichtmachen hat erschreckendes Ausmaß angenommen|datum=2021-05-05|abruf=2021-05-05}}</ref> Brönner hett (Stand 2014) en Wahnsitt in [[Berlin-Charlottenburg]] un siet 2013 en Tweetwahnsitt in [[Los Angeles]].<ref>{{Internetquelle |autor=(dpa) |url=http://www.berliner-zeitung.de/musik/-as-time-goes-by---till-broenner-spielt-filmmusik,10809182,28571686.html |titel=„As Time Goes By“: Till Brönner spielt Filmmusik |werk=Berliner Zeitung |datum=2014-09-29 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20141214133130/http://www.berliner-zeitung.de/musik/-as-time-goes-by---till-broenner-spielt-filmmusik,10809182,28571686.html |archiv-datum=2014-12-14 |abruf=2019-11-18 |offline=1}}</ref> He is Vader vun en Söhn un en Dochter.<ref>freundin.de: [http://www.freundin.de/Artikel/interview-_375924.html ''Brönner Bossa Nova.''] (Interview).</ref><ref>[https://www.promiflash.de/news/2020/09/17/im-oktober-jazz-star-till-broenner-wird-zum-zweiten-mal-papa.html Till Brönner wird zum zweiten Mal Papa] up www.promiflash.de, afropen an’n 30. Juni 2021</ref> == Utteknungen == * [[Echo (Musikpreis)|Echo-Preis]] „Jazz national/international“ 2007, 2008 un 2009 * [[Grammy Awards 2009|2009]]: [[Grammy Awards|Grammy]]-Nomineeren in de Kategorie „Best instrumental Jazz solo“ * 2012: Praxisstipendiat in de [[Deutsche Akademie Rom Villa Massimo|Deutschen Akademie Rom Villa Massimo]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.villamassimo.de/de/stipendiaten/till-broenner |titel=Villa Massimo {{!}} Till Brönner |werk=villamassimo.de |abruf=2019-08-21}}</ref> * 2014: [[Joachim-Ernst Berendt|Joachim-Ernst-Berendt]]-Ehrenpries vun de Stadt [[Baden-Baden]] (Verleehn an’n 12. März 2014 in Baden-Baden in’n Rahmen vun dat Mr. M’s Jazz Club Festival) * 2019: [[Verdeenstorden vun dat Land Noordrhien-Westfalen]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.land.nrw/de/pressemitteilung/ministerpraesident-laschet-zeichnet-19-buergerinnen-und-buerger-mit-dem |titel=Verleihung des Landesverdienstordens |werk= |hrsg=Staatskanzlei des Landes Nordrhein-Westfalen |datum=2019-05-14 |abruf=2019-05-15}}</ref> == Diskografie (Utwahl) == === Alben === * 1990: ''The Best of Schäng and the Gäng Vol. 3'' (mit [[Stefan Raab]]) * 1994: ''Generations of Jazz'' * 1995: ''My Secret Love'' * 1996: ''German Songs'' * 1996: ''Midnight'' * 1998: ''Love'' ([[Goldene Schallplatte|Gold]], Jazz-Award 1999)<ref name="Ausz.">Auszeichnungen für Musikverkäufe: [https://www.musikindustrie.de/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank DE]</ref> * 2000: ''Chattin with Chet'' (En Tribut an [[Chet Baker]]) (Gold, Jazz-Award 2000) * 2001: ''Jazz Seen'' (Gold, Jazz-Award 2005) * 2002: ''Blue Eyed Soul'' (5× Gold, Jazz-Award 2005) * 2004: ''That Summer'' (3× Platin, Jazz-Award 2005) * 2004: ''For You'' ([[Frank Chastenier]] un Till Brönner) (Gold 2009) * 2006: ''Oceana'' (Gold 2012) * 2007: ''The Christmas Album'' (mit [[Curtis Stigers]], [[Yvonne Catterfeld]]) (Gold 2013) * 2008: ''Rio'' (mit [[Annie Lennox]], [[Aimee Mann]], [[Sérgio Mendes]], [[Milton Nascimento]], [[Melody Gardot]], [[Vanessa da Mata]], [[Luciana Souza]], [[Kurt Elling]]) * 2010: ''At the End of the Day'' * 2012: ''Till Brönner'' * 2014: ''The Movie Album'' (mit [[Gregory Porter]], [[Joy Denalane]] u. a.) * 2015: ''Best of the Verve Years'' * 2016: ''The Good Life'' (mit [[Larry Goldings]], [[Anthony Wilson (Jazzgitarrist)|Anthony Wilson]], [[John Clayton (Bassist)|John Clayton]], [[Jeff Hamilton (Musiker)|Jeff Hamilton]]) (3× Gold, Jazz-Award 2017) * 2018: ''Nightfall'' (mit [[Dieter Ilg]]) (Platin, Jazz-Award 2018) * 2020: ''On Vacation'' (mit [[Bob James]]) === Videoalben === * 2005: ''A Night in Berlin'' (Gold, Jazz-Award 2006) == Böker == * Till Brönner, Claudius Seidl: ''Talking Jazz.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2010, ISBN 978-3-462-04167-5. * Till Brönner: ''Faces of Talent.'' teNeues Verlag, Kempen 2014, ISBN 978-3-832-79865-9. * Gastsnacker bi dat Hörbook ''But Beautiful: ein Buch über Jazz'' vun [[Geoff Dyer]]. * Walter Smerling, Eva Müller-Remmert (Hrsg.): ''Till Brönner. Melting Pott.'' Wienand, Köln 2019, ISBN 978-3-86832-538-6 (Katalog zur gleichnamigen Ausstellung der Stiftung für Kunst und Kultur e.&nbsp;V., Bonn, und der Brost-Stiftung im Museum Küppersmühle für Moderne Kunst MKM, Duisburg). == Weblinks == * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=134918533 DNB Katalog] * [https://tillbroenner.de/ Offizielle Website] * [http://www.jazzecho.de/tillbroenner/biografie/ Biografie bi JazzEcho] * [https://www1.wdr.de/mediathek/audio/wdr3/wdr3-mosaik/audio-samstagsgespraech-mit-dem-musiker-und-fotografen-till-broenner-100.html ''Mosaik. Gespräch am Samstag.''] In: ''[[WDR 3]]'' (Westdeutscher Rundfunk), 6. Juli 2019 * Till Brönner in der [https://leicagalleryla.com/gallery-view/till-bronner-faces-of-talent/ Leica-Gallery Los Angeles] * [http://www.tillbroenner-photography.com/the-artist The Artist] up www.tillbroenner-photography.com == Enkeld Nahwiesen == <references> <ref name="Ein Portrait"> {{Internetquelle | autor = Sabrina Pfeiffer | url = https://programm.ard.de/TV/3sat/till-br-nner---ein-portrait/eid_28007732088083 | titel = Till Brönner – Ein Portrait | hrsg = [[3Sat]] | datum = 2018 | archiv-url = https://web.archive.org/web/20180630203653/https://programm.ard.de/TV/3sat/till-br-nner---ein-portrait/eid_28007732088083 | archiv-datum = 2018-06-30 | abruf = 2021-08-11 }}</ref> </references> {{Normdaten|TYP=p|GND=134918533|LCCN=no/00/28040|VIAF=71601722}} {{SORTIERUNG:Bronner, Till}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1971]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Komponist (Jazz)]] [[Kategorie:Fotograf]] 4hyr9e2wsi48jk7ipbx7zz69v8cft66 0 173625 1069776 1069298 2026-06-19T21:33:17Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069776 wikitext text/x-wiki '''Tasmanien''' (engelsch ''Tasmania''}}, in de rekonstrueerten [[Aborigines]]-Spraak ''lutruwita''<ref>{{Internetquelle |autor=Kristyn Harman |url=http://theconversation.com/explainer-how-tasmanias-aboriginal-people-reclaimed-a-language-palawa-kani-99764 |titel=Explainer: how Tasmania's Aboriginal people reclaimed a language, palawa kani |abruf=2019-05-29 |sprache=en}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://tacinc.com.au/official-aboriginal-and-dual-names/ |titel=Tasmanian Aboriginal Centre – Official Aboriginal and Dual Names of places |abruf=2019-05-29 }}</ref> un in dat [[Austraalsch Englelsch|austraalsch Engelsch]] faken ''Tassie''; bit Enn’n 1855<ref name="buch-EtxZLQPf77AC-10">Barbara Boron: ''Natur- und kulturtourismuswirtschaftliches Destinationsmanagement am Beispiel von Tasmanien.'' GRIN Verlag, 2006, ISBN 978-3-638-46258-7, S.&nbsp;10. {{Google Buch |BuchID=EtxZLQPf77AC |Seite=10}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/T/Tasmania%20name.htm |titel=Tasmania, the Name |abruf=2019-05-29}}</ref> '''Van-Diemens-Land''') is en to den Staat [[Australien]] hörend Eiland an’n östlichen Rand vun den [[Indischer Ozean|Indischen Ozean]]. Se is ruch weg 240 km südlich vun de [[Australien (Kontinent)|austraalsch Kontinentalmasse]] vörlagert. ''Tasmanien'' heet ok de austraalsch Bundsstaat, de över de Hööftinsel herut noch mehrere lütt, meestens nich bewahnt Inselgruppen in de Region umfaat. Sien [[Hööftstadt]] un gröttste Stadt is [[Hobart]], de tweetgröttste Stadt [[Launceston (Tasmanien)|Launceston]]. == Geographie == [[Datei:Tasmania Satellitenfoto.jpg|mini|hochkant=1.2|links|Satellitenfoto vun Tasmanien]] As Bundsstaat umfaat Tasmanien mit 68.400&nbsp;[[Quadratkilometer|km²]] 0,89 % vun de Gesamtflach vun Australien. Ahn de vörlagert Inseln bedrocht de Flach vun de Hööftinsel 64.519&nbsp;km² un wiest en Längt vun 296&nbsp;km vun Norden nah Süden un en Längt vun 315&nbsp;km vun Osten nah Westen up. Se is mit Afstand de gröttste Insel vun den Austraalschen Bund. Di [[Bass-Straat]], de dat Eiland vun dat austraalsch Fastland trennt, wurr in’n Nordwesten dör [[King Island (Tasmanien)|King Island]], an de Nordosttipp vun [[Flinders Island]] flankeert. Landschaplich domineeren Gebirge un Hoochebenen bit circa 1600&nbsp;m Hööcht de Insel. De hööchste Barg is de [[Mount Ossa]] (1617&nbsp;m). Tasmanien liggt up de Südtipp vun dat austraalsch [[Schelf|Kontinentalschelf]], tüschen 40° un 44° südlich Breedt as ok tüschen 144° un 149° östlich Längt. Se is bi wieden gröttste vun de över hunnert Eilannen vun dat Bass-Archipel un hett etwa dree Veertel Grött vun de [[Irland (Insel)|Insel Irland]]. == Literatur == * Dirk Halfmann: ''Die Tasmanischen Aborigines – Quellenkritische Bestandsaufnahme bisheriger Forschungsergebnisse'', GRIN Verlag, 1998, ISBN 3-638-10031-6. * Lloyd Robson, Michael Roe: ''A Short History of Tasmania'', 2. Auflage, Oxford University Press, Melbourne 1997, ISBN 0-19-554199-5. * Nicholas Shakespeare: ''In Tasmanien (Roman)'', 2005, Marebuchverlag, Hamburg, ISBN 3-936384-40-1. == Weblinks == {{Commons|Tasmania|Tasmanien}} * [https://www.tas.gov.au/ Offizielle Website] der tasmanischen Landesregierung (englisch) == Enkeld Nahwiesen == <references responsive /> {{Coordinate |NS=42/3/20/S |EW=146/36/58/E |type=isle |region=AU-TAS}} {{Normdaten|TYP=g|GND=4059099-9|LCCN=n/79/115474|NDL=00628719|VIAF=123100758}} [[Kategorie:Eiland]] [[Kategorie:Australien]] gi6rxe9brd6trcowclsm5a8qbkun3ky 0 174107 1069694 1069259 2026-06-19T13:32:28Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069694 wikitext text/x-wiki [[Datei:Virginia-Algonkin.png|miniatur|hochkant=1.8|Verbreeden vun de Stämme in Virginia um 1610]] '''Pamunkey''' is de Naam vun en Indianerstamm in’n Nordosten vun de [[USA]], de an den glieknamigen Stroom in [[Virginia]] leven dee un dor hüüd noch en [[Indianerreservat|Reservat]] besitt, de sien Spraak aber nich mehr snackt wurr. In dat 17. Johrhunnert hemm de Pamunkey to de [[Powhatan-Konföderatschoon]] höört un weern en vun de gröttsten un führenden Stämme vun dat Bündnis. == Naam un Wahnrebeet == De Naam ''Pamunkey'' is de engelsch Form vun en Algonkinwort un kunn ''geheimnisvull Oort'' oder ''Oort vun en Geheimniss'' bedüüden. De [[Virginia-Algonkin]] hemm ünnerscheedlich Dialekte vun de sülvig Spraak harrt, vun de de meesten hüüd utstorven sünd. De Stamm weer to Anfang vun dat 17. Ohrhunnert an den Ünnerloop vun den Pamunkey River in de Küstenregion an de Chesapeake Bay to Huus. Dat hüdige rund 3,6 km² groot Reservat liggt binnerhalv vun dit traditschonsriek Stammesrebeet in’n [[King William County]], Virginia. == Levenswies == Dat Leven vun de Pamunkey dreih sück hööftsächlich um de Nehrensbeschaffen, de ut de Jagd, den Fischfang un dat Sammeln vun Wildkrüder bestunn. Rund en Veertel vun den Bedarf wurr doröver herut dör den Anbau vun Mais, Bohnen, Melonen un Kürbissen deckt. Dünger harrn se nich in Gebruuk, so dat se de Dörper un Felder latestens all teihn Johr verleggen mussen, dormit sück de Bodden verhaalen kunn. De Stroom weer Hööfttransportweg un de wichtigst Nehrensborn. Hier hemm de Mannlüüd mit Stroomwheren ut Röhr, Angelhaken, Netten un Pielen, de dör en Band mit den Bagen verbunnen weern, fischt. Se hemm Barsche, [[Heren]], Felchen, Maränen, Maifische un Störe fischt. Ok Watervagels, as Wildgöös, Aanten un Puters hemm se jaagt oder fangen. In’n Harvst geev dat groot Mengen an Moorhöhner, Sora (Porzana carolina) nöömt, un de Pamunkey harrn en besünners Fangmethood entwickelt. Se hemm en so nömmt ''Sorapeerd'' baut, en Fatt ut Ton oder Körvgeflecht, de up en Posten oder in en Boot fastmaakt wurr. In dit Fatt wurr bi Nacht en Lucht anzünnd, dat de Vagels magisch antrecken dee. Bi dat Umkreisen vun dat Lucht kunnen de Indianer se licht mit lang Stöcker rünnerhalen.<ref name="smithsonian">{{internetquelle|titel=Pamunkey, Smithsonian Institution|url=http://www.newrivernotes.com/va/pamunkey.htm|zugriff=20. Januar 2009}}</ref> De Pamunkey hemm bagenförmige [[Langhuus (Wohngebäude)|Langhüüs]] ut en Gerüst ut krümmt Boomschößlingen baut, de mit Matten bedeckt wurden. De Hüüs harrn twee Dören ut beweglich Matten, en Lock in de Decke as Rookaftrecken un en apen Füür in de Midden. Mattenbedeckte höhger sett Plattformen entlang vun den Wannen hemm as Nachtlager deent. Hööftlinge un Liddmaaten vun de Böverklass harrn lever mit Rinde bedeckt Hüüs.<ref name="smithsonian" /> == Politische Organisatschoon un Gerichtsbarkeit == Dorto gifft dat en Bericht ut dat Johr 1894: ''Während die Exekutive durch den [[Weroance]] oder Stammeshäuptling ausgeübt wird, übernimmt ein Stammesrat legislative und juristische Funktionen. Früher wurde der Häuptling auf Lebenszeit gewählt, heute dagegen wählen die männlichen Bürger alle vier Jahre einen Häuptling und vier Ratsmitglieder. Die Wahlmethode ist bemerkenswert. Der Stammesrat schlägt zwei Kandidaten vor. Die Wähler des ersten Kandidaten werfen ein Maiskorn in die Wahlurne, während der zweite Kandidat durch den Einwurf einer Bohne gewählt wird. Wer die meisten Maiskörner bzw. Bohnen erhält, gilt als gewählt.''<ref name="smithsonian" /> Weroance un Stammesrat weern also Richter un Jury, seeten över Gesettbreeker to Gericht un hemm versöcht, Striedigkeiten tüschen de Börger to schlichten. Dat Stammesgericht weer vör all in dat Reservat vörkommend Fälle tostännig, mit Utnahm vun Mord. De wurrn vör dat County-Gericht vun dat King Williams County verhannelt. All Bewahner vun dat Reservat ünnerliggen den Stammesgesetten.<ref name="smithsonian" /> == Geschichte == De eersten Kuntakte mit Europäern geev dat um 1570 överweegend mit Engländern, de in de folgend Jahren in immer körter Afstände an de Küst updüüken deen. 1607 hemm de Engländer ünner Captain [[John Smith (Avendüerer)|John Smith]] de [[Jamestown (Virginia)|Kolonie Jamestown]] grünnd, de midden in dat Herrschapsrebeet vun de Powhatan-Konföderatschoon leeg u nto disse Tiet rund 14.000 Liddmaaten tellen dee. De freedlich Hannelsbetrecken un Verbindungen wurrn dör den tonehmend herrischen un fordernd wurrn Toon vun de engelsch Kolonisten ünnergraven. Bi sien Erkundungen vun dat Rebeet um de Chesapeake Bay hett Captain John Smith diverse Maislager in Beslag nommen, wenn he de nich dör Hannel kriegen kunn. De Indianer hemm faststellt, dat de engelsch Forderungen an Umfang un Willkür tonehmen deen un de Respekt vör de indiaansch Souveränität immer minner wurr.<ref name="Virginia95f">Bruce G. Trigger (Hrsg.): ''Handbook of North American Indians.'' Band 15: ''Northeast.'' Kapitel: ''Seventeenth-Century Indian Wars.'' S. 95f.</ref> De wohlwullend Politik vun de Powhatan-Konföderatschoon änner sück dordör. 1608 fungen de [[Engelsch Powhatankriege|Powhatankriege]] an. An‘n 22. März 1622 hemm de Indianer ünner de Führung vun den Pamunkey-Hööftling [[Opechancanough]] de engelsch Siedlungen överfallen un hemm in en koordineerten Angreep 350 Kolonisten ümbrocht. De Kolonie Jamestown hett dissen Anstorm överleeft un hett Vergeltung öövt. In de Summe leefer disse Angreep en echte Rechtfertigung för dat Führen vun en fortwährend Krieg gegen de „verräterischen Wilden“.<ref name="Virginia95f" /> De Kolonisten hemm de Schikanen an hör indiaansch Nahbers över 10 Johr lang fortsett, hemm de Arnten un Nehrensmiddelvörräte vun de Pamunkey un de hör Nahbers vernicht. En Vertruensverhältnis geev dat nie mehr, sülvst denn nich, as de apen Feindseligkeiten afnemmen deen. En Gesett ut dat Johr 1632 hett en Siedler en streng Straaf androht, de freewillig mit en Indianer snacken dee un hüm nich sofort to’n engelschen Kommandanten broch. <ref name="Virginia95f" /> En nee Krieg is utbraaken, as Opechacanough an‘n 18. April 1644 en Angreep gegen den Kolonisten führen dee. Bi disse Angreep wurrn meest 500 Kolonisten ümbrocht. Nah twee Johr gung de Krieg mit de Fangennahm vun Opechacanough dör Gouverneur Sir [[William Berkely]] to Enn’n In den Verdrag vun Oktober 1646 wurrn Bedingungen fastleggt, de dat Wahnrebeet vun de Indianer düchtig minneseeren dee un deren Bewegungsfreeheit knapper hull. De fangen hollen Opechanacough keem to Dood, as en vun de engelsch Waaklüüd hüm van achtern dood scheeten dee.<ref name="Virginia95f" /> Nah de Nedderlaag vun de Powhatan-Konföderatschoon hett sück de engelsch Expansion fortsett. 1652 hett sück de königliche Herrschap över de Kolonie lockert, de witt Bevölkerung wuss gauer un dat keem to illegalen Landnahmen vun de Kolonisten an den Stroommünnen, wordör de Verdrag vun 1646 braken wurr. So geev dat denn weer nee Konflikte mit den Indianern. Dat Land längs de Virginia-Strööms hemmt o de begehrtesten Ländereien för de Kolonisten tellt, de up de Söök nah nee Land för den Tabakanbau weern. De Pamunkey as benahbert Indianer weern tonehmend Anlaat för engelsch Överwaaken un wurrn as ''tributplichtige Indianer'' betekent, in’n Gegensatz to ''frömd Indianern'', as den [[Susquehannock]], den [[Monacan]] un annern jensiets vun de Siedlungsgrenz, mit de de Engländer tonehmend dör Hannel un Erkundungsfohrten in Berührung keemen.<ref name="Virginia95f" /> In disse Tiet wurrn Vörkehrungen drapen, Reservate för de Indianer intorichten un Hannel as ok Warenuttuusch mit hör to regeln. Nah de [[Bacon’s Rebellion]] in dat Johr 1676, bi de de Pamunkey up de Siet vun Gouverneur Sir [[William Berkeley]] stunnen, wurr 1677 in de Naam vun König [[Karl II. (England)|Charles II.]] en Freedensverdrag mit de bedeeligt Indianerstämmen afslooten. Eenige vun de, to’n Bispeel de ''Queen vun de Pamunkey'' [[Cockacoeske]], hett Charles as ''Zeichen seiner Zuneigung für ihre Standhaftigkeit angesichts Bacons unberechtigter Angriffe'' belohnt. Togliek wurr dat all 1658 towiest Reservat an’n Ünnerloop vun den Pamunkey River bestätigt.<ref name="Virginia95f" /> == Hüüdig Situatschoon== De rund 3,6 km² (900 [[Acre (Eenheit)|Acres]]) groot ''Pamunkey Indian Reservation'' liggt an‘n Pamunkey River, etwa 30 km nordwestlich vun de Stadt [[West Point (Virginia)|West Point]] in Virginia. Meest 2,2 km² (550 Acres) dorvan sünd bewaldet Sump oder ut anner Grünnen nich för de Landwertschap to gebruuken. Wiels dat anbaufähige Land ünner de Bwahner updeelt is, wurrd de Rest in söss Flachen oder Jagdrebeeden ünnerdeelt un jedes Johr an den hööchsten, meestens witten Anbeeder verpacht. In dat Reservat leven to Tiet 28 Pamunkey-Familien un wiedere Stammesliddmaaten sünd in dat benahbert [[Richmond (Virginia)|Richmond]], as ok in’n gesamten Staat Virginia un den USA to finnen. 1979 entstunn upp dat Gelände vun dat Reservat da ''Pamunkey Indian Museum'' in‘n Stil vun en traditschonell Langhuus, in dat de oorsprüngliche Levenswies un de Historie vun de Pamunkey dorstellt wurr. Dorin gifft dat ok noch en Utstellung över dat Pottereehandwark vun den Stamm. De Stamm wurrd vun en Hööftling un en sössköppig Stammesraat (Council) führt, de all veer Johr dör de Stammesliddmaaten in de baben beschreeven traditschonell Wies wählt wurr. Intüschen hett man de Methood aber wat afännert. Hüüd nimmt man Maiskarls un Aafken bi de Afstimmen, wobi en Maiskarl ''ja'' bedüüd, wiels en Aafk as ''nee'' weert wurrd. De US-Zensus ut dat Johr 2000 hett 347 Stammesliddmaaten angeven.<ref>{{internetquelle|titel=Census 2000, American Indian Tribes|url=http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t18/tab001.pdf|zugriff=22. Januar 2009|format=PDF; 145&nbsp;kB}}</ref> Hööftling vun de Pamunkey is to Tiet Kevin Brown.<ref>{{internetquelle|titel=Pamunkey, Geschichte|url=http://indians.vipnet.org/tribes/pamunkey.cfm|zugriff=22. Januar 2009|archiv-url=https://web.archive.org/web/20090130034853/http://indians.vipnet.org/tribes/pamunkey.cfm|archiv-datum=2009-01-30|offline=ja}} {{Webarchiv|url=http://indians.vipnet.org/tribes/pamunkey.cfm |wayback=20090130034853 |text=Pamunkey, Geschichte |archiv-bot=2026-06-19 13:32:27 InternetArchiveBot }}</ref> == Kiek ok == [[List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent]] == Literatur == * Bruce G. Trigger (Hrsg.): ''[[Handbook of North American Indians]].'' Band 15: ''Northeast.'' Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1978, ISBN 0-16-004575-4. * Wilcomb E. Washburn (Hrsg.): ''[[Handbook of North American Indians]].'' Band 4: ''History of Indian-White Relations.'' Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1988, ISBN 0-16-004583-5. == Weblinks == *[https://web.archive.org/web/20230317093838/http://www.pamunkey.net/ Pamunkey Indian Tribe Homepage] *[http://www.newrivernotes.com/va/pamunkey.htm Pamunkey Indians of Virginia] *[http://www.virginiaplaces.org/nativeamerican/anglopowhatan.html The Anglo-Powhatan Wars] == Enkeld Nahwiesen == <references /> [[Kategorie:Indianer]] [[Kategorie:Virginia]] 9dyp7h6ekyqyjjrogmoza2oa82qaxsm 0 174190 1069769 1069292 2026-06-19T20:41:00Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069769 wikitext text/x-wiki [[Bild:Sorbisches_Siedlungsgebiet.png|duum|Dat amltlike Sedelgebeud van den Sorben]] '''Sorbsk Sedelgebeud''' (in [[Sassen (Bundsland)|Sassen]] amtlik: ''Sorbisches Siedlungsgebiet,'' [[Böversorbsche Spraak|böversorbsk]]: ''Serbski sydlenski rum;'' in [[Brannenborg]] amtlik: ''Siedlungsgebiet der Sorben/Wenden,'' [[Niedersorbske Sproke|niedersorbsk]] ''Serbski sedleński rum'') beteuket dat Gebeud in’n Austen van Sassen un in’n Süden van Brannenborg, in den dat westslaavske Volk van’n [[Sorben]] (in Brannenborg auk os Wennen beteuked) os [[Indigene Völker|autochthone]] Minnerheud lievet. Ümgangssprooklik hett dat Sedelgebeud auk ''Sorbenland;'' vöör 1945 was – deulwüise minnächtig – auk de Begrepp ''Wendei'' begäng.<ref>Teo „Sorbenland“ vgl.<br />Miriam Schönbach: [https://www.saechsische.de/im-sorbenland-droht-lehrermangel-3462315.html ''Im Sorbenland droht Lehrermangel.''] In: ''Sächsische Zeitung'', 8. August 2016, afreopen den 15. Meu 2017, 18:45; DPA: {{Internetquelle |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/4613858-958092-fruehe-fotografien-aus-dem-sorbenland.html |titel=Frühe Fotografien aus dem Sorbenland |werk=berlin.de |datum=2016-10-22 |abruf=2021-12-12 |abruf-verborgen=1}}; Torsten Richter: [https://www.lr-online.de/lausitz/hoyerswerda/mit-der-kamera-unterwegs-im-katholischen-sorbenland-34047832.html ''Mit der Kamera unterwegs im katholischen Sorbenland.''] In: ''Lausitzer Rundschau'', 20. Juli 2012, afreopen den 15. Meu 2017, 18:50; [[Karl Christian Kanis Gretschel]]: ''Geschichte des sächsischen Volkes und Staates. Band 1.'' Verlag van Reinhold Beyer, Leipzig 1841, S. 17ff. Cathrin Carmin Alisch: ''HochZeit unterm Abendrot der Sorben in der Lausitz. Musik, Magie und Minderheit im Spiegel der Kultursemiotik.'' LIT Verlag, Münster 2003, S. 18 u. 49; [[Reetta Toivanen]]: ''Minderheitenrechte als Identitätsressource. Die Sorben in Deutschland und die Saamen in Finnland.'' LIT Verlag, Hamborg 2001, S. 11; Martin Kasper: ''Die Lausitzer Sorben in der Wende 1989/1990.'' Domowina Verlag, 2000, S. 125.<br /><br /> Teo’r „Wendei“ vgl.<br />Karl Andree (Eds.): ''Globus: Illustrierte Zeitschrift für Länder- und Völkerkunde.'' 2. Band, Verlag van’n ''Bibliographischen Institut'', Bildburghausen 1862, S. 245 ff.; Th. Campe: ''[https://de.wikisource.org/wiki/Aus%20der%20Wendei Aus der Wendei].'' In: ''Die Gartenlaube'', Nr. 51, 1891, S. 864–867.</ref> Düt Gebeud es in den verlieden Joorhunnerden döör [[Assimilatschoon|Assimilatscheon]], [[Germanisatschoon|Germanisatscheon]] un döör in’n 20. Joorhunnerd auk döör den Dagbiu vör Briunkölen ollnogrode schrumped un lütter woren. == Offitschell Sedelgebeud == Dat offitschell geodkennd Sedelgebeud defineurt de Landsgesetten van’n Lännnern Sassen un Brannenborg. In’n Früistoot Sassen legt ''Gesetz über die Rechte der Sorben im Freistaat Sachsen'' (kort ''Sächsisches Sorbengesetz'') dat sorbske Sedelgeud up Diur vast. De Grensen baseurt teo’n grauten Deul up de Statistiken van [[Arnošt Muka]] iut’n 1880er Joren. Düt Praxis kümmt den Ansproik no, dat Sedelgebeud teo beworen un teo beschermen, ofscheon et besunners in’n Austen van den Gebeud, t.B. in’n Landkreis Görlitz, Dörper givt, in den de sorbske Sproke in’n Olldag meust goor nich present es. Anners förder dat brannenborgske ''Gesetz über die Ausgestaltung der Rechte der Sorben/Wenden im Land Brandenburg'' (kort ''Sorben/Wenden-Gesetz'') bet 2014 dat de Gemeunen, de Deul van Sedelgebeud weren wilt, lüikmotig sprooklike un kulturelle sorbske Traditscheonen bet in de Niutüid no wüisen mott. Düt Regel kritiseuren sorbske Vertreders vöör ol dorümme dat et seo van’r Gunst van eune Gemeune afhänget dat Sorbske teo fördern. Biutendem es et swoor de sprookliken un kullturellen Traditscheonen bet in de Niutüid no teo wüisen, dän in’r Verliedentüid hadde [[Preußen|Preussen]] eune vil striktere Assilimilatscheonpolitk un unnerdrücke de Sorben stärker os in Sassen. Vandage mott eun olleun sprooklike un kulturelle Traditscheonen nowüisen un de soorbske/wendske Rood in Brannenborg oder de Landdag kann beandragen eune Gemeune in dat sorbske Sedelgebeud up teo niemen. [[Bild:Róžant_–_znački.jpg|duum|[[Tweesprakige Stratenschiller|Tweusprokige Strotenschiller]] up Duitsk un Böversorbsk]] De Gemeunen un Vereune in’n Sedelgebeud sind teostännig de [[Sorbsche Spraken|sorbske Sproke]] un Kultuur, teo’n Büispill med [[Tweesprakige Stratenschiller|tweusprokigen Strotenschillers]] teo fördern. Tweusprokige Strotenschiller sind ol Vöörschrivt. Düt settet man noch nich olle Gemeunen konsequent ümme. In Brandenburg dreget Gemeunen in’n sorbsken Sedelgebeud sinds 2014 offitschell eunen duitsk-niedersorbsken Dubbelnomen. Teo den Sedelgebeud häurt upstunds düsse Gemeunen un Gemeunedeule teo: * in’n Früistote Sassen: ** Landkreis Bautzen (28 van 59 Gemeunen): Bautzen/Budyšin, Burkau ( Neuhof/Nowy Dwór), Crostwitz/Chrósćicy, Doberschau-Gaußig/Dobruša-Huska (man nich Cossern un Naundorf), Elsterheide/Halštrowska Hola, Elstra (olleun Kriepitz/Krěpjecy), Göda/Hodźij, Großdubrau/Wulka Dubrawa, Großpostwitz/Budestecy (man Eulowitz), Hochkirch/Bukecy (man nich Breitendorf), Hoyerswerda/Wojerecy, Kamenz/Kamjenc (Deutschbaselitz/Němske Pazlicy, Jesau/Jěžow, Kamenz/Kamjenc, Thonberg/Hlinowc, Wiesa/Brěznja), Königswartha/Rakecy, Kubschütz/Kubšicy, Lohsa/Łaz, Malschwitz/Malešecy, Nebelschütz/Njebjelčicy, Neschwitz/Njeswačidło, Obergurig/Hornja Hórka, Oßling (olleun Milstrich/Jitro), Panschwitz-Kuckau/Pančicy-Kukow, Puschwitz/Bóšicy, Räckelwitz/Worklecy, Radibor/Radwor, Ralbitz-Rosenthal/Ralbicy-Róžant, Spreetal/Sprjewiny Doł, Weißenberg/Wóspork unWittichenau/Kulow ** Landkreis Görlitz (14 van 53 Gemeunen): Bad Muskau/Mužakow, Boxberg/Hamor, Gablenz/Jabłońc, Groß Düben/Dźěwin, Hohendubrau/Wysoka Dubrawa (man nich Groß Radisch, Jerchwitz, Thräna), Krauschwitz/Krušwica, Kreba-Neudorf/Chrjebja-Nowa Wjes, Mücka/Mikow, Quitzdorf am See (olleun Horscha/Hóršow un Petershain/Hóznica), Rietschen/Rěčicy, Schleife/Slepo, Trebendorf/Trjebin, Weißkeißel/Wuskidź un Weißwasser/Běła Woda<ref>vgl. Anhang in: Sächsisches Gesetz- und Verordnungsblatt, Nr. 7/1999</ref> * in’n Lanne Brannenborg:<ref>{{Internetquelle |url=http://www.bravors.brandenburg.de/sixcms/detail.php?gsid=land_bb_bravors_01.c.47208.de#14 |titel=Gesetz über die Ausgestaltung der Rechte der Sorben/Wenden im Land Brandenburg |hrsg=Lansregeurnge Brannenborg |abruf=2015-01-21 |kommentar=siehe §&nbsp;14&nbsp;&nbsp;SWG – „Verkündung“ }}</ref> ** Stad [[Cottbus|Cottbus/Chóśebuz]] ** Landkreis Spree-Neiße (23 van 29 Gemeunen): Burg/Bórkowy, Briesen/Brjazyna, Dissen-Striesow/Dešno-Strjažow, Drachhausen/Hochoza, Drebkau/Drjowk, Drehnow/Drjenow, Felixsee/Feliksowy Jazor (olleun Bloischdorf/Błobošojce), Forst/Baršć, Guhrow/Góry, Heinersbrück/Móst, Jänschwalde/Janšojce, Kolkwitz/Gołkojce, Neuhausen/Kopańce (olleun Haasow/Hažow un Groß Döbbern/Wjelike Dobrynje), Peitz/Picnjo, Schenkendöbern/Derbno (olleunGrano/Granow, Kerkwitz/Keŕkojce, Groß Gastrose/Wjeliki Gósćeraz, Taubendorf/Dubojce), Schmogrow-Fehrow/Smogorjow-Prjawoz, [[Spremberg|Spremberg/Grodk]], Tauer/Turjej, Teichland/Gatojce, Turnow-Preilack/Turnow-Pśiłuk, Welzow/Wjelcej, Werben/Wjerbno un Wiesengrund/Łukojce ** Landkreis Dahme-Spreewauld (7 van 37 Gemeunden): Byhleguhre-Byhlen/Běła Góra-Bělin, Lübben/Lubin, Märkische Heide/Markojska Góla (olleun Dollgen/Dołgi, Groß Leuthen/Lutol, Klein Leine/Małe Linje, Pretschen/Mrocna), Neu Zauche/Nowa Niwa, Schlepzig/Slopišća, Spreewaldheide/Błośańska Góla un Straupitz/Tšupc ** Landkreis Oberspreewald-Lausitz (6 van 25 Gemeunen): Calau/Kalawa, Lübbenau/Lubnjow, Neupetershain/Nowe Wiki, Neu-Seeland/Nowa Jazorina, Senftenberg/Zły Komorow, Vetschau/Wětošow ** Düsse Gemeunen tellt no den Brannenborger Landdag teo’n sorbsken Sedelgebeud, man hebt tiegen de Upnohme klaget:: Alt Zauche-Wußwerk/Stara Niwa-Wózwjerch, Döbern/Derbno, Felixsee/Feliksowy Jazor, Großräschen/Rań, Märkische Heide/Markojska Góla, Neiße-Malxetal/Dolina Nyse a Małkse (Groß Kölzig/Wjeliki Kólsk und Klein Kölzig/Mały Kólsk), Neuhausen/Kopańce, Schenkendöbern/Derbno (Bärenklau/Barklawa, Grabko/Grabkow, Pinnow/Pynow un Schenkendöbern/Derbno), Schwielochsee/Gójacki Jazor, Tschernitz/Cersk. == Historisk Sedelgebeud == [[Bild:Smoler_korta01.jpg|duum|Sedelgebeud no [[Jan Arnošt Smoler|Smoler]] 1843. ]] Oll doorno wecke westslaavsken Völker man os Sroben telt un wecke Joorhunnerd eun beküiket, kann eun dat sorbske Sedelgebeud unnerscheudlik beschrüiven. Künnig es dat [[Martin Luther]] sik in’n 16. Joorhunnerd minnächtig över de Sorbsksprekers un -sprekersksen in’n Dörpern rund ümme [[Wittenbarg|Wittenberg]] uitere. Eun annere Sake sind sorbske Sprookverbode, t.B.1327 in [[Leipzig]], 1377 in [[Altenburg]], [[Zwickau]] und [[Chemnitz]], de seo de Existenzt van’r sorbsken Sproke in düssen Steden betuiget. In’n Noordausten grense dat Sedelgebeud an dat poolske Gebeud (büi Crossen un Sorau). Auk in sömmige Dörper an’r [[Oder]] un [[Bober]] konn sik de sorbske Sproke bet in’t 17. Joorhunerd haulen.<ref>[[Frido Mětšk]]: ''Serbsko-pólska rěčna hranica w 16. a 17. lětstotku [De sorbsk-poolske Sprookgrense in’n 16. un 17. Joorhunnerd].'' In: ''Lětopis'', Rüige B, Band III (1958), Ludowe nakładnistwo Domowina, Bautzen 1958, S. 4–25.</ref> Auk Stedenomen os [[Dresden]], Leipzig, [[Meißen]], [[Chemnitz]] oder [[Torgau]] stamt iut’r sorbsken Sproke.<ref>[[Dietmar Urmes]]: ''Handbuch der geographischen Namen.'' Marix Verlag, Wiesbaden 2004, ISBN 3-937715-70-3.</ref> [[Jan Arnošt Smoler]] unnersöchte 1843 os Eurster systemaatsk dat sorbske Sedelgebeud. 1884/1885 unnersöchte [[Arnošt Muka]] dat Sedelgebeud noch wat akkuroter. Wüildes Smola vöör ol Folklore sammele, wannere Muka döör de Lausitzer Dörper un make sik över den Stand van’r sorbsken Sproke in den Dörpern künnig. Olns teohaupe telle Muka 166.000 Sorben un Sorbsken; schreiv man teoglüik över de rasante Germanisatscheon van sorbsken Dörpern vöör ol in’r Niederlausitz. == Kernsedelgebeed == Os sorbsk „Kernland“ beteuket eun vandage meust dat Gebeud, in den sorbske Sproke auk vandage noch Olldagssproke es. Dat es in’r Böverlausitz vöör ol dat katholske Gebeud twisken den Steden Bautzen, Kamenz un Hoyerswerda, in’n engen Sinne de füiv Gemeunen van’n ''Verwaltungsveband am Klosterwasser'' un de Gemeune Radibor. In düssen Gebeuden spreket meir os de Halve van’n Luiden Böversorbsk. Auk in Deulen van’n Gemeunen Göda, Neschwitz, Puschwitz un de Stad Wittichenau häurt büi den böversorbsken Kernsedelgebeud teo; in düsse Gemeunen spreket ca. eun Drüddel van’n Inwoners un Inwonersken Böversorbsk. In’r Niederlausitz passt de Begrepp up’t eurst vör de Gemeunen nöördlik van Cottbus (t.B. Drachhausen, Dissen-Striesow, Jänschwalde). Man door es dat Niedersorbske vill minner present, os in’n böversorbsken Kernsedelgebeud. Olleun 15 bet 30 Perzent in düsse Gemeune spreket Niedersorbsk. == Literatur == * Peter Kunze, Andreas Bensch: ''Die Sorben / Wenden in der Niederlausitz''. Ein geschichtlicher Überblick. In: ''Wobrazki ze Serbow'' . 2. Uploge. Domowina, Bautzen 2000 (Eurste Uploge 1996), [[:de:Special:BookSources/3742016687|ISBN 3-7420-1668-7]]. * Gertraud Eva Schrage: ''Die Oberlausitz bis zum Jahr 1346''. In: Joachim Bahlke (Eds.): ''Geschichte der Oberlausitz''. 2.Uploge, Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2004 (Eurste Uploge 2001), [[:de:Special:BookSources/9783935693462|ISBN 978-3-935693-46-2]], S.&nbsp;55–97. * [[:de:Arnošt_Muka|Arnošt Muka]]: ''Statistika łužiskich Serbow'' [Statistik van’n Lausitzer Sorben]. Sülstverlag, Bautzen 1884–1886; 5. Uploge unner den Titel ''Serbski zemjepisny słowničk'' [Sorbsk geograaphsk Woirbeok]. Bautzen 1927; Nüudruck: Domowina, Bautzen 1979. == Einzelnachweise == <references /> [[Kategorie: Sorben]] [[Kategorie: Brannenborg]] [[Kategorie: Sassen (Bundsland)]] cdwewanu5xi3b7q3l1a5a5i8o0rnyfk 0 174261 1069790 1069310 2026-06-19T22:26:05Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069790 wikitext text/x-wiki De '''Université des Antilles et de la Guyane''' (UAG) weer en Universität mit fief Standöörd in de [[Frankriek|franzöösch]] [[Regionen van Frankriek|Överseeregionen]] [[Franzöösch-Guayana]] in Süüdamerika as ok [[Guadeloupe]] un [[Martinique]] in de [[Karibik]]. Se weer in söss Fakultäten (''UFR'') un fief Institute gleedert un harr rund 12.000 Studenten. Ut den Campus in Franzöösch-Guayana gung de '''Université de Guyane''' hervör, de siet 2014 unafhängig van de '''Université des Antilles''' is.<ref>{{Internetquelle|url=http://univ-guyane.e-monsite.com/medias/files/decret-universite-de-guyane-joe-20140731-0175-0010.pdf|titel=Décret no 2014-851 du 30 juillet 2014 portant création et organisation provisoire de l’université de la Guyane|autor=|hrsg=|werk=|datum=|sprache=|zugriff=2016-05-05}} {{Webarchiv|url=http://univ-guyane.e-monsite.com/medias/files/decret-universite-de-guyane-joe-20140731-0175-0010.pdf |wayback=20160505220334 |text=Décret no 2014-851 du 30 juillet 2014 portant création et organisation provisoire de l’université de la Guyane |archiv-bot=2026-06-19 22:26:04 InternetArchiveBot }}</ref> De Hoochschool weer de eenzige franzöösch Universität in Amerika un een van veer buterhalv van dat franzöösch Moderland (''France metropolitaine''). ==Weblinks== * [http://www.univ-ag.fr Offizielle Webpräsenz van de Université Antilles] (franzöösch) * [https://www.univ-guyane.fr Offizielle Webpräsenz van de Université de Guyane] (franzöösch) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=k|GND=1218839-6|LCCN=n/84/120302|VIAF=162542263}} {{SORTIERUNG:Universite des Antilles et de la Guyane}} [[Kategorie:Universität]] [[Kategorie:Frankriek]] 7ovgnosvsd139r0eq94vcec55eag4t4 0 175567 1069780 1069301 2026-06-19T21:45:18Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069780 wikitext text/x-wiki [[Bild:KinksFanclubCropped.png|rechts|duum|The Kinks, 1967]] '''The Kinks''' (engelsch ''kinky'' ‚schrullig‘, ‚utflippt‘ aber ok ‚pervers‘; also ‚De Schrulligen‘ oder ‚De Utflippten‘ oder ‚De Perversen‘, buterdem [[Paronym]] vun ''The Kings''; also ‚De Könige‘) sünd en [[England|engelsch]] [[Band (Musik)|Musikgrupp]]. Se gellen neben den [[The Beatles|Beatles]], [[The Who]] un den [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] as en vun de spoodrieksten britischen Bands vun den1960er Johren ([[British Invasion]]). Hüüd tellen de Kinks to de Oorvaders vun [[Punk (Musik)|Punk]] un [[Britpop]].<ref name="dz" /><ref>{{Internetquelle |autor=Lothar Trampert |url=http://www1.gitarrebass.de/magazine/9810/ray.htm |titel=Ray Davies & The Kinks |werk=Gitarre & Bass 10/1998 |datum=1998-08-14 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20090911182915/http://www1.gitarrebass.de/magazine/9810/ray.htm |archiv-datum=2009-09-11 |abruf=2017-05-21 |offline=1 }} {{Webarchiv|url=http://www1.gitarrebass.de/magazine/9810/ray.htm |wayback=20090911182915 |text=Ray Davies & The Kinks |archiv-bot=2026-06-19 21:45:18 InternetArchiveBot }}</ref> Tallriek Gruppen wurrn in de Vergangenheit un ok noch van Daag dör hör Musik inspireert, so to’n Bispeel [[The Jam]] un [[The Pretenders]].<ref name="HallofFame">{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20100325093031/https://www.rockhall.com/inductees/the-kinks/bio/ |titel=The Kinks Biography {{!}} The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |datum=2010-03-25 |abruf=2023-01-21}}</ref><ref name="RollingStoneWebsite">''{{Webarchiv|url=http://www.rollingstone.com/music/artists/the-kinks/biography |wayback=20150111065426 |text=rollingstone.com }}''; Band-Biografie, afropen an’n 23. September 2014.</ref> == Geschichte == De Kinks wurrn Enn’n 1963 in Nord-[[London]] vun de Bröers [[Ray Davies|Ray]] un [[Dave Davies]] grünnd,<ref>Savage, John: ''The Kinks – The Official Biography'', 1984, S.&nbsp;17.</ref> nahdem se tovör ünner de Naam „The Ravens“ (för en körten Tiet ok: „Robert Wace & The Boll-Weevils“)<ref>Wace, in den Anfangsjohren en vun mehreren Managern vun de Kinks, harr sück vörövergahnd ok as Leadsänger versöcht; vgl. Visitenkarte bi Savage, as baben, S.&nbsp;16, as ok: ''Tales of Ordinary Madness'' in: ''Mojo'', March 2006, S.&nbsp;72.</ref> kien Spood haarrt harrn. In‘n Januar 1964 kreegen se en Plaatenverdrag bi [[Pye Records]] un wurrn vun [[Shel Talmy]] produzeert.<ref>John Savage, wie oben, S.&nbsp;21.</ref> An’n 24. Januar 1964 stunnen se eerstmals in dat Pye-Tonstudio un hemm veer Titel upnommen. De wurrn up twee Single-Plaaten presst, de stilistisch noch stark an de fröh Beatles anlehnt weern un kien Beachtung funnen. An’n 12. Juli 1964 entstunn hör darte [[Single (Musik)|Single]], ''[[You Really Got Me]]'', mit de de hör de internatschonal Dörbröök gelung.<ref name="AMG">{{Internetquelle |url=https://www.allmusic.com/artist/mn0000100160 |titel=The Kinks Songs, Albums, Reviews, Bio & More |sprache=en |abruf=2023-01-21}}</ref> Dat Stück mit den berühmten [[Riff (Musik)|Gitarrenriff]] wurrd gelegentlich as de Anfang vun den [[Hard Rock]] ansehen<ref>{{Internetquelle |url=https://www.allmusic.com/song/mt0007109441 |titel=You Really Got Me by The Kinks - Track Info {{!}} AllMusic |sprache=en |abruf=2022-06-18}}</ref> und entwickelte sich zum [[Millionenseller]].<ref>Joseph Murrells, ''Million Selling Records'', 1985, S.&nbsp;193&nbsp;f.</ref> Insbesünnere bit 1967 harr de Band tallriek wiedere Hitparadenerfolge in [[Europa]] un den [[USA]]. Dorbi hett sück Ray Davies ünner annern mit Kompositschonen as ''[[Sunny Afternoon]],'' ''Dead End Street'' un ''Waterloo Sunset'' neben [[John Lennon]] un [[Paul McCartney]] en Naam as en vun de besten britischen Songschriever maakt.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.theguardian.com/uk/2003/dec/31/christmas2003.monarchy |titel=CBEs for Ray Davies and Eric Clapton |datum=2003-12-31 |sprache=en |abruf=2023-01-21}}</ref><ref>{{Webarchiv |url=http://www.rollingstone.com/artists/raydavies/articles/story/19361205/the_lonely_kink |text=''rollingstone.com'' |wayback=20081208195200}}, afropen an’n 27. September 2014.</ref> En Uptrittsverbot in de Johren 1965 bit 1969 in den USA, Oorsaak weer en Striet mit de US-amerikaansch Musikergewarkschap, hett to disse Tiet aber den entscheeden Spood in de USA verhinnert. <ref name="RollingStoneWebsite" /><ref name="AMG" /> De fröhen [[Schallplaat|Langspeelplatten]] vun de Grupp ''(Kinks, Kinda Kinks, [[The Kink Kontroversy]])'' weern för de Tiet typische nich tosommenhangend Kollektschonen vun Hitsingles, [[Coverversion]]en un sülvst schreeven üllmaterial. Neben den Hits sünd ut disse Tiet (1964/1965) vör allen Stücke bekannt as de Ballade ''Stop Your Sobbing,'' dat atmosphärisch-bedrohliche ''Nothin’ in the World Can Stop Me Worryin’ ’bout that Girl,'' de [[Extended Play|EP]]-Klassiker ''A Well Respected Man,'' dat verqueer ''I’m on an Island'' as ok de beid [[B-Siet|B-Sieden]] ''Where Have All the Good Times Gone'' un ''I’m Not Like Everybody Else.'' Mit ''[[Face to Face (The-Kinks-Album)|Face to Face]]'' hemm de Kinks 1966 de Langsprelplaat as eegenständige Kunstform opdeckt.. Eerstmals weern in en atmosphärisch dichten Mischung ahn Utnahm Davies-Eegenkompositschonen to hören. Dat Album entholt mit ''Dandy'' ok den eenzigen Nummer-een-Hit vun de Kinks in [[Düütschland]]. En vun den Arrangements her noch afwesselndriekere Kollektschoon an Leedern hett de Nahfolger ''[[Something Else by The Kinks]]'' vun 1967 boden. Allerdings weer bi dit Övergangsalbum ok en gewisser Mangel an Tosommenhang fasttostellen, de dör de uneenheitlich [[Musikproduzent|Produktschoon]] noch verstärkt wurr. Kurioserwies is dit Problem in de [[Stereofonie|Stereo]]-Version vun dat Album völ öffensichtlicher as in de [[Monophonie (Elektroakustik)|Mono]]-Faaten, de folgerichtig ok för de [[Remastering|remasterte]] Verapenlichung up [[Compact Disc Digital Audio|CD]] bruukt wurr. 1968 keem dat [[Konzeptalbum]] ''[[The Kinks Are the Village Green Preservation Society|The Village Green Preservation Society]]'' herut. Dat Album kunn sück dormals kommerziell nich neben den to glieker Tiet herutbrocht Alben vun de Beatles ''([[The Beatles (Album)|Wit Album]])'' un vun de Rolling Stones ''([[Beggars Banquet]])'' dörsetten, wiel dormals dat Publikum vun dat opsternatsche Johr 1968 an völlig anner Themen interesseert weer. Lang Tiet meest vergeeten, gellt dat hüüd faken as dat beste Album vun de Band. Mit ''[[Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)]]'' folg 1969 en wieder Konzeptalbum. Dat vertellt de Geschichte vun den Teppichlegger Arthur, de de Sinnlosigkeit vun sien Leven erkennt, an [[Winston Churchill]] twiefelt un vun de Flucht nah [[Australien]] dröömt. Trotz en interessant Konzept, wiet weg vun den ''[[Tommy (The Who)|Tommy]]-''Glamour vun den [[The Who|Who]], kunn dat Album in musikalisch Hensicht nich an de Qualität vun den Vörgänger anknütten. 1970 hemm de Kinks mit ''[[Lola versus Powerman and the Moneygoround, Part One]]'' nochmals en Konzeptalbum herutbrocht, up dat sück Ray Davies eegen Erfahrungen verarbeitend kritisch un zynisch mit den Gepflogenheiten un Dwang vun de Musikindustrie utnannersetten dee. Musikalisch hett sück de Band vun britisch Fiensinnigkeit weg bewegt un mehr up de US-amerikaansch klingenden Stadionrock sett. Mit ''Apeman'' un insbesünnere ''[[Lola (Leed)|Lola]]'' weern ok weer twee internatschonale Single-Hits enthollen. De Text vun ''[[Lola (Lied)|Lola]]'' gull to de Tietpunkt vun dat Herutkommen as anstößig, wiel Ray Davies över en sexuelle Betrecken tüschen en [[Transvestitismus|Transvestiten]] un en heterosexuellen Mann sung – angevlich inspireert vun en persönlich belevnis. Aber nich dorum hett de [[British Broadcasting Corporation|BBC]] sück vörstellt, dat Leed up den [[Indizierung|Index]] to setten, sonnern wegen vermoot [[Schleichwarf]] för [[Coca-Cola]] in de inleitend Strophe vun de Albumversion vun dat Leed: „… where you drink champagne and it tastes just like Coca-Cola …“. För de Singleversion wurr dorüm „Coca-Cola“ dör „Cherry-Cola“ ersettt. 2007 wurr dat Stück in en Warfspot för Coca-Cola bruukt. Nah den Soundtrack för den Film ''Percy'' ut dat Johr 1971 (en Kummedie [[Elke Sommer]] un [[Britt Ekland]]) keem in dat sülvig Johr dat Album ''[[Muswell Hillbillies]]'' herut, dat ünner Kritikern as en vun de besten Verapenlichungen vun de Band gellt: ahn Hitsingle, aber in sück slooten un stimmig, de Musik düchtig US-amerikaansch präägt un up de Hööcht vun de Tiet, krachmakend [[Vaudeville]]-Rock mit [[Country-Musik|Country]]-Anlehn to melancholisch anhauchten Texten. 1972 folg ''[[Everybody’s in Show-Biz]],'' dat mit ''[[Celluloid Heroes]]'' de luut eegen Utseggen best Ballade vun Ray Davies enthull. Dat Düppelalbum (en Studio- un en Livealbum) hett sück aber an beid Sieden vun den [[Atlantik]] schlecht verköfft, blot de an’n 5. Mai 1972 herutbrocht Single ''Supersonic Rocket Ship'' reck in England Platz 16 in de Charts. In de Jahren 1973 bit 1976 geev dat en Reeg vun textlastigen Konzeptalben (''Preservation Act 1/2'', ''Schoolboys in Disgrace'', ''Soap Opera''), de in de Bewertung bi Fans un Kritikern umstreeden sünd un sück ok schlecht verkoopen leeten. Immerhin kreeg Ray Davies to disse Tiet sien Drogen- un Alkoholprobleme in Greep. Eerst in de laat 1970er Johren gelung den Kinks vör allen in den USA en kommerzielles Comeback: Ray Davies – anreegt dör de mittlelrwiel spoodriek [[Punk (Musik)|Punkmusik]] – erinner sück mit den Alben ''Sleepwalker'' (1977), ''Misfits'' (1978) un ''Low Budget'' (1979) an den kraftvullen, stringenten Sound vun de Anfangsjohren. Besünners dat toletzt nöömt Album harr in den USA grooten Spood un reck dor Platz 11 in de Albumhitparade. En Tosommenfaaten vun de besten Stücke vun de letzt dree Alben finnd sück up dat 1980 herutbrocht, live inspeelt Album ''One for the Road''. In den [[1980er]] Johren folgten noch ''Give the People What They Want'' (1981) mit ''Art Lover, State Of Confusion'' (1983) mit den Hitsingles ''Come Dancing'' (Dezember 1982), en letzten grooten Spood in England un den USA, un ''Don’t Forget to Dance'' (Oktober 1983), denn ''Word of Mouth'' (1984) mit de Single ''Do It Again'' as ok 1986 ''Think Visual,'' dat ''Lost & Found'' un ''How Are You?'' enthull. De Slagtüüchspeler Mick Avory is 1984 utscheeden. He weer immer dat ruhige utgliekend Element bi de ständig Striedereen in de Band un in de Studioarbeitween, harr aber sluutend noog vun de Spannungen tüschen de Davies-Bröers. Wesentlich för sien Utstieg weer, dat Avory un Dave Davies övereenstimmend verklort harrn, nich mehr mitnanner arbeiten to wullen.<ref>{{Internetquelle |url=http://kastoffkinks.co.uk/Mick%20Avory%20interview%20part%201.htm |titel=The Mick Avory InTerview Part 1: „My First Impression Was That They Were Gay!“ |werk=Kast Off Kinks Website 2009 |abruf=2017-05-21}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://kastoffkinks.co.uk/Mick%20Avory%20interview%20part%202.htm |titel=The Mick Avory InTerview Part 2: “Not many drummers from West Molesey have done that!” |werk=Kast Off Kinks Website 2009 |abruf=2017-05-21}}</ref> Sien Nahfolger wurr Bob Henrit, de tovör – ebenso as Jim Rodford – Liddmaat vun de Band ''[[Argent]]'' ween weer. 1990 wurr de Band in de „[[Rock and Roll Hall of Fame]]“ upnommen.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20100325093031/https://www.rockhall.com/inductees/the-kinks/bio/ |titel=The Kinks Biography {{!}} The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |datum=2010-03-25 |abruf=2023-01-21}}</ref> De Kinks wurrn bit hüüd nich offiziell uplöst, besteiht aber woll nich mehr, dat letzte reguläre Studioalbum ''Phobia'' wurr all 1993 herutbrocht, twee wiedere Studioupnahmen geev dat noch 1996 up dat Album ''To the Bone,'' dat ansonsten Liveupnahmen un Neeinspeelungen vun de gröttsten Erfolge vun de Band enthollt. En letzt Mal ünner de Naam „The Kinks“ is de Band in’n Juli 1996 in Oslo bi dat Norwegian-Wood-Festival uptreeden.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.norwegianwood.no/ |titel=www.norwegianwood.no |archiv-url=https://web.archive.org/web/19990125101658/http://www.norwegianwood.no/ |abruf=2022-06-18}}</ref> De Bröers Davis fungen in de Folge an, alleen oder mit Band up Tournee to gahn. Ray Davies is dorbi ünner annern ok un Fan-Drapen mit de Band „Kast Off Kinks“ uptreeden, in de ok mehrere ehmalge Liddmaaten vun de Band as Mick Avory, John Dalton, John Gosling, Jim Rodford un Bob Henrit spelen deen. Faken weer upkommend, ok vun Ray Davies street Gerüchte, de Kinks wüürn weer gemeensam spelen, gellen wegen de nich lööst Probleme tüschen den Davies-Bröers intüschen as nich wohrscheinlich. 2007 schreev Dave Davies in sien Internet-Forum, he würr sück nie nich weer mit sien Bröer in’t Studio setten, hööchstens live spelen, all anner weer en Tortur.<ref>{{Internetquelle |url=https://web.archive.org/web/20160921200825/http://www.davedavies.com/forum/index.php?PHPSESSID=n2K6qowPrAEbDn9PUPNv92;wwwRedirect;id=445 |titel=Dave Davies Message Board - Index |datum=2016-09-21 |abruf=2023-01-21}}</ref> Ray Davies wedderum hett seggt, wenn he över en Weddervereenigen nahdenken dee, grundsätzlich blots över en nee Album.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pastemagazine.com/music |titel=Paste Music - Guides to the Best Albums, Reviews and Live Music Video |sprache=en |abruf=2023-01-21}}</ref> An‘n 18. Dezember 2015 geev dat aber in London den eersten gemeensamen Upträe vun de beid siet 1996, as Ray bi en Liveupträe vun sien Bröer up de Bühne beeden wurr; beid hemm ünner annern ''You Really Got Me'' tosommen speelt. De Naamsrechte för ''The Kinks'' liggen bi de Bröers Davies gemeensam. [[Peter Gabriel]] hett up dat 2020 herutbrocht [[Musikalbum#Studioalbum/Livealbum|Studioalbum]] mit den Naam ''[[Scratch My Back]]''<ref name="PG-Scratch My Back-Genesis Fanclub">{{Internetquelle |autor=Christian Gerhardts, Martin Klinkhardt, Steffen Gerlach |url=https://www.genesis-fanclub.de/c-Peter-Gabriel-Scratch-My-Back-CD-Rezension-s347.html |titel=Peter Gabriel – Scratch My Back |hrsg=Genesis-Fanclub.de |datum=2010 |sprache=de |abruf=2023-05-17}}</ref><ref name="PG-Scratch My Back-5years-Peter Gabriel">{{Internetquelle |autor=Peter Gabriel Ltd. |url=https://petergabriel.com/news/scratch-my-back-5-years-on/ |titel=Scratch My Back 5 years on |hrsg=PeterGabriel.com |datum=2015-02-15 |sprache=en-GB |abruf=2023-05-01}}</ref> dat Leed ''Waterloo Sunset'' vun The Kinks in en [[Orchester|orchestralen]] Faaten [[Coverversion|covert]], dat sluutend as [[Bonustrack]] up de tweet CD vun de ''Special Edition''herut keem. [[Ray Davies]] hett dat aber aflehnt, an dat later in dat Johr 2013 herutbrocht [[Kompilatschoon (Musik)|Kompilatschons]]-[[Musikalbum|Album]] vun dat Folgeprojekt ''[[And I’ll Scratch Yours]]''<ref name="PG-And I'll Scratch Yours-Genesis Fanclub">{{Internetquelle |autor=Thomas Schrage |url=https://www.genesis-fanclub.de/c-Peter-Gabriel-And-Ill-Scratch-Yours-CD-Rezension-s615.html |titel=Peter Gabriel - And I'll Scratch Yours - Zweiter Teil; Verspätung: drei Jahre |hrsg=Genesis-Fanclub.de |datum=2013 |sprache=de |abruf=2023-05-17}}</ref><ref name="PG-And I’ll Scratch Yours-Peter Gabriel">{{Internetquelle |autor=Peter Gabriel Ltd. |url=https://petergabriel.com/release/and-ill-scratch-yours/ |titel=And I’ll Scratch Yours - Released 23rd September, 2013 |hrsg=PeterGabriel.com |datum=2013-09-23 |sprache=en-GB |abruf=2023-05-17}}</ref> deeltonehmen un wurr dör en anner Künstler ersett. De Bassist Peter Quaife, en Grünnensliddmaat vun de Grupp, muss sück mehr as teihn Johr lang wegen en Nierenverseggen en [[Dialyse]]therapie ünnertrecken. He is an’n 23. Juni 2010 storven.<ref>{{Literatur |Autor=Claire Noland |Titel=Pete Quaife, original bassist for the Kinks |Datum=2010-06-29 |ISSN=0190-8286 |Online=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/06/28/AR2010062804972.html |Abruf=2023-01-21}}</ref> Jim Rodford (ebenfalls Bass) keem all an’n 20. Januar 2018 in dat Öller vun 76 Johren an den Folgen vun en Trappenstört to Dood. <ref>{{Webarchiv|url=https://www.rollingstone.com/music/news/jim-rodford-kinks-and-argent-bassist-dead-at-76-w515670 |wayback=20180121215753 |text=Jim Rodford, Kinks and Argent Bassist, Dead at 76 }}, afropen an’n 22. Januar 2018 (engelsch)</ref> In‘n Juni 2018 hett Ray Davies de Arbeit an en nee Studioalbum bestätigt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.rollingstone.de/kinks-feiern-reunion-und-veroeffentlichen-neues-album-1521315/ |titel=The Kinks feiern Reunion und veröffentlichen neues Album |datum=2018-06-26 |abruf=2020-05-26 |sprache=de-DE}}</ref> De ''[[Rolling Stone]]'' hett de Kinks up Rang 65 vun de 100 gröttsten Musiker vun all Tieden list.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/the-kinks-20110420 |titel=100 Greatest Artists of All Time |hrsg=[[Rolling Stone]] |datum=2010-12-02 |abruf=2017-08-08 |sprache=en}}</ref> == Film == * ''The Kinks. Die bösen Jungs des Rock'n' Rolls.'' [[Dokumentatschoon]], 50 Min., FR 2020, Regie: Christophe Conte.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.arte.tv/de/videos/091134-000-A/the-kinks-die-boesen-jungs-des-rock-n-rolls/ |titel=The Kinks, die bösen Jungs des Rock'n' Rolls |abruf=2020-05-26 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.arte.tv/de/videos/091134-000-A/the-kinks-die-boesen-jungs-des-rock-n-rolls/ |wayback=20200804100913 |text=The Kinks, die bösen Jungs des Rock'n' Rolls |archiv-bot=2026-06-19 21:45:18 InternetArchiveBot }}</ref> == Literatur == * John Mendelssohn: ''The Kinks Kronikles''. Quill, New York/N.Y. 1984 ISBN 0-688-02983-3. * Johnny Rogan: ''The Kinks. A Mental Institution''. Proteus Publishing Company, New York/N.Y. 1984 ISBN 0-86276-064-X. * [[Jon Savage]]: ''The Kinks – The Official Biography''. Faber and Faber Limited, London 1984, ISBN 0-571-13379-7. * Jacques Vincent / Didier Delinotte: ''The Kinks''. Librairies Parallèles, Paris 1993. * Rebecca Bailey (Hrsg.): ''The Kinks. Reflections On Thirty Years Of Music''. Trillium Publications, Kentucky 1994, ISBN 0-9640755-1-2. * Neville Martin / Jeffrey Hudson: ''The Kinks – Well Respected Men''. Castle Communications, Chessington / Surrey 1996, ISBN 1-86074-135-5. * Thomas M. Kitts / Michael J. Kraus (Hrsg.): ''Living On A Thin Line: Crossing Aesthetic Borders With The Kinks''. Illustrationen von Pete Quaife. Rock ’n’ Roll Research Press, Rumford / Rhode Island 2002, ISBN 0-9641005-4-1. * Andy Miller: ''The Kinks Are Village Green Preservation Society''. Continuum International Publishing Group, New York/London 2003, ISBN 0-8264-1498-2. * Peter Krause: ''The Kinks. A Rock ’n’ Roll Fantasy''. Parthas Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-86601-432-5. == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.thekinks.info/ Offizielle Website] * [http://www.kindakinks.net/ Dave Emlen's Unofficial Kinks Website] * [http://www.davedavies.com/ Website vun Dave Davies] * [http://www.tantepop.de/2012/09/album-fur-album-kinks.html Rezensionen aller Studioalben bei Tante Pop] * [http://www.tabularasamagazin.de/fuenfzig-jahre-rockmusik-aus-london-the-kinks/ Karl-Heinz Hense: ''Fünfzig Jahre Rockmusik aus London''] * {{Internetquelle |url=http://www.pennyblackmusic.co.uk/MagSitePages/Article/5952/Kinks-Interview-With-Mick-Avory |titel=Kinks: Interview With Mick Avory |werk=www.pennyblackmusic.co.uk |datum=2011-03-20 |abruf=2017-05-21 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://www.pennyblackmusic.co.uk/MagSitePages/Article/5952/Kinks-Interview-With-Mick-Avory |wayback=20161024205900 |text=Kinks: Interview With Mick Avory |archiv-bot=2026-06-19 21:45:18 InternetArchiveBot }} == Enkeld Nahwiesen == <references> <ref name="dz"> {{Literatur |Autor=Böckem, Jörg |Titel=Ray Davies: Ich habe einen Traum |Sammelwerk=[[Die Zeit]] |Datum=2006-05-17 |Online=http://www.zeit.de/2006/21/Traum_2fDavies_21}} </ref> </references> {{Normdaten|TYP=k|GND=5066867-5|LCCN=n/84/54310|VIAF=268270093|REMARK=Zweite VIAF mit zweiter GND und zweiter LCCN: 139488216}} {{SORTIERUNG: Kinks, The}} [[Kategorie:Musikgrupp]] nevshbjje2998326gr18ptldjqog4cx 0 176340 1069673 1069244 2026-06-19T12:21:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069673 wikitext text/x-wiki '''Moungi Gabriel Bawendi''' (* [[15. März]] [[1961]] in [[Paris]]) is en [[Tunesien|tuneesch]]-[[USA|US-amerikaansch]] [[Chemie|Chemiker]].<ref>{{Internetquelle|autor= |url=https://www.rfi.fr/fr/europe/20231004-moungi-bawendi-louis-brus-et-alexei-ekimov-re%C3%A7oivent-le-prix-nobel-de-chimie-2023 |titel=Nobel de chimie 2023: Moungi Bawendi, Louis Brus et Alexei Ekimov récompensés pour leurs travaux sur les points quantiques |werk=rfi.fr | sprache=fr |datum=2023-10-04 |abruf=2023-10-04}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.jmaterenvironsci.com/Document/vol7/vol7_N4/121-JMES-2150-Turki.pdf |format=PDF |titel=An overview of the main Tunisian scientists in Chemistry and Materials Science |hrsg=Houcemeddine Turki, Faculty of Medicine of Sfax, University of Sfax, Sfax, Tunisia |werk=Journal of Materials and Environmental Science 7 (4) (2016) 1064-1071 |sprache=en |abruf=2023-10-05 }}</ref> Hüm wurr 2023 de [[Nobelpries för Chemie]] tospraaken. == Leven un Wirken == Bawendi, boren 1961 in Frankriek,<ref>[http://web.mit.edu/spectroscopy/events/newsletter/news_v23_n2.pdf ''The Spectograph.'' Fröhjohr 2007] bi mit.edu; afropen an’n 2. Mai 2019.</ref> is Söhn vun den ut [[Tunesien]] stammen Mathematiker [[M. Salah Baouendi]].<ref>[http://www.legacy.com/obituaries/nytimes/obituary.aspx?pid=155534170 Salah Baouendi Obituary] bi de [[New York Times]] (legacy.com); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> Bawendi is in Frankriek, Tunesien un [[West Lafayette (Indiana)|West Lafayette]], [[Indiana]], upwussen.<ref name="Tech">{{Webarchiv|url=http://tech.mit.edu/V128/N35/bawendi/info.html |wayback=20160419084903 |text=''The Tech.'' 29. August 2008 |archiv-bot=2026-03-14 06:01:00 InternetArchiveBot }} bi dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (mit.edu); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> Bawendi kreeg 1982 en [[Bachelor]] in Chemie an de [[Harvard University]], 1983 en [[Master]] in [[Physikalische Chemie|physikalischer Chemie]] ok dor un 1988 bi Karl F. Freed sien Doktertitel [[Ph.D.]] in Chemie an de [[University of Chicago]].<ref>{{Academictree |chemistry |63189|Name=Moungi G. Bawendi |Datum=6. Januar 2018}}</ref> As [[Postdoktorand]] hett he bi [[Louis Eugene Brus]] an den [[AT&T Bell Laboratories]] arbeit. Siet 1990 is he Liddmaat vun den Lehrkörper an dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) in [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]], [[Massachusetts]], 1995 wurr he ''Associate Professor'', 1996 kreeg he dor en ordentliche Professur.<ref>{{Webarchiv |url=http://www.rsc.org/ConferencesAndEvents/ISACS/PhysicalChemistryandNanoscience/MoungiGBawendi.asp |text=Professor Moungi G Bawendi bei der Royal Society of Chemistry (rsc.org) |wayback=20160304121348}}</ref> Bawendi hett Methoden entwickelt, um [[Halfleiter]]-[[Nanokristall]]e hertostellen, de in hör Grött un hör Eegenschapen nipp un nau fastleggt wurrn können. Sien Forschungsswoorpunkte sünd de [[Synthese (Chemie)|Synthese]] un de [[Elektronik|elektronischen]] un [[Optik|optischen]] Eegenschapen vun [[Quantenpunkt]]en ''(quantum dots)'' as ok deren Anwennen in [[Biologie]], [[Optoelektronik]] un [[Nanoelektronik]].<ref name="Tech" /> Siet 2020 tellt hüm de Medienkonzern ''Clarivate'' wegen de Antall vun sien Ziteeren to de Favoriten up en [[Nobelpries]] ([[Clarivate Citation Laureates]]). En Arbeit vun hüm, [[Christopher B. Murray]] un D. J. Norris<ref>C. B. Murray, D. J. Norris, M. G. Bawendi, Synthesis and characterization of nearly monodisperse CdE (E= sulfur, selenium, tellurium) semiconductor nanocrystallites, Journal of the American Chemical Society, Band 115, 1993, S. 8706–8715</ref> wurr över 13.000-mal ziteert (2020). Luut [[Google Scholar]] hettt Bawendi en [[h-Index]] vun 178,<ref>{{Internetquelle |url=https://scholar.google.com/citations?user=8086TkwAAAAJ&hl=en |titel=Moungi G. Bawendi |werk=scholar.google.com |abruf=2022-09-10}}</ref> luut Datenbank [[Scopus (Datenbank)|Scopus]] en vun 152 (Stand jewiels September 2022).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7005959235 |titel=Bawendi, Moungi G. |werk=scopus.com |sprache=en |abruf=2022-09-10}}</ref> An‘n 4. Oktober 2023 wurr hüm gemeensam mit [[Louis Eugene Brus]] un [[Alexei Iwanowitsch Jekimow|Alexei Jekimow]] de [[Nobelpries för Chemie]] tospraaken för hör Leistung för de Opdecken un Synthese vun Quantenpunkten.<ref>{{Internetquelle|autor= |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ |titel=The Nobel Prize in Chemistry 2023 |sprache=en |datum=2023-10-04 |abruf=2023-10-04}}</ref> == Utteknungen (Utwahl) == * 1994 [[Sloan Research Fellowship|Sloan Research Fellow]]<ref>{{Internetquelle |url=https://sloan.org/past-fellows |titel=Past Fellows |hrsg=Alfred P. Sloan Foundation |sprache=en |abruf=2019-08-11 }} {{Webarchiv|url=https://sloan.org/past-fellows |wayback=20180314000756 |text=Past Fellows |archiv-bot=2026-06-19 12:21:08 InternetArchiveBot }}</ref> * 2001 [[Raymond and Beverly Sackler International Prize]] in Chemie („Physical Sciences“)<ref>[http://english.tau.ac.il/sackler_prize_in_chemistry_past_laureates Past Laureates of the Raymond and Beverly Sackler International Prize in the Physical Sciences] bi de [[Universität Tel Aviv]] (tau.ac.il); afropen an'n 12. Oktober 2013</ref> * 2004 Liddmaat vun de [[American Academy of Arts and Sciences]] * 2006 [[Ernest-Orlando-Lawrence-Pries]]<ref>[http://science.energy.gov/lawrence/award-laureates/2000s/bawendi/ Moungi G. Bawendi, 2006] bi dat [[Energieministerium vun de USA]] (energy.gov); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> * 2007 Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]]<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/2539086.html Moungi G. Bawendi] bi de [[National Academy of Sciences]] (nasonline.org); afropen an’n 12. Oktober 2013</ref> * 2010 [[ACS Award in Colloid Chemistry]] * 2023 [[Nobelpries för Chemie]] == Weblinks == * [http://nanocluster.mit.edu/ Bawendi Group] bi dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (mit.edu) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1246209977|LCCN=no2004063301|NDL=|VIAF=2180126}} {{SORTIERUNG:Bawendi, Moungi Gabriel}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Frankriek]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1961]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] jfcx7r7uh6qhywlu8e8fl3w4xbwkp0s 0 177128 1069683 1069251 2026-06-19T12:53:59Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069683 wikitext text/x-wiki [[Bild:OmegaNasaNOrwayJapanDakota.png|duum|De Polaaregioon van’r Eerdassen uut bekèken. (Ies uut’n Bild retuscheerd)]] De '''Noordpool''' es een van den twee [[Pool (Geografie)|geograafschen Polen]] un allgemeen seggt de nöördlikste Punkt up’r [[Eer|Eerden]]. De Noordpool kümmt den nöördliksten Dreigepunkt van’r Eerdassen liek un heet ook ''geograafsch Noordpool''. Bòvento givt et ook noch den ''arktischen Magneetpool'' un den ''arktischen geomagneetschen Pool.'' == Geograafsche Lage == Upstunds ligget de dree verscheden Noordpole bi jede Definitschoon in’r Noordpolaarsee, de ook [[Arktischen Ozean|Arktischen Ozeaan]] heet oder up den Eilanden binnen de See. Wenn sik dat Eerdmagneetfeld verschuuvt, verschuuvt sik ook de Lage van den ''arktischen Magnetpool'' un den ''arktischen geomagneetschen Pool.'' === Geograafsche Noordpool === [[Bild:North_Pole,_Arctic_Ocean,_sea_ice_07.jpg|duum|Forschercamp up’n arktischen Packies an’n geograafschen Noordpool]] De geograafsche Noordpool es de nöördlikste Punkt up’ Eerden un na de Defintschoon för de geograafschen Pole, de Punkt wo de Eeerdassen de Eerdbòvensiede snidd. De geograafsche Noordpool es de Antipode to den geograafschen Süüdpool un het ene faste Positschoon bi {{Coordinate|article=DMS|text=DM|NS=90/0//N|EW=0/0//E|type=landmark|region=XN|name=Geographischer Nordpol}}. So richt sik van hier uut de Blick alleen in ene Richte: na Süden hen. De geograafsche Noordpool liggt up’r [[Noordamerikaansche Plaat|Noordamerikaanschen Platen]], man nich up’n Land, man up 2–3&nbsp;km dicken [[Packies]]. Under liggt de Noordpolaarsee, de hier 4087&nbsp;m deep es.<ref>{{Internetquelle |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/11/1108_041108_north_pole.html |titel=Beyond “Polar Express”: Fast Facts on the Real North Pole |werk=National Geographic News |datum=2004-11-04 |offline=1 |archiv-bot=2023-06-06 19:00:52 APPERbot |zugriff=2019-03-05 |sprache=en}}</ref> Dicht bi den [[Zenit]], den höögsten Hèvenpunkt, steet œver den geograafschen Noordpool de [[Polarsteern|Polaarsteern]] med bloot 42' Afstand. De [[Polardag|Polaardag]] duurt hier van’n 21.&nbsp;März bet to’n 23.&nbsp;September, dat heet de Sunnen geet in de Tied nich under. Achterran geet de Sunnen allnagrade unner, et schummert œver een paar Wèken, un denn beginnt de sess Maande lange [[Polaarnacht]], upletst duurt et wieder een paar Wèken lang bet et helle werd un de Sunnen upgeet. Ümme dat sik de Lage van’r Eerdassen up lange Sicht verschuuvt, verschuuvt sik ook de Positschoon van den geograafschen Noordpool. Dat sind man wat bi 3 Millimeter dat Jaar. Uut den Welruum kann een bekieken, dat de geograafsche Noordpool na Westen hen drivt. Satteliten könnt de Eerdswaarkraft mèten un so wiesen, dat sik de Lage van’n geograafschen Noordpool swänker verschuuvt, vanwègen dat’t Ies an’n Polen wegsmelt un so de Seespegel anstigt.<ref name="GSR-2013">Chen, J. L., Wilson, C. R., Ries, J. C., & Tapley, B. D. (2013).</ref><ref>https://www.br.de/nachrichten/wissen/klimawandel-schmelzende-gletscher-verschieben-erdpole,SW4D9S7</ref> === Arktische Magneetpool === De arktsche Magnetpol es de Punkt up’r nöördliken Halvkugel, wo sik de magneetschen Feldlinien van’n Eerdmagneetfeld lootrecht to de Eerdbòvensiede in de Eerden in rinkümmt. Een normalen Kompass, kann sik binnen 2000&nbsp;km ümme den arktischen Magneetpool nich länger na Noorden hen uutrichten. De Eerste, de den magneetschen Noordpool besochte, was up den 1.&nbsp;Juni 1831 [[James Clark Ross]] dicht bi den Kap Adelaide up’n [[Boothia-Halveiland]] in [[Kanada]]. To de Tied lag de magneetsche Pool bi den Koordinaten {{Coordinate|text=DM|NS=70/5//N|EW=96/28//W|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 1831}}. Ene Expeditschoon van de {{Lang|en|''Geographical Survey of Canada''}} in’n jare 2001 bestimme de Positschoon van den magneetschen Pool un reken uut wo de magneetsche Pool bet 2005 hen wandert. 2007 mèten se den Magneetpool nocheenmaal.<ref>{{Internetquelle |autor=L. R. Newitt, Arnaud Chulliat, J.-J. Orgeval |url=http://www.terrapub.co.jp/journals/EPS/pdf/2009/6106/61060703.pdf |titel=Location of the North Magnetic Pole in April 2007 |werk=Earth Planets Space 61 |datum=2009 |seiten=703–710 |zugriff=2019-03-05 |format=pdf, 3,2&nbsp;MB |sprache=en |kommentar=[http://www.terrapub.co.jp/journals/EPS/abstract/6106/61060703.html Abstract]}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php |titel=Geomagnetism – North Magnetic Pole |hrsg=Geological Survey of Canada |datum=2008-01-16 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20111206041530/http://gsc.nrcan.gc.ca/geomag/nmp/northpole_e.php |archiv-datum=2011-12-06 |zugriff=2009-04-10 |sprache=en}}</ref> [[Bild:Magnetic_North_Pole_Positions_2015.svg|duum|598x598px|Woans de arktische Magneetpool wandert.]] {| class="wikitable" |- ! Jaar ! Geograafsche Koordinaten |- | 1996 | {{Coordinate|text=DMS|NS=78/35.7//N|EW=104/11.9//W|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 1996}} |- | 2001 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.3|EW=-110.8|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2001}} |- | 2002 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.6|EW=-111.6|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2002}} |- | 2003 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.0|EW=-112.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2003}} |- | 2004 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.3|EW=-113.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2004}} |- | 2005 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.7|EW=-114.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2005}} |- | 2007 | {{Coordinate|text=DMS|NS=83.95|EW=-120.72|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2007}} |- |} De arktische Magneetpool blivt also nich up enen Punkt, man he wandert jümmers. Daar givt et een Munster bi: Jaar up’t Jaar verlagert sik de Magneetpool um wat bi 40&nbsp;km na Noordwest hen. Wo wied un in wat för een Richte de Magneetpool wander blivt man up lange Sicht nich liek. Na ene Studie van 2020 wandert de magneetsche Noordpool binnen den tokòmen teggen Jaren twischen 390 un 660&nbsp;km na Sibirien hen.<ref name="bbc-pole2">{{cite news|last1=Amos|first1=Jonathan|title=Scientists explain magnetic pole's wanderings|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-52550973|work=BBC News|date=2020-05-06}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Livermore|first1=Philip W.|last2=Finlay|first2=Christopher C.|last3=Bayliff|first3=Matthew|title=Recent north magnetic pole acceleration towards Siberia caused by flux lobe elongation|journal=Nature Geoscience|year=2020|volume=13|issue=5|pages=387–391|doi=10.1038/s41561-020-0570-9|bibcode=2020NatGe..13..387L}}</ref> Ümme dat de magneetsche Noorpool jümmerto wandert, mutt een in’r Navigatschoon un Seefaart Kaarten, [[Funkfüür|Funkfüre]] un andere Helpsmiddel jümmers wedder passig maken, wat ook den Kursch beschicken heet. Wenn dat Eerdmagneetfeld stöörd es, kann de Magneetpool – bet dat Stöörnisse œver es – bet to 50&nbsp;km van siene middelste Positschoon verschuven. In’r Eerdhistorie pole sik dat Magneetfeld meermaals ümme, dat heet dat Noord- un Süüdpool wesselt. Düsse Poolsprünge könn’ wi nawiesen, indem dat wi us ankieket woans [[Iesen]] in Sedimentstenen uutricht is. Na welken Forscherlüden es de Fakt dat sik de Magneetpool jümmers swänker beweegt een henwies dat een Poolsprung up us tokümmt. === Arktischen geomagneetschen Pool === De arktische geomagneetsche Pool es een theoreetschen Pool, de Anname liek kümmt, dat de Eerden as een Stickmagneet were. In’r Realitäät het de Eerden man en unregelmatig Magneetfeld. De Magneetpole bestimmt een konkreet dœr Namèten, man de geomagneetschen Pole sind theorretsch un uutrèkent.. 2010 lee de geomagneetsche Noordpool bi{{Coordinate|text=DM|NS=80.02|EW=-72.21|type=landmark|region=CA-NU|name=Arktischer geomagnetischer Pol 2010}} up’n [[Darling-Halveiland]], dat to’t kanaadsche [[Ellesmere-Eiland]] tohöört. {| class="wikitable" |- ! Jahr ! Geographische Koordinaten |- | 1996 | {{Coordinate|text=DMS|NS=78/35.7//N|EW=104/11.9//W|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 1996}} |- | 2001 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.3|EW=-110.8|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2001}} |- | 2002 | {{Coordinate|text=DMS|NS=81.6|EW=-111.6|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2002}} |- | 2003 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.0|EW=-112.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2003}} |- | 2004 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.3|EW=-113.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2004}} |- | 2005 | {{Coordinate|text=DMS|NS=82.7|EW=-114.4|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2005}} |- | 2007 | {{Coordinate|text=DMS|NS=83.95|EW=-120.72|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Magnetpol 2007}} |- |} === Arktischer geomagnetischer Pol === Der ''arktische [[Pol (Geomagnetismus)|geomagnetische Pol]] (3)'' auf der nördlichen Halbkugel ist ein theoretischer Pol des unregelmäßigen [[Geomagnetismus|Erdmagnetfeldes]], dem die Annahme entspricht, dass sich im Erdmittelpunkt ein [[Stabmagnet]] befände. Er lag 2010 bei etwa {{Coordinate|text=DM|NS=80.02|EW=-72.21|type=landmark|region=CA-NU|name=Arktischer geomagnetischer Pol 2010}} auf der Darling-Halbinsel der zu Kanada gehörenden [[Ellesmere-Insel]]. {| class="wikitable" |- ! Jaar ! Geograagsche Koordinaten<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ngdc.noaa.gov/geomag/data/poles/NP.xy |titel=Geomagnetic Data: poles |werk=National Geophysical Data Center |hrsg=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |datum=2015-01-30 |zugriff=2019-03-05}}</ref> |- | 2008 | {{Coordinate|text=DMS|NS=84.36|EW=-126.1|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2008}} |- | 2009 | {{Coordinate|text=DMS|NS=84.7|EW=-129.25|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2009}} |- | 2010 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.01|EW=-132.66|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2010}} |- | 2011 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.29|EW=-136.34|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2011}} |- | 2012 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.53|EW=-140.29|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2012}} |- | 2013 | {{Coordinate|text=DMS|NS=85.75|EW=-144.46|type=landmark|region=XN|name=Arktischer Geomagnetpol 2013}} |- |} Vergliekt een de Koordinaten van den arktischen un antarktischen Magneetpool springt in’t Oge, dat de Magneetpole nich exakt œver ene ligget. De geomagneetschen Pole ligget exakt œver ene. == Undersöök == De US-amerikaanschen Forschers [[Robert Edwin Peary]] un [[Matthew Henson]] tohope med gröönländschen Leidsmann van de Expeditschoon [[Ôdâĸ|Ôdâĸ]], enen [[Inughuit|Inughuaq]], un den anderen Inughuit Iggiánguaĸ, Sigdluĸ un Uvkujâĸ, segget dat se up’n 6.&nbsp;April 1909 de eersten Minschen an’n geograafschen Noordpool weren. Man et es nich sèker, dat düsse Expeditschoon ook an den geograafschen Noordpool anlanged es.<ref>Bryan u. Cherry Alexander: ''Eskimo – Jäger des hohen Nordens.'' (uut’n Engelschen van Susanne Stephan) Belser, Stuttgart, Zürich 1993, ISBN 3-7630-2210-4.</ref> Ook [[Frederick Cook]] seggt, dat he up’n 21.&nbsp;April 1908, also een jaar vœr de Expeditschoon van Peary un Henson, de Eerste an’n Noordpool was. Peary begunn daarümme med ene Smeerkampagne tègen Cook. He vertelle, dat Cook legen hadde un ook den [[Denali]], den höögsten Bärg van Noordamerika, nich bestègne hädde. Läter kam ruut, dat Cook waarhaftig nich up den Denali klommen was. De Vertellen van Cook het vèle unklare un wedderstriedige Uutsagen, so dat vandage nems lövt, dat Cook bi’n Noordpool was. Wat Peary œver de Expeditschoon upschrèven hadde es man ook wedderstriedig, so dat vèle vandage denket dat nich würklik bi’n Noordpool was. As he wat bi 120&nbsp;km wied van’n Noordpool af was, vertellt he, he were allenemed’n Slidden bet na den Noordpool fören un al na 56 Stunden Tied wedder trügge wesen. Alle Polaarforscher to de Tied twieveln an, dat een bi de Külle un den Wedder in’r Arktis so swanke 120&nbsp;km hen un retor fören könne. Dat {{Lang|en|''US Navy Hydrographic Office''}} DMSke ook up, dat’t fiev geograafsche Begèvenheden, de Peary beschrèven hadde nich givt. Daarümme geld de Uutsagen van Peary vandage as legenhaftig.<ref name="wille1862">Hermann Heinz Wille: ''Lockende Pole.'' 1979, Urania-Verlag Leipzig, S. 186</ref> In’n Jare 1926 flœgen [[Umberto Nobile]], [[Roald Amundsen]], un [[Lincoln Ellsworth]] med den Luftschipp ''Norge'' œver den Noordpool, wat ook unstriedig es. Ene Gruppe sowjeetsche Forscherlüde med [[Iwan Papapin]] as Leidsmann floog 1937 dicht bi œver den Noordpool (20&nbsp;km wied af), de eerste Polaatstatschoon, de Noordpool-1 uptorichten. Den 23.&nbsp;April 1948 floog de sowjeetsche Expeditschoon ''Nord-2'' med den Leidsmann [[Alexander Kusnezow]] bet na den Noordpool un lange denn up’n Föten bet exakt na den geograafschen Noordpool. So sind se de eersten Minschen, de unbestrèden up’n geograafschen Noordpool stünden.<ref>Fergus Fleming: ''[[iarchive:ninetydegreesnor00flem/page/417|Ninety Degrees North: The Quest for the North Pole]]''.</ref><ref>R. K. Headland: [https://www.spri.cam.ac.uk/resources/infosheets/polarapproaches.pdf Concise Chronology of Approach to the Poles], [[Scott Polar Research Institute]], 18. Mai 2017.</ref> De eerste Minsche, de unbestrèden œver’t Packies bet na Noordpool kam, es de US-Amerikaner [[Ralph Plaisted]], de 1968 ene Expeditschoon med veer Mann up Sneemobilen bet na Noordpool anleide. Een Jaar läter kam de Brite [[Walter William Herbert]] up enen Slidden bet na den nöördliksten Punkt van’r Eerden.<ref>{{Internetquelle |autor=Guy Lawson |url=https://www.nytimes.com/2016/03/20/magazine/an-insurance-salesman-and-a-doctor-walk-into-a-bar-and-end-up-at-the-north-pole.html |titel=An Insurance Salesman and a Doctor Walk Into a Bar, and End Up at the North Pole |werk=[[The New York Times|The New York Times Magazine]] |datum=2016-03-17 |zugriff=2016-03-20 |sprache=en}}</ref> Dat U-Boot USS ''Nautilus'' kam up den 3.&nbsp;August 1958 as dat eerste U-Boot bet na den geograafschen Noordpool. Den 17. August 1977 kam de sowjeetsche Iesbrèker ''Arktika'' as dat eerste Schipp bet na den Noordpool hen. == Ümmewelt un Klima == De Noordpool es es med ene polare Ieskapen beDMSkt. An’n Noordpool es dat een paar Meter dick Ies, dat up’n Water drivt. Ümme dat sik de Eerden upwärmt smelt ook den Ieskapen.<ref>{{Internetquelle |autor=Christoph Seidler, DER SPIEGEL |url=https://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/klimawandel-in-der-arktis-das-eis-am-nordpol-ist-nicht-mehr-zu-retten-a-d923c467-e6ff-4e94-92c1-03fe20c20d1b |titel=Klimawandel in der Arktis: Das Eis am Nordpol ist nicht mehr zu retten - DER SPIEGEL - Wissenschaft |abruf=2020-04-22 |sprache=de}}</ref> De Noordpool het man enen groten Inflood up dat Klima. De Polaarwärvel un de arktische Oszillatschoon wärket up den [[Jetstroom]] un de [[Seeströme]] binnen den Ozeanen in. == Politschen Status == Den 2.&nbsp;August landen twee russische U-Bote up den Seegrund bi’n Noordpool 4261&nbsp;m deep. Daar setten se ene Titankapsel med ene russische Flagge af. De Expeditschoon woll Proven van’n Seegrund sammeln to bewiesen dat de Noordpool up den Fastlandsockel van Sibirien liggt un so to’t russische Seegebeed tohöört. Man ook [[Däänmark|Dänemark]], [[Kanada]] un [[Noorwègen]] könnt stellt Anspröke up den Noordpool.<ref>{{Internetquelle |autor=Matthias Hannemann |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/bilder-und-zeiten-1/gespraech-mit-einem-polar-abenteurer-schmilzt-die-arktis-herr-fuchs-1407494.html |titel=Gespräch mit einem Polar-Abenteurer: Schmilzt die Arktis, Herr Fuchs? |werk=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung|FAZ.net]] |datum=2007-02-03 |zugriff=2019-03-05 }} {{Webarchiv|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/bilder-und-zeiten-1/gespraech-mit-einem-polar-abenteurer-schmilzt-die-arktis-herr-fuchs-1407494.html |wayback=20160315233209 |text=Gespräch mit einem Polar-Abenteurer: Schmilzt die Arktis, Herr Fuchs? |archiv-bot=2026-06-19 12:53:59 InternetArchiveBot }}</ref> == Litteratuur == * Hampton Sides: ''Die Polarfahrt – Von einer unwiderstehlichen Sehnsucht, einem grandiosen Plan und seinem dramatischen Ende im Eis''. Mare Verlag. ISBN 978-3-86648-243-2. * Frank Berger: ''Frankfurt und der Nordpol – Forscher und EntDMSker im ewigen Eis'', Schriften des Historischen Museums, Frankfurt am Main, Band 26, Michael Imhof Verlag Petersberg 2007. ISBN 978-3-86568-285-7. * Fergus Fleming: ''Neunzig Grad Nord. Der Traum vom Pol'', Piper, 2004, ISBN 3-492-24205-7. * Lars Schmitz-Eggen: ''Verschollen im Packeis. Die 2. deutsche Nordpolarfahrt 1869/70.'' Books on Demand, Norderstedt 2007. ISBN 978-3-8334-6877-3. * Christoph Seidler: ''Arktisches Monopoly. Der Kampf um die Rohstoffe der Polarregion.'' Deutsche Verlags-Anstalt, München 2009, ISBN 978-3-421-04415-0. * Heinz Strathmann: ''Auf Mokassins zum Nordpol. Die Geschichte und Hintergründe eines kalten Abenteuers. 8 Jahre später.'' Books on Demand, Norderstedt 2008, ISBN 978-3-8370-3133-1. == Weblenken == * [http://www.abmcdonald.freeserve.co.uk/north.htm abmcdonald.freeserve.co.uk: ''Nördliche EisbeDMSkung''] von 1998 bis heute (täglich aktualisiert) * {{Internetquelle |autor=Truls Lynne Hansen |url=https://www.tgo.uit.no/articl/derwegzum.html |titel=Der Weg zum magnetischen Nordpol |werk=[[Universität Tromsø|Tromsø Geophysical Observatory]] |datum=1996 |abruf=2019-03-05 |abruf-verborgen=1 |kommentar=Zur Geschichte der wissenschaftlichen Bestimmung des arktischen Magnetpols; übersetzt von Ralph Leucht, 2012}} * {{Internetquelle |autor=Josef Girshovich |url=https://www.nzz.ch/articlee3az2-1.38130 |titel=Wem gehört eigentlich der Nordpol? |werk=[[Neue Zürcher Zeitung]] |datum=2007-03-14 |abruf=2019-03-05 |abruf-verborgen=1}} * visualcapitalist.com, 24. Dezember 2019, Nicholas LePan: [https://www.visualcapitalist.com/magnetic-north-pole-moving-to-russia/ ''Santa’s New Home: The North Pole is Moving to Russia''] ("Die neue Heimat des Weihnachtsmanns: Der [magnetische] Nordpol zieht nach Russland") == Nawiese == [[Kategorie:Arktis]] [[Kategorie:Geografie]] <references /> [[Kategorie:Nöördliche Iessee]] n5pywg6jeew3wvk32aiid9vzbsxql96 0 178438 1069671 1069242 2026-06-19T12:01:56Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069671 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{GemeenboxWD |NAAM = Mexiko-Stadt |NAAM_INHEEMSCH = {{S|es|''Ciudad de México''}}<br/> {{S|nah|''Āltepētl Mēxihco''}}<br/> {{S|ote|''’Monda''}} |SITT = |STAAT = Mexiko |LIGGT_IN = {{MEX}} |WAPEN = Coat of arms of Mexico City, Mexico.svg |FLAGG = Flag of Mexico City, Mexico.svg |MOTTO = |KOORT = |KOORT2 = |FLACH = 1.495 |HÖÖCHD = |HÖÖCHD_REF = |KOOR_NS = 19.419444 |KOOR_OW = -99.145556 |INWAHNERS = 209944 |INWAHNERS_TIET = 2020 |POSTLEETTALL = 01000―16999 |VÖRWAHL = (+52) 55 |BÖRGERMEESTER = |WEBSTEED = www.cdmx.gob.mx }} '''Mexiko-Stadt''' ({{S|es|''Ciudad de México''}}, lokale Uutsprake: {{IPA|sjuˈða(ð) ðe ˈmexiko}}; afkört: '''CDMX'''; {{S|nah|''Āltepētl Mēxihco''}} {{IPA|aːl'tepeːt͡ɬ meːˈʃiʔko}}; {{S|ote|''’Monda''}}) es de [[Hööftstadt|Höövdstadt]] un gröttste Stadt van [[Mexiko]].<ref>{{Internetquelle |titel = Artículo 44 |url = http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf |hrsg = Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos |abruf = 2010-05-14 |archiv-datum = 2020-01-17 |archiv-url = https://web.archive.org/web/20200117163053/http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf }} {{Webarchiv|url=http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf |wayback=20200117163053 |text=Artículo 44 |archiv-bot=2026-06-19 12:01:56 InternetArchiveBot }}</ref> Mexiko-Stadt es een van den wichtigsten Zentren för Kultuur un ook för Finanzen weltwied.<ref>{{Internetquelle|titel = De 2008 Global Cities Index |url = https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |abruf = 2099-12-12 |archiv-url = https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |archiv-datum = 2010-01-10}}</ref> Se liggt in den [[Daal van Mexiko]] binnen den zentraal mexikaanschen Hoogland up ene Höögde van 2240&nbsp;m. De Stadt deelt sik 16 ''{{lang|es|delegaciones}}'', de sik wedder in Naverschoppen (''{{lang|es|colonias}}'') deelt. 2020 lèven in’r Kärnstad 9.209.944 Minschen up ene Pläcke van 1495 Quadraatkilometern.<ref>{{Literatur | Autor=Brian W. Blouet, Olwyn M. Blouet | Titel=OECD Reviews van Regional Innovation OECD Reviews van Regional Innovation: 15 Mexican States 2009 | Hrsg=OECD Publishing | Jahr=2009 | Seiten=418, 299 | ISBN=978-92-64-06012-8}}</ref> Binnen de Metropoolregioon lèvet œver 21 Millionen Minschen, was de Regioon de sesst gröttste [[Metropolregion|Metropoolregioon]] weltwied maket un de gröttste [[Spaansche Spraak|spaanschsprakige]] Stadt up’r Eerden.<ref>{{Internetquelle |url=https://population.un.org/wup/Publications/Files/WUP2018-Highlights.pdf |titel=World Urbanization Prospects 2018 |autor=United Nations |abruf=2021-10-10 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200211222646/https://population.un.org/wup/Publications/Files/WUP2018-Highlights.pdf |archiv-datum=2020-02-11 }} {{Webarchiv|url=https://population.un.org/wup/Publications/Files/WUP2018-Highlights.pdf |wayback=20200211222646 |text=World Urbanization Prospects 2018 |archiv-bot=2026-06-19 12:01:56 InternetArchiveBot }}</ref> De Höövdstadt van Mexiko es öldste Höövdstadt in [[Noordamerika|Noord]]- un [[Süüdamerika]] un tohope med [[Quito]] in [[Ecuador]] ene van twee Höövdstäden, de amerikaansche [[Indianer|Indigene]] gründ hebbet. Dat atzteeksche Volk van den [[Azteken|Mexica]] richte de Stadt ümme 1325 up ene Gruppe Eilanden binnen den [[Texcoco-See]] up un gav den Oort den Namen [[Tenochtitlan]]. As de Spaniers Tenochtitlan 1521 belagern, maken se de atzeeksche Stadt meest gans tonichte un richten den Oord na den Vœrbild van spaanschen Städen wedder up. 1524 geven se de Stad den Namen „{{lang|es|México Tenochtitlán}}“ un nömen se 1585 offitschell „{{lang|es|Ciudad de México}}“ (Mexiko-Stadt).<ref name="gobdf">{{Internetquelle |autor=Government van de Federal District |titel=Historia de la Ciudad de México |url=http://www.df.gob.mx/wb/gdf/historia_de_la_ciudad_de_mexico |archiv-url=https://web.archive.org/web/20091219215021/http://www.df.gob.mx/wb/gdf/historia_de_la_ciudad_de_mexico |archiv-datum=2009-12-19 |abruf=27 December 2009 |hrsg=df.gob.mx |sprache=es}}</ref> Mexiko-Stadt was binnen den spaanschen Koloniaalriek een politsch, administrativ un ook finantschell Zentrum.<ref name="UN">{{Internetquelle |autor = United Nations |titel = Mexiko-Stadt, Mexiko |url = https://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/mexico.asp |abruf = 27 December 2009 |sprache=es |archiv-url = https://web.archive.org/web/20100502045456/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/mexico.asp |archiv-datum = 2020-05-02}}</ref> Na dat Mexiko den Unafhängigheedskrieg wunnen hadde, richte de niege Staat dat „Bundsdistrikt Mexiko-Stadt“ (''{{lang|es|Distrito Federal}}'') up, dat sik 2016 uplöse un de Stad so gröttere Autonomie kreeg. ==Bilder== <gallery> Painting of Tenochtitlan-Tlatelolco on Lake Texcoco (9755215791).jpg|Mexiko-Stadt as Tenochtitlan Zócalo, Ciudad de México (32846556446).jpg|Zócalo Mexiko-Stadt Monumento a la Revolución 2 (cropped).jpg|Monumento a la Revolución </gallery> = Literatur == * Juan Villoro: ''Horizontal Vertigo: A City Called Mexico.'' Ballantine, New York 2021, ISBN 978-1-5247-4888-3 (aus dem Spanischen von Alfred MacAdam). * Ana Álvarez (Hrsg.), Citámbulos (Mexiko), DAZ (Berlin): ''Citámbulos – Mexico City: Reise in die mexikanische Megacity.'' Jovis Verlag, Berlin 2008, ISBN 978-3-939633-76-1. * Christof Parnreiter: ''Historische Geographien, verräumlichte Geschichte. Mexico City und das mexikanische Städtenetz von der Industrialisierung bis zur Globalisierung.'' Franz Steiner Verlag, [[Stuttgart]] 2007, ISBN 978-3-515-09066-7. * York Lohse: ''Mexiko-Stadt im 18. Jahrhundert. Das Bild einer kolonialen Metropole aus zeitgenössischer Perspektive.'' Peter Lang, Frankfurt 2005, ISBN 3-631-53603-8. * Hans G. Hofmeister: ''Mexico-City – Eine Metropole des Südens im globalen Restrukturierungsprozess.'' [[Kassel]] University Press, Kassel 2002, ISBN 3-89958-016-8. * Eckhart Ribbeck: ''Die informelle Moderne – Spontanes Bauen in Mexiko-Stadt „Informal Modernism – Spontaneous Building in Mexico-City“.'' AWF, Bensheim 2002, ISBN 3-933093-25-2. * [[Martin Heintel]], Heinz Nissel, Christof Parnreiter, Günter Spreitzhofer, Karl Husa, [[Helmut Wohlschlägl]] (Hrsg.): ''Megastädte der Dritten Welt im Globalisierungsprozess. Mexico City, Jakarta, Bombay – Vergleichende Fallstudien in ausgewählten Kulturkreisen.'' Institut für Geographie, Wien 2000, ISBN 3-900830-40-1. * Oscar Lewis: ''Die Kinder von Sanchez. Selbstporträt einer mexikanischen Familie.'' Lamuv, Göttingen 1992, ISBN 3-921521-62-9. * Uwe Schmengler: ''Umweltprobleme in Mexiko-Stadt.'' Schmengler, Berlin 1992, ISBN 3-9801643-0-6. (Kopie der ursprünglichen Examensarbeit: {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt1-37.pdf |text=S. 1–37 |wayback=20070930073757}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt38-67.pdf |text=S. 38–67 |wayback=20070930170442}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt68-95.pdf |text=S. 68–95 |wayback=20070927210202}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt96-120.pdf |text=S. 96–120 |wayback=20070930073742}}, {{Webarchiv |url=http://home.tiscali.de/uwe.schmengler/verlag/mexiko-stadt_literatur.pdf |text=Literatur |wayback=20070927205819}}.) * Dieter Klaus, Wilhelm Lauer, Ernesto Jauregui: ''Schadstoffbelastung und Stadtklima in Mexiko-Stadt.'' F. Steiner, Stuttgart 1988, ISBN 3-515-05410-3. * Anne Becker, Olga Burkert, Anne Doose, Alexander Jachnow, Marianna Poppitz (Hrsg.): ''Verhandlungssache Mexiko-Stadt. Umkämpfte Räume, Stadtaneignungen, imaginarios urbanos.'' b-books, Berlin 2008, ISBN 978-3-933557-89-6. == Kiek ook bi == * [[Städer in Mexiko]] == Nawiese == <references/> == Weblinks == {{Commons|Ciudad de México|Mexiko-Stadt|audio=1|video=0}} * [https://web.archive.org/web/20240501061032/https://www.cdmx.gob.mx/ Webstède van Mexiko-Stadt] (spaansch) * [http://www.mexicocity.gob.mx/guias/biblioteca/folleto_delegacional/04_PDF_aleman.pdf Tourismusbüro ] (spaansch un engelsch) * [https://www.goethe.de/ins/mx/de/lp.html?wt_sc=mexiko Goethe-Institut Mexiko-Stadt] * [http://www.ciudadmexico.com.mx/imagenes.htm Bilder van Mexiko-Stadt] (spaansch und englisch)<br /> {{Normdaten|TYP=g|GND=4039060-3|LCCN=n79093328|NDL=00629320|VIAF=316429178}} [[Kategorie:Hööftstadt]] [[Kategorie:Stadt]] [[Kategorie:Mexiko]] 443jv6omeeyhd8dvsp1gsvz3ujfb5yr 0 178540 1069762 1069289 2026-06-19T20:14:21Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069762 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{GemeenboxWD |NAAM=Seoul |NAAM_INHEEMSCH= '''Seoul'''<br / >'''Besundere Stad Seoul'''<br /><small>{{S|ko|서울특별시서울特別市|Seoul Teukbyeolsi}}</small> |SITT=Seoul ([[Jung-gu (Seoul)|Jung-gu]]) |STAAT=Süüdkorea |LIGGT_IN= {{KOR}}<br/> Besundere Stad Seoul |WAPEN=Seal of Seoul, South Korea.svg|FLAGG=Flag of Seoul.svg |MOTTO= |KOORT= |KOORT2=Seoul in South Korea 2023.svg| FLACH=605.52 |HÖÖCHD=35 |HÖÖCHD_REF= |KOOR_NS=37.565654 |KOOR_OW=126.978135 |INWAHNERS=9766886 |INWAHNERS_TIET=2019 |POSTLEETTALL= |VÖRWAHL= |BÖRGERMEESTER= |WEBSTEED=https://english.seoul.go.kr/ |ÖÖRD=25 Bezirke (Gu) |GEMEENSLÖTEL=}} '''Seoul''' ({{S|ko|서울|Seoul}} {{IPA|sʌ.ul/sɔʊl}}) es de [[Hööftstadt|Höövdstad]] van [[Süüdkorea]]. Amtlik heet de Stad „Besundere Stad Seoul“ ({{Lang|ko|서울특별시|Seoul Teukbyeolsi}}), wat bedüd dat Stad den glieken Status het as de süüdkroeaanschen Provinzen. In Seoul lèvet wat bi 9,8&nbsp;Millionen (2019). De Stad es dat Zentrum van’r Metropoolregioon Sudogwon ({{Lang|ko|수도권}}, {{Lang|ko|首都圈}}), in de 25,4&nbsp;Millionen Minschen (2015) lèvet,<ref name="Volkszählung">{{Internetquelle |url=http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp |titel={{lang|ko|주민등록 인구 및 세대현황}} (Wohnbevölkerung und Generations Status) |hrsg=Ministerium für Verwaltung und Inneres (MOGAHA, {{lang|ko|행정자치부}}) |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110303195830/http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp |archiv-datum=2011-03-03 |abruf=2018-02-23 |sprache=ko |kommentar=Originalwebseite nicht mehr verfügbar }} {{Webarchiv|url=http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp |wayback=20110303195830 |text={{lang|ko|주민등록 인구 및 세대현황}} (Wohnbevölkerung und Generations Status) |archiv-bot=2026-06-19 20:14:21 InternetArchiveBot }}</ref> wat een Drüddel van allen Minschen up den koreaanschen Halveiland es. Sudogwon geld för enen van den gröttsten Metropoolregionen weltwied. Seoul es nich olleen Höövdstad man ook dat Zentrum för Finansen, Kultuur, Universitäten un Hoogscholen in Süüdkorea. Vèle grote Firmen as [[Samsung]], LG un Hyundai hebbet œren Sitt in Seoul. De Stad richte 1988 den olmypschen Summerspèle un 2002 de [[Football-Weltmeesterschop 2002|Football-Weltmeesterschop]]. Seoul es ook de Middelpunkt för den K-Pop, vundeswègen 2018 œver 9,5 Millionen Touristen Seoul besöchten, wat de Stad ene mang den meest besochten Städen weltwied maket.<ref>{{Internetquelle |url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/big-cities-big-business-bangkok-london-and-paris-lead-the-way-in-mastercards-2018-global-destination-cities-index/ |titel=Big Cities, Big Business: Bangkok, London and Paris Lead the Way in Mastercard’s 2018 Global Destination Cities Index |werk=[[MasterCard]] |datum=2018-09-25 |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20180928121613/https://newsroom.mastercard.com/press-releases/big-cities-big-business-bangkok-london-and-paris-lead-the-way-in-mastercards-2018-global-destination-cities-index/ |archiv-datum=2018-09-28 |archiv-bot=2023-01-08 19:32:47 InternetArchiveBot |abruf=2019-05-04 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/big-cities-big-business-bangkok-london-and-paris-lead-the-way-in-mastercards-2018-global-destination-cities-index/ |wayback=20180928121613 |text=Big Cities, Big Business: Bangkok, London and Paris Lead the Way in Mastercard’s 2018 Global Destination Cities Index |archiv-bot=2026-06-19 20:14:21 InternetArchiveBot }}</ref> Ol 18&nbsp;v. Chr. bis 475 was Seoul Höövdstad van Köningriek [[Baekje]] un in’r Tied van 1394 bet 1910 ook Höövdstad van den Joseon-Riek un den Koreaanschen Keiseriek. 1945 worde Seoul offitschell Höövdstad van’r [[Süüdkorea|Republik Korea]] un was na dat Grundgesett van [[Noordkorea]] bet 1972 ook de noordkoreaansche Höövdstad, as [[Pjöngjang]] de offitschele Höövdstad worde, van wo Noordkorea na’n [[Tweete Weltkrieg|tweden Weltkrieg]] dat Land provisoorsch regeerd hadde. == Persöönlikheden == * [[Kim Jeon]] (1458–1523), koreaanschen Politiker, neokonfuzianischen Philosouph un Dichter == Bilder == <gallery> Aerial view of Seoul 1.jpg|Blick van bòven up Seoul Downtown Seoul.jpg|Binnenstad Seoul </gallery> == Literatur == * Robert Nilsen: ''South Korea Handbook.'' 3. Auflage. Moon, Emeryville Cal 2004, ISBN 1-56691-418-3, S. 157ff. * Dirk Bronger: ''Manila-Bangkok-Seoul. Regionalentwicklung und Raumwirtschaftspolitik in den Philippinen, Thailand und Südkorea''. Institut für Asienkunde, Hamborg 1997, ISBN 3-88910-178-X. * Beom Chu: ''An der Tradition orientierter Wohnungs- und Städtebau: Entwicklung eines Konzeptes für die Neuordnung historischer Wohngebiete in Seoul.'' Vertrieb für Bau- und Planungsliteratur, Düörpm 1999, ISBN 3-929797-53-4. * Lothar Coenen (Hrsg.): ''Der Wind weht aus dem Süden. Zeugnisse aus Seoul.'' Calwer, Stuttgart 1990, ISBN 3-7668-3109-7. * Young-Jun Lee: ''Luftreinhaltepolitik im städtischen Ballungsraum Seoul.'' Verlag für Wissenschaft und Forschung, Berlin 1994, ISBN 3-930324-09-1. * In-Ju Song: ''Analyse des Stadtökosystems als ökologische Grundlage für die Stadtplanung. Am Beispiel von Seoul.'' Verlag Dr. Kovac, Hamborg 1998, ISBN 3-86064-800-4. * Martin Robinson: ''Seoul.'' Lonely Planet, Melbourne 2003, ISBN 1-74059-218-2. (Englischer Reiseführer) * Keith Pratt: ''Old Seoul.'' Oxford University Press, Oxford 2002, ISBN 0-19-593087-8. * Peter Messingfeld: ''Abenteuer Seoul'' Verlag Lydia Messingfeld, 2008, ISBN 978-3-00-024362-2 (Deutscher Kultur- und Reiseführer) == Weblinks == * Offitschelle Webstède [https://www.seoul.go.kr/ koreaansch] un [https://english.seoul.go.kr/ engelsch] == Nawiese == <references/> [[Kategorie:Seoul]] [[Kategorie:Hööftstadt]] [[Kategorie:Stadt]] [[Kategorie:Oort]] [[Kategorie:Süüdkorea]] 70gvos70gn6pgeofuxinpqwy0kx5f0h 0 178642 1069750 1069278 2026-06-19T19:30:44Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069750 wikitext text/x-wiki [[Datei:Robert Solow by Olaf Storbeck.jpg|mini|Robert Solow (2008)]] '''Robert Merton Solow''' (* [[23. August]] [[1924]] in [[New York City|New York]]; † [[21. Dezember]] [[2023]] in [[Lexington (Massachusetts)|Lexington]]<ref>{{Literatur |Autor=Robert D. Hershey Jr, Michael M. Weinstein |Titel=Robert M. Solow, Groundbreaking Economist and Nobelist, Dies at 99 |Sammelwerk=The New York Times |Datum=2023-12-21 |ISSN=0362-4331 |Online=https://www.nytimes.com/2023/12/21/business/robert-solow-dead.html |Abruf=2023-12-21}}</ref>) weer en [[USA|US-amerikaansch]] [[Ökonom]]. He kreeg 1987 den [[Nobelpries för Weertschapswetenschapen]] för sien Arbeiten över ökonomische [[Wertschapswasdom|Wasdomstheorien]] tospraaken.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1987/|titel=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1987|hrsg=nobelprize.org|autor=|zugriff=2014-10-28|sprache=en}}</ref> Dorneben weer he ok Dräger vun den Orden [[Pour le Mérite för Wetenschapen un Künste]] un de [[Presidential Medal of Freedom]] (2014).<ref>{{Internetquelle|url=http://www.orden-pourlemerite.de/mitglieder/robert-merton-solow?m=4&u=9&p=2|titel=Robert Merton Solow Orden Pour le Mérite|hrsg=orden-pourlemerite.de|autor=|zugriff=2014-10-28}}</ref> Veer vun sien Schölers, [[George Arthur Akerlof|George Akerlof]], [[Joseph Eugene Stiglitz|Joseph Stiglitz]], [[Peter Arthur Diamond|Peter Diamond]] un [[Paul Robin Krugman|Paul Krugman]], heem egenständige Nobelpriesen kreegen. == Leven == Solow wurr 1924 in den New Yorker Bezirk [[Brooklyn]] in en jöödsch Familie boren un is dor upwussen. Sien 1940 anfungen Studium wurr dör en dreejohrigen Kriegsinsatz ünnerbraaken. 1949 kreeg he an de [[Harvard University]] sien Doktertitel ([[Ph.D.]]). Sien wichtigst Lehrer weer [[Wassily Leontief]]. Dornah is he an de [[Columbia University]] wesselt un anslutend as [[Assistant Professor]] to dat [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT), wo he siet 1958 ordentlicher Perfesser weer. 1956 wurr he in de [[American Academy of Arts and Sciences]] wählt, 1972 in de [[National Academy of Sciences]], 1975 in de [[British Academy]]<ref>{{Internetquelle| url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/fellows/robert-solow-FBA/| titel=Fellows: Robert Solow| hrsg=British Academy| zugriff=2020-12-02}}</ref> un 1980 in de [[American Philosophical Society]].<ref>{{Internetquelle| url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+M.+Solow&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced| titel=Member History: Robert M. Solow| hrsg=American Philosophical Society| zugriff=2018-12-27}}</ref> Siet 1999 weer he Ehrenliddmaat vun de [[Royal Irish Academy]].<ref>{{Internetquelle| url=https://www.ria.ie/robert-m-solow| titel=Members: Robert M. Solow| hrsg=Royal Irish Academy| zugriff=2019-05-12}} {{Webarchiv|url=https://www.ria.ie/robert-m-solow |wayback=20190512144300 |text=Members: Robert M. Solow |archiv-bot=2026-06-19 19:30:44 InternetArchiveBot }}</ref> 1979 stunn Solow de [[American Economic Association]] as wählt Präsident vör.<ref name="AEA">{{Internetquelle|url=https://www.aeaweb.org/honors_awards/officerspast.php|sprache=en|zugriff=2015-10-28|titel=Past and Present Officers|hrsg=aeaweb.org ([[American Economic Association]])}}</ref> == Forschung == [[Datei:Solow natmedal.jpg|mini|Robert Merton Solow kriggt 1999 vun [[Bill Clinton]] de [[National Medal of Science]].]] Sien wichtigsten Bidrag to de Wetenschap hett Solow all 1956 brocht, as sien Upsatz ''A Contribution to the Theory of Economic Growth'' herut keem. Dorin hett he dat [[Solow-Modell]] entwickelt, dat langfristig Wertschapswasdom in en Volkswertschap blots dör [[Technischer Fortschritt|technischen Fortschritt]] verklort. 1957 hett he mit Hülp vun [[Empirie|empirischen]] Henwiesen an dat Bispeel vun de USA sien Theorie nahwiest. Er funn herut, dat en Grootdeel vun dat amerikaansch Wertschapswasdom in de eerst Hälft vun dat 20. Johrhundert vun technologischen Fortschritt vörandreven wurr ([[totale Faktorproduktivität]]) un blots en düchtig lütten Deel dör den stiegend Insatz vun [[Arbeit (Volkswertschapslehre)|Arbeit]] un [[Kapitaal]]. Neben sien Arbeiten to dat Wertschapswasdom hett Solow ok fundamentale Bidrääg to de Arbeitsmarktökonomie leist, to’n Bispeel de Lohnsetten. Mehrere ökonomisch Konzepte dragen sien Naam, as dat [[Totale Faktorproduktivität|Solow-Residuum]] (Wasdom), de [[Solow-Stiglitz-Effizienzbedingung]] (Ressourcenökonomik) un de [[Solow-Elastizität]] (Effizienzlohntheorie). == Schriften == * ''A Contribution to the Theory of Economic Growth.'' In: ''Quarterly Journal of Economics.'' Band 70, Februar 1956, S. 65–94. * ''Technical Change and the Aggregate Production Function.'' In: ''Review of Economics and Statistics.'' Band 39, August 1957, S. 312–320. * mit Robert Dorfman und [[Paul A. Samuelson|Paul Samuelson]]: ''Linear Programming and Economic Analysis.'' McGraw-Hill, New York 1958 * ''The New Industrial State or Son of Affluence.'' In: ''The Public Interest.'' Fall 1967, S. 108. * ''Capital Theory and the Rate of Return.'' 1963. * ''The Economics of Resources or the Resources of Economics.'' In: ''American Economic Review.'' Band 64, 1974, S. 1–14. * ''Wage Bargaining and Employment.'' In: ''American Economic Review.'' Band 71, 1980, S. 896–908. * {{Literatur|Titel=An almost practical step toward sustainability: an invited lecture on the occasion of the Fortieth Anniversary of Resources for the Future |Verlag=Resources for the Future |Ort=Washington, DC |Datum=1992 |ISBN=978-0-915707-92-8}} * {{Literatur |Titel=Work and welfare |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton, NJ |Datum=1998 |Reihe=The University Center for Human Values series |ISBN=978-0-691-05883-2}} * {{Literatur |Autor= |Titel=Growth theory: an exposition; the Radcliffe lectures, delivered in the University of Warwick 1969; Nobel Prize lecture 1987; the Siena lectures, delivered in the University of Siena 1992 |Auflage=2 |Verlag=Oxford Univ. Press |Ort=New York |Datum=2000 |ISBN=978-0-19-510903-0}} == Weblinks == {{Commons|Robert Solow}} * [https://www.econbiz.de/Search/Results?lookfor=gnd%3A118994204 Indrag bi EconBiz] * [https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1987/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries] * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118994204 DNB-Katalog] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118994204 Indrag in Düütsche Digitale Bibliothek] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=118994204|LCCN=n50013075|NDL=00457147|VIAF=108671555}} {{SORTIERUNG:Solow, Robert Merton}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1924]] [[Kategorie:Storven 2023]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Wertschapswetenschapen)]] t97m05xyrky509tcx88fewgkrvcn23y 0 180985 1069751 1069279 2026-06-19T19:36:29Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069751 wikitext text/x-wiki {{Infobox Barggrupp | NAAM = Rocky Mountains<br/> ''{{lang|en|Rockies}} | KOORT = RockyMountains-Range.svg | KOORTB = Rebeed vun de Rocky Mountains | TOPP = [[Mount Elbert]] | HÖÖCHD = 4400 | HÖÖCHD_REF = NN | BARGGRUPP = Amerikaansche Kordilleren | LAAG = {{CAN}}<br/><small>([[Alberta]], [[British Columbia]])<small><br/> {{USA}} <br/><small>([[Colorado]], [[Idaho]], [[New Mexico]], [[Montana]], [[Utah]], [[Washington (Bundsstaat)|Washington]], [[Wyoming]])</small> | STAAT = Vereenigte Staten | EERDREGION = Amerika | KOOR_NS = 43.741 | KOOR_OW = -110.802 | STEEN = [[Magmaatsche Steen|Magmaatsche]], [[metamorphe Steen|metamorphe]] un [[Sedimentsteen]] | ÖLLER = 80-55 Mio.&nbsp;Jaren | REBEED = 780.00<ref>https://kids.britannica.com/students/article/Rocky-Mountains-or-Rockies/276760</ref> | REGION-ISO = CAN }}De '''Rocky Mountains''' (Uutspraak: {{IPA|ˌrɑki ˈmaʊn(tə)nz}}),<ref>''Rocky Mountains''. In: ''Oxford English Dictionary'', Oxford University Press, Juni 2025, ([[doi:10.1093/OED/1105064042|online]])</ref> ümgangsspraaklich ook '''Rockies''''','' sünd ene grote [[Barggrupp|Bargkeed]] in’n Westen vun [[Noordamerika]], de sik vun de [[Vereenigte Staten|Verenigten Staten]] bet na [[Kanada]] streckt. Se sünd een Deel vun de [[Amerikaansche Kordilleren|Amerikaanschen Kordilleren]] un loopt rund 4800&nbsp;km vun de kanaadsche Provinz [[British Columbia]] in’n Noorden bet in den US-amerikaanschen Bundsstaat [[Nee-Mexiko|New Mexico]] in’n Süden.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.britannica.com/place/Rocky-Mountains |titel=Rocky Mountains |werk=britannica.com |datum=2025-10-14 |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> De höögste [[Bargtopp|Topp]] in de Bargkeed is de [[Mount Elbert]]. De Rocky Mountains sünd ook ene grote [[Waterscheed]] in Noordamerika un billt de Grenz twüschen de Strööm, de in’n [[Atlantik]] fleet un de Strööm, de in’n [[Pazifische Ozean|Pazifik]] münnt. De Rocky Mountains billen sik vöör rund 55 bet 80&nbsp;Millionen Jaren in de [[laramiedsche Orogenees]], as sik verscheden Platen ünner de [[noordamerikaansche Plaat]] schoven un wied in’t Binnenland [[Barg]]en hoogdrücken. Vun de Tied an sünd de Bargen [[Eroschoon|verweddert]] un [[Gletscher]]s hebbt grote [[Daal|Dalen]] formt. Sied de leste [[Iestied]] leevt Minschen, so as [[Paläoindianer|Paläoindianers]], in de Rocky Mountains. Na Expeditschonen vun Europäers, to’n Bispeel vun [[Alexander Mackenzie]] un de [[Lewis-un-Clark-Expeditschoon]] begunn de [[Bargbo]] un bröch meer Minschen in de Bargen. De meisten hogen Bargen vun de Rocky Mountains staat in [[Colorado]], dat in’n Snid {{Hööchd|2000|de See}} liggt. De Bargen sünd bi [[Tourismus|Touristen]] beleevt, de för [[Wintersport]], so as [[Ski]] oder [[Snowboarding]], un sommers for [[Mountain-Biking]], to’n [[Wannern]], [[Camping|Campen]] un [[Bargstiegen]] oder to’n [[Fischeree|Fischen]] un [[Jagd|Jagen]] in de Bargen kaamt. == Naam == De Naam vun de Bargen is uut dat [[Plains-Cree]], een Dialekt vun de [[Algonkin-Spraken|Algonkin-Spraak]] [[Cree (Spraak)|Cree]], översett. Op Cree heet de Bargen {{lang|cr|ᐊᓯᓃᐘᒋᕀ|''asinîwaciy''}},<ref>''asinîwaciy''. In: ''itwêwina Plains Cree dictionary‎''. Alberta Language Technology Lab, 2019 ([https://itwewina.altlab.app/search?q=asin%C3%AEwaciy online])</ref> wat sik uut {{lang|cr|ᐊᓯᓂᕀ|''asiniy''}} ‘Steen’ un {{lang|cr|ᐘᒋᕀ|''waciy''}} ‘Barg’ tohoopsett, also so veel as „stenige Bargen“ bedüüdt oder denn op Engelsch överdregen ''Rocky Mountains'' heet. De Europäers översetten den Naam uut dat Plains-Cree Woord för Woord. De Militäärkommandeur [[Jacques Legardeur de Saint-Pierre]] weer 1752 de Eerste, de den Naam op [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]] översett un as ''{{lang|fr|Montagnes de Roche}}'' (vundaag op franzöösch ''{{lang|fr|Montagnes Rocheuses}}'') daalschreven het.<ref>G. P. V. Akrigg, Helen B. Akrigg: ''British Columbia Place Names''. Vancouver: UBC Press. 2. Oplaag 1997. S. 229.</ref><ref>Ernest G. Mardon, Austin A. Mardon: ''Community Place Names of Alberta'' Edmonton: Golden Meteorite Press. 3. Oplaag 2010, S. 283.</ref> == Geografie == [[Bild:Mount_Robson_Twilight.jpg|duum|Sicht op de [[Mount Robson]] in British Columbia, Kanada, vun de [[Berg Lake]] uut|alternativtext=Barg mit Binnesee]] [[Bild:Mt. Elbert.jpg|alternativtext=Mount Elbert in’n Achtergrund, daarvöör een Binnensee|duum|[[Mount Elbert]] in Colorado vun de [[Turquoise Lake]] uut bekeken]] De Rocky Mountains sünd de nöördlichste Deel vun de [[Amerikaansche Kordilleren|Amerikaanschen Kordilleren]] un streckt sik vun de [[Liard River]] in dat kanaadsche [[British Columbia]] bet na de US-amerikaansche [[Pecos River]], enen Siedenstroom vun’n [[Rio Grande (Noordamerika)|Rio Grande]], in [[Nee-Mexiko|New Mexico]].<ref>Ben Gaad: ''Handbook of the Canadian Rockies''. Corax Press 1995, S. 17.</ref> De Rocky Mountains sünd twüschen 110 un 480&nbsp;km breed. De höögste Barg is de 4401&nbsp;m hoge [[Mount Elbert]] in [[Colorado]]. De [[Mount Robson]] in British Columbia is mit 3954&nbsp;m de höögste Barg in’n [[Kanada|kanaadschen]] Deel vun de Rocky Mountains. De Rocky Mountains sett sik uut verscheden Bargkeden tohoop, de op de Oostsied över de [[Interior Plains]] tohöög staat, so as de [[Cristo Mountains]] in New Mexico un [[Colorado]], de [[Front Range]] in Colorado, de [[Wind River-Range]] un de [[Big Horn-Mountains]] in [[Wyoming]], de [[Absaroka-Beartooth-Ranges]] un de [[Rocky Mountain-Front]] in [[Montana]] so as ook de [[Clark Range]] in de kanaadsche Provinz [[Alberta.]]<ref name="Cannings">Richard Cannings: ''The Rockies, A Natural History''. Greystone/David Suzuki Foundation 2007, S. 5, ISBN 978-1-55365-285-4.</ref> De middelste Bargkeed sett sik uut de [[La Sal Range]] an de Grenz twüschen [[Utah]] un Colorado, de [[Abajo Mountains]] un [[Henry Mountains]] in’n Süüdwesten vun Utah, de [[Uinta Range]] in Utah un Wyoming, un de [[Teton Range]] in Wyoming un [[Idaho]] tohoop. Op de Westsied liggt Bargkeden so as de [[Wasatch Range]] bi [[Salt Lake City]], de [[San Juan Mountains]] in New Mexico un Colorado, de [[Bitterroots]] an de Grenz vun Idaho un [[Montana]] un de [[Sawtooths]] in de Midd vun Idaho. Dat [[Great Basin]] un dat [[Columbia River Plateau]] scheedt de Bargkeden in de Rocky Mountains vun anner Bargkeden in’n Westen af. In Kanada billt de [[Rocky Mountain Trench]], de döör heel British Columbia löppt, de Westkant vun de kanaadschen Rockies.<ref name="Cannings" /> Na de kanaadschen Geografen begünnt de kanaadschen Rocky Mountains süüdlich vun’n [[Liard River]] un in’n Oosten vun’n Rocky Mountain Trench, een Gravensysteem un groot Daal in’n Westen vun de Rocky Mountains. De Bargen, de sik na de [[Yukon (Territorium)|Yukon]] un in’t [[Noordwest-Territorium]] streckt, tellt se nich daarto. De Bargen deelt sik in den [[Muskwa Range]], den [[Hart Range]] un den [[Continetal Range]]. Anner Bargruppen na Noord to, so as den [[Selwyn Range]], den [[Mackenizie Range]], de [[Richardson Mountains]] oder de [[Brook Ranges]] in [[Alaska]] tellt de ''[[Geological Survey of Canada]]'' nich to de Rocky Mountains. De ''[[Geological Society of America]]'' daargegen bekiekt de Bargen as enen Deel vun de „Arktischen Rockies“.<ref name="Geology">Richard F. Madole u.a.: ''Rocky Mountains''. In: William L. Graf (Ruutgever): ''Geomorphic Systems of North America''. Decade of North American Geology. Vol. 2 (Centennial Special ed.). Geological Society of America (Januar 1987). S. 211–257.</ref> [[Bild:APDW-en.png|alternativtext=Kaart Afströömrebeden in Noordamerika|duum|De Afströömrebeden vun de Pazifik (in gröön) un de Atlantik (in rood) scheedt sik in de Rocky Mountains]] In de Rocky Mountains liggt de grote noordamerikaansche [[Waterscheed]], ene Linie an de Strööm op de Westsied in den [[Pazifik]] fleet un op de anner Sied in den [[Atlantik]] ströömt. Vun de [[Triple Divide Peak]] in’n US-amerikaanschen [[Glacier-Natschonaakpark (USA)|Glacier-Natschonaalpark]] fleet de Strööm nich alleen in de Atlantik un Pazifik, man ook in de [[Hudson Bay]]. Een Stück wieder na Noord to in [[Alberta]] fleet de [[Athabasca]] in’n [[Mackenzie River]], de in de [[Beaufortsee]], wat ene [[Nevenmeer|Siedensee]] vun de [[Nöördlike Iessee|nöördliche Iessee]] is, afströömt. Wichtige Strööm in de Rocky Mountains sünd: {| |- valign="top" | style="padding-right:50px;" | * [[Athabasca River]] * [[Colorado River]] * [[Columbia River]] * [[Fraser River]] | style="padding-right:50px;" | *[[Kootenay River]] * [[Liard River]] * [[Missouri River]] * [[Peace River]] * [[Platte River]] | * [[Rio Grande (Noordamerika)|Rio Grande]] * [[Saskatchewan River]] * [[Snake River (Columbia River)|Snake River]] * [[Yellowstone River]] * [[Yukon (Stroom)|Yukon]] |} In de Rocky Mountains leevt nich vele Minschen un Städer liggt wied uuteenanner. In’n Middel leevt veer Minschen op enen Quadraatkilometer un wenige Städer hebbt meer as 50.000 Inwaners. De Inwanertallen sünd man in de Tied twüschen 1950 un 1990 stark anwussen. Binnen veertig Jaren wuss de Inwanertall in Montana an de 35&nbsp;% un in Utah un Colorado üm 150&nbsp;%. De Inwanertallen in velen Städer in de Rocky Mountains hebbt sik twüschen 1972 un 2012 verdubbelt. [[Jackson (Wyoming)|Jackson]] in Wyoming is to’n Bispeel rund 260&nbsp;% anwussen; binnen 40 Jaren vun 1244 op 4472 Inwaners.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.usgs.gov/ |titel=Geologic Provinces of the United States: Rocky Mountains |abruf=2024-07-21}}</ref> == Geologie == De öllste Steen in den Rocky Mountains is [[metamorphsch Steen]] uut dat [[Präkambrium]] un billt den Karn vun den [[Noordamerika|noordamerikaanschen Kontinent]]. Ook de rund 1,7&nbsp;Millionen Jaren ole Steen [[Argillit]], ene Aard [[Schever]] finnt sik in de Bargen. In’n [[Paläozoikum]] weer Noordamerika ünner sieden Water to liggen, so dat sik kilometerdicke Schichten [[Kalksteen]] un [[Dolomit]] aflagern deen.<ref name="gadd1">Ben Gadd: ''Handbook of the Canadian Rockies''. Corax Press 1995, S. 76.</ref> In de süüdlichen Rocky Mountains, in dat hüdige Colorado, wurrn düsse olen Steen in’n [[Pennsylvanium]] (vöör ca. 300&nbsp;Millionen Jaren) to Bargen opfoolt. Düsse „Ancestral Rocky Mountains“ weren de Vöörlöper vun de Bargkeed vundaag. Se bestünnen grotendeels uut [[Präkambrium|präkambrischen]] metamorphen Steen, de vun Kalksteenschichten, de sik in de siede See tovöör aflagert harrn, na baven drückt wurr.<ref>Halka Chronic: ''Roadside Geology of Colorado''. Mountain Press Publishing Company 1980, ISBN 978-0-87842-105-3.</ref> De Ancestral Rocky Mountains [[Eroschoon|verweddern]] denn in’n laten Paläozoikum un fröhen [[Mesozoikum]] un hebbt veel aflagert [[Sedimentit|Sedimentsteen]] nalaten. In’t [[Mississippium]] (vöör ca. 350&nbsp;Millionen Jaren) stötten [[Terran]]en mit de westliche Kant vun Noordamerika tohoop, so dat sik in de [[Antler-Orogenees]] westen vun de hüdigen Rocky Mountains Bargen langs de Kant vun de noordamerikaansche Plaat opfolen.<ref name="Blakely">{{Internetquelle |url=http://jan.ucc.nau.edu:80/~rcb7/Text_WUS.html |titel=Text -- Geologic History Western US |abruf=2025-10-21 }} {{Webarchiv|url=http://jan.ucc.nau.edu/~rcb7/Text_WUS.html |wayback=20100622013326 |text=Text -- Geologic History Western US |archiv-bot=2026-06-19 19:36:29 InternetArchiveBot }}</ref> Över een Tied vun rund 270&nbsp;Millionen Jaren billen sik Bargen bloot an de noordamerikaansche Platenkant. Eerst vöör rund 80&nbsp;Millionen Jaren begunn de [[Orogonees]] ook wieder in’n Binnenland in de hüdigen Rocky Mountains.<ref name="English">{{Internetquelle |autor=Ron Blakely |url=http://web.uvic.ca/~stj/Assets/PDFs/04%20JE%20&%20STJ%20IGR%20Laramide.pdf |titel=Geologic History of Western US |archiv-url=https://web.archive.org/web/20100622013326/http://jan.ucc.nau.edu/~rcb7/Text_WUS.html |archiv-datum=2010-06-22 |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> De Rocky Mountains vundaag schoven sik denn vöör 55&nbsp;Millionen Jaren in de [[laramiedsche Orogenees]] rop.<ref name="English" /> [[Bild:Shallow subduction Laramide orogeny.gif|thumb|right|upright=1.333|Bi de laramiedsche Orogenees schoov sik in de Subduktschoonszoon ene Plaat in enen sieden Winkel ünner de noordamerikaansche Plaat]] Wieder in’n Süden schoov sik de [[Farallon-Plaat]] in enen sieden Winkel ünner de [[noordamerikaansche Plaat]], so dat sik de Bargen vergleken mit anner [[Subduktschoon]]szonen, in de sik Bargen normalerwies rund 300&nbsp;km vun de Platengrenz ropschuuvt, wieder in’t Binnenland hoogschoven. De süüdlichen Rocky Mountains wurrn dör de Schichten vun [[Perm (Geologie)|permischen]] un [[Pennsylvanium|pennsylvaanschen]] Sedimentsteen, de sik in de Ancestral Rocky Mountains formt harrn, hoogschaven. So’ne Sedimentrester wurrn faken in steilen Winkels langs de Flanken vun de Bargkeed ümböögt un sünd vundaag an velen Steden in de Rocky Mountains to seen, so as to’n Bispeel an de [[Dakota Hogback]], ene [[Sandsteen|Sandsteenformatschoon]] uut de fröhe [[Kried (Geologie)|Kriedtied]] an de Oostflank vun de hüdigen Rocky Mountains. Na de laramiedsche Orogenees, weren de Rocky Mountains sachtens, so as dat [[Tibeetsch Hoogland]], een rund 6.000&nbsp;m hoog [[Plateau]]. In’n verleden 60&nbsp;Millionen Jaren het [[Eroschoon]] de Felsen afslepen, den öller Fels dör ünner vöördaag bröcht un de Rocky Mountains so as se vundaag sünd formt.<ref>Ben Gladd: ''Canadian Rockies Geology.'' Corax Press 2008, S. 80–81. <nowiki>ISBN 9780969263128</nowiki>.</ref> [[Bild:Jackson Glacier terminus.jpg|thumb|right|Gletschers, so as [[Jackson Glacier|Jackson-Gletscher]] in de [[Glacier-Natschonaalpark]] in [[Montana]], hebbt de Rocky Mountains formt]] In’n [[Pleistozän]] (vöör ca. 1&nbsp;Millioon – 70.000&nbsp;Jaren) un [[Holozän]] (vöör ca. 11.000&nbsp;Jaren) weren de Rocky Mountains [[Gletscher|vergletschert]]. Düsse Iestieden hebbt de Landschop vun de Bargkeed präägt un grote [[Keteldaal|Keteldalen]] formt.<ref name="Pierce79">K.L. Pierce: ''History and dynamics of glaciation in the northern Yellowstone National Park area''. U.S. Geological Survey Professional Paper 729-F. Washington, DC 1979, S. 1–90.</ref> Alle düsse geoloogschen Perzessen hebbt veel verscheden Steen an de Böverflach brocht, to’n Bispeel vulkaansch Steen uut dat [[Paläogen]] un [[Neogen]] (vöör ca. 66–2,6&nbsp;Millionen Jaren) in de [[San Juan Mountains]] un anner Rebeden. De Eroschoon in dat [[Wyoming Basin]] het över Millionen Jaar een relativ platt Landschop formt. De [[Teton Range]] un anner Bargkeden in de Midd vun de nöördlichen Rocky Mountains bestaat uut braken un foolt Steen uut dat Paläozoikum un Mesozoikum, de över Karns vun [[Magmaatsche Steen|magmaatschen]] un metamorphen Steen uut dat [[Proterozoikum]] un [[Archaikum]] liggt. Düsse öller Karns sünd in’n Teton Range rund 1,2&nbsp;Milliarden Jaren oold, in de [[Beartooth Mountains]] sogaar 3,3&nbsp;Milliarden Jaren.<ref name="USGS" /> == Klima == [[Bild:Waldsterben_im_Rocky_Mountains_National_Park,_Sommer_2010.JPG|duum|Wooldstarven in’n [[Rocky-Mountain-Natschonaalpark]], [[Colorado]], in’n Summer 2010]] In de Rocky Mountains weit de Wind meest uut’n Westen. De Wind drivt so Wulken vun’n Pazifik vöör de Bargen, de sik daar staut un daalregent. So het de noordamerikaansche Pazifikküst överdöörsnidlich starken [[Nedderslag]]. De [[Great Plains]] achter de Rocky Mountains sünd daarför överdöörsnidlich dröög. Dat Wedder in de Rocky Mountains is so meist hevenschaddig un wulkig. Ene Uutnaam is dat Rebeed üm Yellowstone, dat ook wekenlang Schöönweddertieden hebben kann. Dat [[Klima]] vun de Rocky Mountains is typisch för een Bargland. De Döörsnidstempertuur liggt bi üm de 6&nbsp;°C. Mit 28&nbsp;°C is de Juli de heetste Maand, de Januar is mit −14&nbsp;°C de küllste. De Nedderslag liggt över dat Jaar verdeelt bi 36&nbsp;cm. De Sommer in de Rocky Mountains sünd mit 15&nbsp;°C un 15&nbsp;cm Nedderslag warm un dröög. In’n Juli dunnert un weddert dat in’n Snid 18 Stunnen. Sunnerlich in’n August veroorsaket de [[Dunnerwedder]] faken [[Wooldbrand|Wooldbränn]]. De Winter sünd koold un natt, mit -2&nbsp;°C un hebbt döörsnidlich 29&nbsp;cm Nedderslag. [[Snee|Sneeschichten]] vun fiev bet söss Meter sünd nich raar; in’n Noorden kann de Snee sogaar 15 bet 18&nbsp;m dick warrn. Af un an weit winters man ook warmen [[Wind]] vun’n Pazifik. Düsse Wind heet [[Chinook (Wind)|Chinook]] un kann de [[Temperatur]] op enen Slag 20 bet 25&nbsp;°C anstiegen maken. == Flora un Fauna == [[Bild:Alpine tundra Copper Mountain Colorado.jpg|alternativtext=Blick op Bargwisch|duum|Alpine Tundra in’n Rocky Mountains ([[Copper Mountain]]) in Colorado]] De Rocky Mountains deelt sik je na Boombestand un [[Oort (Biologie)|Aarden]] in verscheden Levensrüüm. In dat [[Hoochland|Hoogland]] un de [[alpine Tundra]] köönt kene [[Boom|Bööm]] wassen. De [[Great Plains]] liggt in’n Oosten vun de Rockies un sünd ene Grasslandschop, de op 550&nbsp;m över de See liggt. De alpine Tundra liggt baven de [[Boomgrenz]], de in New Mexico op 3.700&nbsp;m un in de büterst Noorden bi de [[Yukon (Stroom)|Yukon]] op 750m liggt. === Flora === De ''[[U.S. Geological Survey]]'' tellt tein verscheden Wooldrebeden in de Rocky Mountains. In de Woold in de süüdlichen warmen un drögen Rebeden finnt sik [[Pinyon-Fören|Pinyon-]] un [[Geel-Fören]] mischt mit [[Machangel]]bööm oder Mischwoold mit [[Ekenboom|Eken]] un [[Föhren|Fören]]. In de Woold in de nöördlichen küller un natter Rebeden finnt sik besünners [[Douglasie]]n, [[westamerikaansche Hemlockdann]]en, [[Küstenföhr|Küstenfören]] un [[amerikaansche Fledderesp]]en oder Mischwoold uut Fören un [[Fichten]]. Dicht bi de Boomgrenz wasst veel [[Nadelboom|Nadelbööm]] as [[Krummholt]], to’n Bispeel [[Wittstamm-Föhr|Wittstamm-]] un [[Bostenföhr|Bostenfören]].<ref name="USGS">{{Internetquelle |autor=T. J. Stohlgreen |url=https://www.usgs.gov/ |titel=Rocky Mountains |werk=Status and Trends of the Nation's Biological Resources |hrsg=United States Geological Survey |archiv-url=https://web.archive.org/web/20060927145110/http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/wm146.htm |archiv-datum=2006-09-27 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> <gallery> Bild:Pinus edulis Torrey-UT.jpg|alternativtext=Ene Pinyon-Föör mit Bargen in’n Achtergrund|Pinyon-Föör<br/><small>(Pinus edulis)</small> Bild:Juniperus scopulorum, Yellowstone National Park, Montana 01.jpg|alternativtext= Ene Rocky Mountains-Machangel an enen Barghang|Rocky Mountains-Machangel<br/><small>(Juniperus scopulorum)</small> Bild:Pinus ponderosa scopulorum Custer State Park SD.jpg|alternativtext=Ene Rocky Mountains-Geel-Föör twüschen Felsen|Rocky Mountains-Geel-Föör <br/><small>(P. ponderosa var. scopulorum)</small> Bild:Pseudotsuga glauca forest.jpg|alternativtext=Een Holt uut Rocky Mountains-Dougalsien|Rocky Mountains-Dougalsien<br/><small> (Pseudotsuga menziesii var. glauca)</small> Bild:Tsuga heterophylla near Rainier.jpg|alternativtext=Ene Grupp Westamerikaansche Hemlockdannen mit Bargen in’n Achtergrund|Westamerikaansche Hemlockdannen <br/><small>(Tsuga heterophylla)</small> Bild:2013-10-06 15 04 21 Aspens during autumn along the Changing Canyon Nature Trail in Lamoille Canyon, Nevada.jpg|alternativtext=Grupp Amerikaansche Fledderespen|Amerikaansche Fledderespen <br/><small>(Populus tremuloides)</small> </gallery> === Fauna === De Rocky Mountains sünd een wichtigen Levensruum för grote [[Söögdeerten|Söögdeerter]], so as [[Wulf|Wülv]], [[Elk]]en, [[Wapiti]]s, [[Muuldeerthart]]en, [[Wittsteerthart]]en, [[Gavelbuck|Gavelbück]], [[Sneezeeg|Sneezegen]], [[Dickhoornschaap]], [[Sülverdass]]en, [[Swartbaar|Swartbaren]], [[Grizzlybaar|Grizzlybaren]], [[Koyoot|Koyoten]], [[Puma]]s, [[Löss|Lossen]] un [[Veelfraat|Veelfraten]].<ref name=USGS/><ref>{{Internetquelle |url=https://www.britannica.com/place/Rocky-Mountains |titel=Rocky Mountains |werk=britannica.de |datum=2025-10-14 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> De europääschen Kolonisten, de sik in de Bargen daallaten hebbt, harrn avers allerwegens enen negativen Inflood op de groten Söögdeerter, man ook op veel anner Aarden, so as op [[Üütsen]], [[Fisch]], so as de [[Cutthroat-Forell|Cutthroat-Forellen]] un [[Witte Stöör|witte Stören]] oder [[Vagels]], so as [[Wittsteert-Sneehohn|Wittsteert-Sneehöner]], [[Trumpeterswaan]]s, [[Wittkoppseeaadler]]s un [[Wannerfalk]]en. In de US-amerikaanschen Rocky Mountains sünd grote [[Roofdeerter|Roovdeerter]] so as de Grizzlybaar oder Wülv uutrott worrn. Se sünd man to’n Deel wedder ansedelt worrn, so as de Wülv in de [[Yellowstone-Natschonaalpark]]. Anner Aarden, de de dör Schuulprogrammen wedder toneemt, sünd to’n Bispeel de Wittkoppseeaadler un de Wannerfalk.<ref name="USGS" /> <gallery> Bild:Yellowstone-wolf-17120-2.jpg|alternativtext=Wulf in’n Snee|Ansedelt Wulf in’n Yellowstone-Natschonaalpark Bild:Rocky-mountain-elk.jpg|alternativtext=Twee Rocky Mountains-Wapitis|Mannliche Rocky Mountains-Wapitis (Cervus canadensis nelsoni) Bild:Moose superior.jpg|alternativtext=Mannlich westkanaadsche Elk |Westkanaadsche Elk<br/><small>(Alces alces andersoni)</small> Bild:Mule buck elk creek m myatt (5489214303).jpg|alternativtext=Mannliche Muuldeerthart in’n Winter|Muuldeerthartbuck<br/><small> (Odocoileus hemionus)</small> Bild:Antilocapra americana.jpg|alternativtext=Mannliche Gavelbuck|Mannliche Gavelbuck <br/><small>(Antilocapra americana)</small> Bild:Mountain Goat Mount Massive.JPG|alternativtext=Sneezeeg op Felsen|Sneezeeg <br/><small>(Oreamnos americanus)</small> Bild:New Mexico Bighorn Sheep.JPG|alternativtext=Dickhoornschaap |Dickhoornschaap <br/><small>(Ovis canadensis)</small> Bild:Canadian Rockies - the bear at Lake Louise.jpg|alternativtext=Swartbaar|Swartbaar<br/><small>(Ursus americanus)</small> Bild:GrizzlyBearJeanBeaufort.jpg|alternativtext=Grizzlybaar in hogen Gras|Grizzlybaar <br/><small>(Ursus arctos horribilis)</small> Bild:Canada lynx by Michael Zahra (cropped).jpg|alternativtext=Kanaadsche Loss in’n Snee|Kanaadsche Loss<br/><small> (Lynx canadensis)</small> Bild:Wolverine 01.jpg|alternativtext=Veelfraat op een Boomstamm|Veelfraat<br/><small> (Gulo gulo luscus)</small> Bild:Bald eagle about to fly in Alaska (2016).jpg|alternativtext=Wittkoppseeaadler op Boomstuml mit Bargen in’n Achtergrund|Wittkoppseeaadler <br/><small>(Haliaeetus leucocephalus)</small> </gallery> ==Historie== ===Vöörkoloniale Tied=== [[Bild:Folsom point.png|thumb|Ene Speerspitz, so as se de [[Paläoindianer|paläoindiaansche]] [[Folsom-Kultuur]] för de Jagd op dat ''bison antiquus'' bruuk|alternativtext=Speerspitz uut Steen vöör swatten Achtergrund]] Na de leste [[Iestied]] leven verscheden [[Paläoindianer|paläoindiaansche]] Gruppen in de Rocky Mountains un later [[Indianer|indiaanasche]] Stämm, so as de [[Apachen]], [[Arapaho]], [[Bannock]], [[Blackfoot]], [[Cheyenne (Volk)|Cheyenne]], [[Coeur d’Alene]], [[Kalispel]], [[Absarokee|Crow]] , [[Flathead]], [[Shoshone]], [[Sioux]], [[Ute (Volk)|Ute]], [[Kutenai]], [[Sekani]], [[Dunne-za]]. Se jagen in de Bargdalen Deerter, de vundaag uutstorven sünd, so as [[Mammut]]s oder dat ''Bison antiquus'', een [[Bison]], dat rund 20&nbsp;% grötter weer as de Deerter vundaag. So as ook moderne Stämm trocken de Paläoindianers winters wegen de Bisonjagd in de [[Great Plains]]. In’t Vöörjaar trocken se wedder in de Bargen un füngen daar Fisch, jagen Wild so as [[Harten (Wild)|Harten]] un [[Elk]]en oder sammeln [[Beer (Beerboom)|Beren]].<ref name="USGS" /> ===16.–18.&nbsp;Jhd.=== De spaansche Opdecker [[Francisco Vázquez de Coronado]] marscheer 1540 mit enen Trupp Soldaten un [[Misschonar|Misschonaren]] in de Rocky Mountains.<ref name="PBS2001">{{Internetquelle |url=https://www.pbs.org/kenburns/the-west/ |titel=Watch The West {{!}} Full Documentary Now Streaming {{!}} Ken Burns {{!}} PBS |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> 1610 grünnen de [[Spanien|Spanier]] [[Santa Fe (New Mexico)|Santa Fe]] in de Rocky Mountains vun dat hüdige [[Nee-Mexiko|New Mexico]]. Vundaag is dat de öllste döörgaans bewaant Stad in de [[Verenigte Staten|Verenigten Staten]]. De Spaniers bröchen [[Peerd|Peer]], [[Warktüüch|Warktügen]] uut [[Metall]] un [[Füürwapen]] mit un slepen ne’e Krankheiden in. De ne’en Deerter un Technologien bröchen enen groten Wannel in de Kultuur vun de indiaanschen Gruppen in’n Gang. An de inslepen Krankeheiden güngen veel Indianers to Grunn. Se wurrn later vun eer Land verdreven oder in Kriegen uutrott.<ref name="USGS" /> De franzööschen [[Pelz|Pelzhändler]] Pierre un Paul Mallet, de op een Reis döör de [[Great Plains]] in de Gegend üm de Born vun de [[Platte River]] in de Bargen kemen, gellt för de eersten Europäers, de düsse Barggrupp, de bi de lokalen Stämm slicht „stenige Bargen“, also op Engelsch „Rocky Mountains“, heet, to seen kregen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pbs.org/kenburns/the-west/ |titel=Watch The West {{!}} Full Documentary Now Streaming {{!}} Ken Burns {{!}} PBS |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> [[File:Alexander MacKenzie by Thomas Lawrence (c.1800).jpg|thumb|upright|Sir Alexander Mackenzie üm 1800]] [[Alexander Mackenzie]] het 1793 as eersten Europäer de Rocky Mountains överdweert.<ref name="PrincetonNWPass">{{Internetquelle |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/northwest-passage/mackenzie.htm |titel=Mackenzie |abruf=2025-10-21}}</ref> He het ook den Böverloop vun den [[Fraser River]] opdeckt un keem op’n 20.&nbsp;Juli bi Bella Cola in de hüdige kanaadsche Provinz [[British Columbia]] bet an de Pazifikküst. He weer so ook de eerste Europäer, de nöördlich vun Mexiko dweer döör heel Noordamerika reist is.<ref name="CAHistPlace">{{Internetquelle |url=https://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=14662&pid=0 |titel=HistoricPlaces.ca - HistoricPlaces.ca |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> De [[Lewis-un-Clark-Expeditschoon]] (1804–1806) weer de eerste wetenschopliche Expeditschoon in de Rocky Mountains, de Deerter, Planten un Steen in den Bargen sammel.<ref name="NPSScientificEncounters">{{Internetquelle |url=https://www.nps.gov/nr/travel/lewisandclark/encounters.htm |titel=Scientific Encounters--Lewis and Clark Expedition: A National Register of Historic Places Travel Itinerary |abruf=2025-10-20}}</ref> Ook vöör de Expeditschoon leven al Europäers, de ''[[Mountain Men]]'', in de Bargen. Se trocken in de Tied twüschen 1720 bet 1800 döör Bargen op Söök na [[Iesen]]-, [[Gold]]- un anner [[Arz]]vöörkamens un weren op Jaagd na Pelzen. De [[North West Company]] grünn 1799 dat [[Rocky Mountain House]] as een Hannelsposten bi dat hüdige [[Rocky Mountain Foothills]] in de moderne kanaadsche Provinz [[Alberta]]. De Konkurrent, de [[Hudson’s Bay Company]] grünn dichtbi dat Acton House.<ref name="PC2012">{{Internetquelle |autor=Government of Canada Parks Canada Agency |url=https://parks.canada.ca/lhn-nhs/ab/rockymountain/index.aspx |titel=index |datum=2017-03-28 |abruf=2025-10-20}}</ref> Düsse Hannelsposten denen de Europäers as Stüttpunkten bet in dat fröhe 19.&nbsp; Jhd. So to’n Bispeel ook för [[David Thompson (Kartograaf)|David Thompson]] sien Expeditschonen, de den Columbia River bet an de Pazfik uutforscht het.<ref name="nwda2006">''Guide to the David Thompson Papers 1806–1845''. Northwest Digital Archives 2006. ([http://nwda-db.wsulibs.wsu.edu/findaid/ark:/80444/xv07195 online])</ref> De [[Londoner Verdrag vun 1818]] het den [[49. nöördlichen Bredengraad]] vun de [[Lake of the Woods]] bet an de „Stony Mountains“<ref name="USDS2007">''Treaties in Force.'' United States Department of State November 2007. ([https://2009-2017.state.gov/documents/organization/83046.pdf online])</ref> as Grenz twüschen dat [[Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland|Verenigt Königriek]] un de [[Verenigte Staten|Verenigten Staten]] fastleggt. De Rebeden westen vun de Rocky Mountains wullen de Verenigten Staten un dat Verenigt Königriek gemeensaam besetten. De Grenzstried in Oregon, de al opkamen weer, bleev noch unklaar. 1819 geev Spanien den Anspröök op sien Land noorden vun de 42.&nbsp;Breidengraad op un dat Territorium an de Verenigten Staten af. === 19. un 20.&nbsp;Jhd. === [[File:Silver mines, Aspen, Colorado, 1898.jpg|thumb|Sülvermien in [[Aspen, Colorado]] (1898)|alternativtext=Blick op Sülvermien an enen groten Barg]] In’n 19.&nbsp;Jhd. bröchen Pelzhändler un Opdeckers de eerste grote amerikaansche Präsenz in de Rocky Mountains in’n Gang. Enige wurrn recht bekannt, so as [[William Henry Ashley]], [[Jim Bridger]], [[Christopher Houston Carson|Kit Carson]], [[John Colter]], [[Thomas Fitzpatrick]], [[Andrew Henry]] un [[Jedediah Smith]]. Op den 24.&nbsp;Juli 1832 föhr [[Benjamin Bonneville]] den eersten Treck mit Waggons över den Süüdpass in Wyoming döör de Rocky Mountains.<ref name="USGS" /> Jüstso wurrn na Mackenzie sien Expeditschoon 1794 westen vun de nöördlichen Rocky Mountains in de Regioon, de daarmaals [[New Caledonia]] heet un nu in dat kanaadsche British Columbia liggt, Hannelsposten för den Pelzhannel, so as [[Fort McLeod]], [[Fort Fraser]] un [[Fort St. James]], opricht. In’n [[Oregon Dispute]] verhanneln dat Verenigte Königriek vun Grootbritannien un de Verenigten Staten verhanneln in de tokamen Tied över de Grenz in Noordamerika. Se kemen man nich övereen. 1841 föhr [[James Sinclair]], de ''Chief Factor'' vun de Hudson’s Bay Company, rund 200 Lüüd vun de [[Red River Colony]] na West to. Se schullen daar dat [[Fort Vancouver]] Stütt geven un so dat [[Columbia District]] as ene Kolonie för dat Verenigte Königriek sekern. De Treck överdweer de Rocky Mountains döör dat [[Columbia Valley]], een Daal in de Rocky Mountain Trench bi dat hüdige [[Radium Hot Springs (British Columbia)|Radium Hot Springs]] in British Columbia un reis denn na Süüd to wieder. Liekers geev Grootbritannien 1846 sienen Anspröök op dat Territorium in’n Columbia District süden vun de 49.&nbsp;Bredengraad op un sett mit de Verenigten Staten in’n [[Oregon Treaty]] de Grenz vun de Territorien fast.<ref name="CSPN">{{Internetquelle |url=http://content.lib.washington.edu/curriculumpackets/treaties/assimilation2.html |titel=A History of Treaty-Making and Reservations on the Olympic Peninsula |abruf=2025-10-21 }} {{Webarchiv|url=http://content.lib.washington.edu/curriculumpackets/treaties/assimilation2.html |wayback=20130117093537 |text=A History of Treaty-Making and Reservations on the Olympic Peninsula |archiv-bot=2026-06-19 19:36:29 InternetArchiveBot }}</ref> In’n 1840-er kemen Dusende över den [[Oregon Trail]] döör de Rocky Mountains an de noordamerikaansche Pazifikküst.<ref name="BLMotic">{{Internetquelle |url=https://www.blm.gov/or/oregontrail/history-basics.php |titel=Basic Facts About the Oregon Trail |werk=U.S. Departement of the interior, Bureau of Land Management |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160304084450/http://www.blm.gov/or/oregontrail/history-basics.php |archiv-datum=2016-03-04 |abruf=2025-10-20 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.blm.gov/or/oregontrail/history-basics.php |wayback=20130117093537 |text=Basic Facts About the Oregon Trail |archiv-bot=2026-06-19 19:36:29 InternetArchiveBot }}</ref> De Mormonen hebbt sik 1847 bi de Grote Soltsee in dat hüdige Utah daallaten.<ref name="UNL">{{Internetquelle |url=http://cdrh.unl.edu:80/diggingin/trailsummaries/di.sum.0006.html |titel=Mormon Trail - Digging In |abruf=2025-10-20}}</ref> Twüschen 1859 un 1864 keem in Colorado, Idaho, Montana un British Columbia Gold vöördaag, so dat de Goldruusch noch eenmaal Dusende Lüüd in de Bargen bröch un de Bargbo de eerste grote Industrie in de Rocky Mountains worrn is. 1869 weer de eerste transkontinentale Iesenbaanrout fardig un verbunn nu de Rocky Mountains mit de US-amerikaansche Oostküst.<ref name="UC2012">{{Internetquelle |url=http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu:80/themed_collections/subtopic2b.html |titel=Calisphere - The Transcontinental Railroad |abruf=2025-10-20 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/themed_collections/subtopic2b.html |wayback=20120412120759 |text=Calisphere - The Transcontinental Railroad |archiv-bot=2026-06-19 19:36:29 InternetArchiveBot }}</ref> 1872 is in de Rocky Mountains de weltwied eerste Natschonaalpark, de Yellowstone-Natschonaalpark, grünnt worrn.<ref name="NPS">{{Internetquelle |url=https://www.nps.gov/yell/index.htm |titel=Yellowstone National Park (U.S. National Park Service) |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> Op de kanaadsche Sied wurr de eerste transkontinentale Iesenbahnrout, de Canadian Pacific Railway, eerst 1885 fardig un leep nu över de Kicking Horse un de Rogers Pass döör de Rocky Mountains.<ref name="StanfordCPR">{{Internetquelle |url=http://www.stanford.edu:80/group/west/cgi-bin/pager.php?id=108 |titel=Canadian Pacific Railway |abruf=2025-10-20 }} {{Webarchiv|url=http://www.stanford.edu/group/west/cgi-bin/pager.php?id=108 |wayback=20121120171941 |text=Canadian Pacific Railway |archiv-bot=2026-06-19 19:36:29 InternetArchiveBot }}</ref> Op Initschatiev vun de Candian Pacific Railway Company besloot dat kanaadsche Parlament groot Rebeden in den kanaadschen Rocky Mountains as schuult Gebeden uuttowiesen, so as de [[Jasper-Natschonaalpark|Jasper]]-, [[Banff-Natschonaalpark|Banff]]-, [[Yoho-Natschonaalpark|Yoho]]- un de [[Waterton Lakes-Natschonaalpark]]. De Iesenbahnfirma wull so den Tourismus un daarmit ook Iesenbahnfahrten in de kanaadschen Rockies in’n Gang bringen. De Glacier-Natschnaalpark is jüstso op Initschatiev vun de [[Great Northern Railway Company]] grünnt worrn.<ref name="PennState2011">{{Internetquelle |url=https://courses.ems.psu.edu/geosc10/l7_p3.html |titel=Glacier National Park {{!}} Course Template |abruf=2025-10-20}}</ref> In’n Verloop vun dat 19.&nbsp;Jhd. hebbt sik meer un meer Minschen in de Dalen un de Bargbostäder vun de Rocky Mountains daallaten. To’n Enn vun’n 19. un to’n Anfang vun’n 20.&nbsp;Jhd. sünd denn Ideen rund üm Schuul för de Natuur un de Ümwelt starker opkamen. De US-amerikaansche Präsident [[Benjamin Harrison]] het daarüm 1891/92 verscheden Wooldreservaten in de Rocky Mountains uutwiesen. 1905 vergrötter de US-amrikaansche Präsident [[Theodore Roosevelt]] dat [[Medicine Bow – Routt National Forest|Medicine Bow Forest Reserve]], dat vundaag de [[Rocky Mountain-Natschonaalpark]] is.<ref name="USGS" /> In’n Verloop vun’n 20.&nbsp;Jhd wuss de Tourismusbranche in de Rocky Mountains ran. Bueree, Holtbo un Bargbo bleven man ook wichtige Branchen in de Bargen. == Industrie == [[Datei:Rig wind river.jpg|duum|Bohrtoorn för Eerdgas in de [[Wind River Mountains]] in [[Wyoming]]|alternativtext=Bohrtoorn mit Bargen in’n Achtergrund]] In’n Rocky Mountains finnt sik veel bruukbaar Ressourcen, so as [[Kopper]], [[Gold]], [[Blie|Blee]], [[Molybdän]], [[Sülver]], [[Wolfram]] un [[Zink]]. Dat [[Wyoming Basin]] un en poor lütter Rebeden hebbt grote Reserven an [[Steenköhlen|Steenkölen]], [[Eerdgas]], [[Öölschever]] un [[Eerdööl]]. De Climax-Mien bi Leadville in [[Colorado]] weer de weltwied gröttste Produzent vun Molybdän, dat as Mischmetall in [[Hittenfastigkeid|hittenfast]] [[Staal]] nödig is. Över 3000 Minschen arbeiden dunntomalen in de Mien. De [[Coeur d’Alene (Idaho)|Coeur d’Alene]]-Mien in’n Noorden vun [[Idaho]] produzeert Sülver, Blee un Zink. De gröttsten Steenköhlenmienen in [[Kanada]] liggt bi [[Fernie (Brietsch-Kolumbien)|Fernie]] un [[Sparwood]] in [[British Columbia]]; anner Steenkölenmienen liggt bi [[Hinton (Alberta)|Hinton]] in [[Alberta]] un in de nöördlichen Rocky Mountains bi [[Tumbler Ridge]] in [[British Columbia]].<ref name="USGS" /> As negative Folg vun de [[Bargbo]], präägt ook Schuttbargen un deelwies giftigen Affall de Rocky Mountains. Een prominent Bispeel is ene Zinkmien, de den [[Eagle River (Colorado River)|Eagle River]] in’n Noorden vun Colorado 80 Jaren lang stark versmuddt het. De hogen Zinkkonzentratschonen sünd mit dat regelmatig Hoogwater in’t Vöörjaar uut de Mien in den Stroom spöölt worrn un hebbt [[Algen]], [[Moos]] un den[[ Forellen]]-Bestand in’n Eagle River schaadt.<ref name="USGS" /><ref name="Brandt93">E. Brandt: ''How much is a gray wolf worth?''. In: ''National Wildlife''. Vol. 31 (1993), S. 412.</ref> De Rocky Mountains hebbt een Reeg [[Sedimentbeken]], de riek an [[Coal Bed Methane]] (CBM) sünd. Dat is Eerdgas, dat sik döör [[Bakterien]] oder hoge Temperaturen uut Kölen billt. Coal Bed Methane deckt rund 7&nbsp;% vun de Nafraag na Eerdgas in de [[Verenigte Staten|Verenigten Staten]] af. De gröttsten Borns för Coal Bed Methane in de Rocky Mountains liggt in’t [[San Juan Basin]] in [[Nee-Mexiko|New Mexico]] un Colorado un in’t [[Powder River Basin]] in [[Wyoming]]. Tohoop hebbt de beiden Beken meer as ene Billion Kubikmeter Eerdgas. Dat Gas kann uut de Köhl lööst warrn, indem dat Water in de Kölen sprütt warrt un dat Gas so ruutkamen kann (dat heet [[hydraulisch Fracken]]).<ref>{{Cite web|url=http://pubs.usgs.gov/fs/fs-158-02/fs-158-02.html|title=Coal-Bed Gas Resources of the Rocky Mountain Region|publisher=USGS|id=USGS fact sheet 158-02|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628182640/http://pubs.usgs.gov/fs/fs-158-02/fs-158-02.html|archive-date=28. Juni 2012}}</ref> [[Bueree]] un [[Wooldbo]] sünd wichtige Branchen in de Rocky Mountains. De Bueree ümfaat [[Ackerbo]] un [[Veetucht]]. De Buren drievt dat [[Veehtüch|Vee]] in Trecks sommertieds op [[Weid]]en, de höger in de Bargen liggt un winters op Weiden, de deper liggt. Düt Systeem heet ook [[Transhumanz]].<ref name="USGS" /> == Tourismus un Natschonaalparks == [[Datei:Steam Phase eruption of Castle geyser with double rainbow.jpg|duum|Castle Geyser in’n [[Yellowstone-Natschonaalpark]]]] Millionen Minschen besöökt jeed Jaar de Rocky Mountains. De Besökers kaamt över heel dat Jaar henweg, summertieds to’n Wannern un Campen in de [[Naturreservat]]en un Natschonaalparks, un wintertieds to’n [[Ski]]lopen oder [[Snowboard]]ing.<ref name="USGS" /><ref>{{Internetquelle |url=https://www.nationalparks.org/explore/parks/rocky-mountain-national-park |titel=Rocky Mountain National Park |datum=2024-08-01 |abruf=2025-10-21 |sprache=en}}</ref> In de Rocky Mountains sünd ook jümmers wedder Touristen bi Unfäll üm’t Leven kamen, to’n Bispeel dör enen Fall vun steilen Klippen oder Steen, de daalfullen sünd.<ref name="AAC-1993">{{Internetquelle |url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/13199308300/Falling-Rock-Loose-Rock-Failure-to-Test-Holds-Wyoming-Wind-River-Range-Seneca-Lake |titel=AAC Publications - Falling Rock, Loose Rock, Failure to Test Holds, Wyoming, Wind River Range, Seneca Lake |abruf=2025-10-20}}</ref><ref name="CLMB-20070814">{{Internetquelle |autor=Dougald MacDonald |url=https://www.climbing.com/news/trundled-rock-kills-nols-leader/ |titel=Trundled Rock Kills NOLS Leader |werk=Climbing |datum=2007-08-14 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref><ref name="TRIB-20151209">{{Internetquelle |autor=Alan Rogers, Star-Tribune |url=https://trib.com/lifestyles/recreation/article_eca43632-2f91-519f-bb81-0c59ed52e07e.html |titel=Officials rule Wind River Range climbing deaths accidental |datum=2015-12-09 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref><ref name="WYO-20180814">{{Internetquelle |autor=Kelsey Dayton |url=http://wyofile.com/deadly-underestimation/ |titel=Deadly underestimation |werk=WyoFile |datum=2018-08-24 |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> Bi anner Malören muss de Bargwacht to’n Bispeel Wannerer uut de Luft mit’n [[Helikopter]] redden.<ref name="MP-2009">{{Internetquelle |url=https://www.mountainproject.com/area/106521163/squaretop-mountain |titel=Rock Climbing in Squaretop Mountain, Wind River Range |abruf=2025-10-20 |sprache=en}}</ref> Anner Gefaren köönt [[Wooldbrand|Wooldbränn]], [[Sneestörm]] un düchtig külle Temperaturen in de Nacht ween.<ref name="PD-20050727">{{Internetquelle |url=http://www.pinedaleonline.com/news/2005/07/WindRiverRangecondit.htm |titel=Wind River Range condition update - Pinedale, Wyoming |abruf=2025-10-20}}</ref> De gröttste Attraktschoon in de Rocky Nountains sünd de [[Natschoonaalpark]]s, so as de weltbekannte [[Yellowstone-Natschonaalpark]]. De Naam „Yellowstone“ kümmt vun de Yellowstone River, de döör enen Canyon mit gele Stenen löppt. De sülve Naam hett ok de gröttste See in de Park. In’n Park givt dat veel [[Geysir]]en; de Bekanntste heet ''Old Faithful''. De Park is [[Weltkultuurarv]] vun de [[UNESCO]]. De Natschonaalparks in de Rocky Mountains sünd: ;USA [[Datei:Yellowstone Natl Park poster 1938.jpg|duum|rechts|230px|Plakaat vun 1938 för den Yellowstone-Natschonaalpark.]] * [[Yellowstone-Natschonaalpark]] * [[Glacier-Natschonaalpark (USA)|Glacier-Natschonaalpark]] * [[Rocky Mountain-Natschonaalpark]] * [[Grand Teton-Natschonaalpark]] ;Kanada * [[Jasper-Natschonaalpark]] * [[Banff-Natschonaalpark]] * [[Kootenay-Natschonaalpark]] * [[Yoho-Natschonaalpark]] * [[Waterton Lakes-Natschonaalpark]] * [[Glacier-Natschonaalpark (Kanada)|Glacier-Natschonaalpark]] == Biller == <gallery perrow="3" heights="180"> Bild:Rocky Mountains around Mount Ida, Rocky Mountains National Park 20110824 2.jpg|Rocky Mountains üm [[Mount Ida]] in’n [[Rocky Mountain-Natschonaalpark]] Bild:Alberta Rocky Mountains (39358603442).jpg|Een Daal in de [[Kanada|kanaadschen]] Rockies ([[Alberta]]) Bild:Rocky Mountains Colorado.JPG|Rocky Mountains in [[Colorado]] Bild:Trail Ridge Road, Rocky Mountains National Park 20110824 1.jpg|[[Trail Ridge Road]] in’n Rocky Mountain-Natschonaalpark Bild:Moraine Lake 17092005.jpg|Valley of the Ten Peaks un Moraine Lake in’n [[Banff-Natschonaalpark]], Kanada Bild:Colorado rocky mtns.JPG|Rocky bi Ward, [[Boulder County]], Colorado </gallery> == Literatuur == ;Översicht * Jill Baron: ''Rocky Mountain Futures: An Ecological Perspective''. Island Press, 2002. ISBN 1-55963-953-9. [https://books.google.com/books?id=zxvFXkH0828C&q=Rocky%20Mountains&pg=PP1 Google Books]. * Sidford F. Hamp: ''The Treasure of Mushroom Rock: A Story of Prospecting in the Rocky Mountains''. G. P. P * Rick Newby: ''The Rocky Mountain Region''. Greenwood Press, 2004. ISBN 0-313-32817-X. [https://books.google.com/books?id=xv5ivm13_0oC&q=Rocky%20Mountains&pg=PP1 Google Books]. * Richard Cannings: ''The Rockies: A Natural History.'' Greystone Books / David Suzuki Foundation, 2007. ISBN 978-1-55365-285-4. ;Geografie * G. P. V. Akrigg, Helen B. Akrigg: ''British Columbia Place Names.'' UBC Press, Vancouver 1997. * Ernest G. Mardon, Austin A. Mardon: ''Community Place Names of Alberta.'' Golden Meteorite Press, Edmonton 2010. * Ben Gadd: ''Handbook of the Canadian Rockies.'' Corax Press, 1995. ISBN 978-0-9692631-0-9. * National Park Foundation: ''Rocky Mountain National Park''. ([https://www.nationalparks.org/explore/parks/rocky-mountain-national-park online]) ;Geologie un Geomorphologie * Richard F. Madole u. a.: ''Rocky Mountains.'' In: William L. Graf (Ruutgevers): ''Geomorphic Systems of North America. Decade of North American Geology, Vol. 2 (Centennial Special Edition).'' Geological Society of America, Boulder 1987, S. 211–257. * Halka Chronic: ''Roadside Geology of Colorado.'' Mountain Press Publishing Company, 1980. ISBN 978-0-87842-105-3. * Joseph M. English, Stephen T. Johnston: ''The Laramide Orogeny: What Were the Driving Forces?'' In: ''International Geology Review.'' Band 46, Nr. 9, 2004, S. 833–838. DOI: 10.2747/0020-6814.46.9.833. * K. L. Pierce: ''History and Dynamics of Glaciation in the Northern Yellowstone National Park Area.'' U.S. Geological Survey Professional Paper 729-F, Washington D.C. 1979. * U.S. Geological Survey: ''Geologic Provinces of the United States: Rocky Mountains.'' ([https://geomaps.wr.usgs.gov/parks/province/rockymtn.html online]) * Ron Blakely: ''Geologic History of Western United States.'' Northern Arizona University. * U.S. Geological Survey: ''Coal-Bed Gas Resources of the Rocky Mountain Region.'' ;Historie * Princeton University Library: ''Mackenzie: 1789, 1792–1797.'' * Northwest Digital Archives: ''Guide to the David Thompson Papers 1806–1845.'' 2006. * National Park Service: ''Lewis and Clark Expedition – Travel Itinerary.'' * United States Department of State: ''Treaties in Force.'' Washington D.C. * University of Washington Libraries: ''Historical Context and American Policy.'' Archivierte Online-Version, abgerufen am 20. Oktober 2025. * University of Nebraska: ''Mormon Trail – Digging In.'' * Calisphere: ''The Transcontinental Railroad.'' ;Ökologie un Umwelt * Jill Baron: ''Rocky Mountain Futures: An Ecological Perspective.'' Island Press, 2002. ISBN 1-55963-953-9. * Ben Gadd: ''Handbook of the Canadian Rockies.'' Corax Press, 1995. == Nettverwiesen == {{Commons|Rocky Mountains}} * ''[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/rocky-mountains Rocky Mountains].'' In: ''The Canadian Encyclopedia.'' (engelsch, [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/fr/article/rocky-mountains fransch]). * {{Webarchiv|url=http://www.blueplanetbiomes.org/rocky_mountain.htm|wayback=20060812054319|text=Blue Plant Biomes: Plants, Animals, Climate}} (engelsch) * Thomas J. Stohlgren: [https://web.archive.org/web/20130720003304/http://www.nwrc.usgs.gov/sandt/Mountain.pdf Rocky Mountains] (PDF; 3,7&nbsp;MB), U.S. Geological Survey: Geologie, Vegetatschoonszonen (engelsch) * [http://geomaps.wr.usgs.gov/parks/province/rockymtn.html U.S. Geological Survey: Geologie] (engelsch) == Footnoten == <references responsive="" /> {{Normdaten|TYP=g|GND=4050243-0|LCCN=sh85114790|VIAF=248967808|NDL=00629471}} [[Kategorie:Barggrupp]] [[Kategorie:USA]] [[Kategorie:Kanada]] jnf7dc9d6rgn6fi9m5j9z7dksgycqu4 0 182936 1069707 1069269 2026-06-19T14:27:19Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069707 wikitext text/x-wiki [[Datei:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|mini|PSM V44 D647Biller un Symbole up Härtbuckhoorn inreten, uut [[La Madeleine]]]] De '''Prähistorie''', ook '''Oorgeschicht(e)''' oder '''Vörhistorie''', betekent de öldste Tied in de Historie van de Minschheed, uut de dat kene schreven Borns givt. De prähistoorsche Tied forscht de [[Archäologie]] uut. De Prähistorie is de Tied twischen den eersten Steenwärktügen vör 2,6&nbsp;Millionen Jaren, bet dat de eersten schreven Borns nableven sind, wat je na Regioon een groten Unnerscheed sien kann, je na de Tied wenn de [[Schrift]] in een Regioon upkomen is. Up de Prähistorie folgt de [[Protohistorie]] oder Fröhistorie, in de dat indirekte schreven Borns givt: man de Archäologie is jümmers noch een wichtigen Born de Ümstänne in düsse Tied uuttoforschen. Denn folgt de [[Historie]] in’n engen Sinne, de schreven Borns uutforscht. == Tieden in Prähistorie == De Prähistorie gleder de däänsche Archäologe [[Christian Jürgensen Thomsen]] 1836 in siene däänsche Schrift ''{{Lang|da|Ledetraad til nordisk Oldkyndighed}}'' dat eerste Maal in een Dreeperiodensysteem: [[Steentiet|Steentied]], [[Bronzetiet|Bronzetied]] un [[Iesentiet|Iesentied]]. För de ole Welt is düt Dreeperiodensysteem ook vandage noch güllig. Man för anner Regionen in de Welt is düt Systeem swaar to bruken. To’n Bispeel beginnt de schreven Historie in wieden Delen van [[Noordamerika]] nich eer dat de Spaniers Amerika updeckt hadden. == Steentied == → Kiek bi: [[Steentiet|''Steentied'']] De Steentied is de öldste [[Ära|Epoche]] in de Minschheedshistorie. Dat wichtigste Kennteken sind de nabelven Steenwärktüge. De Tied begunn – so as wi dat vandage weet – med den öldsten Steenwärktügen, de wi bet nu finnen können, vör wat bi 2,6&nbsp;Millionen Jaren in [[Afrika]]. === Ooldsteentied === → Kiek bi: ''[[Ooldsteentied]]'' De Ooldsteentied, ook ''Paläolithikum'' was de eerste un längste Periode in de Prähistorie un betekent in Afrika, [[Europa]] un [[Asien]] dat öldste Stück van de [[Steinzeit|Steentied]]. ==== Steengrandwärktüge: ''Homo rudolfensis'' un ''Homo habilis'' ==== → Kiek bi: ''[[Homo rudolfensis]]'' un ''[[Homo habilis]]'' De Historie van de Minschheed begunn vör 6 Millionen Jaren Tied in Afrika, as [[Minschenapen]] as ''[[Ardipithecus ramidus]]'' begünnen uprecht to gaan. De [[Australopithecus|Australopithecinen]] daarna verbetern düsse Aard to gaan un wassen läter to den eersten ''[[Homo]]'' ran: ''[[Homo rudolfensis]]'' un ''[[Homo habilis]]''. Dat Kennteken, dat se Deel van dat Genus Homo maket, is dat se al vör 2,6 Millionen Jaren Tied slichte Steenwärktüge uut Grand un Schutt („[[Pebble Tools]]“) bruken. De eersten Steenwärktüge tellt to den Kultuurstand [[Oldowan]] an. De Tied heet ook Fröhpaläolithikum ==== Fuustbiele: ''Homo erectus'' ==== ''→'' Kiek bi: ''[[Homo erectus]]'' un ''[[Homo heidelbergensis]]'' ''[[Homo erectus]]'' het in de Kultuur leevt, de Ooldpaläolithikum heet un kenne [[Fuustbiel|Fuustbiele]] as Wärktüge. Al för de eersten Minschen van düsse Aard is nawiesen, dat se Steenwärktüge bruken; läter bruken se ook [[Füür]], so as de 790.000 Jare ole Stede [[Gesher Benot Ya’aqov]] – de öldste med sekeren Datum – vandage in [[Israel]] nawiest.<ref>[[Naama Goren-Inbar]] et al.: ''Evidence of Hominin Control of Fire at Gesher Benot Ya'aqov, Israel''. In: ''[[Science]]''. Band 304, 2004, S. 725–727; [[doi:10.1126/science.1095443]]</ref> Vör bummelig 1,5 Millionen Jaren Tied begunn in Afrika de Tied, de [[Acheuléen]] heet un in de Minschen Wärktüge as [[Fuustbiel|Fuustbiele]], de up beden Sieden beslaan un sorgsam maket sind, bruken. Vör wat bi 500.000 Jaren keme düsse Techniken ook na Europa. ''Homo erectus'' was flexibel, so dat he sik eerst in Afrika, denn in [[Süüdwestasien]], denn [[Indien]] un ook in [[Volksrepubliek China|China]] un [[Süüdoostasien]] uutbreden konn. De laten ''Homo erectus'' – se steet faken bi den ''Homo heidelbergensis'' – könnt al Jäger un Sammler heten. ==== Afslagwärktüge: ''Homo neanderthalensis'' ==== → Kiek bi: [[Neanderdaler]] In Europa worde de ''Homo erectus'' över den ''[[Homo heidelbergensis]]'' un ''[[Homo steinheimensis]]'' to’n [[Neanderdaler]], de sunderlik an dat Klima in de [[Iestied]] anpasst was. Anderster os Forscherlüde dat eerdage dacht hebbet, was hadde de Naanderdaler ene Kultuur: För de Naanderdalers sind in Middeleuropa dat eerste Maal kultsche Praktiken nawiesbaar, so to’n Bispeel [[Begräffnis|Begrävenisse]] med [[Graffbigaav|Gravbigaven]]. De Neanderdaler hebbet sik ene niege Technik Stene to bewärken uutdacht, bi de se nich alleen de Kärn van [[Flintsteen|Flintstenen]], [[Quarzit]] oder annner Stenen bewärken, man ook den [[Afslag (Archäologie)|Afslag]]. Waarümme de de Neanderdaler daalgüngen is nich seker. Waarschienlik güng de Taal Neanderdalers bilüttken trügge, as de moderne Minsch na Europa kam. Up’t längeste waren sik de Neanderdalers up dat [[Ibeersch Halveiland|ibeersche Halveiland]]. ==== Höhlenmaleree, bildlike Kunst un Musik: ''Homo sapiens'' ==== → Kiek bi: [[Minsch|''Homo sapiens'']] Nich de ''Homo erectus,'' de na Europa un Asien uutwandert weren, man uut den ''Homo erectus,'' de in Afrika bleven weren, wuss de de moderne Minsche, de ''Homo sapiens,'' ran. Düsse Minschenaard begunn sik vör ca. 100.000 Jaren Tied uutrobreden. In Europa kemen sik de ''Homo sapiens'' un de Neanderdalers twischen 40.000 un 35.000 Jaren tomööt ''Homo sapiens'' verbetter de Methoden Stene to bewärken. Beachtlik sind de eerssten Tüügnisse för afstrakt un symboolsche Denken, dat sik sunnerlik in den eersten bildliken Kunstwärken vör 40.000 Jaren Tied wiest. Daar mang to’n Bispeel [[Löwenminsch|Löwenminschen]], Fabelwesen med een Löwenkopp un dat Liev van enen Minschen. Uut de Tied stammt ook [[Fleut|Floiten]] uut Knaken, wat de eerste Musik nawiest.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.iceageart.de/startseite/ |titel=Home |sprache=de |abruf=2021-09-22 }} {{Webarchiv|url=https://www.iceageart.de/startseite/ |wayback=20210926222409 |text=Home |archiv-bot=2026-06-19 14:27:19 InternetArchiveBot }}</ref> === Jungsteentied === To’n Enne van de letste Iestied hen verbetter sik dat Klima, so dat’t nu in Gebeden as den [[Fruchtbor Halfmaand|fruchbaren Halvmaan]] in [[Süüwestasien]] mööglik was sittfast to leven. In de jüngste [[Dyrastied]] worde Kliam noch eenmaal een beten küller, so dat Minschen twungen weren wedder as [[Nomaad|Nomaden]] to leven oder Alternativen uuttofinnen. Düsse Ümmestand brochte de [[Bueree|Buurie]] vör Dag. Een eersten Beginn givt’t al in [[Proto-Neolithikum]] vör 14.000 Jaren Tied. Van 9500 v.&nbsp;Chr. an keem de Domestikatschoon van Deren un Planten up. De Buurie brochte groten Wannel in de Weerdschop un Kultuur med, daarümme seggt een ook „[[Neolithsche Revolutschoon]]“. Van den froen Zentren het sik de Buurie wieder uutbreed un keem vör rund 7000 Jaren Tied in Europa an. Anner Kenntken för de Jungsteentied sind at sittfast Leven, [[Keramik]], un dat Slepen van Stenen. De wichtigsten sotscholen Folgen van de Buurie weren, dat de höger Produktschoon van Neermiddels, de Taal Minschen anwassen maakt het. So können sik Minschen up verscheden Proffeschonen spetschliseren un so de Organisatschoon in Staten vöranbringe. === Koppersteentied === → Kiek bi: [[Koppersteentied]] De Tied twischen Jungsteenstied un de Bronzetied, in de Minschen den [[Kopper|Kopperbärgbu]] begünnen un wichtige Techniken för de Metallurgie uutfünnen, heet Koppersteentied, in de Facksprake ook ''Chalkolithikum'' oder ''Äneolithikum.'' Kopper was man noch raar un de meesten Wärktüge weren noch uut Steen. [[Ötzi]], de Iesmumie uut den [[Ötztaler Alpen]] in [[Süüdtirool]], stammt uut de middeleuropääsche Koppersteenteid. He hadde een [[Biel]] med, dat een Lemmel uut 99&nbsp;% Kopper hadde, dat uut den [[Soltborger Land]] kam. == Bronzetied == → Kiek bi: [[Bronzetiet|Bronzetied]] [[Bronze]], een Mischmetall uut 90&nbsp;% Kopper un 10&nbsp;% Tinn, keem to’n Ennde van den 4. Jaardusend v.&nbsp;Chr. up. Dat Metall is veel harder as Kopper un givt de Tied den namen. In Israel gav et al 3300 v.&nbsp;Cht Bronze. De Bronzetied is in Lüttasien af 1700 v.&nbsp;Cht to Enne un ümme de Middelländsche See up’t läteste ümme 1200 v.&nbsp;Chr., as in düsse Regionen [[Iesen]] as Metall upkam. In Middeleuropa beginnt de Bronzetied eerst 2200 v.&nbsp;Cht. un langt bet 800 v&nbsp;.Chr. == Iesentied == → Kiek bi: [[Iesentiet|Iesentied]] Sied den laten 4. Jaardusend v.&nbsp;Chr. is [[Iesen]] as een Wärkstoff bekannt. De eerste schriftlike Borns, de wat över Iesen schrivt, steet up Kielschrifttafeln uut den laten 3. Jaardusend v.&nbsp;Chr. In düsse Tied was dat noch Iesen van [[Meteoroid|Meteoriten]]. Veer Funne uut den Iran, Mesopotamien un Ägypten sind sogaar noch öller. In de tweden Halve van den 3. Jaardusend is [[gediegen]] Iesen in [[Troja]] un de „Förstennekropole“ van [[Alaca Hüyük]] (twischen 2550 un 2350 v. Chr.) nawiesen<ref>[[Ernst Pernicka]]: ''Gewinnung und Verbreitung der Metalle in prähistorischer Zeit''. [[Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz]]. 1990, S. 62 [https://www.researchgate.net/profile/Ernst_Pernicka/publication/262916568_Gewinnung_und_Verbreitung_der_Metalle_in_prahistorischer_Zeit/links/54a5b0bc0cf257a63608d6f2/Gewinnung-und-Verbreitung-der-Metalle-in-praehistorischer-Zeit.pdf Online verfügbar] (PDF; 21,1&nbsp;MB)</ref>. In den 2. Jaardusend daarna is Isen sunderlik in [[Anatolien]] bekannt. [[Assyrsche Spraak|Assyrsche]] Borns uut de Tied van 1950–1700 v.&nbsp;Chr. vertellt, dat Iesen veel kostbarer as [[Gold]] un [[Sülver]] was. Staatsche Wapen so as Ext van [[Ugarit]] (ca. 1450–1350 v. Chr.) wieset, dat Iesen ook in de Tied van den [[Hethitsch Grootriek|Hethitschen Grootriek]] düchtig weerdvull was. Ook wenn et kene archäologgschen Funne givt, vertellt een Text uut de midelassyrsche Tied över enen Isensmedd an’n Hove van [[Ninurta-tukulti-Aššur]] (1168–1133 v.&nbsp;Chr.). Van den 9.&nbsp;Jaarhunderd an het dat nieassyrsche Riek Iesen in’n groten Mate herstellt, so dat sik Iesen langsam över heel de Welt uutbreed het.<ref> [[Christopher Pare]]: ''Frühes Eisen in Südeuropa: Die Ausbreitung einer technologischen Innovation am Übergang vom 2. zum 1. Jahrtausend v. Chr''. In: Elena Miroššayová, Christopher Pare, Susanne Stegmann-Rajtár (Hrsg.): ''Das nördliche Karpatenbecken in der Hallstattzeit. Wirtschaft, Handel und Kommunikation in früheisenzeitlichen Gesellschaften zwischen Ostalpen und Pannonien'' (Budapest Archaeolingua Alapítvány 2017) ISBN 978-6155766008 S. 14–20 [https://www.academia.edu/35668854/Fr%C3%BChes_Eisen_in_S%C3%BCdeuropa_Die_Ausbreitung_einer_technologischen_Innovation_am_%C3%9Cbergang_vom_2._zum_1._Jahrtausend_v._Chr Online verfügbar] (PDF)</ref> == Nettverwiese == {{Commonscat|Prehistory|Urgeschichte}} * [http://www.seilnacht.tuttlingen.com/Lexikon/Hoehlen.htm Die frühesten Funde menschlicher Kunst stammen aus der Altsteinzeit, vor allem Höhlenmalereien] (hoogdüütsch) * [http://www.loewenmensch.de/ Löwenmensch - Eines der ältesten bisher gefundenen Kunstwerke] (hoogdüütsch) * [http://www.landschaftsmuseum.de/Seiten/Lexikon/Altsteinzeit.htm Zur Altsteinzeit im Landschaftsmuseum Obermain Kulmbach] (hoogdüütsch) * [http://www.northpacificprehistory.com/ North Pacific Prehistory] (hoogdüütsch) * [http://www.urgeschichte.com/ Museum für Urgeschichte in Asparn an der Zaya] (hoogdüütsch) * {{Webarchiv|url=http://www.pa-linz.ac.at/institut/gspb/Urgeschichte.PDF|wayback=20060222064026|text=Manfred Aigner: ''Prähistorie – Ur- und Frühgeschichte. Ständige Erneuerung der Modelle und Hypothesen über die Homo-Evolution''.}} (PDF; 170&nbsp;kB) (hoogdüütsch) == Nawiese == <references /> {{Normdaten|TYP=s|GND=4078951-2}} [[Kategorie:Prähistorie]] [[Kategorie:Paläoanthropologie]] 5xm7rexpa7nupr5ai26rclqny99jkmc 0 183366 1069797 1069316 2026-06-19T22:57:38Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069797 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} De '''Weltbank''' ({{S|en|'''World Bank'''}}) betekent in’n wieden Sinne de Weltbankgruppe, ene [[Vereente Natschonen|UN-Sunnerorganisatschoon]], de in de [[Vereenigte Staten|US-amerikaansche]] Höövdstad [[Washington, D.C.]] sitt un ene Bank för Uphülpe in [[upwassen Staten]] is. Na den [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] hadde de Weltbank eerst de Upgave de Staten, de de Krieg verwööst hadde Stütt to geven. De Weltbankgruppe sett sik uut fiev Organisatschonen tohope, de den Recht na egenstännig sind: * {{Lang|en|''International Bank for Reconstruction and Development''}}, ''IBRD''; de ''Weltbank'' in’n engen Sinn * {{Lang|en|''International Development Association''}} (IDA) * {{Lang|en|''International Finance Corporation''}} (IFC) * {{Lang|en|''Multilateral Investment Guarantee Agency''}} (MIGA) * {{Lang|en|''International Centre for Settlement of Investment Disputes''}} (ICSID) De Organisatschonen in de Weltbankgruppe verbind een gemeensam Präsident un deelwiese ene gemeensame Adminstratschoon. == Unnerschede to’n Internatschonalen Geldfonds == De Weltbank is wat anners as de [[Internatschonal Geldfonds|Internatschonale Geldfonds]] (IGF), ook wenn bede Institutschonen in de glieken Tied upkemen un den Sitt in [[Washington, D.C.|Washington D.C.]] hebbet. Heel simple kann een seggen: De Weltbankgruppe stellt dat Geld för Uphülpe un Upbu in upwassen Länder up lange Sicht praat. De Internatschonale Geldfonds stellt Länner Geld för korte Tied praat, wenn se Problemen hebbet Uutgaven to talen. De Underscheed is vandage man minner klaar, denn de IGF het ook anfungen Kredite för Uphölp un Upbu up lange Sicht praattostellen. == Gemeensame Upgaven == De gemeesame Upgave för de Institutschonen van de Weltbank is med finantschlle Hülpe, Raad un technische Hülpe de Weertschop in den Staten, de Maten sind, vöran to bringen un internatschoonal ranwassen Länner uptohülpen. De Weltbankgruppe het 2008 38,2 Milliarden [[US-Dollar]] Lehnen, Toschööt, Bihülpe, Bate, Andele, Investitschonen un Garantien an de Maten un ook an private Investers uutgeven. Dat maket de Bank med Lehnen up lange Tied oder ook med tinsfriegen langfristigen Krediten för Investitschoonsprojekte, Reformprogramms, technische Hülpe un vandage ook indem dat se de privaat Weerdschop hülpt un Andele bi Firmen het oder Garantien övernimt. === ''{{Lang|en|''World Development Report''|}}'' === De Weltbank bringt eenmaal dat Jaar den {{Lang|en|''World Development Report''|}} ({{S|nds|Weltverloopsbericht}}) ruut, de sik med enen Thema befaat, dat för de akutelle Diskuschoon ümme Uphülpe wichtig is. In sienen detailrieken Analysen faat de Bericht nich bloot de Diskusschoon tohope, man stött de internatschonale Debatte an, wat wichtig för den weltwiedern Verloop in de Weerdschop is. == Präsidenten van de Weltbankgruppe == {| class="wikitable" style="text-align:left" !Präsident !Staat !van !bet |- |Eugene Meyer |{{USA}} |1946 |1946 |- |John Jay McCloy |{{USA}} |1947 |1949 |- |Eugene Robert Black |{{USA}} |1949 |1962 |- |George D. Woods |{{USA}} |1963 |1968 |- |Robert McNamara |{{USA}} |1968 |1981 |- |Alden W. Clausen |{{USA}} |1981 |1986 |- |Barber B. Conable |{{USA}} |1986 |1991 |- |Lewis T. Preston |{{USA}} |1991 |1995 |- |James Wolfensohn |{{AUS}} / <br /><br />{{USA}} |1995 |2005 |- |Paul Wolfowitz |{{USA}} |2005 |2007 |- |Robert Zoellick |{{USA}} |2007 |2012 |- |Jim Yong Kim |{{KOR}} /<br /><br />{{USA}} |2012 |2019 |- |Kristalina Georgiewa |{{BGR}} |2019 |<small>(kommissarisch)</small> |- |David Malpass |{{USA}} |2019 |2023 |- |Ajay Banga |{{IND}} /<br /><br />{{USA}} |2023 |''amtierend'' |} === Liste van de Chefökonomen === {| class="wikitable" style="text-align:left" !Präsident !Staat !van !bet |- |Hollis B. Chenery |{{USA}} |1972 |1982 |- |Anne O. Krueger |{{USA}} |1982 |1986 |- |Stanley Fischer |{{USA}} |1988 |1990 |- |Lawrence Summers |{{USA}} |1991 |1993 |- |[[Michael Bruno]] |{{ISR}} |1993 |1996 |- |[[Joseph Eugene Stiglitz|Joseph E. Stiglitz]] |{{USA}} |1997 |2000 |- |Nicholas Stern |{{GBR}} |2000 |2003 |- |[[François Bourguignon]] |{{FRA}} |2003 |2007 |- |Justin Yifu Lin |{{CHN}} |2008 |2012 |- |Kaushik Basu |{{IND}} |2012 |2016 |- |[[Paul Michael Romer|Paul Romer]] |{{USA}} |2016 |2018 |- |Pinelopi Goldberg |{{GRC}} /<br /><br />{{USA}} |2018 |2020 |} == Stemmrechtreform == De Stemmrecht sind na Andeelsegendom verdeelt. 2010 gav dat ene Reform, de de Stemmrechtee anners wicht. So kregen besunners junge Industrielänner as China Inflood. De Länner, de med düsse „Voice Reform – Phase 2“ Stemmrechte winnen konnen weren ook[[Süüdkorea]], de [[Törkie]], [[Mexiko]], [[Singapur]], [[Grekenland|Grekenenland]], [[Brasilien|Bruunsilien]], [[Indien]], un [[Spanien]]. De Stemmandeel för de meesten Industriestaten worde minder, [[Nigeria]], [[Vereenigte Staten|USA]], [[Russland]] un [[Saudi-Arabien]] bleven bi de lieke Taal Stemmrechten. 2020 hebbet de [[Vereenigte Staten|USA]] (15,69 % – 2019: 15,48 %) den gröttsten Deel Stemmrechte, denn folgt [[Japan]] (7,62 % – 2019: 7,79 %), [[Volksrepubliek China|China]] (5,17 % – 2019: 4,80 %), [[Düütschland]] (4,17 % – 2019: 4,09 %), dat [[Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland|Vereenigte Köningriek]](3,87 % – 2019: 3,81 %) un [[Frankriek|Frankrik]] (3,87 % – 2019: 3,81 %).<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://pubdocs.worldbank.org/en/329671541106474760/IBRDEDsVotingTable.pdf |titel=INTERNATIONAL BANK FOR RECONSTRUCTION AND DEVELOPMENT VOTING POWER OF EXECUTIVE DIRECTORS |werk=World Bank |hrsg= |datum=2019-12-04 |abruf=2019-12-08 |sprache= }} {{Webarchiv|url=http://pubdocs.worldbank.org/en/329671541106474760/IBRDEDsVotingTable.pdf |wayback=20190819152126 |text=INTERNATIONAL BANK FOR RECONSTRUCTION AND DEVELOPMENT VOTING POWER OF EXECUTIVE DIRECTORS |archiv-bot=2026-06-19 22:57:38 InternetArchiveBot }}</ref> == Maten == De Weltbank-Gruppe höört 189 [[Staat|Staten]] to.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://www.worldbank.org/en/who-we-are |titel=Who We Are |werk= |hrsg=The World Bank Group |datum= |abruf=2019-03-22 |sprache=en}}</ref> Alleen fiev Staten sind kene Maten. Dat sind: * {{AND}} * {{CUB}} * {{PKR}} * {{MCO}} * {{LIE}} == Literatuur == * Axel Dreher: ''Die Kreditvergabe von IWF und Weltbank: Ursachen und Wirkungen aus politisch-ökonomischer Sicht''. wvb Berlin, Berlin 2003, ISBN 3-936846-54-5. * Cord Twele: ''Die Entwicklungspolitik der Weltbank-Gruppe vor dem Hintergrund der Schuldenkrise der »Dritten Welt« seit Beginn der achtziger Jahre.'' [[Frankfort an’n Main]] 1995. * John B. Cobb Jr.: ''The earthist challenge to economism – a theological critique of the World Bank''. St. Martin’s Press, New York 1999, ISBN 0-312-21838-9. * Eric Toussaint: ''The World Bank: A Critical History'', Pluto Press, London 2023 == Nettverwiese == * [http://www.worldbank.org/ Offitschelle Webstede] van de Weltbank (englelsch, spaansch, franzöössch, araabsch, chineesch) * [http://data.worldbank.org/data-catalog Worldbank Data Catalog] (engelsch) * Grafik: [http://www.bpb.de/wissen/DBF402 The World Bank: ''Stimmenverteilung'' (Stand: Juni/März 2017)], uut: [http://www.bpb.de/wissen/Y6I2DP ''Zahlen und Fakten: Globalisierung''], www.bpb.de (hoogdüütsch) * ''Internationales Netzwerk investigativer Journalisten'' (ICIJ): [https://www.icij.org/project/world-bank Evicted and Abandoned: The World Bank’s Broken Promise to the Poor] (engelsch) == Nawiese == [[Kategorie:Internatschonale Organisatschoon]] [[Kategorie:Vereente Natschonen]] [[Kategorie:Weertschop]] [[Kategorie:Bank]] <references />{{Normdaten}} bvou0bl8bzgc6qnemy2ej54wu5l12p6 0 183756 1069699 1069263 2026-06-19T14:08:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069699 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} Een '''Phoneem''' (uut {{S|grc|φωνή|phōnḗ}} ‚Luut, Stemm‘) is de abstrakte Klass vun all Spraak[[Luud|luden]], de in’n spraken [[Spraak]], de alle de lieke Rulle hebbt, enen Luut binnen enen [[Woord|Woort]] van enen andern Luut to ünnerscheden. To’n Bispeel snackt verscheden Luden, de Platt küürt, dat Phoneem /r/ anners uut. De verscheden ''r''-Luden [ɾ] ~ [ʁ] sind man dat sülve ''r''-Phoneem. == Phoneem teggen Allophone == Ene grote Tahl verscheden Luden bekikt een Spreker van ene Spraak as Varianten ([[Allophoon|Allophone]]) van enen bestimmten Phoneem. De Mechanismus daar achter is dat kategoorsche Hören. De [[Labial|labiale]] [[stemhebben]] [[Plosiv]] an’n Beginn van’n Woort „Back“ klingt uut den Münner van teggen verscheden Sprekers steeds anders, man de teggen verscheden Luden bekieket de Sprekers doch as dat sülve Phoneem /b/. Wenn een de Luden med enen Luut, de unner dat Phoneem /d/ fallt, uuttuuscht, denn is „Dack“ to hören. Dat is een Woort, dat wat annerster bedüd un so tellt de Lude to een ander Phoneem. Dat heet, dat de Wöör „Back“ un „Dack“ up [[Plattdüütsch|Platt]] een [[Minimaalpaar]] formt. == Transkriptschoon == De gängige Konventschoon is Phoneem binnen Schreegsteken to schrieven. Dat Phoneem sülvenst transkribeert een meest na dat [[Internatschonal Phoneetsch Alphabet|Internatschonale Phoneetsche Alphabeet]]. == Nettverwiese == {{Commonscat|Phonemes|Phoneem}} * {{Internetquelle |autor=Udo L. Figge |url=http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Udo.L.Figge/texte/phonem.html |titel=Phonem |werk=Vorlesung „Grundlagen der romanischen Sprachwissenschaft“ (WS 2000/01) |datum=1998-12-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20101103044826/http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Udo.L.Figge/texte/phonem.html |archiv-datum=2010-11-03 |zugriff=2012-10-26 }} {{Webarchiv|url=http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Udo.L.Figge/texte/phonem.html |wayback=20101103044826 |text=Phonem |archiv-bot=2026-06-19 14:08:41 InternetArchiveBot }} * Robert F. Port: ''[http://www.cs.indiana.edu/~port/pap/TheGraphicalBasis.SGLSP.pdf The Graphical Basis of Phones and Phonemes].'' (PDF; 103&nbsp;kB) [[Kategorie:Spraakwetenschop]] [[Kategorie:Phonologie]] b79ql16ca1gfs7f63tljjds0zq9n913 0 184765 1069706 1069268 2026-06-19T14:24:08Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069706 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} {{Infobox ICD |01-CODE=A80.0 |01-BETEKEN=Akute paralytische Poliomyelitis durch Impfvirus |02-CODE=A80.1 |02-BETEKEN=Akute paralytische Poliomyelitis durch importiertes Wildvirus|03-CODE=A80.2x |03-BETEKEN=Akute paralytische Poliomyelitis durch einheimisches Wildvirus |04-CODE=A80.3 |04-BETEKEN=Sonstige und nicht näher bezeichnete akute paralytische Poliomyelitis|05-CODE=A80.4 |05-BETEKEN=Akute nichtparalytische Poliomyelitis |06-CODE=A80.9 |06-BETEKEN=Akute Poliomyelitis, nicht näher bezeichnet}} '''Poliomyelitis''' (van ooldgreeksch πολιός <templatestyles src="Latn/styles.css"></templatestyles> un {{Lang|grc|μυελός|myelós}})<ref>{{Literatur|Autor=[[Wilhelm Pape]], Max Sengebusch (Bearb.)|Titel=Handwörterbuch der griechischen Sprache|Auflage=3. Auflage, 6. Abdruck|Verlag=Vieweg & Sohn|Ort=Braunschweig|Datum=1914|Online=http://www.zeno.org/Pape-1880/A/%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%8C%CF%82|Abruf=2024-03-14}} </ref><ref>{{Literatur|Autor=[[Wilhelm Pape]], Max Sengebusch (Bearb.)|Titel=Handwörterbuch der griechischen Sprache|Auflage=3. Auflage, 6. Abdruck|Verlag=Vieweg & Sohn|Ort=Braunschweig|Datum=1914|Online=http://www.zeno.org/Pape-1880/A/%CE%BC%E1%BF%A1%CE%B5%CE%BB%CF%8C%CF%82|Abruf=2024-03-14}} </ref> oder ''Poliomyelitis acuta'', kort '''Polio''', plattdüütsch ook '''Kinnerlaamheid''' oder '''Kinnerlaamde''' is ene Infektschoonskrankheid, de Polioviren to’n groten Deel in’n de Kinnertied veroorsaakt. Se gript Neuronen an, de Muskeln in dat Liv stüürt un sorgt för verlaamt meest de Liddmaten up Duur. De Krankheid kann ook de Atenmuskeln befallen, wat den Dood bringen kann. De Krankheid brochte so ook de Isern Lungen, de eerste Atengeevmaschine. Ook noch Jaten na de Infektschoon kann de Krankheid wedder komen. Dat [[Viren|Virus]] breed sik meest över Urin oder Schiet uut, man ook Infektschonen över Drüppens könnt passeren. De Krankheid överdregt sik alleen in’n Minschen (un een paar Apenaarden) un kann sik bloot van den enen up den Minschen uutbreden.<ref name=":0">{{Literatur|Autor=Thomas Schmitz, Sven Siebert|Titel=Klartext: Impfen! – Ein Aufklärungsbuch zum Schutz unserer Gesundheit|Auflage=1|Verlag=HarperCollins|Datum=2019|ISBN=978-3-95967-884-1|Seiten=125}} </ref> Sinds den 1950er Jaren givt dat Impstoffe gegen Polio. De Antaal Infektschonen gaat sinds denn stark trügge. Grote Sundheidsorganisatschonen, sunnerlik de [[Organisatschoon för Weltgesundheit|WHO]], arbeed sied Jaren de Poliomyeltis heel to betwingen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/polio_six_year_plan_20130425/en/ |titel=WHO {{!}} Global leaders support new six-year plan to deliver a polio-free world by 2018 |abruf=2017-02-09}}</ref> Man dat givt ook Trüggsläge: So verbreed sik Polio (Stand Anfang 2020) in [[Afghanistan]] un [[Pakistan]]. In de [[Ukraine]] steken sik2015 twee Kinder an, ofschoonst Europa al 2002<ref name=":2">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.impfen-info.de/impfempfehlungen/fuer-erwachsene/polio-kinderlaehmung/ |titel=Polio-Impfung bei Erwachsenen |werk= |hrsg=[[Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung]] |datum= |abruf=2020-01-08 |sprache=de}}</ref> för heel frei van Polio gull. Den September 2022 reep [[New York (Bundsstaat)|US-Bundsstaat New York]] den Noodstand uut, nadem dat se dat Virus in’n Afwater binnen veer Bezirken un ook in [[New York City]] nadem das Virus im Abwasser von vier Bezirken sowie in New York City nawiesen können. Nademdat in Afrika veer jare nene niegen Fall van Wild-Poliomyelitis upkomen was, het de WHO Afrika den 25.&nbsp;August 2020 för „Wild-Polio-frie“ verklöört.<ref>{{Internetquelle |url=https://polioeradication.org/news-post/africa-kicks-out-wild-polio/ |titel=Africa Kicks Out Wild Polio |hrsg=polioeradication.org |abruf=2020-08-25 |sprache=en}}</ref> Man Polioviren uut leven Impstoffen (cVDPVs) sind noch in’n Ümloop, ene Folge bi nich immuniseert oder nich good noch immuniseert Populatschonen un slechte Hygiene. So is sik de WHo vermoden, dat’t een hoog Risiko givt, dat sik cVDPVs in Zentraalafrika un in’n Hoorn van Afrika uutbreed.<ref name=":7">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.who.int/csr/don/01-september-2020-polio-sudan/en/ |titel=Circulating vaccine-derived poliovirus type 2 – Sudan |werk=WHO |hrsg= |datum=2020-09-01 |abruf=2020-09-04 |sprache=en}}</ref> Meer as den Dutzen Länner in Afrika fecht ook vandage noch tegen de Krankheed, daar mang sind [[Angola]], [[Demokraatsche Republiek Kongo|Kongo]], [[Nigeria]] un [[Sambia]].<ref>{{Internetquelle |url=https://apnews.com/619efb65b9eeec5650f011b960a152e9/ |titel=Maria Cheng: UN says new polio outbreak in Sudan caused by oral vaccine |hrsg=The Associated Press |abruf=2020-09-05 |sprache=en}}</ref> == Literatuur == * Deutsche Gesellschaft für Pädiatrische Infektiologie e.&nbsp;V. (DGPI) (Ruutgever): ''Handbuch Infektionen bei Kindern und Jugendlichen.'' 4. Uplage. Futuramed, München 2003, ISBN 3-923599-90-0. * Fabian Feil, Adolf Windorfer, Sabine Diedrich, Eckhard Schreier: Von der Prävention bis zur Ausrottung. WHO-Projekt der Polioeradikation und ihre Überwachung als gesundheitspolitische Herausforderung an die Medizin in Deutschland. In: Deutsches Ärzteblatt. Band 97(40), 2000, ISSN 0012-1207, S. A2598–A2599.  * Adolf Windorfer, Fabian Feil: Der Kampf gegen Poliomyelitis – Ausrottung einer Zivilisationsseuche. In: Bundesgesundheitsblatt. Band 43, 2000, S. 2–6, doi:10.1007/s001030050002.  * David M. Oshinsky: Polio: An American Story. Oxford University Press, USA 2005, <nowiki>ISBN 0-19-530714-3</nowiki>.  * Axel Karenberg: ''Kinderlähmung.'' In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Ruutgever): ''Enzyklopädie Medizingeschichte.'' De Gruyter, Berlin / New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 750. * {{Internetquelle |autor=Herwig Kollaritsch, Maria Paulke-Korinek |url=https://www.aerztezeitung.at/fileadmin/PDF/2014_Verlinkungen/State_Polio.pdf |titel=DFP-Literaturstudium – Poliomyelitis |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-01-05 |format=PDF }} {{Webarchiv|url=https://www.aerztezeitung.at/fileadmin/PDF/2014_Verlinkungen/State_Polio.pdf |wayback=20200714003953 |text=DFP-Literaturstudium – Poliomyelitis |archiv-bot=2026-06-19 14:24:08 InternetArchiveBot }} * Karl Wurm, A. M. Walter: ''Infektionskrankheiten.'' In: Ludwig Heilmeyer (Ruutgever): ''Lehrbuch der Inneren Medizin.'' Springer-Verlag, Berlin/Göttingen/Heidelberg 1955; 2. Uplage ook daar 1961, S. 9–223, hier: S. 184–191. == Nettverwiese == {{Commonscat|Polio|Poliomyelitis|audio=1|video=1}} * [https://polioeradication.org/ Global Polio Eradication Initiative] * {{Internetquelle |url=https://ourworldindata.org/grapher/the-number-of-reported-paralytic-polio-cases |titel=The number of reported paralytic polio cases |werk=[[Our World in Data]] |abruf=2020-01-07}} * Lars Fischer: [https://www.spektrum.de/news/polio-der-lange-weg-zur-ausrottung-der-kinderlaehmung/2067612 ''Warum Polio wieder auflebt.''] In: Spektrum.de, 20. Oktober 2022. == Einzelnachweise == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Krankheit]] [[Kategorie:Virologie]] [[Kategorie:Epidemiologie]] [[Kategorie:Neurologie]] [[Kategorie:Kinner]] [[Kategorie:Medizin]] 78s68gm2we1n363g78rtbrpxsjb32dv 0 185624 1069777 1069299 2026-06-19T21:38:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069777 wikitext text/x-wiki [[Datei:Telesphore Toppo.jpg|mini|hochkant|Telesphore Placidus Toppo (2017)]] [[Datei:Coat of arms of Telesphore Toppo.svg|mini|hochkant|Dat Kardinalswappen vun Toppo]] '''Telesphore Placidus Kardinal Toppo''' (* [[15. Oktober]] [[1939]] in [[Chainpur (Jharkhand)|Chainpur]]; † [[4. Oktober]] [[2023]] in [[Ranchi]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://ccbi.in/cardinal-telesphore-toppo-passes-away/ |titel=Cardinal Telesphore Toppo Passes Away |werk=ccbi.in |datum=2023-10-04 |sprache=en |abruf=2023-10-04 }} {{Webarchiv|url=https://ccbi.in/cardinal-telesphore-toppo-passes-away/ |wayback=20231015112925 |text=Cardinal Telesphore Toppo Passes Away |archiv-bot=2026-06-19 21:38:53 InternetArchiveBot }}</ref>) weer en indisch Geistlicher un [[Röömsch-kathoolsch Kark|röömsch-kathoolsch]] [[Arzbischop]] vun [[Arzbisdom Ranchi|Ranchi]]. == Leven == Telesphore Placidus Toppo wurr 1969 in Himmelried to’n Preester weeht. Wiedere Studien hemm hüm an de [[Päpstliche Universität Urbaniana]] in [[Rom]] führt. Nah eenig Johren in de [[Seelsörg]] un in’n Hoochschoolldeenst wurr he an’n 8. Juni 1978 to’n [[Bischop]] vun [[Bisdom Dumka|Dumka]] beropen. An’n 7. Oktober vun dat sülvige Johr wurr he dör Arzbischop [[Pius Kerketta]] to’n Bischop weeht. 1984 hett Paapst [[Johannes Paul II.]] to‘n [[Koadjutor]]arzbischop nöömt, een Johr later denn to’n [[Arzbisdom Ranchi|Arzbischop vun Ranchi]]. 2003 wurr Toppo as [[Kardinalpreester]] mit de [[Titelkark]] ''[[Sacro Cuore di Gesù agonizzante a Vitinia]]'' in da [[Kardinalskollegium]] upnommen. He weer Präsident vun de Indische [[Bischopskonferenz]]. Kardinal Toppo hett an dat [[Konklave 2005]] deelnommen, bi dat [[Benedikt XVI.]] to’n Paapst wählt wurr un ok [[Konklave 2013|2013]] weer he mit dorbi, as Paapst [[Franziskus (Paapst)|Franziskus]] wählt wurr. Paapst Franziskus hett an’n 24. Juni 2018 sien Rückträe wegen Öller annommen. <ref>{{Internetquelle|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2018/06/24/0480/01044.html|titel=Rinuncia dell’Arcivescovo di Ranchi (India) e nomina del successore|hrsg=[[Presseamt des Heiligen Stuhls]]|werk=Tägliches Bulletin|datum=2018-06-24|zugriff=2018-06-24|sprache=it}}</ref> == Fievt Marianisches Dogma == De Kardinal hett Paapst Benedikt XVI. 2008 dorum beeden, en fievt Marianisches [[Dogma]] över Maria as [[Maria Miterlöserin|Miterlöserin]] intoführen. So en Verkloren würr dat Nicht-Katholiken lichter maaken, de Modergottes to verstahn. Stöhn kreeg he dör Kardinal [[Luis Aponte Martínez]], emeriteert Arzbischop vun San Juan, Puerto Rico; Kardinal [[Varkey Vithayathil]], Arzbischop vun [[Grootarzbisdom Ernakulam-Angamaly|Ernakulam-Angamaly]], Indien; Kardinal [[Ricardo Jamin Vidal|Riccardo Vidal]], Arzbischop vun [[Arzbisdom Cebu|Cebu]], Philippinen, un Kardinal [[Ernesto Corripio y Ahumada]], emeriteert Arzbischop vun Mexiko-Stadt. So en Dogma würr in’n interreligiösen Dialog mit den Muslimen helpen, denen Maria dör den [[Koran]] vertroot is. Se gellt dor as „größte aller Frauen, ohne Sünde und jungfräulich“.<ref>{{Internetquelle|hrsg=[[Kath.net]]|url=https://www.kath.net/news/19766|titel=Dogma von Maria Miterlöserin hilfreich für interreligiösen Dialog|datum=2008-05-07|abruf=2019-08-16}}</ref> == Liddmaatschapen == Telesphore Placidus Kardinal Toppo weer Liddmaat vun de folgend Institutschonen vun de [[Röömsch Kurie|röömsch Kurie]]: * [[Dikasterium för de Evangeliseeren|Kongregatschoon för de Evangeliseeren vun de Völker]] (af 2003)<ref name="Kurie 2003">{{Internetquelle|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2003/11/24/0592/01835.html#NOMINA%20DI%20MEMBRI%20DEI%20DICASTERI%20DELLA%20CURIA%20ROMANA|titel=Nomina di Membri dei Dicasteri della Curia Romana|hrsg=Presseamt des Heiligen Stuhls|werk=Tägliches Bulletin|datum=2003-11-24|abruf=2019-08-17|sprache=it}}</ref> * [[Dikasterium för den Interreligiösen Dialog|Päpstlicher Raat för den Interreligiösen Dialog]] (af 2003)<ref name="Kurie 2003" /> * [[Päpstlicher Raat för de Kultur]] (siet 2009)<ref>{{Internetquelle|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2009/01/17/0032/00087.html#NOMINA%20DI%20MEMBRI%20E%20DI%20CONSULTORI%20DEL%20PONTIFICIO%20CONSIGLIO%20DELLA%20CULTURA|titel=Nomina di Membri del Pontificio Consiglio della Cultura|hrsg=Presseamt des Heiligen Stuhls|werk=Tägliches Bulletin|datum=2009-01-17|abruf=2019-08-17|sprache=it}}</ref> * Kardinalskommission vun dat [[Istituto per le Opere di Religione]] (af 2013)<ref>{{Internetquelle |url=http://www.archivioradiovaticana.va/storico/2013/02/16/kardinalskommission_f%C3%BCr_ior_erneuert/ted-665508 |titel=Kardinalskommission für IOR erneuert |hrsg=[[Radio Vatikan]] |datum=2013-02-16 |abruf=2019-08-17}}</ref> == Weblinks == * [https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btoppotp.html Indrag up catholic-hierarchy.org] * [https://press.vatican.va/content/salastampa/en/documentation/cardinali_biografie/cardinali_bio_toppo_tp.html Biografische Notiz (engelsch)] * [https://cardinals.fiu.edu/bios2003.htm#Toppo Indrag in In: Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church. (Website vun de [[Florida International University]], engelsch)] == Enkeld Nahwiesen == <references/> {{Normdaten|TYP=p|GND=1073534448|VIAF=316531388}} {{SORTIERUNG:Toppo, Telesphore Placidus}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Indien]] [[Kategorie:Boren 1939]] [[Kategorie:Storven 2023]] [[Kategorie:Bischop]] [[Kategorie:Arzbischop]] [[Kategorie:Kardinal]] ap6xmi9jawsc9aqmneni9nuiw4kagfv 0 187004 1069676 1069247 2026-06-19T12:43:55Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069676 wikitext text/x-wiki [[Datei:Neil Diamond HWOF Aug 2012 other (levels adjusted and cropped).jpg|mini|Neil Diamond, 2012]] [[Datei:Neil Diamond 2.jpg|mini|Neil Diamond, 2007]] '''Neil Leslie Diamond''' (*&nbsp;[[24. Januar]] [[1941]] in [[New York City]]) is en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Gesang|Singer]] un [[Songwriting|Songwriter]]. He harr vör allen in de laat 1960er un in den1970er Johren Top-Ten-Hits as ''[[Sweet Caroline]]'', ''[[I Am… I Said]]'',<ref>{{Internetquelle |url=http://www.swr.de/swr1/rp/musik/songbook/-/id=446740/nid=446740/did=614332/10f0oc8/index.html |titel=Neil Diamond - “I Am … I Said” |hrsg=swr.de |offline= |archiv-url=https://archive.today/20120911133001/http://www.swr.de/swr1/rp/musik/songbook/-/id=446740/nid=446740/did=614332/10f0oc8/index.html |archiv-datum=2012-09-11 |abruf=2023-02-26 |sprache=en }}</ref> ''[[Song Sung Blue]]'', ''[[Desiree (Lied)|Desireé]]'', ''Beautiful Noise'' un ''Cracklin’ Rosie''. Mit över 125 Millionen verköfft Schallplatten (bit Mai 2009) is Neil Diamond en vun de spoodriekst Musiker weltwiet. Diamond schreev ok Hits as ''[[I’m a Believer]]'' för de [[The Monkees|Monkees]] un ''Sunflower'' för [[Glen Campbell]] as ok (den eerst dör [[UB40]] bekannt wurrn Titel) ''[[Red Red Wine]]''. He wurr mit tallriek Sülvern, [[Golden Schallplaat|Golden]] un Platin-Schallplatten uttekent. För den [[Soundtrack]] ''Jonathan Livingston Seagull'' kreeg he 1973 en [[Grammy Award]]. == Leven == Neil Diamond is in den New Yorker Stadtdeel [[Brooklyn]] in en poolsch-russisch Inwannererfamilie mit jöödsch Gloven upwussen. Nah den Besöök vun de School muss he meestens in den Laden vun sien Vader uthelpen. <ref>''Radikal ernsthaft.'' In: ''[[Augsburger Allgemeine]]'', 3. März 2006.</ref> To sien 16. Gebortsdag kreeg he en [[Gitarr]] schunken, de he to spelen lehrt hett. He gung mit [[Barbra Streisand]] up de Erasmus Hall High School in [[Flatbush]] un hett mit hör in den [[Eerstsemester]]-Chor ({{enS|Freshman-Chorus}}) vun de [[High School]] sungen.<ref>Richar Alleman: ''New York: The Movie Lover's Guide''. Random House, New York City 1988, ISBN 0-7679-1634-4, S. 415–416.</ref> Diamond weer af 1963 mit Jaye Posner verheiraadt, mit de he twee Döchter harr.<ref name="us2012" /> 1967 hemm se sück trennt un 1969 wurr de Ehe schett.<ref name="us2012">{{Internetquelle |url=http://www.usmagazine.com/entertainment/news/neil-diamond-71-marries-his-manager-42-2012224 |titel=Neil Diamond, 71, Marries His Manager, 42 |datum=2012-04-22 |werk=Us Weekly |abruf=2023-12-10}}</ref> Ut sien tweete Ehe mit Marcia Murphey harr he twee Söhns, de 1970 un 1978 boren wurrn. Neil Diamond un Murphey hemm sück 1994 trennt<ref name="us2012" /> un leeten sück 1995 nah 26 Johren scheeden.<ref>Karen S. Schneider: {{Webarchiv|url=http://people.com/people/article/0%2C%2C20141128%2C00.html|wayback=20120512110102|text=''Period of Change''.}} In: ''[[People (Zeitschrift)|People]]'', 29. April 1996.</ref> In‘n April 2012 hett de nu 71-Johrige in [[Los Angeles]] sien 42-johrige Managerin, de Produzentin Katie McNeil heiraadt.<ref name="us2012" /> == Musikalisch Loopbahn == In de fröh 1960er Jahren hett Diamond tonächst as Songwriter mit ehrder minn Erfolg arbeit (bispeelswies mit ''Sunday and Me'', dat he för [[Jay and the Americans]] schreev un dat up Platz 18 lannen dee). Mit den Titel ''[[I’m a Believer]]'', den he den [[Monkees]] to’n Gebruuk överleet, harr he sien eersten Welterfolg. Dornah folgten de bekannten eegen Hits, de ok in’t Repertoire vun tallriek anner Popgrötten as [[Roy Orbison]], [[Elvis Presley]], [[Frank Sinatra]], [[Shirley Bassey]], [[Harry Belafonte]], [[Engelbert (Singer)|Engelbert Humperdinck]], [[Julio Iglesias]], [[Tom Jones]], [[Daliah Lavi]], [[Tina Turner]] oder [[Johnny Cash]] to finnen weern bzw. sünd. [[Datei:Neil Diamond in concert, 1972.jpg|mini|Neil Diamond, 1972]] Sien eerst komponeert un sülvst sungen Titel in den US-[[Musikcharts]] ''[[Billboard Hot 100]]'' van 1966 ''Solitary Man'' keem up Platz 55 un bleev negen Week, de latere [[Single (Musik)|Singleversion]] vun den Titel bleev 1970 24 Week (Platz 21) in disse Charts. Mit de nächst, in’n Harvst 1966 herutbrocht Single ''Cherry Cherry'' gelung hüm sien eerst Top-Ten-Hit över twalf Week un Bestplatzeeren up 6.<ref>Clay Cole: ''Sh-Boom!: The Explosion of Rock 'n' Roll (1953–1968)''. Morgan James. New York City 2009, ISBN 978-1-60037-638-2, S. 256.</ref> De eerste Nummer-1-Hit weer 1970 ''Cracklin’ Rosie'',<ref>Wiedere Informatschonen to dissen Titel in: Bronson, Fred: ''The Billboard Book of Number One Hits''. 3., överarbeit un utwiet Uplaag. Billboard Publications, New York City 1992, S. 282.</ref> ''[[I Am… I Said]]'' reck 1971 de Top 5 in [[England]] un den USA, un ''[[Song Sung Blue]]'' reck 1972 weer de Tipp vun de US-Charts. In dat glieker Johr kreeg he dör Afstimmen vun de Leserschap vun de düütschsprakig Jöögdtietschrift ''[[Bravo (Tietschrift)|Bravo]]'' den Bronzenen [[Bravo Otto#1972 Jahresende|Bravo Otto]] as Singer. As spoodriekst Song, de vun hüm sungen, aber nich vun hüm schreeven wurr, gellt ''He Ain’t Heavy … He’s My Brother'', en Platz-20-Hit ut dat Johr 1970, den tovör de [[Hollies]] upnommen harrn.1976 hett Diamond dat Album ''Beautiful Noise'' upnommen, dat vun [[Robbie Robertson]] produzeert wurr. Dat Album reck on in’n düütschsprakigen Ruum dde Tipp vun de Albumcharts (1976 Öösterriek, 1977 Düütschland). [[Datei:Neil Diamond plays Woburn Abbey in 1977.jpg|mini|Neil Diamond in England, 1977]] 1977 hett he den Song ''[[You Don’t Bring Me Flowers]]'' up dat Album ''I’m Glad You’re Here With Me Tonight'' herutbrocht. De Song wurr vun Barbra Streisand up hör Album ''Songbird'' covert. En Radio-DJ hett beid Versionen tosommen mixt un sörg dormit för Upsehn. Diamond un Streisand hemm dat Leed sluutend gemeensam nee upnommen. Disse Upnahm wurr en wieder Nr.-1-Hit. 1980 wurr de Film ''[[The Jazz Singer|Der Jazz-Sänger]]'' herutbrocht, in den Neil Diamond neben [[Laurence Olivier]] de Hööftrull speel un tosätzlich de Filmmusik leefern dee. Mit den Song ''America'', de Platz 8 vun de Billboard Single-Charts recken dee un de Ballade ''Love on the Rocks'' (Platz 2) wurr de [[Soundtrack]] enorm spoodriek un reck Platz 1 der [[Billboard Charts]]; de Film dorgegen weer en Flop un He kreeg dorför de „Golden Himbeere“. Dornah truck sück Diamond as Schauspeler wietgahnd ut de Filmwelt torüch, eerst goot 20 Johr later harr he in ''[[Saving Silverman|Zickenterror – Der Teufel ist eine Frau]]'' en Gastupträe. 1973 nehm Diamond för de Romanverfilmung vun [[Richard Bach]] sien ''[[Jonathan Livingston Seagull|Die Möwe Jonathan]]'' den glieknamigen Soundtrack up. 1982 hett hüm de Film ''[[E.T.]]'' to sien Hit ''Heartlight'' brocht. 1996 hett he mit ''Tennessee Moon'' ein [[Country-Musik|Country]]-Album upnommen, dat hüm en Platz 14 inbroch. In dat Johr 2000 kreeg Neil Diamond in New York den ''Lifetime Achievement Award'' vun de [[Songwriters Hall of Fame]]. In’n November 2005 keem sien Album ''12 Songs'' (Platz Nr. 4 vun de [[Billboard Charts]]) herut. Produzeert wurr dat vun [[Rick Rubin]], de ok de letzt veer Studioalben vun [[Johnny Cash]] produzeert harr. An‘n 9. Mai 2008 keem – ok weer in Tosommenarbeit mit Rubin – sien 29. Studioalbum mit den Titel ''Home Before Dark'' herut, up dat he ünner annern in en Duett mit [[Natalie Maines]], de Leadsingerin vun de [[Dixie Chicks]], to hören is. Dat Album weer Neil Diamond sien eerst Nummer-een-Album in den Billboard Charts. In‘n Sömmer 2008 weer he weer to en Konzert-Tournee in Europa; he is dorbi ünner annern in Hamborg, Köln un München as ok eerstmals bi dat [[Glastonbury Festival]] uptreeden. 1997 wurr in de USA sien Leed ''Sweet Caroline'' eerstmals to’n Anfang vun en Football-Speel speelt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mlb.com/news/fenway-parks-anthem-started-innocuously/c-45075964 |titel=Fenway Park’s anthem started innocuously |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210225142926/https://www.mlb.com/news/fenway-parks-anthem-started-innocuously/c-45075964 |archiv-datum=2021-02-25 |abruf=2019-07-30}}</ref> In de Folgetiet entwickel sück dat Afspelen vun ''Sweet Caroline'' to’n Anfang vun US-amerikaansch Footballspelen to en Traditschoon vun mehreren Football-Teams. Dat wurr en Stadion-Hymne, to de vör den Anfang vun de Spelen dat Publikum mitsingt. Mittlerwiel passeert dat ok bi europääschen Footballmannschapen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.welt.de/sport/fussball/article164433159/Diese-Popsongs-schafften-es-bis-in-die-Fankurven.html |titel=Fußball-Charts: Top 11 – Diese Popsongs schafften es bis in die Fankurven |autor=Lutz Wöckener |werk=[[Die Welt]] |datum=2017-05-20 |sprache=de |abruf=2023-12-10}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Tyler Beck |url=https://de.yourtripagent.com/3749-why-sweet-caroline-is-boston-anthem |titel=Warum |sprache=de-DE |abruf=2023-02-26 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://nymag.com/intelligencer/2007/11/photo_hulton_archivegetty_imag.html |titel=Neil Diamond Reveals the Cute, Pervy Roots of ‘Sweet Caroline’ |sprache=en-us |abruf=2023-02-26}}</ref> Up sien Album van 2009 ''A Cherry Cherry Christmas'' hett Diamond den bekannten Musiktitel ''The Chanukah Song'' vun den Comedian [[Adam Sandler]] covert. Dat Musikvideo dorto wurr vun DJ Ashba, Gitarrist bi [[Guns N’ Roses]], produzeert. Neil Diamond hett hier en Musikwark passend to dat acht Daag lang düürn jöödsch Fest [[Chanukka]], den Vöravend vun den 12. Dezember 2009, ableefert. [[Datei:1afin-2795f.jpg|mini|Neil Diamond, 2015]] An‘n 14. März 2011 wurr Diamond in de [[Rock and Roll Hall of Fame]] upnommen, inführt wurr he dorbi vun [[Paul Simon]]. An‘n 10. August 2012 kreeg Diamond en Steern in de [[Hollywood Walk of Fame/Kategorie Musikupnahmen|Kategorie Musikupnahmen]] up den [[Hollywood Walk of Fame]] bi de Adresse 1750 North Vine Street, tegenöver vun den [[Capitol Records|Capitol Tower]]. De ''[[Rolling Stone]]'' hett Diamond 2015 up Rang 47 vun de [[De 100 gröttste Songwriter vun all Tieden|100 gröttsten Songwriter vun all Tieden]] uplist.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-songwriters#neil-diamond |titel=The 100 Greatest Songwriters of All Time |hrsg=[[Rolling Stone]] |datum=2015-08 |sprache=en |abruf=2017-08-07}}</ref> Dornah entwickel Neil Diamond en Leev to de [[Country-Musik]] („Melody Road“).<ref>Jan Wiehle: ''„Ich sagte ja, und dann war keiner da“.'' In: ''[[FAZ]]'', 23. Januar 2021.</ref> In‘n Januar 2018 geev Diamond bekannt, an [[Parkinson-Krankheit|Parkinson]] to lieden. He würr dorüm nich blots sien loopend Australien- un Niegseeland-Tournee afbreeken, sonnern generell kien Konzerte mehr geven. He wull aber wiederhen Musik in‘n Studio upnehmen.<ref name="faz-15412695">{{Internetquelle |autor=dpa |url=https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/menschen/neil-diamond-beendet-seine-tour-nach-parkinson-diagnose-15412695.html |titel=Neil Diamond beendet Tour wegen Parkinson |werk=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung#FAZ.NET|FAZ.net]] |datum=2018-01-23 |abruf=2018-10-13}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.rollingstone.de/parkinson-neil-diamond-verkuendet-rueckzug-aus-dem-tourleben-1442603/ |titel=Parkinson! Neil Diamond verkündet Rückzug aus dem Tourleben |abruf=2019-07-30}}</ref> In‘n Juli 2018 is he in de Kommandozentrale vun de Füürwehrinsatzkräfte uptreeden, de en Busch- un Waldbrand in [[Colorado]] bekämpen deen. Diamond sülvst leevt siet goot 20 Johren in [[Basalt (Colorado)|Basalt]], Colorado.<ref>{{Internetquelle |autor=A. B. C. News |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/neil-diamond-firefighters-battling-wildfire-surprise-performance/story?id=56895149 |titel=Neil Diamond thanks firefighters battling wildfire with surprise performance |sprache=en |abruf=2023-02-26}}</ref><ref name="welt-180192332">{{Internetquelle |autor=dpa-infocom GmbH |url=http://www.welt.de/newsticker/dpa_nt/infoline_nt/boulevard_nt/article180192332/Neil-Diamond-ueberrascht-mit-Staendchen.html |titel=Neil Diamond überrascht mit Ständchen |werk=[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]] |datum=2018-07-30 |abruf=2018-10-07}}</ref> An‘n 4. Dezember 2022 fier dat up de Biographie vun Neil Diamond footen [[Jukebox-Musical]] ''A Beautiful Noise: The Neil Diamond Musical'' Premiere an’n dat Broadhurst Theatre in New York.<ref>{{Internetquelle |autor=Greg Evans |url=https://deadline.com/2022/05/neil-diamond-musical-beautiful-noise-broadway-opening-1235026979/ |titel=Neil Diamond Musical ‘A Beautiful Noise’ Sets Fall Broadway Opening |werk=Deadline |datum=2022-05-18 |sprache=en-US |abruf=2023-02-26}}</ref> == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.neildiamond.com/ www.neildiamond.com] * [https://web.archive.org/web/20220630015236/http://www.neildiamondhomepage.com/ www.neildiamondhomepage.com] * {{IMDb|nm0004871}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=130091200|LCCN=n82020006|VIAF=3570589}} {{SORTIERUNG:Diamond, Neil}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1941]] [[Kategorie:Rockmusik]] [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Gitarrenspeler]] [[Kategorie:Komponist]] qfp0n6uzvzl7rb02w8yiqrnphcvuags 0 187447 1069786 1069306 2026-06-19T22:05:05Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069786 wikitext text/x-wiki [[Datei:Toni Morrison (author, at her upstate New York home) (cropped).jpg|mini|Toni Morrison, 1980er Johren[[Datei:Toni Morrison (signature).svg|rahmenlos|hochkant|zentriert|klasse=notpageimage skin-invert-image|Signatur]]]] [[Datei:Toni Morrison 2008-2.jpg|mini|Toni Morrison (2008)]] '''Toni Morrison''' (* [[18. Februar]] [[1931]] as Chloe Ardelia Wofford in [[Lorain (Ohio)|Lorain]], [[Ohio]]; † [[5. August]] [[2019]] in [[New York City]]) weer en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Schriever]]in. Se tellt to de bedüüdensten Vertrederinnen vun de [[Afroamerikaansch Literatur|afroamerikaanisch Literatur]] un kreeg 1993 as eerste [[swaarte]] [[Schrieverin]] den [[Nobelpries för Literatur]]. == Leven un Wirken == === Anfangsjohren === Toni Morrison wurr 1931 in [[Ohio]] as Dochter vun Ramah Willis un George Wofford boren. Se weer dat tweet vun veer Kinner vun en afroamerikaansch Arbeiterfamilie.<ref name="wofford">{{cite news |title=Chloe Wofford Talks About Toni Morrison |last=Dreifus |first=Claudia |url=http://www.en.utexas.edu/amlit/amlitprivate/texts/morrison1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115083953/http://www.en.utexas.edu/amlit/amlitprivate/texts/morrison1.html |archive-date=2005-01-15 |language=en |work=The New York Times |date=1994-09-11 |accessdate=2007-06-11}}</ref> Hör Moder stamm ut [[Greenville (Alabama)]] un truck as Kind mit hör Familie nah Norden. Hör Vader is in [[Cartersville]] in [[Georgia]] upwussen. As he etwa 15 Johr olt weer, hemm Witte twee swaart Geschäftslüüd, de in sien Straat leven deen [[Lynchjustiz|lyncht]] Toni Morrison hett seggt: „Er hat uns nie erzählt, dass er Leichen gesehen hat. Aber er hatte sie gesehen. Und das war für ihn zu traumatisch.“<ref>{{Internetquelle |autor=Rachel Kaadzi Ghansah |url=https://www.nytimes.com/2015/04/12/magazine/the-radical-vision-of-toni-morrison.html |titel=The Radical Vision of Toni Morrison |werk=[[The New York Times]] |datum=2015-04-08 |sprache=en |abruf=2017-04-29}}</ref> Kört nah dissen Vörfall truck George Wofford in de Haapnung, den [[Rassismus]] to entkommen un sück in de upkommen Industriewertschap in Ohio Arbeit toskern, in de rassisch integreerte Stadt [[Lorain (Ohio)|Lorain]] in Ohio. He weer sülvständig un hett as Schweißer för [[US Steel]] arbeit. Morrison hör Moder weer [[Huusfru]] un en fromm Liddmaat vun de [[African Methodist Episcopal Church]].<ref name="newyorker-200310">{{Internetquelle |autor=Hilton Als |url=https://www.newyorker.com/magazine/2003/10/27/ghosts-in-the-house |titel=Ghosts in the House. As an editor, author, and professor, Morrison has fostered a generation of black writers |werk=[[The New Yorker]] |datum=2003-10-27 |sprache=en |abruf=2017-05-01}}</ref> As Morrison etwa twee Johr olt weer, hett de Vermieter vun hör Familie dat Huus in Brand, in dat se leevten, in Brand sett, wiels se to Huus weern, wiel de Öllern dat Hüürgeld nich betallen kunnen. Hör Familie hett up disse „bizarre Form des Bösen“ reageert, indem se över den Vermieter lachen deen, anstratt vertwiefelt to ween. Morrison hett later seggt, dat de Reaktschoon von hör Familie wiest harr, wu man sien [[Integrität (Ethik)|Integrität]] bewohrt un sien eegen Leven in Anbetracht vun de Handlungen vun en sückse „monumentalen Rohheit“ uprecht hollen kunn.<ref>{{Internetquelle |autor=David Streitfeld |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1993/10/08/the-laureatess-life-song/10d3b79b-52f2-4685-a6dd-c57f7dde08d2/ |titel=The Laureates's Life Song |werk=[[The Washington Post]] |datum=1993-10-08 |sprache=en |abruf=2017-04-29}}</ref> De Öllern vun Morrison hemm hör en Sinn för Överleeferung un Spraak vermiddelt, indem se traditschonelle afroamerikaansch [[Märken]] un Geistergeschichten veertellen un Leeder singen deen. <ref name="newyorker-200310" /><ref>{{Literatur |Autor=Dave Mote |Titel="Toni Morrison". ''Contemporary Popular Writers'' |Verlag=St. James Press |Ort=Detroit |Datum=1997 |ISBN=1-55862-216-0 |Sprache=en}}</ref> Morrison hett as Kind faken leest; to hör leevsten Schrievers tellen [[Jane Austen]] un [[Lew Nikolajewitsch Tolstoi|Leo Tolstoi]]. Mit 12 Johren wurr se kathoolsch un hett den Dööpnaam Anthony (nah [[Antonius von Padua]]) annommen, wat to hör Ökelnaam Toni führen dee.<ref name="Brockes">{{Internetquelle |autor=Emma Brockes |url=https://www.theguardian.com/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |titel=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |werk=[[The Guardian]] |datum=2012-04-13 |sprache=en |abruf=2013-02-14}}</ref> An de Lorain High School weer se in’n [[Debatteerclub]], in de Johrbook-Grupp un in‘n Theaterclub.<ref name="newyorker-200310" /> === Studium un Berop === 1949 fung se an de [[Howard University]] in [[Washington, D.C.]], en „swaart Universität“ an, [[Anglistik]] to studeeren. In disse Tiet hett se hör Roopnaam vun Chloe to Toni ännert.<ref>{{Literatur |Autor=Lucille P. Fultz |Titel=Toni Morrison: Paradise, Love, A Mercy |Verlag=Bloomsbury |Ort=New York |Datum=2013 |ISBN=978-1-4411-1968-1 |Seiten=4 |Sprache=en}}</ref> 1953 kreeg se den [[Bachelor of Arts]] in Engelsch un 1955 an de [[Cornell University]] den [[Master of Arts]]. Van 1955 bit 1957 hett se [[Engelsch Literatur]] an de [[Texas Southern University]] in [[Houston]] ünnerricht. 1957 keh se as Dozentin an de Howard University nah Washington torüch. [[Datei:Toni Morrison and sons.jpg|mini|Morrison mit hör Söhns vör hör New Yorker Huus, tüschen 1980 un 1987]] 1958 hett se den [[jamaika]]anschen Architekten Howard Morrison heiraadt, mit den se twee Söhns kreeg. Nah hör Scheeden 1964 fung se an as [[Verlagslektor]]in to arbeiten. Wiels hör Tätigkeit för [[Random House (Verlag)|Random House]] van 1967 bit 1983 speel se en wichtig Rull bi dat Bekanntmaken vun de [[Afroamerikaansch Literatur|afroamerikaansch Literatur]] un hett ünner annern Böker vun [[Toni Cade Bambara]] un [[Gail Jones]] herut. 1970 keem hör eenige Johren tovör entstahn eerst Roman ''The Bluest Eye ([[Sehr blaue Augen]])'' herut. Sowohl dit Wark as ok ''Sula'' (1974) wurrn vun de Kritik goot upnommen, den Spood bi dat Publikum broch aber eerst ''Song of Solomon (Solomons Lied)'' 1977. Hör Böker wurrn in mehrere Spraaken översett un hanneln meestens vun de Welt vun swaart Fruen.<ref name="dlfkultur" /> Hör Lehrtätigkeit harr se all wiels hör Arbeit bi Random House weer upnommen. 1981 wurr se in de [[American Academy of Arts and Letters]], 1988 in de [[American Academy of Arts and Sciences]] un 1994 in de [[American Philosophical Society]]<ref>{{Internetquelle |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Chloe+Anthony+%28Toni%29+Morrison&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |titel=Member History: Chloe Anthony (Toni) Morrison |hrsg=American Philosophical Society |sprache=en |abruf=2019-02-04 |kommentar=mit biographischen Anmerkungen}}</ref> wählt. 1989 wurr se mit de Robert F. Goheen Professur an de [[Princeton University]] würdigt un weer bit to hör [[Emeritieeren]] 2006 “Robert F. Goheen Professor in the Humanities”.<ref>{{Internetquelle |url=https://aas.princeton.edu/people/toni-morrison |titel=Toni Morrison |hrsg=Princeton University, Department of African American Studies |sprache=en |abruf=2022-11-02}}</ref> Toni Morrison is in’n August 2019 in dat Öller vun 88 Jahren storven.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wtap.com/content/news/Nobel-laureate-Toni-Morrison-has-died-a-friend-confirms-523002541.html |titel=Nobel laureate Toni Morrison passes away at 88 |werk=wtap |datum=2019-08-06 |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190806140632/https://www.wtap.com/content/news/Nobel-laureate-Toni-Morrison-has-died-a-friend-confirms-523002541.html |archiv-datum=2019-08-06 |abruf=2019-08-06 }} {{Webarchiv|url=https://www.wtap.com/content/news/Nobel-laureate-Toni-Morrison-has-died-a-friend-confirms-523002541.html |wayback=20190806140632 |text=Nobel laureate Toni Morrison passes away at 88 |archiv-bot=2026-06-19 22:05:04 InternetArchiveBot }}</ref> Ut dissen Anlaat hett [[Kara Walker]] en Titelsiet in‘n ''[[The New Yorker]]''<ref>{{Internetquelle |autor=Francoise Mouly, Kara Walker |url=https://www.newyorker.com/culture/cover-story/cover-story-2019-08-19 |titel=Cover Story: Kara Walker's Toni Morrison |werk=The New Yorker |datum=2019-08-08 |sprache=en |abruf=2021-11-14}}</ref> mit en [[Porträt]] vun de Schrieverin gestalt. == Rezeptschoon, Utteknungen un Ehrungen == Wat Morrison nahlaaten hett befinnd sück in de Princeton University Library<ref>{{Internetquelle |url=https://catalog.princeton.edu/catalog/9989233003506421 |titel=Toni Morrison Papers 1908–2017. 1970-2015. |werk=Priceton University Library Catalog |sprache=en |abruf=2021-11-14}}</ref>. 2021 hett de en umfaaten Utstellung to dat Leven un Wark vun Toni Morrison ankünnigt. ''Sites of Memory. The Archival World of Toni Morrison''. Dat weer för dat Fröhjohr 2023 plaant. De Hööfttitel vun de Utstellung betreckt sück up dat glieknamige [[Essay]] vun hör.<ref>{{Internetquelle |url=https://library.princeton.edu/news/general/2021-10-28/groundbreaking-pul-exhibition-toni-morrison-open-spring-2023 |titel=Groundbreaking PUL exhibition on Toni Morrison to open spring 2023 |hrsg=Princeton University Library |datum=2021-11-10 |sprache=en |abruf=2021-11-14}}</ref> * 1988: [[Pulitzer-Pries]] för den Roman ''Beloved'' * 1993: [[Nobelpries för Literatur]]<ref name="dlfkultur">{{Internetquelle |autor=Johannes Kaiser |url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/zum-tod-von-toni-morrisson-mit-wachem-blick-voller.2165.de.html?dram:article_id=455676 |titel=Zum Tod von Toni Morrisson – Mit wachem Blick, voller Menschlichkeit |hrsg=[[Deutschlandfunk Kultur]] |datum=2019-08-06 |abruf=2019-08-06}}</ref> * 1993: Kommandeur vun den [[Ordre des Arts et des Lettres]] * 1994: Condorcet-Médaille (Frankriek) * 2001: [[Premio Grinzane Cavour|Premio-Grinzane-Cavour]]-Sonnerpries * 2010: Offizier in de franzöösch [[Ehrenlegion]]<ref>[[Der Standard]]: [http://derstandard.at/1288659519536/Toni-Morrison-ist-Ritterin-der-franzoesischen-Ehrenlegion ''Toni Morrison ist Ritterin der französischen Ehrenlegion''], 4. November 2010.</ref> * 2012: [[Presidential Medal of Freedom]]<ref>{{Webarchiv|url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2012/04/26/president-obama-names-presidential-medal-freedom-recipients |wayback=20120428023545 |text=The White House: ''President Obama Names Presidential Medal of Freedom Recipients'' |archiv-bot=2026-03-14 09:05:54 InternetArchiveBot }} (englisch, 26. April 2012, abgerufen am 30. Mai 2012).</ref> * 2013: Nichols-Chancellor's Medal, verleeht vun de [[Vanderbilt University]] in Nashville<ref>{{Internetquelle |url=https://www.vanderbilt.edu/commencement/nichols-chancellors-medal/ |titel=Nichols-Chancellor’s Medal |sprache=en-US |abruf=2023-04-10}}</ref> * 2014: Ivan Sandrof Lifetime Achievement Award, verleeht vun’n [[National Book Critics Circle Award|National Book Critics Circle]] * 2016: ''PEN/Saul Bellow Award for Achievement in American Fiction''. * [[Médaille de la Ville de Paris]] 2021 wurr vun de amerikaansch National Book Critics Circle de Toni Morrison Achievement Award in’t Leven ropen um Institutschonen to ehren, de signifikante Verdeenste för de Literatur leist hemm.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bookcritics.org/the-toni-morrison-achievement-award/ |titel=The Toni Morrison Achievement Award |sprache=en-US |abruf=2023-04-10}}</ref> De eerst Priesdräger weer Cave Canem, en gemeeinnützige Organisatschoon, de sück de Förderung vun de künstlerisch un beroplich Entwicklung vun swaart Dichter verschreeven hett.<ref>{{Internetquelle |url=https://cavecanempoets.org/mission-history/ |titel=Cave Canem - Mission & History |sprache=en |abruf=2023-04-10 }} {{Webarchiv|url=https://cavecanempoets.org/mission-history/ |wayback=20230320084155 |text=Cave Canem - Mission & History |archiv-bot=2026-06-19 22:05:04 InternetArchiveBot }}</ref> == Warken == === Romane === * ''The Bluest Eye'', 1970 bei [[Holt, Rinehart and Winston]], ISBN 0-03-085074-6 (dt. ''[[Sehr blaue Augen]]'', 1979, översett vun [[Susanna Rademacher]]; Neeöversetten 2023 dör Tanja Handels) * ''Sula'', 1973 bi [[Alfred A. Knopf, Inc.|Alfred A. Knopf]], ISBN 1-4000-3343-8 (dt. ''Sula,'' 1980, översett vun Karin Polz) * ''Song of Solomon'', 1977 bi Alfred A. Knopf, ISBN 0-394-49784-8 (dt. ''[[Solomons Lied]]'', 1979, översett vun [[Angela Praesent]]) * ''Tar Baby'', 1981 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-3344-6 (dt. ''Teerbaby'', 1983, översett vun [[Uli Aumüller]] un Uta Goridis) * ''Beloved'', 1987 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-3341-1 (dt. ''Menschenkind'', 1989, översett vun [[Helga Pfetsch]]) * ''Jazz'', 1992 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-7621-8 (dt. ''Jazz'', 1993, översett vun Helga Pfetsch) * ''Paradise'', 1998 bi Alfred A. Knopf, ISBN 0-676-97113-X (dt. ''Paradies'', 1999, översett vun Thomas Piltz) * ''Love: A Novel'', 2003 bi Alfred A. Knopf, ISBN 1-4000-7847-4 (dt. ''Liebe'', 2004, översett vun Thomas Piltz) * ''A Mercy'', 2008 bi Alfred A. Knopf, ISBN 978-0-307-27676-6 (dt. ''[[Gnade (Roman)|Gnade]]'', 2010, översett vun Thomas Piltz) * ''Home'', 2012 bi Alfred A. Knopf, ISBN 978-0-307-59416-7 (dt. ''Heimkehr'', 2014, översett vun Thomas Piltz) * ''God Help the Child'', 2015 bi Alfred A. Knopf, ISBN 978-0-307-74092-2 (dt. ''Gott, hilf dem Kind'', 2017, översett vun Thomas Piltz) === Anner literarische Genres === * Körtgeschichte: ''[[Recitatif]]'', herutbrocht in ''Confirmation: An Anthology of African American Women'', 1983 * Drama: ''Dreaming Emmet'', 1986 upführt, nich verapenlicht * Libretto: ''Margaret Garner'', 2005 eerstmals upführt * Kinnerböker (gemeensam mit hör Söhn Slade): ** ''The Big Box'', 1999 (''Die Kinderkiste'', 2000, översett vun Thomas Piltz) ** ''The Book of Mean People'', 2002 (''Das Buch der Bösen'', 2005, översett vun [[Harry Rowohlt]]) ** ''Who's Got Game? The Lion or the Mouse?'', 2003 ** ''Who's Got Game? The Ant or the Grasshopper?'', 2003 ** ''Who's Got Game? Poppy or the Snake?'', 2004 === Anner Publikatschonen (Utwahl) === * ''Playing in the Dark. Whiteness and the Literary Imagination.'' Harvard University Press, Cambridge 1992, ISBN 0-674-67377-8. ** ''Im Dunkeln spielen: weiße Kultur und literarische Imagination.'' Essays. Översetten Helga Pfetsch, Barbara von Bechtolsheim. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1994, ISBN 3-499-13754-2. ** Neeöversetten: ''Im Dunkeln spielen. Weiße Perspektiven und literarische Imagination'', mit en Nahwoort vun Sharon Dodua Otoo; ut dat Engelsche vun Barbara von Bechtolsheim un Helga Pfetsch, överarbeit un aktualiseert vun Mirjam Nuenning, Rowohlt Taschenbuch Verlag, Hamburg 2023, ISBN 978-3-499-01160-3. * Mitherutgeverin vun ''Birth of a Nationhood'', Essays över Dorstellen un Wohrnehmen vun den [[O. J. Simpson|O.-J.-Simpson]]-Perzess, 1996. * Herutgeverin vun ''Race-ing Justice, En-Gendering Power'', 1992, över den Fall [[Anita Hill]] gegen [[Clarence Thomas]], in den dat um [[sexuelle Belästigung]] gung un de wegen politischer Implikatschonen starke Beachtung in de Apenlichkeit funn. * {{Literatur |Titel=Die Herkunft der Anderen. Über Rasse, Rassismus und Literatur |Verlag=Rowohlt |Ort=Reinbek bei Hamburg |Datum=2018 |ISBN=978-3-498-04543-2 |Kommentar=Vorlesungen an der Harvard University in‘n Sömmer 2016 |Originaltitel=The Origin of Others |Originalsprache=en |Originaljahr=2006 |Übersetzer=Thomas Piltz}} * ''Selbstachtung. Ausgewählte Essays.'' Översett vun Thomas Piltz, Nikolaus Stingl, Dirk van Gunsteren, Christa Schuenke, Christiane Buchner, Christine Richter-Nilsson. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2020, ISBN 3-499-50651-3. == Verfilmung == * 1998: [[Menschenkind]] ''(Beloved)'' – Regie: [[Jonathan Demme]] == Literatur == * Michael Basseler: ''Kulturelle Erinnerung und Trauma im zeitgenössischen afroamerikanischen Roman. Theoretische Grundlegung, Ausprägungsformen, Entwicklungstendenzen.'' Wissenschaftsverlag Trier, Trier 2008, ISBN 978-3-86821-013-2. * Barbara von Bechtolsheim: ''Wer sich der Luft hingibt, vermag auf ihr zu reiten.'' In: [[Charlotte Kerner]] (Hrsg.): ''Madame Curie und ihre Schwestern – Frauen, die den Nobelpreis bekamen.'' Beltz, Weinheim 1997, ISBN 3-407-80845-3, S.&nbsp;356–385. * Barbara Hill Rigney: ''The Voices of Toni Morrison.'' Ohio State University Press, Columbus 1991, ISBN 0-8142-0554-2 ([https://kb.osu.edu/dspace/handle/1811/31738 Digitalisat] auf den Seiten des Verlags im Vollzugriff). * Julia Roth: ''„Stumm, bedeutungslos, gefrorenes Weiß“. Der Umgang mit Toni Morrisons Essays im weißen deutschen Kontext.'' In: Maureen Maisha Eggers, [[Grada Kilomba]], Peggy Piesche und Susan Arndt (Hrsg.): ''Mythen, Masken und Subjekte. Kritische Weißseinsforschung in Deutschland.'' Unrast, Münster 2005, ISBN 3-89771-440-X, S.&nbsp;491–506. * Heidi Thomann Tewarson: ''Toni Morrison.'' Rowohlt, Reinbek 2005, ISBN 3-499-50651-3. * Linda Wagner-Martin: ''Toni Morrison: a literary life.'' Palgrave Macmillan, Basingstoke [u.&nbsp;a.] 2015, ISBN 978-1-137-44669-5 (englisch). == Weblinks == {{Commons|audio=0|video=0}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118911627 DNB-Katalog] * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118911627 Indrag Düütsch Digitale Bibliothek] * {{IMDb|nm0607339}} * [https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1993/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries] * [https://web.archive.org/web/20140426232635/http://www.afrikanet.info/index2.php?option=com_partner&task=link&id=8 Toni Morrison in Oesterreich], Reportage vun [[Afrikanet]], 27. November 2006 * [https://www.rowohlt.de/autorin/toni-morrison.html Bibliographie vun all Titel] vun den in’n [[Rowohlt Verlag]] herutbrocht Översetten * Andrea Klasen: ''[https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/zeitzeichen-morrison-literaturnobelpreis-100.html 07.10.1993: Toni Morrison - erster Nobelpreis für Schwarze Literatur]'' In: ''[[WDR5]]'', [[ZeitZeichen (Hörfunksendung)|ZeitZeichen]], 7.&nbsp;Oktober 2023, (Podcast, 14:43&nbsp;Min., verfügbar bit 7.&nbsp;Oktober 2099). == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Navigatschoonsliest Winners vun den Nobelpries för Literatur}} {{Normdaten|TYP=p|GND=118911627|LCCN=n80131379|NDL=00450600|VIAF=109406177}} {{SORTIERUNG:Morrison, Toni}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Storven 2019]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Literatur)]] 7ocqajsj2xdgpblu35vm9o2a1mg0phx 0 187456 1069717 1069276 2026-06-19T14:59:44Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069717 wikitext text/x-wiki [[Datei:Roberts, Richard John (1943).jpg|miniatur|Richard John Roberts]] Sir '''Richard John Roberts''' (* [[6. September]] [[1943]] in [[Derby (Derbyshire)|Derby]], [[Derbyshire]]) is en britisch-amerikaaansch [[Biochemiker]] un [[Molekularbiologie|Molekularbioloog]]. 1993 kreeg he gemaansam mit [[Phillip Allen Sharp]] den [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]] „für ihre Identifizierung des diskontinuierlichen Aufbaus einiger [[Erbanlage]]n von Zellorganismen“.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)]</ref> Diss [[Mosaikgen]]e enthollen so nöömt [[Intron]]-Afsnitte, de nich för [[Protein]]afsnitte codeeren, sonnern bi’d [[Spleißen (Biologie)|Spleißen]] vun den [[Primärtranskript]] entfernt wurrn. Dat kann up verscheeden Oort un Wies passeeren, so dat identische DNA-Afsnitte verscheeden Proteine codeeren können. == Leven == Richard („Rich“) Roberts weer dat eenzige Kind vun Edna (borene Allsop) un John Roberts, en Automechaniker. As he veer Johr olt weer, truck de Familie nach [[Bath]], wo he de ''St. Stephen‘s School'' un de ''City of Bath Boys' School'' besöcht hett. Fröh kreeg he sien eerst Chemiebaukasten, woruphen he Chemiker wurrn wull. Roberts kreeg 1965 an de [[University of Sheffield]] en Bachelor in Chemie un kreeg hier 1969 mit en Arbeit över [[Flavonoide|Neoflavonoide]] sien Doktertitel. En Book vun [[John Cowdery Kendrew|John Kendrew]] hett hüm dorto brocht, sück de Biochemie totowennen. He hett en Angebot vun John Strominger, Perfesser för Biochemie un Molekularbiologie an de [[Harvard University]], annommen, wo he de Upgaav harr, en [[tRNA]] to sequenzeeren un ok de Biosynthese vun de Zellwand vun [[Bakterien]] studeeren dee.<ref name="PMID4367807">R. J. Roberts: ''Staphylococcal transfer ribonucleic acids. II. Sequence analysis of isoaccepting glycine transfer ribonucleic acids IA and IB from Staphylococcus epidermidis Texas 26.'' In: ''The Journal of biological chemistry.'' Band 249, Nummer 15, August 1974, S.&nbsp;4787–4796, PMID 4367807.</ref> Wiels de veer Johr in Boston harr he de Gelegenheit för veer Week dat Labor vun [[Frederick Sanger]] in [[Cambridge]] to besöken, um hier de Methood vun de RNA-Sequenzierung to lehrn. 1972 hett he en Angebot vun [[James Dewey Watson]] an dat [[Cold Spring Harbor Laboratory]] to forschen annommen. Hier hörr he in en Vördrag vun [[Daniel Nathans]] vun de Isoleeren vun dat eerste [[Restriktschonsenzym]], Endonuclease R, un hett de Bedüüden vun dat un tallriek wiedere noch optodecken Restriktschonsenzyme för de Molekularbiologie sehn. In sien Labor hett he mehr as 100 Restriktschonsenzyme opdeckt un isoleert.<ref>{{Internetquelle|url=http://www.northeastern.edu/cos/faculty/sir-richard-john-roberts/|titel=Sir Richard John Roberts - College of Science|autor=|werk=northeastern.edu|datum=2014-05-01|sprache=en|zugriff=2016-11-06}} {{Webarchiv|url=http://www.northeastern.edu/cos/faculty/sir-richard-john-roberts/ |wayback=20161106101424 |text=Sir Richard John Roberts - College of Science |archiv-bot=2026-06-19 14:59:44 InternetArchiveBot }}</ref> Siet 1974 weer he Berader un Chairman vun dat Scientific Advisory Boards vun de privat Biotechnologie-Firma ''New England Biolabs''. Tosommen mit Phil Sharp hett he en Kartierung vun de DNA vun dat [[Adenovirus]]-2 herutbrocht, en Arbeit, de to dat Opdecken vun de ''split genes'' führen dee.<ref name="PMID1057470">C. Mulder, J. R. Arrand, H. Delius, W. Keller, U. Pettersson, R. J. Roberts, P. A. Sharp: ''Cleavage maps of DNA from adenovirus types 2 and 5 by restriction endonucleases EcoRI and HpaI.'' In: ''Cold Spring Harbor symposia on quantitative biology.'' Band 39 Pt 1, 1975, S.&nbsp;397–400, PMID 1057470.</ref> [[Elektronenmikroskop]]ische Upnahmen hemm de ungewöhnliche Genstruktur un dormit dat Opdecken vun en nee Mechanismus vun de Ad2 mRNA Synthese in Suugerzellen bestätigt.<ref name="PMID902310">L. T. Chow, R. E. Gelinas, T. R. Broker, R. J. Roberts: ''An amazing sequence arrangement at the 5' ends of adenovirus 2 messenger RNA.'' In: ''Cell.'' Band 12, Nummer 1, September 1977, S.&nbsp;1–8, PMID 902310.</ref> De Opdecken vun Roberts, dat en individuelle [[mRNA]] vun DNA in trennt Segmenten, den Exons, codeert wurrd, is en Mielensteen in de Genetik un in dat Verständnis vun de molekularen Grundlagen vun de [[Evolutschoon]] vun Eukaryonten. Dat vun hüm opdeckt [[Alternativ Spleißen]] bedüüd, dat en Gen ünnerscheedlich Proteine codeeren kann. 1992 wurr he Chefwetenschapler (CSO) bi ''New England Biolabs,'' Bedriever vun de Restriktschonsenzym-Datenbank REBASE.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.neb.com/about-neb/leadership|titel=Leadership – NEB|autor=New England Biolabs|werk=neb.com|datum=|sprache=en|zugriff=2016-11-06}}</ref><ref name="DOI10.1093/nar/gku1046">R. J. Roberts, T. Vincze, J. Posfai, D. Macelis: ''REBASE--a database for DNA restriction and modification: enzymes, genes and genomes.'' In: ''Nucleic Acids Research.'' 43, 2015, S.&nbsp;D298, {{DOI|10.1093/nar/gku1046}}.</ref> Hier erforscht he wiederhen Restriktschonsenzyme un Methyltransferasen. De ''[[Scopus (Datenbank)|Scopus]]''-Datenbank list hüm as Schriever vun mehr as 250 wetenschaplich Artikeln. Roberts hörrt de [[Brights-Bewegung]] an. He is verheiraadt un hett veer Kinner. 1992 kreeg he de Ehrendokterwürde vun de [[Universität Uppsala]] un 1994 vun de [[University of Bath|Universität Bath]].<ref>{{Internetquelle|url=http://www.uu.se/en/about-uu/traditions/prizes/honorary-doctorates/|titel=Honorary doctorates - Uppsala University, Sweden|autor=|werk=uu.se|datum=|sprache=sv|zugriff=2016-11-05}}</ref><ref>{{Internetquelle|url=http://www.bath.ac.uk/ceremonies/hongrads/|titel=Honorary Graduates 1989 to present – University of Bath|autor=|werk=bath.ac.uk|datum=|sprache=en|zugriff=2016-11-05|archiv-url=https://web.archive.org/web/20151219000643/http://www.bath.ac.uk/ceremonies/hongrads/|archiv-datum=2015-12-19|offline=ja}} {{Webarchiv|url=http://www.bath.ac.uk/ceremonies/hongrads/ |wayback=20100717061336 |text=Honorary Graduates 1989 to present – University of Bath |archiv-bot=2026-06-19 14:59:44 InternetArchiveBot }}</ref> 1995 wurr he to’n Fellow vun de [[Royal Society]] nöömt un to’n Liddmaat vun de [[European Molecular Biology Organization]] EMBO wählt.1997 wurr he in de [[American Academy of Arts and Sciences]] un de American Academy of Microbiology upnommen. 2007 wurr he för sien Bidrag to dat Opdecken vun dat Spleißen un för sien Studien to de Struktur un Genetik der Restriktschonsenzyme mit de [[Gabor Medal]] vun de Royal Society uttekent. 2008 wurr he to’n [[Knight Bachelor]] nömmt för sien Verdeensten för de Molekularbiologie un de Wetenschap in dat [[Vereenigt Könikriek]]. 2021 kreeg he de [[Lomonossow-Goldmedaille]] vun de Russisch Akademie vun de Wetenschapen.<ref>[http://www.ras.ru/news/news_release.aspx?ID=72609491-fb8d-4235-97a2-0853af546268 Lomonossow-Goldmedaille 2021](russisch)</ref> 2023 wurr he in de [[National Academy of Sciences]] wählt. En Utwietenbau vun de chemischen Fakultät an de University of Sheffield un de, ok mit sien finanziell Ünnerstütten, moderniseert wetenschapliche Trakt vun de ''Beechen Cliff School'' (ehmals ''City of Bath Boys' School'') wurrn nah hüm nöömt. == Insetten för Golden Ries == Roberts sett sück för dat Tolaaten vun [[Gröön Gentechnik|gentechnisch verännert Planten]] in Entwicklungslännern in.<ref>{{Literatur |Autor=Juliette Irmer |Titel=Grüne Gentechnik: „Greenpeace hat versagt“ |Sammelwerk=FAZ.NET |ISSN=0174-4909 |Online=https://www.faz.net/aktuell/wissen/zukunftslabor-lindau/interview-mit-sir-richard-roberts-zur-gruenen-gentechnik-15664943.html |Abruf=2018-07-07}}</ref> He hett en apen Breef to de Gröön Gentechnik up den Weg brocht,<ref>{{Internetquelle |url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html |titel=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs) {{!}} Support Precision Agriculture |zugriff=2018-07-07}}</ref> in den 2016 tonächst 107 Nobelpriesdräger, de Nichtregeerensorganisatschoon [[Greenpeace]] för deren kritisch Hollen to den gentechnisch verännerten [[Golden Ries]] kritiseeren deen.<ref>{{Literatur |Titel=Offener Brief an Greenpeace: 107 Nobelpreisträger fordern ein Ende der Anti-Gentechnik-Kampagne |Sammelwerk=Trends der Zukunft |Online=https://www.trendsderzukunft.de/offener-brief-an-greenpeace-107-nobelpreistraeger-fordern-ein-ende-der-anti-gentechnik-kampagne/ |Abruf=2018-07-07}}</ref> Intüschen (2023) wurr de Breef vun 160 Nobelpriesdrägern ünnerschreven.<ref>{{Internetquelle |url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html |titel=Laureates Supporting Precision Agriculture (GMOs) {{!}} Support Precision Agriculture |zugriff=2023-04-22}}</ref> == Weblinks == {{Commons|Richard John Roberts}} * {{Academictree|chemistry|59977}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1172887764|LCCN=n2020186313|VIAF=12459768}} {{SORTIERUNG:Roberts, Richard John}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Grootbritannien]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1943]] [[Kategorie:Humanist]] [[Kategorie:Biochemiker]] [[Kategorie:Molekularbioloog]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] dni12n76rnpuxq5c2vwfjwa81ungyin 0 187528 1069723 1069277 2026-06-19T15:03:58Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069723 wikitext text/x-wiki [[Datei:Richard R. Ernst 15.10.2020.jpg|mini|195x195px|Richard R. Ernst 2020 in Winterthur|alternativtext=Richard R. Ernst 2020 in Winterthur]] [[Datei:Richard R Ernst.jpg|mini|hochkant|Richard R. Ernst (2009)]] [[Datei:Richard R. Ernst 1980s (cropped).jpg|mini|hochkant|Richard R. Ernst (ca. 1986)]] [[Datei:Richard R. Ernst ca. 1980.jpg|mini|hochkant|Richard R. Ernst (ca. 1980)]] '''Richard Robert Ernst''' (* [[14. August]] [[1933]] in [[Winterthur]]; † [[4. Juni]] [[2021]] ok dor<ref>[https://www.srf.ch/news/schweiz/vater-des-mri-schweizer-chemie-nobelpreistraeger-richard-ernst-ist-verstorben ''Schweizer Chemie-Nobelpreisträger Richard Ernst ist verstorben.''] In: SRF.ch, 8. Juni 2021.</ref>) weer en [[Swiez]]er [[Chemiker]], de 1991 den [[Nobelpries för Chemie]] kreeg. == Leven == Richard Robert Ernst hett Chemie an de [[ETH Zürich]] studeert un hett 1962 mit en [[Dissertatschoon]] bi [[Hans H. Günthard]] un [[Hans Primas]] över dat Thema ''Kernresonanz-Spektroskopie mit stochastischen Hochfrequenzfeldern''<ref>Richard R. Ernst: [https://www.research-collection.ethz.ch/handle/20.500.11850/133369 ''Kernresonanz-Spektroskopie mit stochastischen Hochfrequenzfeldern'']</ref> sien Doktorat in [[Physikalische Chemie|physikalischer Chemie]] afslooten.<ref>{{Academictree |chemistry |51803|Name=Richard R. Ernst |Datum=4. Februar 2018}}</ref> Van 1962 bit 1968 weer he as Forscher bi de Firma [[Varian Associates]] in [[Palo Alto]], [[Kalifornien]], wo he de [[Kernspinresonanzspektroskopie#Puls-Fourier-Transform NMR|magnetische Kernspinresonanz]] (NMR)-Fourierspektroskopie, Ruuschentkopplung un wiedere Methoden entwickelte. 1968 kehr he as [[Privatdozent]] för physikalische Chemie an de ETH Zürich torüch. 1972 folg de Wahl to’n ausserordentlichen Perfesser för dat glieke Lehrrebeet un af 1976 weer he Ordinarius. Ernst hett en Forschungsgrupp in NMR-Spektroskopie mit Swoorgewicht up methodischen Entwicklungen in fleetig un fast Phase upbaut. auf. He broch de Entwicklung vun de medizinisch [[Magnetresonanztomographie|Magnetresonanz-Tomographie]] vöran. In Tosommenarbeit mit [[Kurt Wüthrich]] hett he wichtige Bidrääg to de Entwicklung vun de NMR-Strukturbestimmungsmethood vun [[Biopolymer]]en in Lösung leist. För sien bahnbreekend Bidrääg to de Entwicklung vun de hochuplösend magnetischen Kernresonanz-Spektroskopie (NMR) kreeg he 1991 den Nobelpries för Chemie.<ref>[http://www.michaelsimm.de/richard-ernst-nobelpreis-fuer-die-nmr-spektroskopie ''Michael Simm: Richard Ernst – Nobelpreis für die NMR-Spektroskopie, "Die Welt", 17. Oktober 1991'']</ref> 1998 is he emeriteert. Richard Ernst weer ünner annern Liddmaat vun den [[Schweizerischer Wissenschaftsrat|Schweizerischen Wissenschaftsrates]] (2000–2002)<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.wissenschaftsrat.ch/de/der-swtr/ehemalige-ratsmitglieder/616-ehemalige-ratsmitglieder |titel=Schweizerischer Wissenschaftsrat SWR: Ehemalige Ratsmitglieder 2000-2011 |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-05-16 }} {{Webarchiv|url=https://www.wissenschaftsrat.ch/de/der-swtr/ehemalige-ratsmitglieder/616-ehemalige-ratsmitglieder |wayback=20210608133759 |text=Schweizerischer Wissenschaftsrat SWR: Ehemalige Ratsmitglieder 2000-2011 |archiv-bot=2026-06-19 15:03:58 InternetArchiveBot }}</ref>, vun den Stiftungsraat vun de [[Marcel-Benoist-Stiftung]] un den Hochschoolraat vun de Technische Universität München. He kreeg tallriek wiedere Ehrungen, dorünner den [[Wolf-Pries]] (1991), den [[Louisa-Gross-Horwitz-Pries]] (1991) un den [[Marcel-Benoist-Pries]] (1986). He weer Ehrendokter vun de [[École polytechnique fédérale de Lausanne|ETH Lausanne]], de [[Technische Universität München|TU München]], de [[Universität Zürich]], de [[Universität Antwerpen]], de [[Babeș-Bolyai-Universität Cluj]] un de [[Universität Montpellier]]. He weer Liddmaat vun de US [[National Academy of Sciences]], Foreign Member vun de [[Royal Society]], London, de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Leopoldina]],<ref>{{Leopoldina|398|IDName=richard-r-ernst|Kommentar=mit Bild und CV|Datum=5. Juli 2016}}</ref> de [[Russische Akademie vun de Wetenschapen]], de Koreaansch Akademie vun de Wetenschap un Technologie, ordentlich Liddmaat vun de [[Academia Europaea]] (1989),<ref>[https://www.ae-info.org/ae/Member/Ernst_Richard Eintrag] up de Internetsiet vun de Academia Europaea</ref> de [[American Academy of Arts and Sciences]] un Ehrenliddmaat vun völ wiederen Sellschopen. Siet 1998 vergifft de Fachgrupp ''magnetische Resonanzspektroskopie'' vun de [[Gesellschaft Deutscher Chemiker]] jährlich en nah hüm nöömt Pries an dree Nahwusswetenschapler.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.gdch.de/netzwerk-strukturen/fachstrukturen/magnetische-resonanzspektroskopie/preise-ehrungen-awards-honors/ernst-award.html |titel=Ernst Award {{!}} Gesellschaft Deutscher Chemiker e.&nbsp;V. |sprache=de |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20201124153338/https://www.gdch.de/netzwerk-strukturen/fachstrukturen/magnetische-resonanzspektroskopie/preise-ehrungen-awards-honors/ernst-award.html |archiv-datum=2020-11-24 |archiv-bot= |abruf=2024-07-20 }} {{Webarchiv|url=https://www.gdch.de/netzwerk-strukturen/fachstrukturen/magnetische-resonanzspektroskopie/preise-ehrungen-awards-honors/ernst-award.html |wayback=20201124153338 |text=Ernst Award {{!}} Gesellschaft Deutscher Chemiker e. V. |archiv-bot=2026-06-19 15:03:58 InternetArchiveBot }}</ref> Richard Ernst leev in [[Winterthur]] un is dor Anfang Juni 2021 in dat Öller vun 87 Johren storven.<ref>{{Internetquelle |url=https://trauer.sueddeutsche.de/todesanzeige/richard-ernst |titel=Traueranzeige Richard R. Ernst (Süddeutsche Zeitung) |sprache=de |abruf=2021-06-19}}</ref> == Autobiographie == * ''Nobelpreisträger aus Winterthur: Autobiografie'', in Zusammenarbeit mit [[Matthias Meili]], Baden (Schweiz): Hier und Jetzt, Verlag für Kultur und Geschichte, ISBN 978-3-03919-501-5. == Literatur == * [Thomas Fuchs: Richard R.Ernst. In: Historisches Lexikon der Schweiz. https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/031336/2021-08-10/] * Geoffrey Bodenhausen: ''Richard Ernst (1933–2021).'' In: ''[[Science]].'' Band 373, Nr. 6551, 2021, S. 164, [[doi:10.1126/science.abj9824]]. * Richard R. Ernst: ''Nobelpreisträger aus Winterthur. Autobiografie in Zusammenarbeit mit Matthias Meili''. [[Hier und Jetzt, Verlag für Kultur und Geschichte]], Baden 2020, ISBN 978-3-03919-501-5.<ref>Matthias Meili: {{Webarchiv |url=https://nzzas.nzz.ch/amp/wissen/nobelpreistraeger-richard-ernst-schonungslose-autobiografie-ld.1557722e |text=''Er verkroch sich in seinem Labor, tauchte Wochen später wieder auf – und strahlte: Die Geschichte eines Nobelpreisträgers aus Winterthur.'' |wayback=20210610184500 |archiv-bot=}} In: ''[[NZZ am Sonntag]]'', 23. Mai 2020. Afropen an'n 17. Juli 2024.</ref><ref>Alois Feusi: [https://www.nzz.ch/zuerich/richard-ernst-chemiker-aus-winterthur-revolutioniert-die-medizin-ld.1556522 ''Richard Ernst: Der Selbstzweifler, dem der Nobelpreis peinlich war.'' Besprechung seiner Autobiografie.] NZZ, 21. Mai 2020, afropen an'n 22. Mai 2020.</ref> * Jakob Bächtold: [https://www.tagesanzeiger.ch/der-ganz-gewoehnliche-nobelpreistraeger-650718029405 ''Der ganz gewöhnliche Nobelpreisträger.''] In: ''[[Tages-Anzeiger]]'', 9. Juni 2021 (Nahroop) * [[Kurt Wüthrich]]: ''Richard R. Ernst (1933–2021).'' In: ''[[Nature]].'' Band 595, 2021, S. 645 == Weblinks == {{Commons|Richard Ernst}} * [https://helveticat.nb.admin.ch/discovery/search?tab=LibraryCatalog&vid=41SNL_51_INST:helveticat&lang=de&offset=0&query=lds50,contains,130683620 Indrag in den Katalog Helveticat vun de Swiezer Natschonalbibliothek * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=130683620 DNB-Katalog] * [https://www.richard-r-ernst.ch/ Persönliche Website] vun Richard R. Ernst * [https://chab.ethz.ch/das-departement/personen/emeriti/emeriti-homepages/richard-ernst.html.html Richard R. Ernst] up de Website vun de ETH Zürich * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1991/ernst/biographical/ Richard R. Ernst] up de Website vun de Nobelstiftung (engelsch) * [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1991/summary/ Indrag up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)] * [https://web.archive.org/web/20241007103036/https://kurzgeschichten-aus-winterthur.ch/der-nobelpreistraeger Dokumentarfilm] "Der Nobelpreisträger" över Richard R. Ernst (Swiezerdüütsch mit düütsch un engelsch Ünnertiteln) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=130683620|LCCN=n85133647|NDL=00466191|VIAF=94020857}} {{SORTIERUNG:Ernst, Richard Robert}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von de Swiez]] [[Kategorie:Boren 1933]] [[Kategorie:Storven 2021]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] iagxuxxriwytt6yr9yizmxztzxjis88 0 187577 1069679 1069249 2026-06-19T12:49:28Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069679 wikitext text/x-wiki '''Nihon Hidankyō''' ([[Japanische Schrift|jap.]] {{lang|ja|日本被団協}}, Afkörten vun {{lang|ja|日本原水爆被害者団体協議会|Nihon gensuibaku higaisha dantai kyōgikai}}), in engelsch Eegenöversetten '''Japan Confederation of Atomic and Hydrogen Bomb Sufferers Organizations''', is en japaansch Freedensorganisatschoon, de sück gegen de [[Nuklearwappen|nukleare]] [[Uprüsten]] in de Welt insett. Se versteiht sück vör allen as eenzige natschonale Organisatschoon för de Överlevenden vun de [[Atombombenabwürfe up Hiroshima un Nagasaki]] to’n Enn’n vun den [[Tweete Weltkrieg|Tweeten Weltkrieg]], de as „[[Hibakusha]]“ betekent wurrn. De Liddmaaten stammen ut all [[Präfekturen vun Japan|japaansch Präfekturen]]. De Organisatschoon kreeg 2024 den [[Freedensnobelpries]] tospraaken. == Geschichte == Nihon Hidankyō wurr an’n 10. August 1956 vun [[Senji Yamaguchi]] in Tokio grünnd, mit dat Teel, de Interessen vun den Bedrapenen vun de Atombombenabwürfe to vertreeden. Yamaguchi sülvst hett an’n 9. August 1945 as 14-johrig Arbeiter in en Wappenfabrik vun [[Mitsubishi]] in Nagasaki starke Strahlenverbrennungen erleeden, de sien Gesicht blievend entstellt hemm;<ref>{{Internetquelle |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10231657/Senji-Yamaguchi.html |titel=Senji Yamaguchi |werk=[[The Daily Telegraph]] |datum=2013-08-08 |sprache=en |abruf=2024-10-11}}</ref> he is 2013 storven. To de Teelen vun de Organisatschoon hörrn vör allen de Insatz gegen en nuklearen Krieg as ok de Vernichtung vun all nuklearen Wappen un dat en internatschonal Verdrag to de Ächtung vun Atomwappen ünnerschreven wurrd. Buterdem fordert se en staatliche Entschädigung för de Opfer un Schäden vun de Atombombenabwürfe un begrünnd dat dormit, dat de Staat sück an den Weltkrieg bedeeligt hett un dormit Schäden dör de Bombardeeren to verantworten hett. Sluutend fordert se en Sekern vun den Schuul un Ünnerstütten vun de Hibakusha, vun de dormals noch mehr as 300.000 in Japan un völ wiedere in Korea un anner Deelen vun de Welt leeven deen. För dat 2024 wurr vun dat japaansch Gesundheitsministeriums faststellt, dat dat Dörsnittsöller vun de levend Hibakusha 85,58 Jahre betroog un dat dat in’n März 2024 dorvan noch 106.825 in Japan leven deen, de to’n gröttsten Deel in Hiroshima (51.275 Personen) un Nagasaki (25.966 Personen) keemen.<ref>{{Internetquelle |autor={{lang|ja|日本放送協会}} – [[NHK]] |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240701/k10014498291000.html |titel={{lang|ja|全国の被爆者 平均85.58歳に 団体の活動は2世へ引き継ぐ動き}} |werk=nhk.or.jp |datum=2024-07-01 |sprache=ja |abruf=2024-10-11}}</ref> 2005 harrn de Nihon Hidankyō un Senji Yamaguchi all to de Favoriten för den [[Freedensnobelpries]] hörrt, kreegen hüm aber nich.<ref>{{Literatur |Titel=Friedensnobelpreis: Heftige Kritik an Auszeichnung für El-Baradei und IAEA |Sammelwerk=Der Spiegel |Datum=2005-10-07 |Sprache=de |ISSN=2195-1349 |Online=https://www.spiegel.de/politik/ausland/friedensnobelpreis-heftige-kritik-an-auszeichnung-fuer-el-baradei-und-iaea-a-378583.html |Abruf=2024-10-11}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=André Anwar |url=https://www.focus.de/politik/ausland/baradeis-grosser-moment-friedensnobelpreis_id_1711322.html |titel=Friedensnobelpreis – El Baradeis großer Moment |werk=[[Focus Online]] |datum=2013-11-12 |abruf=2024-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://www.focus.de/politik/ausland/baradeis-grosser-moment-friedensnobelpreis_id_1711322.html |wayback=20221207111649 |text=Friedensnobelpreis – El Baradeis großer Moment |archiv-bot=2026-06-19 12:49:28 InternetArchiveBot }}</ref> 2024 wurr de Organisatschoon de Pries denn doch noch tospraaken.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zeit.de/gesellschaft/zeitgeschehen/2024-10/friedensnobelpreis-geht-an-japanische-friedensorganisation |titel=Nihon Hidankyo – Friedensnobelpreis: Friedensnobelpreis geht an japanische Anti-Atomwaffenorganisation |werk=[[zeit.de]] |datum=2024-10-11 |abruf=2024-10-11}}</ref> == Weblinks == * [https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/index.html Website vun Nihon Hidankyō] (englisch) == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{SORTIERUNG:Nihon Hidankyo}} [[Kategorie:Japan]] [[Kategorie:Organisatschoon]] [[Kategorie:Freedensnobelpries]] 5mtkc98jq0otjnt1ax8xoq6yfl2460q 0 188847 1069681 1069250 2026-06-19T12:52:35Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069681 wikitext text/x-wiki '''Nils Århammar''', mit vullen Naam '''Nils Rudolf Århammar''' (* [[7. August]] [[1931]] in [[Katrineholm]], [[Sweden]]; † [[10. Januar]] [[2022]] in [[Breedsteed]]<ref>{{Internetquelle |autor=[[Horst Haider Munske]] |url=https://www.welt.de/kultur/article236377311/Nils-Arhammar-Der-Schwede-der-zum-Friesen-Papst-wurde.html |titel=Der Schwede, der zum Friesen-Papst wurde |werk=[[Die Welt]] |datum=2022-01-22 |abruf=2022-06-26}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.lc.nl/friesland/Oud-hoogleraar-Fries-Nils-%C3%85rhammar-90-overleden-27388815.html |titel=Oud-hoogleraar Fries Nils Århammar (90) overleden |werk=[[Leeuwarder Courant]] |datum=2022-01-11 |abruf=2022-06-26 |sprache=nl}}</ref>) weer een sweedschen [[Spraakwetenschop|Spraakwetenschopper]] un [[Frisist]] mit Swaarpunkt op de [[Noordfreesche Spraak|noordfreesche]] Spraak. == Leven == Århammar studeer [[Germanistik]] in [[Universität Uppsala|Uppsala]], [[Univeristät Mönster|Mönster]], [[Universität Köln|Köln]] un [[Universität Marborg|Marborg]].<ref name="Århammar 2007>{{Internetquelle |autor=Nils Århammar |url=https://open.fau.de/handle/openfau/664 |titel=Das Nordfriesische, eine bedrohte Minderheitensprache in zehn Dialekten: eine Bestandsaufnahme |werk=Sterben die Dialekte aus? |hrsg=Horst Haider Munke |datum=2007 |seiten=S.&nbsp;29 |abruf=2025-01-13 |sprache=de}}</ref> Al 1957 harr de as Lizentiatenstudent an de Universität Uppsala eerst op [[Amrum]] un denn op [[Föhr (Eiland)|Föhr]] Spraakstudien maakt un ümfangrieke Toonbandopnamen anfardigt. In den fröhen 1960-er Jaren weer Århammer wetenschoplich Assistent bi de {{lang|de|''[[Nordfriesische Wörterbuchstelle|Nordfriesischen Wörterbuchstelle]]''}} an de [[Universität Kiel]] un maak wetenschoplich [[Feldarbeid (Wetenschop)|Feldarbeid]], de noordfreeschen Dialekten op dat Fastland to ünnersöken. Denn arbeid he an dat Germanistisch Instituut vun de Universität Marborg, sammel man ook noch meer Spraakmateriaal op den Eilannen Amrum un Föhr. Van 1966 an weer he in Marborg Lekter för [[Sweedsche Spraak|Sweedsch]], bleev man bi sienen Ünnersöök an’n Noordfreeschen wieder to bringen.<ref name="Århammar 2007 /> 1968 kreeg Århammar vun de {{lang|de|''[[Mainzer Akademie der Wissenschaften]]''}} den Opdrag an dat {{lang|de|''[[Helgoländer Wörterbuch]]''}} to arbeiden. Den Opdrag nemen se man wedder torügg. 1974 kreeg he siene [[Habilitatschoon]] mit dat Thema {{lang|de|„Germanische Philologie mit besonderer Berücksichtigung des Friesischen und des Niederdeutschen“}}.<ref name="Århammar 2007" /> 1976 neem he den Roop an den Leerstool för [[Freesche Spraken|Freesch]] un [[Gootsche Spraak|Gootsch]] an de [[Nedderlannen (Europa)|nedderlandsche]] [[Rieksuniversität Grönneng]] an.<ref name="Århammar 2007 /> 1988 is he denn de eerste Perfesser för Freesch un freesche Didaktik an de {{lang|de|''[[Pädagogische Hochschule Flensburg]]''}} worrn, so dat de Noordfresen dat eerste Maal egen Schoolmeisterschen un -meister för Freesch uutbillen kunnen. Mit sienen Leerstool in Flensborg weer he togliek ook Direkter vun dat ''[[Nordfriisk Instituut]]'' in [[Breedsteed]].<ref name="Århammar 2007 /> Na dem dat he 1996 eremiteert worrn is, begünn he wedder, nu tohoop mit siene Fru Ritva, de al sied 1993 Projektmitarbeidersche weer, an dat {{lang|de|''Helgoländer Wörterbuch''}} to arbeiden.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.helgolaendisch-halunder.de/geschichte.html |titel=Helgoländisch-Halunder |abruf=2025-01-13 }} {{Webarchiv|url=http://www.helgolaendisch-halunder.de/geschichte.html |wayback=20250113102751 |text=Helgoländisch-Halunder |archiv-bot=2026-06-19 12:52:35 InternetArchiveBot }}</ref> Nils Århammar sien Leerstool is nich wedder besett worrn, so dat de Leerbedriev för’t Noordfreesche an de Pädagoogsche Hoogschool, de nu {{lang|de|''Euopa-Universität Flensburg''}} heet, alleen mit Leeropdrägen un Honorarperfesser afdeckt weer. Eerst 2016 het de Universität wedder enen regulären Leerstool för Freesch inricht.<ref>{{Internetquelle |autor=NDR |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/friesisch/Friesisch-fuer-alle-Neuer-Friesisch-Professor,friesisch1090.html |titel=Friesisch für alle: Neuer Friesisch-Professor |abruf=2022-01-13 |sprache=de}}</ref> == Ehren un Priesen == * 2001: „[[C. P.- Hansen-Pries]]“ vun Sylter Gemenen * 2011: „Verdienter Bürger“ vun dat Eiland [[Helgoland]] as Mitruutgever vun dat Leerbook ''Wi lear halunder'' * 2014: [[Hans-Momsen-Pries]]<ref>{{Internetquelle |autor=NF-Magazine |url=https://blog.nordfriesland-online.de/nordfriesland-verleihung-des-hans-momsen-preises-prof-nils-rhammar/10166/ |titel=Nordfriesland: Verleihung des Hans-Momsen-Preises an Prof. Nils Århammar |datum=2014-10-03 |abruf=2025-01-13 |sprache=de-DE}}</ref> == Schriften (Uutwahl) == * ''Nordische Lehnwörter und lexikalische Stützung im Nordfriesischen.'' 1966 * ''Die Amringer Sprache. Die Amringer Literatur.'' In: Margot und Nico Hansen (Ruutgever): ''Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel''. Verlag Hansen & Hansen, [[Itzhoe]] 1969. * ''Die Syltringer Sprache, die Syltringer Literatur.'' 1967 un 1975 * ''Die Sprachen der Insel Föhr: Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch.'' Hansen & Hansen, [[Münsterdörp]] 1975 * ''Scripta Frisica: tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977).'' 1979 * ''Miscellanea Frisica: in nije bondel Fryske stúdzjes = een nieuwe bundel Friese studies = a new collection of Frisian studies.'' 1984 * ''Skriiw fresk; Schriw frasch; Skriiv friisk: Texte aus einem friesischen Literaturwettbewerb 1989/90.'' 1993 * ''A Frisian and Germanic miscellany: published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday.'' 1996 * ''Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian studies.'' 2001 (tohoop mit [[Horst Haider Munske]] un anner) * ''Aspects of language: studies in honour of Mario Alinei.'' Papers presented to Mario Alinei == Literatuur == * ''Zum Tode von Nils Århammar'', in: ''Nordfriesland'', Nr.&nbsp;217, März 2022, S.&nbsp;11–17. == Nettverwiesen == * [http://opus4.kobv.de/opus4-fau/frontdoor/index/index/docId/664 ''Das Nordfriesische'', Vortrag von Århammar (2007)] (PDF-Datei, 2,6 MB) == Footnoten == <references /> {{Normdaten}}{{SORTIERUNG:Arhammar, Nils}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 2022]] [[Kategorie:Boren 1931]] [[Kategorie:Börger von Sweden]] [[Kategorie:Germanistik]] [[Kategorie:Frisistik]] [[Kategorie:Noordfreesch]] [[Kategorie:Noordfreesland]] aqg84dwbft3ylh9fhigthioknczvwzy 0 189023 1069705 1069267 2026-06-19T14:19:54Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069705 wikitext text/x-wiki De '''Plattdüütsche Wikipedia''' (Ünnertitel: ''Dat free’e Nakieksel'') is de [[Wikipedia|Wikipediauutgaav]] op [[Plattdüütsch]] un is in’n April 2003 opstellt worrn.<ref>{{Internetquelle |url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaGrowthSummary.htm |titel=Wikipedia Statistics - Site map |abruf=2025-01-25 }} {{Webarchiv|url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaGrowthSummary.htm |wayback=20161116101810 |text=Wikipedia Statistics - Site map |archiv-bot=2026-06-19 14:19:54 InternetArchiveBot }}</ref> De Uutgaav het in’n {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} {{NUMBEROFARTICLES}} Artikels. De Spraakuutgaav steit för alle plattdüütschen Dialekten in [[Düütschland]] apen, het man to’n gröttsten Deel Artikels in [[Noordneddersassisch|noordneddersassischen]] Dialekten. De [[Nedderlandsch-Neddersassische Wikipedia|nedderlandsch-neddersasssiche Wikipedia]] för de plattdüütschen Dialekten in den [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]] is sied den 24.&nbsp;März 2006 ene egen Uutgaav. De Spraakuutgaav het {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} aktive Brukers un {{NUMBERINGROUP:sysop}} Adiministraters. == Historie == {{Kiek ook bi|Wikipedia:Historie vun de Wikipedia|titel1=Historie vun de plattdüütsche Wikipedia}} An’n 10. Januar 2003 geev dat de eerste Anfraag för ene plattdüütsche Wikipedia op de Wikipedia-Mailing-List<ref>http://thread.gmane.org/gmane.science.linguistics.wikipedia.international/1365</ref>. Aver dor keem noch nix na. Eerst as an’n 15. März<ref>http://thread.gmane.org/gmane.science.linguistics.wikipedia.international/1542</ref> un 17. April<ref>http://thread.gmane.org/gmane.science.linguistics.wikipedia.international/1576/focus=1579</ref> 2003 en annern Bruker noch wedder nafraagt hett, hett dat klappt. De [[Bruker:Baas|Bruker Baas]] (later heet he denn [[Bruker:Plattmaster|Bruker Plattmaster]]) wull geern dat Artikelschrieven op Platt anfangen. An’n 27. April weer dat denn sowiet un he hett in de plattdüütsche Wikipedia de eersten Artikels schreven. Toeerst dee he dat noch ünner de Adress [[:za:|za.wikipedia.com]], en Afkörten, wat nu de Wikipedia op [[Zhuang]] tohöört. De Adress weer al för de Wikipedia op Zhuang inplaant, doch de Bruker Baas hett ehr för siene plattdüütschen Artikels kapert, vun wegen dat en egen plattdüütsch Wiki noch nich opsett weer. An’n 31. Mai hett de Wikipedia denn ehr richtige Adress ünner nds.wikipedia.com kregen (hüüt is de Domään för all Wikipedia-Projekten .org, nich mehr .com). In de eersten Maanden bet Enn Juni harrn de Brukers över 300 Artikel schreven un dormit höör de plattdüütsche Wikipedia kort to de twintig gröttsten Wikipedias<ref>[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Multilingual_statistics&oldid=1182062#Rankings en:Wikipedia:Multilingual statistics 2003]</ref>. Denn is dat Intress vun de Pioneer-Brukers wat afebbt un eerst wedder to Enn vun dat Johr 2004 nehm dat Intress wedder to. Den 1. Januar 2007 weer de Wikipedia blots noch de 89.-gröttste<ref>[[:en:Wikipedia:Multilingual statistics]]</ref>. Op de aktuelle [[MediaWiki]]-Software (Phaas 3) is dat Wiki in’n Januar 2004 ümstellt worrn. Dor sünd Delen vun de Versionshistorie un to’n Deel ganze Artikels bi verloren gahn. == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Wikipedia]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] 7bbsvfagi5kk8viriziuqcvwk14aorx 0 191483 1069808 1038554 2026-06-19T23:40:03Z EmausBot 7988 Bot: Dubbelte Wiederleiden rutmakt → [[Bramsteedlund]] 1069808 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Bramsteedlund]] [[Kategorie:Redirects op Hoochdüütsch]] qdegpwda1d88ylt472bnzbfzhv1d8pl 0 191484 1069807 1038556 2026-06-19T23:39:53Z EmausBot 7988 Bot: Dubbelte Wiederleiden rutmakt → [[Bramsteedlund]] 1069807 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Bramsteedlund]] [[Kategorie:Redirects von en annerssprakigen Naam op en plattdüütschen Naam]] ar8025ei9jyaj3bls5o3geslxq9tvzf 0 191485 1069806 1038558 2026-06-19T23:39:43Z EmausBot 7988 Bot: Dubbelte Wiederleiden rutmakt → [[Bramsteedlund]] 1069806 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Bramsteedlund]] [[Kategorie:Redirects von en annerssprakigen Naam op en plattdüütschen Naam]] ar8025ei9jyaj3bls5o3geslxq9tvzf 0 191561 1069793 1069312 2026-06-19T22:37:58Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069793 wikitext text/x-wiki {{Infobox Spraak|ISO3=wep <small>(för Westfäölsk allgemeen)</small>|Spraak=Vestfaliano<br/>''sapato de pau''|Länner={{BRA}} <small>([[Rio Grande do Sul]], [[Santa Catarina]])</small>|Spreker=ca.&nbsp;3000|KSpraak=Vestfaliano|Klassifikatschoon=[[Westgermaansche Spraken|Westgermaansk]] :[[Plattdüütsch|Plattdüütsk]] ::[[Westfäölsk Plat|Westfäölsk]]|Amtsspraak=[[Westfália]], [[Rio Frande do Sul]], {{BRA}}|Minderheitensprache=Santa Catarina|Minnerhedenspraak=Santa Catarina}} '''Vestfaliano''' ([[Portugeesche Spraak|portugesisk]] för „westfäölsk“) beteket twee [[Westfäölsk Plat|westfäölske]] Dialekte, de an de 3000 Lüde in lüttken [[Spraakeiland|Spraokeilannen]] in’n Süden van [[Brasilien|Brunsilgen]] küert. De ene Dialekt is de [[Ostwestfäälsch|auswestfäölske]] Rio-Grandenser Dialekt van [[Evangeelsch-luthersche Karken|evangeelske]] Inwannerers besunners in de Gemene [[Westfália]] in’n brunsilsken Bundsstaot [[Rio Grande do Sul]], de auk den [[Ökelnaam|Kiäkelnaome]] ''Sapato-de-pau'' (portugesisk för ‘Holtsken’) het un daor sied 2016 tohaupe mit Portugesisk Amtsspraoke is, de anner is de [[Mönsterlänsk Platt|mönsterländske]] Catarinenser Dialekt van [[Röömsch-kathoolsche Kark|kathoolsken]] Inwannerers in’n Bundsstaot [[Santa Catarina]], de anners äs dat ''Sapato-de-pau'', [[moribund]] un kene Amtsspraoke in de Giägend is. Westfäölske Inwannerer brachten de Spraoke uut [[Westfalen|Westfaolen]] met in den Süden van Brunsilgen met, wo se sik daallaten hebbet un auk vandaag [[Spraakeiland|Spraokeilannen]] in den Bundsstaoten Rio Grande de Sul un [[Santa Catarina]] billt.<ref name=":0">{{Internetquelle |autor=Rosane Werkhasuen Luersen |url=http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf |titel=A situação de contato plurilíngue no sul do Brasil |archiv-url=https://web.archive.org/web/20150419103522/http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf |archiv-datum=2015-04-19 |abruf=2025-05-13 |sprache=pt }} {{Webarchiv|url=http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf |wayback=20200729100134 |text=A situação de contato plurilíngue no sul do Brasil |archiv-bot=2026-06-19 22:37:58 InternetArchiveBot }}</ref> Vestfaliano wärrt in dat [[Taquari-Daal]], [[Westfália]] un [[Teutônia]] küert, wo sik protestantske Inwannerer daallaten hebbet un sik de Dialekt biäter haulen konn. In den Süüdausten van Santa Catarina hebbet sik in den Gemenen [[Águas Mornas]], [[São Bonifácio]], [[São Martinho]], [[Braço do Norte]], [[São Ludgero]], [[Armazém]], [[Santa Rosa de Lima (Santa Catarina)|Santa Rosa de Lima]], [[Rio Fortuna]] un [[Grão Pará]], kathoolske Inwannerer daallaten. Hier het sik dat Vestfaliano nich so good haulen.<ref name=":0" /> Besunners in de Gemeen Westfália is de westfäölske Dialekt bewaort bliäwen un een graute Deel van de Minsken in de Gemene bruukt Vestfaliano noch äs Alldagspraoke.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.independente.com.br/ops/404 |titel=Dicionário da Língua Westfaliana será lançado dia 4 de setembro |werk=Idependente |datum=2019-08-27 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20231111071405/https://independente.com.br/dicionario-da-lingua-westfaliana-sera-lancado-dia-4-de-setembro/ |archiv-datum=2023-11-11 |abruf=2025-05-13 |sprache=pt }} {{Webarchiv|url=https://www.independente.com.br/ops/404 |wayback=20240824151413 |text=Dicionário da Língua Westfaliana será lançado dia 4 de setembro |archiv-bot=2026-06-19 22:37:58 InternetArchiveBot }}</ref> Mit alleen 3000 Spriäkersken un Spriäkers, sall sik de Dialekt wal man nich meer lange haulen können. De Chancen, dat Vestfaliano bestaon blivt, steit so leger äs bi dat [[Pomerano]].<ref name="plattmakers">{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/weten/Brasilien |titel=Weten: Plattdeutsch in Brasilien |abruf=2025-05-13}}</ref> 2016 keem een Wöörbook ruut, dat ''Dicionário da Língua Westfaliana Brasileira''; <ref name="plattmakers" /> 2022 auk ene [[Grammatik]]: ''Gramática da Língua Westfaliana Brasileira''.<ref>{{Internetquelle |url=https://plattmakers.de/de/book/Gram%C3%A1tica-da-L%C3%ADngua-Westfaliana-Brasileira |titel=„Gramática da Língua Westfaliana Brasileira“: Buch über das Plattdeutsche |abruf=2025-05-13 |sprache=de}}</ref> == Naome == De Noame ''Vestfaliano'' is dat portugesiske Woord för „westfäölsk“. De portugesiske Kiäkelnaome ''Sapato-de-pau'' kümmt van dat portugesiske Woord för Holtsken, de as typisk för de westfäölsken Lüde in de Regioon gellt. De Vestfaliano-Spiräkers seggt up Platt sülvenst slicht „Platt“ oder af un an auk „Plattdüütsk“, wenn se ere Dialekt beteken. „Düütsk“ bruket se nich eren westfäölsken Dialekt to beteken, man as Naome för anner düütske Varietäten, so äs dat Haugdüütsk un dat brunsilske [[Hunsrücker Platt]].<ref>Luciana Sulzbach 2004, S. 52.</ref> == Klassifikatschoon == Vestfaliano tellt to de [[Westfäölsk Plat|westfäölsken]] Dialekte, wat an Kennteken so äs twee verscheden a-Lude ([[toonlang]] ā so äs in ''maken'' {{IPA|maː.kn̩}} un [[Ooldlang|auldlang]] â, so äs in ''Schaup'' {{IPA|sxaup}}) un de bruoken [[Tweeklang|Diphthongen]] so äs ''iä'', ''oa'', ''öe'', ''uo'' un ''üe'' to seen is.<ref name="Sulzbach 2004plattmakers29">Sulzbach 2004: S.&nbsp;129.</ref> Binnen dat Westfäölske tellt de Riograndenser Dialekt to de austwestfäölske Ünnergrupp, wat Kennteken so äs de [[Hiatilger]] to’n Bispiäl in ''Egger'' ‘Eier’ un ''Fruwwen'' ‘Frauen’ wiest.<ref>Luciana Sulzbach 2004, S.&nbsp;139.</ref> De Wannel van dat auldlange â to {{IPA|au}} so äs in ''Schaup'' {{IPA|sxaup}} ‘Schaop’ un ''Maunt'' {{IPA|maunt}} ‘Maond’ is typisk för dat austwestfäölske [[Ossenbrügger Platt|Ossenbrügger]] un [[Tiäkenbuorger Platt]] van de dat Vestfaliano in Rio Grande do Sul afstammt.<ref name="Sulzbach 2004plattmakers29" /><ref>Born 1994: S.&nbsp;144.</ref> <!--== Historie ==--> == Spraokgebeed == [[Bild:Vestfaliano_in_Rio_Grande_do_Sul.svg|duum|Vestfaliano in Rio Grande do Sul:<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#ffaaaa|TEXT=Vestfalianosprakige Gemene}}<br/>{{Koortlegenn|KLÖÖR=#fb2c2c|TEXT=Gemene mit Vestfaliano äs Amtsspraoke}}]] [[Bild:Vestfalliano_in_Santa_Catarina.svg|duum|Vestfaliano in Santa Catarina]] Vestfaliano warrt in twee süüdbrasiliaansken Sproakeilannen küert. Dat ene Spraokeiland liggt in de Midde van de brasiliaanske Bundsstaot [[Rio Grande do Sul]] in’n Gemenen [[Immigrante]], [[Teutônia]] un [[Westfália]]. In Westfália is de Sproake sied 2016 auk tohaupe mit Portugesisk Amtsspraoke in de Gemene.<ref>{{Internetquelle |url=https://camarawestfalia.rs.gov.br/wp-content/uploads/2016/05/1302.pdf |titel=Lei nº 1302, de 16 de março de 2016 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190418013906/http://camarawestfalia.rs.gov.br/wp-content/uploads/2016/05/1302.pdf |archiv-datum=2019-04-18 |abruf=2025-05-14 |sprache=pt }} {{Webarchiv|url=https://camarawestfalia.rs.gov.br/wp-content/uploads/2016/05/1302.pdf |wayback=20190418013906 |text=Lei nº 1302, de 16 de março de 2016 |archiv-bot=2026-06-19 22:37:58 InternetArchiveBot }}</ref> Dat anner Spraokeiland liggt in’n Süüdausten van’n Bundsstaot [[Santa Catarina]] in den Gemenen [[Águas Mornas]], [[São Bonifácio]], [[São Martinho]], [[Braço do Norte]], [[São Ludgero]], [[Armazém]], [[Santa Rosa de Lima (Santa Catarina)|Santa Rosa de Lima]], [[Rio Fortuna]] un [[Grão Pará]]. Hier is Vestfaliano in kene Gemene Amtsspraoke. == Spriäkertallen == Dat Vestfaliano küert an de 3000 Minsken. In Westfália giäwet de Öllern de Spraoke auk an de Kinner wieder. In de Öllersgruppe buowen 25 Jaoren küerden 2004 100&nbsp;% in Westfália dee Sproake. In de Gruppe unner 25 geev dat 13,3&nbsp;% (daormang 3,3&nbsp;% mit slechte un 10&nbsp;% mit middelmatige Spraakkompetenz), de Vestfaliano nich good küern küönt.<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;200.</ref> == Phonetik un Phonologie == === Vokale === Dat Vestfaliano unnerscheedt so äs anner westfäölske Dialekten tein korte un niägen lange Vokale.<ref name="Sulzbach 2004:160">Sulzbach 2004: S.&nbsp;160&nbsp;f.</ref> De Vokale sind unner in de Tabelle uplist: {| class="wikitable" |+Vokale in’n Vestfaliano<ref name="Sulzbach 2004:160" /> ! ! colspan="4" |vüörn ! colspan="2" rowspan="2" |midde ! colspan="2" rowspan="2" |achtern |- ! ! colspan="2" |unrund ! colspan="2" |rund |- ! !kurz !lang !kurz !lang !kurz !lang !kurz !lang |- |'''uopen''' |i |iː |y |yː | | |u |uː |- |'''halw-uopen''' |ø |øː | | | | |o |oː |- |'''midde''' |e |eː | | |ǝ | | | |- |'''halw-sluoten''' |ɛ |ɛː | | | | |ɔ |ɔː |- |'''sluoten''' | | | | |a |aː | | |} De Santa Catarina-Dialekt het anners as de Rio-Grandenser Dialekt nasale Vokale as Allophonen vüör Nasaalvokalen uut dat Portugesiske üöwernamen.<ref name="Sulzbach 2004:160" /> So äs auk anner westfäölske Dialekte unnerscheedt dat Vestfaliano viäle Diphthonge. Dat giwt de Diphthonge, de sik so äs in anner plattdüütsken Dialekten uut de auldlangen Vokalen billen, de bruoken Diphthongen, de typisk för dat Westfäölske sind, Diphthongen, de sik uut een /r/ na Vokaal billen un in’n Unnerscheed to anner plattdüütsken Dialekten auk Diphthongen, de sik uut de Lautfolge /j/ un Vokaal billen. Hier unner sind de Diphthonge in dat Vestfaliano uplist:<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;163&nbsp;ff.</ref> * /iɛ/ * /oa/ * /yə/ * /uɔ/ * /ai/ * /au/ * /ɛi/ * /øy/ * /ɔy/ * /ɔu/ * /io/ * /iu/ * /iu:/ === Konsonanten === Dat Vestfaliano unnerscheedt 21 Konsonanten as Phoneme. Dat Konsonanteninventar kümmt mit den meisten annern plattdüütsken Dialekten üöwereen. Ene Besunnerheid in’n Rio-Grandenser Dialekt sind de palatalen Lude /[[Stimmhaften palatalen Nasaal|ɲ]]/, /[[Palatalen lateralen Approximant|ʎ]]/ un /[[Stemmhaften postalveolaren Frikativ|{{IPA-Text|ʒ}}]]/, de uut dat Portugesise üöwernuomen sind.<ref name="Sulzbach 2004:165">Sulzbach 2004: S.&nbsp;165&nbsp;ff.</ref> De Tabelle unner wiest de Konsonanten in beiden Dialekten van dat Vestfaliano. Konsonanten, de dat alleen in enen Dialekt givt, steit in Klamers. {| class="wikitable" ! rowspan="2" | ! colspan="2" |[[Labial|lab.]] ! colspan="2" |[[Alveolar|alv.]] ! colspan="2" |[[Postalveolar|post-]] [[Postalveolar|alv.]] ! colspan="2" |[[Palataal|pal.]] ! colspan="2" |[[Velar|vel.]] ! colspan="2" |[[Glottal|glott.]] |- |[[Stemmlosigkeid|stl.]] |[[Stemmhaftigkeid|sth.]] |stl. |sth. |stl. |sth. |stl. |sth. |stl. |sth. |stl. |sth. |- ![[Plosiv|Plosiven]] |[[Stemmlosen bilabialen Plosiv|{{IPA-Text|p}}]] |[[Stemmhaften bilabialen Plosiv|{{IPA-Text|b}}]] |[[Stemmlosen alveolaren Plosiv|{{IPA-Text|t}}]] |[[Stemmhaften alveolaren Plosiv|{{IPA-Text|d}}]] | | | | |[[Stemmlosen velaren Plosiv|{{IPA-Text|k}}]] |([[Stemmhaften velaren Plosiv|{{IPA-Text|g}}]]) | | |- ![[Nasaal (Phonetik)|Nasalen]] | |[[Stemmhaften bilabialen Nasaal|{{IPA-Text|m}}]] | |[[Stemmhaften alveolaren Nasaal|{{IPA-Text|n}}]] | |([[Stimmhaften palatalen Nasaal|ɲ]]) | | | |[[Stemmhaften velaren Nasaal|{{IPA-Text|ŋ}}]] | | |- ![[Vibrant|Vibranten]] | | | |[[Stemmhaften alveolaren Vibrant|{{IPA-Text|r}}]] | | | | | | | | |- ![[Frikativ|Frikativen]] |[[Stemmlosen labiodentalen Frikativ|{{IPA-Text|f}}]] |[[Stemmhaften labiodentalen Frikativ|{{IPA-Text|v}}]] |[[Stemmlosen alveolaren Frikativ|{{IPA-Text|s}}]] |[[Stemmhaften alveolaren Frikativ|{{IPA-Text|z}}]] |([[Stimmlosen postalveolaren Frikativ|ʃ]]) |([[Stemmhaften postalveolaren Frikativ|{{IPA-Text|ʒ}}]]) |[[Stemmlosen palatalen Frikativ|{{IPA-Text|ç}}]] | |[[Stemmlosen velaren Frikativ|{{IPA-Text|x}}]] | |[[Stemmlosen glottalen Frikativ|{{IPA-Text|h}}]] | |- ![[Lateraal (Phonetik)|Lateralen]] | | | |[[Stimmhaften lateralen alveolaren Approximant|l]] | |([[Palatalen lateralen Approximant|ʎ]]) | | | | | | |} De Plosiven /p t k/ sind de Catarinenser Dialekt woordfinaal aspireert,so as {{IPA|trapʰ}} ‘Trapp’, {{IPA|blatʰ}} ‘Bladd’, {{IPA|lɛk}} ‘leck!’.<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;49&nbsp;ff.</ref> /s/ is an’n Woordanfang un Woordenne een stemmloos {{IPA|s}. In de Woordmidde sind {{IPA|s}} un {{IPA|z}} friege Allophone.<ref name="Vandresen 1970:51">Vandresen 1968: S.&nbsp;51&nbsp;51f.</ref> In Konsonantenkluuster is de Uutspraoke van /s/ een [ʃ]. Dat /ʃ/ kann in welcke Lenwöör in de Woordmidde os ʒ oder ʃ uutspraoken wärrn.<ref name=":7">Vandresen 1968: S.&nbsp;52.</ref>De velare Frikativ /x/ kennt de Allophone {{IPA|x̟}} vüör un nao Vüörvokalen (Gesecht {{IPA|ˈx̟e.sex̟t}}), {{IPA|x̪}} vüör un na Achtervokalen (Goos {{IPA|x̪ɔːs}}) un dat friege Allophoon {{IPA|h}} ({{IPA|hɔːs}}). In’n Anluud van Sülven na ene Sülve mit [x] in’n Anluud tridd auk dat Allophoon [g] up, so as [xagel]].<ref name="Vandresen 1970:52">Vandresen 1968: S.&nbsp;52&nbsp;f.</ref> /m n ŋ/ köönt sylaabsche Konsoanten sien ʃlɔ:pm, ken, ki:kŋ.<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;53&nbsp;f.</ref>/l/ is an’n Woordenne velariseert {{IPA|ɫ}}<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;54&nbsp;f.</ref>/r/ het de friegen Allophone {{IPA|[[Alveolaren Tap|ɾ]]}} un {{IPA|[[Alveolaren Vibrant|r]]}}.<ref>Vandresen 1968: S.&nbsp;55&nbsp;f.</ref> De Rio-Grandenser Dialekt kennt anners so de Catarinenser Dialekt /g/ os Phoneem. An’n Woordanfang un in de Woordmidde is de Uutspraoke [g], an’n Woordenne is de Uutspraoke [x]. Ene Besunnerheid sind de palatalen Konsonanten /[[Stimmhaften palatalen Nasaal|ɲ]]/, /[[Palatalen lateralen Approximant|ʎ]]/ un /[[Stemmhaften postalveolaren Frikativ|{{IPA-Text|ʒ}}]]/, de uut’n Portugeesken stammt un in de Catarinenser Dialekt nich vüörkuomet. Anners as de Catarinenser Dialekt het de Rio-Grandenser Dialekt keen egen Phoneem /ʃ/, üm dat de Dialekt de öllere Uutspraoke /sk/ oder /sx/ bewaort het. Auk in Leenwöörder bruket de Rio-Grandenser Dialekt [sk] för ʃ. [ʃ] kümmt man os Allophoon van /s/ in Konsonantenkluuster up.<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;165&nbsp;ff.</ref> <--=== Akzent ===--> == Grammatik == === Substantive === Substantive bögt Vestfalino so äs de meisten anner plattdüütsken Dialekte nao [[Kasus]] ([[Nominativ|Subjektfall]]/[[Objektfall]]), [[Antall (Grammatik)|Numerus]] ([[Eentall|Singular]]/[[Mehrtall|Pluraal]]) un [[Genus (Grammatik)|Genus]] (maskulin/feminin/neutrum). Den Pluraal billt Vestfaliano mit den Suffixen ''-er'' (''Kiänd''&nbsp;>&nbsp;''Kinner''), ''-(e)n'' (''Mensk''&nbsp;>&nbsp;''Mensk-en'', ''Straude''&nbsp;>&nbsp;''Straude-n''), ''-s'' (''Kerl''&nbsp;>&nbsp;Pl. ''Kerl-s''), enen [[Nullmorpheem]] (''Bloumen''&nbsp;>&nbsp;Pl. ''Bloumen-∅'') oder so äs anner westfäölske Dialekte mit ''-e'' (''Fisk''&nbsp;>&nbsp;''Fisk-e''). Anner Substantive markeert den Pluraal auk noch mit [[Ümluud]], so äs ''Vugel''&nbsp;>&nbsp;''V<u>ü</u>gel,'' ''Huus''&nbsp;>&nbsp;''Hüser'' oder ''Flauh''&nbsp;>&nbsp;''Fläuhe.''<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;149&nbsp;ff.</ref> === Pronomen === === Personaalpronomens === De [[Personaalpronomen|Personaalpronomens]] sind up Vestfaliano: ''ik'' (1.&nbsp;Sg.), ''du'' {{IPA|du(ː)~tu(ː)}} (2.&nbsp;Sg.), ''häi/säi/et'' (3.&nbsp;Sg m./f./n.), ''wäi'' (1.&nbsp;Pl.), ''ju'' (2.&nbsp;Pl.), ''säi'' (3.&nbsp;Pl.). De höfflike Anspraoke is ''gäi''.<ref>Sulzbach 2004: S.&nbsp;156&nbsp;f.</ref> De Formen för den Objektfall sind: ''mäi'' (1.&nbsp;Sg.), ''däi'' (2.&nbsp;Sg.), ''em/iär/et'' (3.&nbsp;Sg. m,/f./n.) ''us'' (1.&nbsp;Pl.), ''ju'' (2.&nbsp;Pl.), ''säi'' (3.&nbsp;Pl.). === Possesivpronomens === De [[Possesivpronomen|Possesivpronomens]] sind: ''mäin'' (1.&nbsp;Sg.), ''däin'' (2.&nbsp;Sg.), ''säin/iär/säin'' (3.&nbsp;Sg. m./f./n.), ''us'' (1.&nbsp;Pl.), ''ju'' (2.&nbsp;Pl.), ''iär'' (3.&nbsp;Pl.). === Artikels === De bestemmte Artikel is in’n Singulaar ''däi'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=rs}}) / ''de'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=sc}}) för maskuline un feminine Substantive un ''dat'' för neutrale Substantive. Bi maskulinen Substantiven verännert sik de Artikel in’n Objketfall un wärrt ''den''. De anner bestemmten Artikels verännert sik nich. In’n Pluraal is de bestemmte Artikel för alle Genera un Kasus ''däi'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=rs}}) / ''de'' ({{Lütt Grootbookstaven|1=sc}}). De unbestemmte Artikels is ''äin'' för maskuline un neutrale Substantive un ''äine'' för feminine Substantive. De Artikel verännert sik nich na Kasus.<ref name=":4">Sulzbach 2004: S.&nbsp;155.</ref> === Adjektive === Adjektive stemmt mit dat Substantiv up dat se Betog niämet in Kasus, Numerus un Genus üöwereen. För de swack bögt Adjektive bruukt Vestfaliano de Suffixe ''-e'' bi feminine un neutrale Substantive, so äs in ''däi daude Fruusmensk'' un ''dat gaude Braut'', ''-e'' för maskuline Substantive in’n Subjektfall un ''-e(n)'' för maskuline Substantive in’n Objektfall, so äs in ''däi graude Disk'' . In’n Pluraal ennt de stark böggt Adjektive up ''-e'' oder ''-en'', so äs ''däi gröune Biärge.'' De starke Deklinatschoon van de Adjektive unnerscheed de Suffixe ''-e'' oder ''-en'' för maskuline Substantiven, ''-en'' oder -Ø för de neutralen Substativen, ''-e'' oder ''-Ø'' för feminine Substantiven un ''-e'' Pluraal. {| class="wikitable" |+Adjektivdeklinatschoon in’n Vestfaliano<ref name=":4" /> !Numerus !Genus !Kasus !stark !swack |- | rowspan="6" |'''Singulaar''' | rowspan="2" |'''maskulin''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-e(n)'' |''-e'' |- |'''Objektfall''' |''-en'' |- | rowspan="2" |'''feminim''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-(e)'' | rowspan="2" |''-e'' |- |'''Objektfall''' |- | rowspan="2" |'''neutrum''' |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-(en)'' | rowspan="2" |''-e'' |- |'''Objektfall''' |- | rowspan="2" |'''Pluraal''' | rowspan="2" | |'''Subjektfall''' | rowspan="2" |''-e'' | rowspan="2" |''-e(n)'' |- |'''Objektfall''' |} === Verben === De Verben wärrt in dat Präsens na Persoon un Numerus böggt. In dat Präsens sind de Morpheme: ''-∅'' (1.&nbsp;Sg.), ''-∅'' (2.&nbsp;Sg.), ''-e(t)'' {| class="Tabell" | ! colspan="2" |maken |- | !Singulaar !Pluraal |- |1.&nbsp;Persoon |ik maak-'''∅''' | rowspan="3" |wäi, ju, säi mak-'''et''' |- |2.&nbsp;Persoon |du maak-'''∅''' |- |3.&nbsp;Persoon |häi/säi/et mak-'''e(t)''' |} <!--== Syntax ==--> == Woordschatt == Dat Vestfaliano bruukt viäle portugeeske Leinwöörder. De Antall Leinwöörder is man vergliäken mit dat Hunsrücker Platt, dat in de Regioon auk spruoken wärrt ringer. De Grünn daorför sind de gröttere Antall Hunsrücksch-Spriäkers un dat viäl gröttere Spraokgebeed, de längere Tied in Brunsilgen un de ringe Kontakt, den de westfäölsken Inwannerers mit Portugeeskspriäkers harrn.<ref>Born 1994: S.&nbsp;144.</ref> == Schrievwies == De westfäölsken Dialekte in Brasilgen weren un sind auk noch grotendeels spruoken un kene schriäwen Spraoken. Se hebbet kene Schrift- oder Literatuurtraditschoon uutsunnen. De Schriewwies orienteert sik an dat haugdüütske Vüörbild, dat bet in de 1940-er Jaren noch in de School liärt worrn is un de Spraoke inn Goddsdeenst is. Mit dat Wöörbook un de Grammatik för de Rio-Grandenser Dialekt is de Versöök mitvermaakt, ene eenheidlike Schrivwiese to finnen. == Ünnersöök == Dat Vestfaliano in Brasilgen weer lange Tied meist gaor nich ünnersöcht oder beschriäwen worrn. De graute Deel Weiätenschoppers, de sik mit de Varieäten befatet sind sülvenst mit Vestfaliano os Spraoke upwussen oder kuomt uut de Giägend van de westfäölsken Spraokeilannen in Brasilgen. So ton Bispeel Paulino Andresen, de 1970 mit siene Dissertatschoon üöwer de Phonologie van de Catarinenser Dialekt in Rio Fortuna de eerste wiötenschoplike Publikatschoon to dat Vestfaliano ruutbrocht het un sülvst uut Rio Fortuna stammt. Auk de Ünnersökersken Rosane Werkhausen, ALine Horst un Sulzbach stammt uut de westfäölsksprakigen Gemenen in dat Val do Taquuari. == Textbispiäl == <blockquote>'''Anspraoke bi dat Familiendriäpen Ahlert''':<ref name="Sulzbach 2004:169">Sulzbach 2004: S.&nbsp;169.</ref> Et sinn oll mähr oss hunnerd Joar vergaun ose däi Christian mät siene gansen Familge nau Brasilgen henn kuem is. Häi was oll mähr oss füftig Joar ault oss häi up däi Räise gaun is. Et is vöer us wichtig dat wie vandage noch siene Sprauke küten küönt un auk dot. Wenn äine van Düütskland hir hen kümmt däi wünnert sik dat sal wat vadamt möglik is. Deswiegen mochte ik verlangen dat wie olle däi Staaken faste hault ümme dat et wieder gaut döt. In Panambi hätze üin Dach wo däi Lüe däi van Plattdüütske hiär stammet, bloss Platt küten dot. Däi Dach is in Mäi. Viäläicht hiär in Teutônia (vandage Wesfália) wör dat interessant dat däi Angestellten van dat Rathuus sau wat bestimmen därn.</blockquote> <blockquote>'''Phoneetske Transkriptschoon''':<ref name="Sulzbach 2004:169"/> et sin ol mɛː os hunert joːa fergaun osə dɛɪ krystian mɛt siːnə familgə nau brasilgən hɛn kuɔdm iz. hɛɪ vas mɛː os fytik joːa auld os hɛɪ up dɛɪ rɛɪzə gaun iz. et it føə uz viçtik dat viː vandagə nox siːnə sxprauke kydən kyənd un auk dɔt. vɛn ɛɪn fan dyːtskland hiɛ hɛn kymt dɛɪ vunərd zik dat zal wat vadamd møəglik iz. desviɛgən møxde ik vərlaŋə dat viː olə dɛɪ sxtaːkən dastə hauld ymə dat et viɛr gaun død. in panambi hɛs ɛɪn dax voː dɛɪ lyə van platdyːtskə jiɛ sxtammt, blɔs plat kydən dod. dɛɪ dax iz in mɛi. viɛlɛɪçt hiɛ in teutoːɲa vøːr dat interezant dat dɛɪ angesxteltən van dat rathuːs zau vat bəsxtimən dɛrn.</blockquote> == Weblenke == * [https://www.youtube.com/channel/UCeizN3dY9yHIciGkARExZZQ Amigos do Sapato de Pau] – Kanaal van de Vestfaliano-Gruupe uut Westfália up ''youtube.com'' == Literatuur == === Wöörderböker un Grammatiken === * [[Lucildo Ahlert]]: ''Dicionário da Língua Westfaliana Brasileira. Plattdüütsk - Deutsch - Português; Português - Plattdüütsk - Deutsch.'' 2019, 498 Sieden ([https://plattmakers.de/de/book/Dicion%C3%A1rio-da-L%C3%ADngua-Westfaliana-Brasileira plattmakers-black]) * Lucildo Ahlert: ''Gramática da Língua Westfaliana Brasileira''. 2022, 334 Sieden ([https://plattmakers.de/de/book/Gram%C3%A1tica-da-L%C3%ADngua-Westfaliana-Brasileira plattmakers-black]) === Wetenschoplike Artikels === * Aline Horst: Variação e contatos linguísticos do vestfaliano rio-grandense falado no Vale do Taquari. Dissertatschoon Universidade Federal do Rio Grande do Sul 2014. ([https://lume.ufrgs.br/handle/10183/102193 online])7 * Lucildo Ahlert: ''Cultura westfalians: Percepções sobre a sua realidade, importância e expectativas futuras no municíopio de Westfália'', Instituto Superior de Educação Ivoti (ISEI), 2012. ([https://www.academia.edu/34865899/INSTITUTO_SUPERIOR_DE_EDUCA%C3%87%C3%83O_IVOTI_ISEI_CURSO_DE_ESPECIALIZA%C3%87%C3%83O_EM_APRENDIZAGEM_DA_LINGUA_ALEM%C3%83_CULTURA_WESTFALIANA_PERCEP%C3%87%C3%95ES_SOBRE_A_SUA_REALIDADE_IMPORT%C3%82NCIA_E_EXPECTATIVAS_FUTURAS_NO_MUNIC%C3%8DPIO_DE_WESTF%C3%81LIA online]) * Göz Kaufmann: P''lautdietsch, Pomerano und Vestfaliano in Lateinamerika: Migrationsgeschichte, Sprachstand, Forschungsmethoden.'' In: Andreas Bieberstedt u.&nbsp;a. (Ruutgevers): ''100 Jahre Niederdeutsche Philologie: Ausgangspunkte, Entwicklungslinien, aktuelle Herausforderungen - Teil 2: Aktuelle Forschungsfelder''. Berlin: Peter Lang.S.&nbsp; 283–313. * Fernanda von Mühlen: ''Vitalidade e contatos linguísticos do vestfaliano na topodinâmica de ocupação de Vale do Taquari, Brasil.'' ([https://lume.ufrgs.br/bitstream/handle/10183/289240/001244249.pdf?sequence=1&isAllowed=y online]) * [[Rosane Werkhausen Luersen]]: ''A situação de contato plurilíngue no sul do Brasil,'' 2009 ([https://web.archive.org/web/20200729100134/http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf online], {{Archive.org|https://web.archive.org/web/20150419103522/http://www.fsma.edu.br/visoes/ed08/Edicao_8_artigo_4.pdf}}) * [[Luciana Sulzbach]]: ''Eine empirische Untersuchung zweier Varietäten des Brasildeutsch''. [[Dissertatschoon]] [[Universität Hannober]] 2004 ([https://repo.uni-hannover.de/items/ef30f5d2-46cd-4f01-a491-ef41698614f9 DOI]) * Paulino Vandresen: ''Fonologia do vestfaliano de Rio Fortuna''. Dissertatschhon Universidade Federal do Rio dé Janeiro 1968 ([https://repositorio.ufsc.br/xmlui/handle/123456789/74647 online]) * Paulino Vandresen: ''Estudo comparativo do bilingüismo em duas áreas de colonização alemã.'' In: Ana M. Carvalho (Ruutgeverske): ''Português em Contato.''Vervuert Verlagsgesellschaft: [[Frankfort an’n Main]], [[Madrid]]: 2009, S.&nbsp;199–214. * Agemir Bavaresco (Ruutgever): ''Die „Mottersproch” in der Vielfalt des Deutschen: A língua materna na diversidade do alemão''. Editora Fundação Fênix, [[Porto Alegre]]: 2022. ([[online]]) == Footnoten == <references responsive="" /> {{Navigatschoonsliest Plattdüütsch buten Europa}} [[Kategorie:Dialekt]] [[Kategorie:Brasilien]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] 79htokat0ttozhpec5wv5trabaxa0a0 0 192053 1069784 1069305 2026-06-19T22:01:12Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069784 wikitext text/x-wiki [[Datei:Heilmann, Tobias.jpg|mini|hochkant|Tobias Heilmann (2018)]] '''Tobias Heilmann''' (* [[20. Oktober]] [[1975]] in [[Celle]]; † [[28. Mai]] [[2025]] in [[Ummern]]) weer en [[Düütschland|düütsch]] Politiker ([[SPD]]). Van November 2021 bit to sein Dood heer he Landraat vun den [[Landkreis Gifhorn]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landkreis-gifhorn.de/Kreisverwaltung-und-Politik/Der-Landrat/ |titel=Der Landrat |werk=www.landkreis-gifhorn.de |hrsg=Landkreis Gifhorn |abruf=2025-05-29}}</ref> Tovör weer he van November 2017 bit Oktober 2021 Afordneter vun den Landdag in [[Neddersassen]]. == Leven == Heilmann weer oorsrünglich as [[Industriekoopmann]] tätig. Vör sien Tiet as Landraat vun den Landkreis Gifhorn weer he Liddmaat vun den Raat vun de Gemeend Ummern, Liddmaat vun den Samtgemeendraat [[Samtgemeend Wesendorf|Wesendorf]] un Liddmaat vun den Kreisdag vun [[Landkreis Gifhorn|Gifhorn]]. In’n Raat vun de Gemeend Ummern weer he dormals Vörsitter, in de beid anner Kommunalparlamenten stellvertreedend Vöörsitter vun de SPD-Fraktschoon. Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2017|Landdagswahl an’n 15. Oktober 2017]] schaff he as Direktkandidat vun de SPD den Intoog in den Landdag vun Neddersassen.<ref>{{Webarchiv |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/details/tobias-heilmann/ |wayback=20211020075121 |text=Landtag Niedersachsen: Tobias Heilmann}}</ref> Bi de [[Kommunalwahlen in Neddersassen 2021|Landraatswahl in‘n September 2021]] is he as SPD-Kandidat gegen Amtsinhebber [[Andreas Ebel (Politiker)|Andreas Ebel]] ([[Christlich Demokratsche Union vun Düütschland|CDU]]) antreeden. In den eersten Wahlgang reck he 38 % vun de Stimmen. Tüschen hüm un Ebel (34 %) funn an’n 26. September 2021 en Steekwahl statt, de he mit 64 % vun de Stimmen för sück entscheeden kunn.<ref>{{Internetquelle |url=https://votemanager.kdo.de/20210912/03151000/praesentation/ |titel=Kommunalwahlen 2021, Landratswahl Landkreis Gifhorn |werk=votemanager.kdo.de |hrsg= |abruf=2021-09-28}}</ref> Heilmann lhett doruphen sien Landdagsmandaat daal leggt; för hüm is [[Barbara Beenen]] nahrückt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/nachruecker/ |titel=Ersatzpersonen (Nachrücker) |hrsg=Die Präsidentin des Niedersächsischen Landtages |werk=www.landtag-niedersachsen.de |abruf=2021-11-09 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20211109221410/https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/nachruecker/ |archiv-datum=2021-11-09 |offline=ja }} {{Webarchiv|url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/nachruecker/ |wayback=20211109221410 |text=Ersatzpersonen (Nachrücker) |archiv-bot=2026-06-19 22:01:12 InternetArchiveBot }}</ref> Dat Amt vun den Landraat hett he bit to sien Dood utöövt. Tobias Heilmann is in’n Mai 2025 in dat Öller vun 49 Jahren nah en unverwacht Tosommenbröök storven.<ref>{{Internetquelle |autor=Bastian Till Nowak |url=https://kurt-gifhorn.de/gifhorns-landrat-tobias-heilmann-ist-im-alter-von-nur-49-jahren-verstorben |titel=Gifhorns Landrat Tobias Heilmann ist im Alter von nur 49 Jahren verstorben |werk=Magazin KURT |datum=28.05.2025 |sprache=de |abruf=28.05.2025}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Christian Franz |url=https://www.braunschweiger-zeitung.de/niedersachsen/gifhorn/article409138329/gifhorns-landrat-tobias-heilmann-ist-gestorben.html |titel=Gifhorns Landrat Tobias Heilmann ist gestorben |werk=Gifhorner Rundschau |datum=28.05.2025 |sprache=de |abruf=29.05.2025}}</ref> He hett in Ummern leevt, weer verheiraadt un harr dree Kinner.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/landtagswahl_2017/landtagswahl3790.html |titel=Tobias Heilmann, SPD |werk=www.ndr.de |hrsg=[[Norddeutscher Rundfunk|NDR.de]] |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240421113433/https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/landtagswahl_2017/landtagswahl3790.html |archiv-datum=2024-04-21 |abruf=2025-05-29 }} {{Webarchiv|url=https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/landtagswahl_2017/landtagswahl3790.html |wayback=20240421113433 |text=Tobias Heilmann, SPD |archiv-bot=2026-06-19 22:01:12 InternetArchiveBot }}</ref> == Literatur == * [[Gabriele Andretta]] (Hrsg.), Referat für Presse, Öffentlichkeitsarbeit, Protokoll: ''Landtag Niedersachsen. [[Handbuch des Niedersächsischen Landtages]] der 18. Wahlperiode. 2017 bis 2022'', 1. Auflage, Hannover: Niedersächsischer Landtag, 2018, S. 58. == Weblinks == {{Commons|Tobias Heilmann}} * {{Webarchiv |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/abgeordnete-und-fraktionen/abgeordnete/details/tobias-heilmann/ |wayback=20211020075121 |text=Landtag Niedersachsen: Tobias Heilmann}} * {{Webarchiv |url=https://www.spdnds.de/personen/tobias-heilmann/ |wayback=20220627135840 |text=SPD Niedersachsen.de: Tobias Heilmann}} == Enkeld Nahwiesen == <references/> {{Normdaten|TYP=p|GND=|LCCN=|VIAF=|GNDfehlt=ja|GNDCheck=2018-07-06}} {{SORTIERUNG:Heilmann, Tobias}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1975]] [[Kategorie:Storven 2025]] [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Landdagsafordneter (Neddersassen)]] [[Kategorie:SPD]] djjf59dq6leg7b7gfjrzld24f1d9b0v 0 192326 1069704 1069266 2026-06-19T14:18:17Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069704 wikitext text/x-wiki '''Plattdüütsch Regioprogramm''' betekent Formaten op [[Plattdüütsch]] in dat [[Radio]]. == Radioprogramm == De Höörfunk speelt ene wichtige Rull för dat Plattdüütsch.<ref name=":38">''Uns Spraak&nbsp;–&nbsp;Politik för Platt''. Bunnsraat för Nedderdüütsch & Nedderdüütschsekretariat 2020, S.&nbsp;12. ([https://www.niederdeutschsekretariat.de/wp-content/uploads/2020/10/SprachenCharta_2020.pdf online])</ref> Een vull [[Radio|Radioprogramm]] op Platt givt’t in Düütschland man nich. De Initschativ [[Funklock stoppen|''Funklock stoppen'']] het vun 2020 an versöcht een plattdüütsch Radioprogramm op de Been to stellen. Se mossten dat Programm ''[[Plattradio]]'' man wedder instellen.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.plattradio.com/ |titel=Startsiet |werk=Plattradio |hrsg=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund e.V. |offline=2026-01-11 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20240227024838/https://www.plattradio.com/?rCH=2 |archiv-datum=2024-02-27 |abruf=2024-12-05 |sprache=nds }} {{Webarchiv|url=https://www.plattradio.com/ |wayback=20240828043445 |text=Startsiet |archiv-bot=2026-06-19 14:18:17 InternetArchiveBot }}</ref>''<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.ln-online.de/kultur/regional/drei-monate-nach-start-medienrat-stoppt-plattradio-in-schleswig-holstein-EGSA5XWDVNGK3KTWBIQEVOVNRQ.html |titel=Drei Monate nach Start: Medienrat stoppt Plattradio in Schleswig-Holstein |werk=Lübecker Nachrichten |datum=2023-12-15 |abruf=2026-01-11 |sprache=de}}</ref> An 5. Januor 2026 geiht dat Nafolge-Projekt ''[[PLATTform]]'' bi de Apen Kanal Sleswig-Holsteen an Start.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.heimatbund.de/plattform/plattform-de-oort-foer-nedderdueuetsch-inn-shhb.html |titel=PLATTform – de Oort för Nedderdüütsch in'n SHHB |werk=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund e.V. |datum=2025-12-15 |abruf=2025-12-26 |sprache=nds}}</ref> De NDR sennt mit ''[[Hör mal ’n beten to]]'' jeden Warkdag plattdüütsche Dööntjes. De ''[[Narichten op Platt]]'' vun NDR 90,3 in Hamborg un de [[Plattdüütsch Nahrichten|''plattdüütschen Nahrichten'']] op [[Radio Bremen]] sennt fiefmaal de Week aktuelle Informatschonen op Platt.<ref name=":12">[[Reinhard Goltz|Goltz]], Kleene: ''Niederdeutsch'', S.&nbsp;186.</ref> [[Düt un dat op Platt]] is een lütt plattdüütsch över allens interessants ut Neddersassen un [[Wi snackt Platt|''Wi snackt Platt'']] ut Hamborg. De Sennen warrt eenmal de Week bi NDR utsennt un künnt as [[Podcasting|Podcasts]] naluustert weren. Meklenborgsche Programmen op [[NDR 1 Radio MV]] sünd de [[Plappermoehl]], de [[Klönkist]], de Reportaag [[Platdütsch an’n Sünndag]] un dat Narichtenformat [[De Woch up Platt in mV|De Woch up Platt in MV]]. De nedderlandssche Internettradiosenner [[Alles Plat|''Alles Plat'']] sennt Programm kumplett op Platt.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.allesplat.nl/ |titel=Alles plat |archiv-url=https://web.archive.org/web/20241104053935/http://www.allesplat.nl/ |archiv-datum=2024-11-04 |abruf=2025-02-04}}</ref> Bet 2011 geev dat ook dat twentsche Radioprogramm ''[[Aksent]]'' op [[Radio Oost]].<ref>{{Internetquelle |url=www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |titel=Aksent |werk=rtvoost.nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080317172643/http://www.rtvoost.nl/Programma/?id=62 |abruf=2008-04-17}}</ref> == Höörspelen == Besünners vun 1950 bet in de 1990-er Jaren sünd [[plattdüütsche Höörspelen]] in’t Radio geern anhöört worrn. Se hebbt man mit Maatregels to’n Geldsparen un den vundaag ringeren Tohörertallen een good Stück vun eer olen Stand verloren.<ref name=":11" /> In’n 1920-er Jaren begünn [[Hans Böttcher (Speelbaas)|Hans Böttcher]] plattdüütsche Theaterstücken un Höörspelen in’t Radio to bringen, wat to’n Enn keem, as de regionalen Senner in’n [[Natschonaalsotschalismus]] gliekschalt worrn sünd. Na’n [[Tweete Weltkrieg|Tweden Weltkrieg]] senn de [[Landssenner Swerin]] eerst regelmatig wat plattdüütschs, bet dat de DDR de regionalen Senner vereent harr. [[Radio Bremen]] un de Hamborger [[Noordwestdüütsch Rundfunk|Noordwestdüütschen Rundfunk]] (NWDR) arbeiden na den Weltkrieg wedder an plattdüütschen Höörspelen un hebbt later gemeensam an Stücken arbeidt. 1972 geev de Hamborger Redaktschoon de Höörspelen op, so dat se de plattdüütschen Stücken nu noch alleen in Bremen produzeert.<ref>[[Ulf Bichel]]: ''Hörspiel'', In: ''NSL,'' S.&nbsp;466–486.</ref> <!-- Hööspelen op Platt in NL? --> == Weblenken == * [https://www.funklockstoppen.de/ funklockstoppen.de] * [https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch Plattdüütsch Radio- un Podcastanbott] bi de NDR * [https://www.ndr.de/903/sendungen/narichten_op_platt Narichten op Platt bi NDR 90,3] * [https://www.bremeneins.de/themen/plattdeutsch-104.html Programm op Platt] bi Bremen eins * [https://www.heimatbund.de/plattform/ PLATTform] bi Heimatbund Schleswig-Holstein == Footnoten == <references/>{{SORTIERUNG:Plattduutsch Radioprogramm}} [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Radio]] bvribj6tn7uv3pb1fvpncnw1dlodvak 0 192922 1069781 1069302 2026-06-19T21:57:20Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069781 wikitext text/x-wiki '''Three Dog Night''' weer en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] Rockband un van 1968 bit 1976 in de Originalbesetten aktiv. == Geschichte == De Grupp harr söben Liddmaaten, dorünner dree Singer (Danny Hutton, Chuck Negron un Cory Wells). De Gitarrenspeler weer Michael Allsup un Floyd Sneed speel Slagtüüch. An’n Bass weer Joe Schermie un de Keyboards wurrn vun Jimmy Greenspoon speelt. Die Band wurr vun [[Brian Wilson]] vun de [[Beach Boys]] fördert. De oorsprünglich Naam vun de Grupp weer ''Redwood'', se hemm sück aber umnöömt, wiel se in en Artikel leest harr, dat austraalsch [[Aborigines]] in kolt Nächten mit hör Hunnen tosommen slaapen deen; in besünners kolt Nächten hemm se dree Hunnen bruukt, um sück warm to hollen. Three Dog Night reck för de Musikverkööp in den USA 19 golden Schallplatten un twee Platin-Schallplatten. Se harr 21 Top-40-Hits. Sie hett Songs vun [[Randy Newman]] ''(Mama Told Me Not to Come)'',<ref>För mehr Informatschonen to dissen Titel kiek Bronson, Fred: ''The Billboard Book of Number One Hits''. 3. Överarbeit un utwiet Uplaag, New York City, New York: Billboard Publications, 1992, S. 277.</ref> [[Laura Nyro]] ''(Eli’s Coming)'', [[Hoyt Axton]] ''(Joy to the World,''<ref>Bronson, Fred: ''The Billboard Book of Number One Hits''. 3. Överarbeit un utwiet Uplaag, New York City, New York: Billboard Publications, 1992, S. 291</ref> ''Never Been to Spain)'', [[Elton John]] & [[Bernie Taupin]] ''(Lady Samantha)'', [[John Lennon]] und [[Paul McCartney]] ''(It’s for You)'', [[Leo Sayer]] ''(The Show Must Go On)'' un [[Harry Nilsson]] ''(One)'' sungen. En groot Spood för de Band weer de Interpretatschoon vun den [[Hair]]-Klassiker ''Easy to Be Hard''. Midden vun de 1980er Johren düük de Grupp weer up, 2006 gung se sogor up Tour. Vun de Originalliddmaaten stunnen noch twee Singer (Cory Wells un Danny Hutton), ei Keyboarder (Jimmy Greenspoon) un en Gitarrist (Michael Allsup) up de Bühne. Ergänzt wurrn se dör en nee Bassisten (Paul Kingery) un en nee Slagtüüchspeler (Pat Bautz). An‘n 11. März 2015 is Keyboarder Jimmy Greenspoon in dat Öller vun 67 Johren an Krebs storven.<ref>[http://www.syracuse.com/entertainment/index.ssf/2015/03/jimmy_greenspoon_dead_three_dog_night_cancer.html ''Jimmy Greenspoon dead: Three Dog Night keyboardist loses cancer battle at 67.''] In: ''syracuse.com'', afropen an’n 16. März (engelsch).</ref> In dat sülvig Johr folg hüm de 73-johrig Singer Cory Wells an‘n 20.&nbsp;Oktober in [[Dunkirk (New York)|Dunkirk]], [[New York (Bundsstaat)|New York]].<ref>{{Internetquelle | url=http://www.zeit.de/news/2015-10/22/usa-us-saenger-cory-wells-73-jaehrig-gestorben-22000002 | titel=US-Sänger Cory Wells 73-jährig gestorben | werk=zeit.de | hrsg=[[Die Zeit]]/[[Agence France-Presse|AFP]] | datum=2015-10-22 | abruf=2020-12-30 | archiv-url=http://web.archive.org/web/20160307203303/http://www.zeit.de/news/2015-10/22/usa-us-saenger-cory-wells-73-jaehrig-gestorben-22000002 | archiv-datum=2016-03-07 | abruf-verborgen=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.zeit.de/news/2015-10/22/usa-us-saenger-cory-wells-73-jaehrig-gestorben-22000002 |wayback=20160307203303 |text=US-Sänger Cory Wells 73-jährig gestorben |archiv-bot=2026-06-19 21:57:20 InternetArchiveBot }}</ref>. <ref>Floyd Sneed (22. November 1942 bit 7. Januar 2023) ut Kanada is 2023 storven. https://bestclassicbands.com/floyd-sneed-obituary-three-dog-night-drummer-1-29-23/</ref> == Literatur == * Stambler, Irwin: ''The Encyclopedia Of Pop, Rock And Soul''. 3. överarbeit Uplaag, New York City, New York: St. Martin’s Press, 1989, S. 687&nbsp;f – ISBN 0-312-02573-4. == Enkeld Nahwiesen == <references /> == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.threedognight.com Offizielle Website] (engelsch) {{Normdaten|TYP=k|GND=4380946-7|VIAF=154915089}} [[Kategorie:Musikgrupp]] [[Kategorie:Rockmusik]] hqou0bvqbijnznjio867pygr5gmcn9r 0 192978 1069804 1069321 2026-06-19T23:35:02Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069804 wikitext text/x-wiki '''Wolfgang Mahnke''' (* [[22. Februar]] [[1937]] in [[Malchin]]<ref>{{Internetquelle |autor=Christian Peplow |url=https://www.ardaudiothek.de/episode/plattdeutsches-aus-mv/de-kloenkist-mit-dem-schriftsteller-wolfgang-mahnke/ndr-1-radio-mv/10335789/ |titel=De Klönkist mit dem Schriftsteller Wolfgang Mahnke |werk=Plattdeutsches aus MV |hrsg=NDR MV |datum=2022-03-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220805053858/https://www.ardaudiothek.de/episode/plattdeutsches-aus-mv/de-kloenkist-mit-dem-schriftsteller-wolfgang-mahnke/ndr-1-radio-mv/10335789/ |archiv-datum=2022-08-05 |abruf=2026-02-15 |sprache=nds }} {{Webarchiv|url=https://www.ardaudiothek.de/episode/plattdeutsches-aus-mv/de-kloenkist-mit-dem-schriftsteller-wolfgang-mahnke/ndr-1-radio-mv/10335789/ |wayback=20220805053858 |text=De Klönkist mit dem Schriftsteller Wolfgang Mahnke |archiv-bot=2026-06-19 23:35:02 InternetArchiveBot }}</ref>, † [[6. Februar]] [[2026]]<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/plattdeutsch-autor-wolfgang-mahnke-mit-88-jahren-gestorben,wolfgangmahnke-100.html |titel=Plattdeutsch: Autor Wolfgang Mahnke mit 88 Jahren gestorben |werk=Kulturjournal |hrsg=NDR 1 Radio MV |datum=2026-02-06 |abruf=2026-02-15 |sprache=de}}</ref>) weer ein penschonierten [[Biologie|Bioloog]] un [[Plattdüütsch|plattdütschen]] [[Schriever|Schrieber]], dei up [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|Mäkelborgsch Platt]] schrifft. == Läben == Mahnke würr 1937 in [[Malchin]] buren un måk 1956 an dei [[Oberschool|Oberschaul]] sien Abitur.<ref name=":2">{{Internetquelle |url=https://www.suedstern.net/plattdeutsch-autor-wolfgang-mahnke-ausgezeichnet/ |titel=Plattdeutsch-Autor Wolfgang Mahnke ausgezeichnet |werk=Südstern |datum=2017-12-13 |abruf=2026-02-15 |sprache=de}}</ref> Hei studier denn [[marine Biolgoie]] in [[Rostock]]. Von 1962 an arbeid hei an’n Institut för Hoogseefischerie in [[Marrn]] bi Rostock, ierst as wätenschoplich Mitarbeider un von 1973 bet 1991 as Bås von dat Afdeil för Fischeriebiologie.<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person-werke.php?ID=1987 |titel=Wolfgang Mahnke |werk=Die niederdeutsche Literatur |abruf=2025-07-13}}</ref> Al as Student un låter Wätenschopper fohr Mahnke in dei Tied von 1960 bet 1992 up verscheden Seereisen mit ünnerscheidlich Forsch- un Fangschäpen. Hei fohr besünners up den Fischerieforschschipp ''[[Ernst Haeckel (Schipp)|Ernst Haeckel]]'', up den hei ok as Expeditschoonsbås wier.<ref name="voss">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.yumpu.com/de/document/read/22294147/leseprobe-hinstorff-verlag |titel=Voß un Haas 2014 |titelerg=Norddeutscher Heimatkalender |werk=Yumpu.com |hrsg=Hinstorff Verlag |datum=2013 |seiten=50 |abruf=2026-02-15 |sprache=de}}</ref> Nå siene Tied an’n Rostocker Institut för Hoogseefischerie wier Mahnke noch korte Tied an’n Institut för Seefischerie in [[Hamborg]] un güng 1993 in Penschoon.<ref name=":2" /> Al in’n 1960er Johren wier Mahnke anfungen [[Plattdüütsch|plattdütsche]] Gedichten un Geschichten tau schrieben. As hei in Penschoon wier, begünn hei von 1994 an as plattdütschen Schriever tau arbeiden.<ref name=":2" /> In sienen iersten Book ''Fischerie, Fischera, Fischerallala'' (2001) vertellt Mahnke Geschichten von sienen Seereisen. Väl anner plattdütsch Böker sünd folgt. 2012 keem dei Audio-CD ''Murd in't Hotel'' ruut, up dei hei sien eigen Geschichten vörläst.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.discogs.com/release/10848802-Wolfgang-Mahnke-Murd-Int-Hotel |titel=Wolfgang Mahnke - Murd In't Hotel |werk=Discogs |datum=2012 |abruf=2025-07-13 |sprache=en}}</ref> Mahnke schrifft Bidrääg’ för verscheiden [[Blatt (Narichten)|Blädder]], tau’n Bispäl eine plattdütsche Kolumm in dei ''[[Ostsee-Zeitung.]]'' Dortau is hei mit siene välen Läsåvends in Noorddütschland bekannt wurrn.<ref name=":2" /> Von 2000 bet 2012 wier hei Vörsitter von de ''[[Bund Niederdeutscher Autoren]]'', 2012 würr hei Ihrenvörsitter.<ref>{{Internetquelle |autor=Bernd Lubs |url=http://bund-niederdeutscher-autoren.de/historie-des-bundes/ |titel=Historie des BNA |hrsg=Bund Niederdeutscher Autoren e.V |abruf=2026-02-15 |sprache=nds}}</ref> == Pries == * 2003: [[Fritz-Reuter-Pries (Stemhagen)|Fritz-Reuter-Literaturpries]] för ''Fischerie, Fischera, Fischerallala. Geschichten von dei Hochseefischerie,'' * 2016: [[Unkel-Bräsig-Pries]], * 2017: [[Sprachpreis des Landes Mecklenburg-Vorpommern|Språkpries von’n Land Mäkelnborg-Vörpommern]], * 2018: [[Johannes-Gillhoff-Pries]] för sien Gesamtwerk. == Wark == '''Böker''' * ''Fischerie – Fischera – Fischerallala: Geschichten von dei Hochseefischerie.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2001, ISBN 978-3-933541-11-6 * ''Kiek eins! Sowat giwt in Meckelborg! Rimels un lütt Geschichten för jung & olt.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2001, ISBN 978-3-933541-15-4 * ''Von mall'n Kram un schnurrig Lüd: Rimels un lütt Geschichten för jung & olt.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2004, ISBN 978-3-933541-18-5 * ''In jed'ein Mand bläuhn anner Blaumen: Rimels för jung & olt.'' Khs-Verl. und Service, [[Stemhagen]] 2006, ISBN 978-3-933541-21-5 * ''Von Aap bet Zapp: Lütt zoo(platto)logisch Lexikon.'' Khs-Verl., [[Stemhagen]] 2007, ISBN 978-3-933541-23-9 * ''Upschnappt! Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2010, ISBN 978-3-356-01402-0 * ''Nägenklauk: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2012, ISBN 978-3-356-01487-7 * ''Finstertalk: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2013, ISBN 978-335-60160-1-7 * ''Lies orer Lut? Ein Läuschenbuch.'' [[Hinstörp]], Rostock 2014, ISBN 978-3-356-01870-7 * ''Un wat is, wenn …? Plattdeutsche Geschichten.'' Hinstörp, Rostock 2016, ISBN 978-3-356-02057-1 * ''Wenn bi Storm noch fischt würd …: Plattdeutsche Seefahrtsgeschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2017, ISBN 978-3-356-02093-9 * ''Returkutsch: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2019, ISBN 978-3-356-02233-9 * ''Väl maller kann ’t nich kamen! Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02328-2 * ''Blage Beern un rode Hoor: Plattdeutsche Kriminalgeschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2021, ISBN 978-3-356-02379-4 * ''Dei plattdütsche Urlaub: Plattdeutsche Geschichten.'' [[Hinstörp]], Rostock 2023, ISBN 978-3-356-02442-5 '''Audio''' * ''Murd in't Hotel: Wolfgang Mahnke liest seine besten Geschichten.'' CD (80 Min.), [[Hinstörp]], Rostock 2012, ISBN 978-3-356-01528-7 '''Översett Wark''' * Werner Holzwarth: ''Kleeorg un Kleeopatra: Ein Geschicht von’t Glück.'' Up Plattdütsch von Wolfgang Mahnke, [[Hinstörp]], Rostock 2014, ISBN 978-3-356-01828-8 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == {{PBuB|1987|NAME=Wolfgang Mahnke}} * [https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Mahnke-Wolfgang/ ''Mahnke, Wolfgang.''] In: ''hinstorff.de'' == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Mahnke, Wolfgang}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1937]] [[Kategorie:Storven 2026]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Mekelnborg-Vörpommern]] sx5wm28ahwj3nsn25l62xdbs76jdaka 0 193149 1069801 1069319 2026-06-19T23:21:05Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069801 wikitext text/x-wiki '''Willy Diercks''' (* [[15. Januar]] [[1945]] in [[Jübeek]]) is en [[Düütsche Spraak|düütschen]] [[Schriever]], [[Översetten|Översetter]], [[Pädagogik|Pädagoog]], [[Spraakwetenschop|Spraakwetenschopper]] mit Swaarpunkt op de [[Nedderdüütsche Philologie]] un en [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Spraakaktivismus|Spraakaktivist]]. == Leven == Na de Schooltied un dat [[Abituur]] in [[Sleswig]] studeer Diercks [[Germanistik]], [[Anglistik]], [[Pädagogik]] un [[Philosophie]] an de [[Universität Hamborg]] un an de [[Christian-Albrechts-Universität to Kiel]]. 1977 keeg he siene [[Promotschoon]] to’n ''[[Dokter (Akadeemsch Graad)|Dr. phil]].'' in Kiel. Vun 1985 an het Diercks erenamtlich för den [[Sleswih-Holsteensch Heimatbund|Sleswig-Holsteensch Heimatbund]] (SHHB) arbeidt. 1994 wurr he höövdamtliche Geschäftsföhrer vun de Heimatbund un bleev dat 16 Jaren lang.<ref>{{Internetquelle |url=http://archiv.plattnet.de/data/2010-02-05--22-18-59/ |titel=(10014) SHHB ehrt seinen scheidenden Geschäftsführer |abruf=2026-02-23|werk=Plattnet|hrsg=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund|datum=2010-02-05|sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Jan Graf |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Mister-Heimatbund-Willy-Diercks-fiiert-80-Geboortsdag,willydiercks100.html |titel="Mister Heimatbund": Willy Diercks fiiert 80. Geboortsdag |werk=Moin! Schleswig Holstein |hrsg=NDR 1 Welle Nord |datum=2025-01-13 |abruf=2026-02-23 |sprache=nds}}</ref> As 1999 de [[Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken]] to gellen anfungen is un Plattdüütsch as ene [[Regionaalspraak]] gull, sett sik Diercks för enen ''[[Plattdüütsch Raat för Sleswig-Holsteen|Plattdüütschen Raat]]'' in un wurr 200 ook to een vun twöv Maten in den Raat wählt. Bet to sien Afschied 2010 weer he denn ok Spreker vun Raat. De SHHB is bet hüüt Geschäftsföhrer vun de Raat, de sik besünners för den plattdüütschen leerstool an de [[Universität Flensborg]] insett un den [[Plattdüütsch (Schoolfack)|plattdüütschen Ünnerricht]] in Scholen un Kinnergaarns.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.heimatbund.de/sprache-literatur/plattdeutscher-rat/plattdeutsch/de-geschicht-vun-den-raat.html |titel=De Geschicht vun den Raat |abruf=2026-02-23|werk=Schleswig-Holsteinischer Heimatbund e.V.|sprache=nds}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/III/Service/Broschueren/Bildung/Niederdeutsch |titel=Leitfaden für den Niederdeutschunterricht an Grundschulen in Schleswig-Holstein |abruf=2026-02-23|werk=Ministerium für Allgemeine und Berufliche Bildung, Wissenschaft, Forschung und Kultur|hrsg=Landesportal Schleswig-Holstein|datum=2019-01-08|sprache=de}}</ref> In sienen Rohstand neem Diercks ene Honorarproffesuur för [[Nedderdüütsche Philologie]] an de [[Europa-Universität Flensborg]] an.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.koeblergerhard.de/ZIER-HP/ZIER-HP-05-2015/Sprache-Literatur-Raum.htm |titel=Sprache, Literatur, Raum - Festgabe für Willy Diercks |abruf=2026-02-23|autor=Gerhard Köbler|werk=Zeitschrift Integrativer Europäischer Rechtsgeschichte|datum=2015|sprache=de}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-flensburg.de/germanistik/wer-wir-sind/alle-lehrenden |titel=Alle Lehrenden - Institut für Germanistik |datum=2024-04-08 |abruf=2026-02-23 |sprache=de|werk=Europa-Universität Flensburg (EUF)}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.uni-flensburg.de/germanistik/abteilungen/niederdeutsche-sprache-und-literatur-und-ihre-didaktik |titel=Niederdeutsche Sprache und Literatur und ihre Didaktik - Institut für Germanistik |datum=2024-10-22 |abruf=2025-07-19 |sprache=de|werk=Europa-Universität Flensburg (EUF)}}</ref> He ünnersöcht Spraak un Kultuur in Sleswig-Holsteen. 2011 grünn he mit [[Karl-Heinz Groth]] dat ''Schleswig-Holsteinische Spendenparlament für Kultur und Gesellschaft e. V.''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.spendenparlament-schleswig-holstein.de/organsation.html |titel=Arbeitsweise und Organisation |abruf=2026-02-23|werk=Spendenparlament Schleswig-Holstein|sprache=de}}</ref> He is de eerste Vöörsitter vun de ''Selk-Harder-Stiften,'' de dat verstorven Ehpaar [[Irmgard Harder]] un [[Paul Selk]] op de Been stell mit de Aficht Kultuut, Heimarkunn un Heimatpleeg in Sleswig-Holsteen to föddern.<ref>{{Internetquelle |autor=Prof Dr Willy Diercks |url=https://selk-harder-stiftung.de/shs/die-stiftung/vorstand.html |titel=Der Vorstand |abruf=2026-02-23 |sprache=de|hrsg=Selk-Harder-Stiftung}}</ref> 2014 grünn he dat Zentrum för lütte un Regionaalspraken an de Universität Flensborg mit.<ref>{{Internetquelle |autor=Uni Flensburg |url=https://www.blog.flensburg-szene.de/uni-flensburg-eroeffnung-des-zentrums-fuer-kleine-und-regionale-sprachen/ |titel=Eröffnung des Zentrums für kleine und regionale Sprachen |datum=2014-05-23 |abruf=2025-07-19 |sprache=de |werk=Flensburg Szene |hrsg= |offline=2026-02-23 }} {{Webarchiv|url=https://www.blog.flensburg-szene.de/uni-flensburg-eroeffnung-des-zentrums-fuer-kleine-und-regionale-sprachen/ |wayback=20240909155315 |text=Eröffnung des Zentrums für kleine und regionale Sprachen |archiv-bot=2026-06-19 23:21:05 InternetArchiveBot }}</ref> Diercks leevt vundaag in Sleswig. == Publikatschonen == * ''Empirische Untersuchungen zur Stilkompetenz von Grundschulkindern''. Göppingen 1979, ISBN 3-87452-422-1. * ''Kindheit und Jugend in Schleswig-Holstein, op Platt vertellt''. Boyens, [[Heid (Kreis Dithmarschen)|Heid]] 1991, ISBN 3-8042-0541-0. * ''Niederdeutsch und die skandinavischen Sprachen. Teil 1''. Winter Verlag, Heidelberg 1993, ISBN 3-8253-0037-4. * ''Niederdeutsch in der Stadt Schleswig. Zu Attitüden und zur Sprachverwendung''. Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1994, ISBN 3-515-06625-X. * ''Niederdeutsch und die skandinavischen Sprachen. Teil 2''. Winter Verlag, Heidelberg 1995, ISBN 3-8253-0338-1. * Hrsg.: ''Flüchtlingsland Schleswig-Holstein. Erlebnisberichte vom Neuanfang, 1945–1950''. Boyens, [[Heid (Kreis Dithmarschen)|Heid]] 1997, ISBN 3-8042-0802-9. * ''De Verfaten vun dat Land Sleswig-Holsteen: Op Plattdüütsch und Hochdeutsch = Die Verfassung des Landes Schleswig-Holstein''. Clausen &amp;amp; Bosse, [[Leek]] 2000. * Hrsg.: ''Leben auf dem Lande. Geschichten und Erinnerungen auf Hoch und Platt''. Husum Verlag, Husum 2005, ISBN 3-89876-007-3. == Literatuur == * [[Robert Langhanke]] (Ruutgever): ''Sprache, Literatur, Raum. Festgabe für Willy Diercks.'' Bielefeld 2015, ISBN 978-3-89534-867-9.<ref>{{Internetquelle |autor=Robert Langhanke |url=https://igdd.org/neuerscheinung-sprache-literatur-raum/ |titel=Neuerscheinung „Sprache, Literatur, Raum“ |werk=Internationale Gesellschaft für Dialektologie des Deutschen e.V. |datum=2015-03-04 |abruf=2024-09-07 |sprache=de}}</ref> == Weblenken == {{PBuB|4500}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}}{{SORTIERUNG:Diercks, Willy}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1945]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Pädagoog]] [[Kategorie:Germanist]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Översetter]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Spraakwetenschop]] lcy0naldwbpv93b713oz3uji1nkyy0u 0 193167 1069789 1069309 2026-06-19T22:17:42Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069789 wikitext text/x-wiki '''Udo Franken''' (* [[1951]] in [[Emden|Emmen]]) is en grotendeels [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Schriever]] un [[Schoolmeester]] för [[Sunnerpädagogik]] uut [[Oostfreesland]]. == Leven == Franken wuss in [[Emden|Emmen]] up un gung daar to School. Na ene Lehr as [[Diskler]] studeer he [[Sunnerpädagogik]] un het dann in verscheden Projekten vun de [[Landschap van Oostfreesland|Oostfreesch Landskupp]] in [[Auerk]]. Daar wark he to’n Bispeel mit an dat ''[[Ostfriesisch Wörterbuch]]'' vun [[Jürgen Byl]] un [[Elke Brückmann]] mit. Hier befaat he sük vör al mit de oostfreesch Grammatik. He weer ok de Baas vun dat Projekt [[plattdüütsch in der Schule|''plattdüütsch in der Schule'']]. Toletzt weer he Sunnerschoollehrer in [[Mainhaaf]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=3087 |titel=Autor: Udo Franken |abruf=2025-07-20 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=3087 |wayback=20241105161440 |text=Autor: Udo Franken |archiv-bot=2026-06-19 22:17:42 InternetArchiveBot }}</ref> Franken leevt in dat oostfreesche Süüdbrookmerland un sett sük för de Pleeg vun de plattdüütsche Taal in. He schrivt [[Prosa]], [[Lyrik]] un [[Theater|Theaterstücken]] op [[Düütsche Spraak|Hoog]]- un Plattdüütsch, deelwies tosamen mit siene Frau, de Schrieversche [[Gitta Franken]]. De beiden billen mit Mariane Deutschland de Musikgrupp ''[[Dreebladd]]''. == Priesen == * 1991: [[Hans-Henning-Holm-Pries]] * 1994: [[Wilhelmine Siefkes|Wilhelmine-Siefkes-Pries]] * 2005: [[Borsla-Pries]] (tosamen mit Gitta Franken) == Warken == * ''Vehjöd Levi''; Volkstheater in acht Szenen vun Thomas Strittmatter, in’t Plattdüütsch överdragen vun Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1988 * ''Mallmöhlen'', Kummedie in veer Biller vun [[Anna Bonacci]], in’t Plattdüütsch överdragen vun Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1990 * ''De Steern van Padua'', Kummedie in dree Akten, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1990 * ''De Höhnerbaron'', Heiterer Einakter, Theaterverlag, [[Veern]] 1990 * ''Tiet is Geld'', Swank in enen Akt vun Udo Franken un [[Anke Habekost]], [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1991 * ''Allens heel eenfach'', Plattdüütsch Körtspeel, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''Hier bün ik, hier bliev ik'', Kummedie in dree Akten vun [[Raymond Vincy]] und [[Jean Valmy]], deutsch vun [[Alexander Barone]], plattdüütsch vun Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''De grote Dag'', [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''Wenn de Vullmaand schient'', Kortthriller in enen Akt, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 1993 * ''De Moordörpers – arm un doch riek? – Vertellsels ut de Histoorje van Moordörp'', sammelt un opschreven vun Gerdina Kranz. [[Auerk]] 1996 * ''Buur Hermann up Reisen – Bauer Hermann auf Reisen'', ein Buch mit Bildern vun Kindern für Kinder, Text plattdüütsch/Hochdeutsch vun Gitta und Udo Franken, Selbstverlag, Südbrookmerland 1998 * ''Doornroosje'', ein Märchen-Singspiel frei nach den Brüder Grimm vun Gitta und Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 2001 * ''Dat is ja woll verhext'', Singspiel in drei Akten vun Gitta und Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 2002 * ''En Fall för Willi'': Kummedie in drei Akten vun Gitta und Udo Franken, [[Mahnke-Verlag]], Verden 2004 * ''Hinni in Gefahr'': eine Katz- und Mausgeschichte in Platt- und Hochdeutsch vun Gitta und Udo Franken, Bilder vun [[Monika Lüppen]], Leda-Verlag, Leer 2004, ISBN 3-934927-54-8 * ''In Toornhusen geiht wat scheev'': Eine fantastische Geschichte für Kinder vun 9 bis 99, Text un Biller vun Gitta und Udo Franken, Bösel 2005 * ''Toornmanntjes Trick'' vun Gitta und Udo Franken, Soltau-Kurier-Norden 2006, ISBN 3-928327-92-5 * ''Verleevt, verloovt - verraden!'': Kriminaalkummedie in dree Akten, [[Mahnke-Verlag]], [[Veern]] 2007 * ''Plattdütsk is cool'' [Musikdruck]: 14 neue plattdüütsche Kinderlieder Von Gitta und Udo Franken, Soltau-Kurier-Norden 2009, ISBN 978-3-939870-28-9 * '' De Gedanken sünd freei'', alle Texte und Titel: Gitta und Udo Franken, Klang-Lounge, 2011 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenken == {{PBuB|ID=3087}} * [https://www.mahnke-verlag.de/autoren/105-franken-udo.html ''Franken, Udo.''] In: ''mahnke-verlag.de'' * [http://www.dreebladd.de// ''Gitta Franken - Dreebladd''] == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Leedtexter]] [[Kategorie:Lyrik]] [[Kategorie:Schriever]] h66o5cy0vs21ll9vfwv1mf9lj7jkvhu 0 193168 1069788 1069308 2026-06-19T22:17:40Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069788 wikitext text/x-wiki '''Udo Bielenberg''' (* [[29. April]] [[1938]] in [[Itzhoe]]) is en [[Düütschland|düütschen]] [[Ingenieur]] un [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Schriever]]. == Leven == Udo Bielenberg sien Vadder weer [[Bankkoopmann]]. He besöch vun 1944 eerst de [[Volksschool]] un denn de [[Realschool]] in [[Kremp]]. 1955 maak he en [[Bopraktikum]] un studeer denn vun 1957 bet 1959 an de [[Fackhoogschool Kiel]] Bowesen. Dorno weer he Boingenieur in [[Hameln]], [[Gemünd]] in de [[Eifel]] un vun 1962 an in [[Kiel]]. Vun 1968 bet 1998 weer he sülvststännig Boingeniuer in [[Schönkarken]] bi Kiel.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1431 |titel=Autor: Udo Bielenberg |abruf=2025-07-20 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1431 |wayback=20250717090308 |text=Autor: Udo Bielenberg |archiv-bot=2026-06-19 22:17:40 InternetArchiveBot }}</ref> Udo Bielenberg leevt vundaag mit siene Fro in [[Eckernföör]] un in [[Sweden]]. In siene free’e Tied schrivt he grotendeels plattdüütsche Geschichten. == Wark == * ''Marie un Johann'', Bielenberg und Levsen, [[Schönkarken]]1981 * ''Riemels un Vertellen ut Masch un Geest'', Bielenberg und Levsen, [[Schönkarken]]1982 * ''Dümmtög un Kreienschiet'', Verlag Michael Jung, Kiel 1983 * ''Studentenöög und Schobernack'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1985 * ''Hinne - dat Original'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1986 * ''Musst di wunnern!: Allerlei Lüüd un ehr Geschichten'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1987 * ''Von Buurn, Swien un anner Ort Lüüd'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1988, * ''Is doch wohr ... oder wat???'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1989, ISBN 3-923525-63-X * ''Ick un du un all de annern ...'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1990, ISBN 3-923525-71-0 * ''Ut Pütt un Pann: Vertellen von Eten un Drinken'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1991, ISBN 3-923525-78-8 * ''Wachtmeister Schütt op Spitzbovenfang'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1992, ISBN 3-923525-88-5 * ''Wachtmeister Schütt op hitte Spoor'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1993, ISBN 3-923525-95-8 * ''Wenn een op Reisen geiht ...'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1994, ISBN 3-929596-04-0 * ''Wachtmeister Schütt ünner Spitzboven un Ganoven'' mit Hermann Levsen, Verlag Michael Jung, Kiel 1995, ISBN 3-929596-13-X * ''Schiet an't Geld!'', Verlag Michael Jung, Kiel 1996, ISBN 3-929596-28-8 * ''Wenn de Grogketel klötert ...'', Verlag Michael Jung, Kiel 1997, ISBN 3-929596-45-8 * '' Wetten dat ...?'', Verlag Michael Jung, Kiel 1998, ISBN 3-929596-57-1 * ''Klöönsnacken un Klookschieten'', Verlag Michael Jung, Kiel 1999, ISBN 3-929596-72-5 * ''Wiehnachten... un'n beten mehr'', Verlag Michael Jung, Kiel 2000, ISBN 3-929596-85-7 * ''Allns nich so eenfach!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2001, ISBN 3-89882-000-9 * ''Ede, smiet den Trecker an!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2002, ISBN 3-89882-014-9 * ''So as dat fröher weer!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2003, ISBN 3-89882-021-1 * ''Güstern so un morgen so...'', Verlag Michael Jung, Kiel 2005, ISBN 3-89882-036-X * ''Domools op´n Gootsherrnhoff: vergnööglich un opsternootsch'', Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-061-0 * ''Op´n Trödelmarkt'', Verlag Michael Jung, Kiel 2007, ISBN 978-3-89882-076-9 * ''Je öller ... je döller!: oolt warrn is keen Schann'', Verlag Michael Jung, Kiel 2008, ISBN 978-3-89882-086-8 * ''Wat deit de Minsch, wenn he nix deit?'', Verlag Michael Jung, Kiel 2009, ISBN 978-3-89882-097-4 * ''Dat vergnöögte Krankenhuus'', Verlag Michael Jung, Kiel 2010, ISBN 978-3-89882-110-0 * ''Allerwegens snooksche Lüüd!: Minschen, de een nich vergitt'', Verlag Michael Jung, Kiel 2011, ISBN 978-3-89882-118-6 * ''Von Fischerslüüd un Sprottenfang'', Verlag Michael Jung, Kiel 2012, ISBN 978-3-89882-127-8 * ''Eerstens koomt dat anners ...'', Verlag Michael Jung, Kiel 2012, ISBN 978-3-89882-124-7 == CD’s == * ''Je öller ... je döller!: oolt warrn is keen Schann'', Sprecher: Joachim Grabbe, Verlag Michael Jung, Kiel 2009 * ''Wenn dat Wiehnachten ward ...'', Sprecher: [[Ludger Abeln]], [[Lotte Brügmann-Eberhardt]] und Udo Bielenberg, Verlag Michael Jung, Kiel 2009 * ''Kieler Wiehnachtsgeschichten'', Sprecher: Udo Bielenberg, Lotte Brügmann-Eberhardt und Eckart Ehlers, Verlag Michael Jung, Kiel 2010 == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblenk == {{PBuB|ID=1431}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1938]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Ingenieur]] 6hf7zdhu60n35e842vob6y4i5qg3qyq 0 193189 1069805 1069322 2026-06-19T23:36:31Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069805 wikitext text/x-wiki [[Bild:Kulturspeicher_Doerenthe_Wolfgang_Rieck_07.JPG|duum|Wolfgang Rieck (2015)]] [[Bild:Kulturspeicher_Doerenthe_Wolfgang_Rieck_02.JPG|duum|Wolfgang Rieck 2015 bi einen Uptridd in dei Kulturspieker [[Dörnt]]]] '''Wolfgang „Hein“ Rieck''' (* [[30. März]] [[1953]] in [[Rostock]])<ref>{{Webarchiv|url=http://www.buetzow-schwaan.de/kuenstler_rieck.htm|wayback=20140927035335|text=Künstler/Rieck.}} Buetzow-Schwaan.de</ref> is ein [[Düütschland|dütschen]] [[Lyrik|Lyriker]], [[Singer]] un [[Ledermaker|Ledermåker]], dei ok [[Plattdüütsche Musik|Musik up Plattdütsch]] rutbrocht het. == Läwen == Wolfgang Riek wier von 1970 an musikålsch aktiv. 1969 bet 1971 för hei as [[Vullmatros]] op [[Hannelsschipp|Hannelsschäp]] von de [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wolfgang-rieck.de/de/programme/ein_liedermacher_stellt_sich_vor |titel=Ein Liedermacher stellt sich vor - Wolfgang Rieck - Künstler, Liedermacher, Kinderprogramm, Lesung, Rostock, Schwerin |abruf=2025-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://www.wolfgang-rieck.de/de/programme/ein_liedermacher_stellt_sich_vor |wayback=20230529051135 |text=Ein Liedermacher stellt sich vor - Wolfgang Rieck - Künstler, Liedermacher, Kinderprogramm, Lesung, Rostock, Schwerin |archiv-bot=2026-06-19 23:36:31 InternetArchiveBot }}</ref> Denn studier hei [[Elektrotechnik]] an dei [[Universität Rostock]]. Hei wier Deil von dei Rostocker [[Singeklub KuBa]], wo hei [[Joachim Piatkowski]] begägent is. 1975 begünn hei an dat [[Konservatorium Rostock]], einen Vörgänger von dei [[Hoogschaul för Musik un Theater Rostock]], eine Liehr in [[Sang]] un von 1976 an in klassiche [[Gitarr]] bi Friedhelm Steltner, de hei 1985 afslåten harr. Von 1975 bet 1993 treed hei tauhop mit Joachim Piatkowski as dat Duo [[Piatkowski & Rieck]] up,<ref>{{Internetquelle |autor=click solutions GmbH |url=https://www.wolfgang-rieck.de/ueber_mich/piatkowski_rieck |titel=Piatkowski & Rieck |abruf=2025-07-21 |sprache=de}}</ref> dat, so as dei Dramaturg vun dat [[Volkstheater Rostock]] [[Hans-Joachim Theil]] dat anrögt harr, besünners Leder up [[Plattdüütsch|Plattdütsch]] späl. Ierst wieren dat grotendeils traditschonelle Leder, man gau kemen Leder mit Text von de Rostocker Schriewersche [[Lisa Milbret]] un anner plattdüütsche Lyrik dortau. Mit ''Plattdeutsche Lieder'' un ''Utkiek'' kemen twee [[Amiga]]-Alben. 1991 keem de CD ''Old Meklenburg for Ever'' rut. Piatkowski het denn beslåten, dat hei siene Musikkarier upgäwen un lewer as Dokter arbeiden will. Rieck måk von 1992 an mit dat Musikertrio [[Liederjan]] wieder, wo hei den platz von Edzard Wagenaar. Hei bleev bet 2001 in dei Band.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.liederjan.com/historie.htm |titel=Liederjan online! |abruf=2025-07-21}}</ref> Hüd triddt Wolfgang Riek meist allein up un giwt Seminaren. Siene Konzert ümfåt hoogdütsche un plattdütsche Leder, dei hei deilwies sülwen schriwt un deilwies von anner Schriewer stammt. Hei büddt ok Kinnerprogramm an, so as ''Die Maus im Fernrohr''. Dortau singt hei ok traditschonelle Wiehnachtsleder, Interpretatschonen von [[Ernst Barlach]] un egen Texten tau dat Thema. In’n Dezember 2003 keem siene Solo-CD ''Alles muss sich wandeln'' mit 19 Gastmusiker rut. 2003 geew Rieck mit Jörg Kokott ene CD rut. Mit dei Berliner Musikersche [[Heike Kellermann]] stell vertoont Leder von [[Theodor Kramer]] vör un bröch mit eer ene CD rut. För den Verlag [[Hinstörp]] het Rieck mit an einen [[Höörbook|Hürbauk]] na eine plattütsche Novell von [[John Brinckman]] arbeidt: ''Mottche Spinkus un de Pelz'', de in dat jüüdsche Milieu von [[Güstrow]] in de Midd von dat 19. Johrhunnerd spält. 2016 keem sien Album ''Der singende Mann'' rut. För den Titel in dit Album ''Vergessne Helden'' kreeg hei den [[Liederpreis 2017]]. Rieck spält [[Gitarr]], [[Banjo]], [[Fleut]], [[Mundharmonika]], [[Mandolin]] un [[Konzertina]]. == Pries == * 1979 (mit Joachim Piatkowski) und 1983 (mit dem „Liederzirkus“) Höövdpries bi den [[DDR-Chansondaag]] in [[Frankfort an de Oder|Frankfort/Oder]] * 1985 [[Kulturpries von dei Stadt Rostock]] (mit Joachim Piatkowski) * 1986 [[Bad-Bemsen-Pries|Bad Bemsen-Pries]] (mit Joachim Piatkowski) * 1988 [[Kulturpries von dei Bezirk Rostock]] (mit Joachim Piatkowski) * 2003: [[Liederbestenliste|Lederbestenlist]] för ''Alles muss sich wandeln'' * 2017: [[Liederbestenliste|Lederpries 2017]] för ''Vergessene Helden'' * 2020: [[Johannes-Gillhoff-Pries]]<ref>{{Webarchiv|url=https://www.ndr.de/kultur/buch/Lyriker-Wolfgang-Rieck-erhaelt-Gillhoff-Preis,gillhoffpreis104.html |wayback=20200324152825 |text=''Lyriker Wolfgang Rieck erhält den Gillhoff-Preis'' |archiv-bot=2026-03-14 09:53:00 InternetArchiveBot }}, NDR-Meldung vom 23. März 2020, abgerufen am 23. März 2020</ref> == Diskografie == === Solo-CD === * ''Mottche Spinkus un de Pelz''. Kabinettstück von dei plattdütsch Dichter John Brinckman – eine Geschicht ut den jüdschen Milieu von de Stadt Güstrow (Hürbauk)[http://d-nb.info/1205103511%7CDNB-Link] * ''Peter Lurenz bi Abukir''. Alles muss sich wandeln – 16 Lieder aus eigener Feder sowie vertonte Lyrik verschiedener Dichter (2003) * ''Der singende Mann'' (2017) === CD mit Heike Kellermann === * ''Was solln wir noch beginnen'' (2006) === Kinner-CD === * ''Die Maus im Fernrohr'' – Leder un Lügenmärken von dei Seefohrt (2002) * ''Adele-Ukulele'' – oder warum mit Musik alles besser geht (2007) * ''Wir können alles werden'' (2014) === Duo Piatkowski & Rieck === * LP ''Plattdeutsche Lieder'' – traditionelle und eigene Lieder aus dem norddeutschen Sprachraum (1983) * LP ''Utkiek'' – eigene plattdeutsche Lieder in aufwändigen, kunstvollen Arrangements (1987) * CD ''Old Meklenborg for ever'' – 18 neue plattdeutsche Lieder, modern arrangiert, aus eigener Feder und von anderen Textautoren (1991) === DVD === * ''Lebens-Töne'' – ein professionell produzierter Film über den Sänger und Liedermacher Wolfgang Rieck == Literatur == * Jan Wielgohs: ''Rieck, Wolfgang''. In: ''Wer war wer in der DDR?'' 5. Ausgabe. Band 2. Ch. Links, Berlin 2010, <nowiki>ISBN 978-3-86153-561-4</nowiki>. == Weblenk == * Literatur über Wolfgang Rieck in der Landesbibliographie MV * [http://wolfgang-rieck.de/ Website von Wolfgang Rieck] * [https://web.archive.org/web/20240222153512/https://www.wolfgang-rieck.de/de/programme/mit_ihm_waere_ich_ueberall_hin_gegangen Musikalische Lesung] * Heike Kellermann, Wolfgang Rieck: [http://www.kramerprogramm.de/programm.html Konzert- und Literaturprogramm nach Texten von Theodor Kramer] == Fautnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1953]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Börger von de DDR]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Musiker]] [[Kategorie:Lyrik]] o4cxfxbyevdixtc77d2k43empyf209s 0 193229 1069802 1069320 2026-06-19T23:26:04Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069802 wikitext text/x-wiki '''Wisconsin Pomeranian''' oder '''Wisconsin Platt''' is een [[Oostpommersch Platt|oostpommerschen]] Dialekt, den [[Pommern|pommersch]], besünners [[Hinnerpommern|hinnerpommersch]] Uutwannerers, in’n fröhen 19.&nbsp;Jaarhunnnerd in de [[Vereenigte Staten|Verenigten Staten]] mitbröchten.<ref>{{Internetquelle |url=https://blog.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |titel=Die Pommernvereinigungen in den USA |werk=Blog Pommerscher Greif e.&nbsp;V. |datum=2012-02-09 |abruf=2020-02-19 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://blog.pommerscher-greif.de/die-pommernvereinigungen-in-den-usa/ |wayback=20200721091751 |text=Die Pommernvereinigungen in den USA |archiv-bot=2026-06-19 23:26:03 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://pvcw.org/Languages/Oral-Examples |titel=Wisconsin Platt Today |werk= |hrsg=Pommerscher Verein Central Wisconsin |datum= |abruf=2020-02-19 }} {{Webarchiv|url=https://pvcw.org/Languages/Oral-Examples |wayback=20200214134335 |text=Wisconsin Platt Today |archiv-bot=2026-06-19 23:26:03 InternetArchiveBot }}</ref> == Varietäten == De verscheden pommerschen Dialekten in Wisconsin unnerscheedt sik je na de Afkumst van de Uutwannerers.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.shh.mpg.de/440148/soundcomparisons |titel=Sound Comparisons |abruf=2020-02-19 |sprache=en }} {{Webarchiv|url=https://www.shh.mpg.de/440148/soundcomparisons |wayback=20200811004605 |text=Sound Comparisons |archiv-bot=2026-06-19 23:26:03 InternetArchiveBot }}</ref> * [[Stettin]], Wisconsin<ref name="Stettin">{{Internetquelle |url=https://soundcomparisons.com/#/en/Germanic/language/Gmc_W_GWld_AmN_PomWisc_Stettin_Dl |titel=Sound Comparisons…: ''Wisconsin Pomeranian: Stettin'' |abruf=2020-02-19}} [hat nur Aussprache-Angaben in IPA und keine Schreibweisen]</ref> ** middelsassisch ê > lang ''e'' [e:] (''twee'', ''Knee'', ''Eeke'') ** middelsassisch ''ô'' > lang o [oʊ~o:] (''gout'', ''Fout'', ''Koh'' , ''Stool'') ** middelsassisch lang ''ö'' unrund maakt (''green'' „gröön“, ''ääve'' „över“, ''hääre'' „hören“) ** middelsassisch kort ''ö'' unrund maakt (''sess'' „söss“) ** middelsassisch ''-ans-'' > middelsassisch ''-ôs-'' ** g- in’n Anluud vöör depen Vokalen [g] (''Goare'' „Garten“; ''gout'' „gut“), vöör hogen Vokalen [j] (''Jääs'' „Gänse“) * [[Maine]], Wisconsin<ref name="Maine">{{Internetquelle |url=https://soundcomparisons.com/#/en/Germanic/language/Gmc_W_GWld_AmN_PomWisc_TownofMaine_Dl |titel=Sound Comparisons...: ''Wisconsin Pomeranian: Town of Maine'' |abruf=2020-02-19}}</ref> ** middelsassisch ''ê'' ''> ei (twei „zwei“, Knei „Knie“, Eik „Eiche“)'' ** middelsassisch ''ô'' > ''au'' (''jaut'' „gut“, ''Faut'' „Fuß“, ''Kau'' „Kuh“, ''Staul'' „Stuhl“) ** middelsassisch lang ''ö'' diphthongeert (''greun'' „grün“, ''euve'' „über“) oder unrund maakt (''häre'' „höre“) ** middelsassisch kort ''ö'' bewaart (''söss'' „sechs“) ** middelsassisch ''-ans-'' > middelsassisch ''-ôs''- (daraus ''Jaus'' „Gans“) ** anlautendes g- as [j] artikuliert (''Jaus'' „Gans“, ''Joare'' „Garten“, ''jaut'' „gut“) * Naugart, Wisconsin<ref name="Naugart">{{Internetquelle |url=https://soundcomparisons.com/#/en/Germanic/language/Gmc_W_GWld_AmN_PomWisc_Naugart_Dl |titel=Sound Comparisons…: ''Wisconsin Pomeranian: Naugart'' |abruf=2020-02-19}}</ref> ** middelsassisch ê > ''ei'' (''twei'' „zwei“, ''Knei'' „Knie“, ''Eik'' „Eiche“) ** middelsassisch ''ô'' > ''au'' (''gaut'' „gut“, ''Faut'' „Fuß“, ''Kau'' „Kuh“, ''Staul'' „Stuhl“) ** middelsassisch lang ''ö'' unrund maakt (''grään'' „grün“, ''äve'' „über“, ''här'' „höre“) ** middelsassisch kort ''ö'' unrund maakt (''sess'' „sechs“) ** middelsassisch ''-ans-'' > middelsassisch ''-âs-'' (''Gaas'' „Gans“) ** ''g-'' in’n Anluud vöör depen Vokalen as [g] artikuleert (''Gaas'' „Gans“, ''Goare'' „Garten“, ''gaut'' „gut“) == Spraakbispelen == Bispeelsätz (sachtens [[Marathon County]], Wisconsin):<ref name="PlattTied">{{Internetquelle |url=https://pvcw.org/Languages/Platt-Tied-Low-German-Time |titel=Platt Tied (Low German Time) |abruf=2020-02-19 }} {{Webarchiv|url=https://pvcw.org/Languages/Platt-Tied-Low-German-Time |wayback=20200214134341 |text=Platt Tied (Low German Time) |archiv-bot=2026-06-19 23:26:03 InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |Sommer iss een gaude Tied vom johr. |- |Spoad im sommer goahe wi tum fair. |- |Bald fingt dat högen wedder an. |- |Vääl lüüd warre in Juni verfriegt. |- |Miine hund het angst wenn dat buten dunnerd. |- |Frühe johr hevve wi noa kark sommer shoal hin gahn. |- |Ik hass dat unkrut vom goade ut trecken. |- |Vääl scheune blomen finge nu an tum blömen. |- |Dat fischen is an diise johr tied gaut. |} Interview (18. Juni 1968) mit ene Plattdüütsche, Hamborg, geb. 1903, Marathon County, WI:<ref>{{Internetquelle |url=https://language.mki.wisc.edu/german-american-dialect-recordings/female-speaker-born-1903-hamburg-marathon-county-wi-date-place-of-interview-june-18-1968-marathon-county-wi-interviewer-jurgen-eichhoff-nagda-record-number-eic-20/ |titel=Female speaker, born 1903, Hamburg, Marathon County, WI. Date/Place of Interview: June 18, 1968, Marathon County, WI. Interviewer: Jürgen Eichhoff NAGDA Record Number: EIC 20 |abruf=2020-02-26 |sprache=en-US}}</ref> – Jeef dat hier an’n Anfang auch Indianer? – Ja, aber weer ma wenich, sehr wenich. Mej Vatter secht, dat öfters Winters dann hadde wecke bi ehr im Busch ehr Wintercamp hatt. Un da hadd’er a Körf moakt va Elm, slippery Elm, un da hadd'er seine Körf upbrecht un hadde sich doa Äten veur [=&nbsp;vör] tuuscht, Brot odder wat weer tum Äten wäst. Awers da hadder öfters uck Hirschfleisch bräächt. Awer sehr väl Indians sin nich wäst hier, groad hier in dissen Town sind uck a poar wäst, awer ein Famielch is sogoar, ne, de Jung is denn inne Schaul jaa [=&nbsp;gahn], awer sogar der Schaulleerer, de hett Angst hatt vor dei un hatt alles daa [=&nbsp;doan] wat he no künn, damit dat se nich inne Schaul kommen schulle. == Footnoten == <references />{{Navigatschoonsliest Plattdüütsch buten Europa}} [[Kategorie:Pommern]] [[Kategorie:Wisconsin]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Dialekt]] e29f7oxn5ohfgcor9gqee8n73zi7s50 0 193246 1069795 1069314 2026-06-19T22:46:37Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069795 wikitext text/x-wiki '''Walter Höher''' (* [[22. Februar]] [[1925]] in [[Schweierte]]; † [[22. August]] [[2015]] ook daar<ref name="BS">{{Internetquelle |autor=Ingo Rous |url=https://blickwinkel-schwerte.de/files/walter-hoeher-verstorben-elsebad-trauert-um-seinen-freund-und-foerderer/ |titel=Walter Höher verstorben: Elsebad trauert um seinen Freund und Förderer |werk=Blickwinkel Schwerte |datum=2015-08-24 |abruf=2017-08-25}}</ref>) was en [[Düütsche Spraak|düütsken]] [[Schoolmeester|Schoolmester]] un [[Plattdüütsch|plattdüütsken]] [[Schriever|Schriewer]]. == Liäwen == Naodem dat he de Volksschole in [[Iärgste]] besöcht hadde, gung he up dat Gymnasium in [[Schweierte]]. Siene Schooltied het de Twede Weltkrieg ünnerbruoken. In’n Krieg is he swaor verwunnt worrn. 1946 make he dann sien Abituur. Daornao besöchte he eerst de höger Hannelsschole un studeer dann in [[Düörpm]] Pädagogik. Later was he Schoolmester in [[Bönen]] un [[Kalthof]]. Vun 1968 an was he bet to siene Penschoon Rekter an Gemeinskopschole Iärgste. He ünnerricht Düütsk un Musik. Höher engageer sik för Plattdüütsk un was in verscheden Organisatschonen, so as de Heimaotverbund Märksk Kreis, in’n ''[[Plattdüütsk Schrieverkring]]'' in’n [[Westfäölsk Heimaotbund]] [[Mönster]] un in de [[Plattdüütske Spraokstie|''Plattdüütske Spraokstie'']] in Mönster. Daorto was he lange Jaohren Geschäftsföhrer un Plattdüütskwaort in’n Heimaotvereen Iärgste. He geew regelmaotig plattdüütske Vüördräge in Verenen un plattdüütsken Oragnisatschonen. He verfaat nich alleen plattdüütske Essays un Bidräge för de regionalen Printmedien, man auk Rundfunkbridräge un plattdüütsche Leder. Een vun sien bekannste Stücken is de Text van dat ''Südwestfalenlied'' dat he 2008 schreew.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.suedwestfalen.com/die-region/wissenswertes/das-suedwestfalen-lied-0 |titel=Das Südwestfalen-Lied {{!}} Südwestfalen |abruf=2025-07-24 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.suedwestfalen.com/die-region/wissenswertes/das-suedwestfalen-lied-0 |wayback=20220701180147 |text=Das Südwestfalen-Lied {{!}} Südwestfalen |archiv-bot=2026-06-19 22:46:37 InternetArchiveBot }}</ref> == Priese == * 1981: 1. Autorenpries van den Märksken Kreises för enen plattdüütsken Schölerliäsweddstried * 1984: 1. Pries bi den Lünscher Schrieverweddstried * Ehrenring van de Stadt Schweierte * [[Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland|Bundsverdeenstkrüüz]] * 1994: [[Andreas-Rottendorf-Pries]] == Wiärke == * ''Dör Bruuk un Tiet. Texte und Lieder''. LP und MC. Sülwstverlag,Iärgste1980. * ''Luster maol. Texte und Lieder''. LP. Sülwstverlag,Iärgste1984. * ''Hiärwestblaumen. En bunten Struuss för Frönne van dä plattdütsche Spraoke''. Herausgegeben vom Heimatverein Ergste,Iärgste1984. * ''Chrisdaggsklocken klingt. Plattdeutsch zur Winter- und Weihnachtszeit in Wort und Klang''. LP und MC. Linnepe Verlag, Schwerte 1988; Erweiterte Neuauflage als CD 2008. * ''Miärkische Kost, mündkesmaote''. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1992. * ''Luster mol „hör mal zu“. Walter Höher singt plattdeutsche Lieder''. MC. Sülwstverlag, Schwerte-Ergste 1993. * ''Plattdeutsch hören – Hochdeutsch mitlesen. Mundarten im Märkischen Kreis und in den angrenzenden Gebieten. 50 Jahre plattdeutsche Aufnahmen''. 9 Bücher bzw. CDs. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 2008, ISBN 978-3-926890-32-0. ; tohaupe mit Horst Ludwigsen * ''Wörterbuch südwestfälischer Mundarten''. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1997, ISBN 3-926890-13-4. * ''Rüüm(e)straote. Gereimtes und Ungereimtes in westfälisch-märkischem Platt''. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1999. == Weblenke == {{PBuB|1743}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 2015]] [[Kategorie:Boren 1925]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] m18p9snc16dh8ogid7007wze1ojtt21 0 193260 1069773 1069295 2026-06-19T21:15:53Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069773 wikitext text/x-wiki '''Susanne Bliemel''' (* [[1968]] in [[Swerin]], [[Düütsche Demokraatsche Republiek|DDR]]) is ene [[Düütschland|dütsche]] [[Schoolmeester|Lihrersche]], [[Radio|Radiomoderåtersche]] un [[Plattdüütsch|plattdütsche]] [[Schriever|Schriewersche]]. Sei is bekannt as Moderåtersche von de [[Mekelnborg-Vörpommersch Platt|mäkelborg-vöpommersch]] Radioreeg ''[[Plappermoehl|De Plappermoehl]]''. == Läwen == Bliemel studie [[Germanistik]] un [[Slawistik]] in [[Güstrow]], in [[Odessa]] in de [[Ukraine]] un in [[Griepswold]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=5031 |titel=Autor: Susanne Bliemel |abruf=2025-07-25 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=5031 |wayback=20250517125630 |text=Autor: Susanne Bliemel |archiv-bot=2026-06-19 21:15:53 InternetArchiveBot }}</ref> Nå den Studium ünnerricht Bliemel an’e Schaul. Von 1998 bet 2004 wier se Studienleidersche an dat Landsinstitut för Schaul un Utbilldung von [[Mekelnborg-Vörpommern|Mäkelborg-Vörpommern]]. Dortau arbeid sei 15 Jaren as Plattdütschbeopdragte von dat Land un Beopdragte för dat Programm „Meine Heimat – Mein modernes Mecklenburg-Vorpommern“.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Bliemel-Susanne/ |titel=Bliemel, Susanne |abruf=2025-07-25 |sprache=de-DE}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.bildung-mv.de/unterricht/rahmenplaene/rahmenplaene-fuer-die-allgemein-bildenden-faecher/niederdeutsch/ |titel=Niederdeutsch |abruf=2025-07-25 |sprache=de-DE}}</ref> Sei läwt as frieberoplich Schriewersche un Språk- un Kulturvermiddlersche in Mäkelborg.<ref name=":0" /> Von 2001 an wier Bliemel bi [[NDR 1 Radio MV]] togang un moderier dor ünner anner tauhop mit [[Thomas Lenz]] de plattdütsche Radioreeg [[Plappermoehl|''De Plappermoehl'']].<ref name=":0" /><ref>{{Internetquelle |autor=NDR.de |url=https://www.ndr.de/radiomv/sendungen/de_plappermoehl |titel=De Plappermoehl - die plattdeutsche Traditionssendung |abruf=2025-07-25 |sprache=de}}</ref> Dotau engagiert sei sik för dei plattdütsche Språkpläg’, schirwt plattdütsche Geschichten un oewersett hogdütsche Bäuker in’t Platdütsche. Se het twee Döchter.<ref name=":0" /> == Priesen == * 2020: [[Fritz-Reuter-Pries (Hamborg)|Fritz-Reuter-Pries]] von dei [[Carl-Toepfer-Stiftung]] Hamborg<ref>{{Internetquelle |autor=NDR |url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Fritz-Reuter-Preis-2020-geht-an-Susanne-Bliemel,fritzreuterpreis114.html |titel=Fritz-Reuter-Preis 2020 geht an Susanne Bliemel |werk= |hrsg= |datum=2020-03-02 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200328020626/https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Fritz-Reuter-Preis-2020-geht-an-Susanne-Bliemel,fritzreuterpreis114.html |archiv-datum=2020-03-28 |abruf=2020-07-13 |sprache=de }} {{Webarchiv|url=https://www.ndr.de/kultur/norddeutsche_sprache/plattdeutsch/Fritz-Reuter-Preis-2020-geht-an-Susanne-Bliemel,fritzreuterpreis114.html |wayback=20200328020626 |text=Fritz-Reuter-Preis 2020 geht an Susanne Bliemel |archiv-bot=2026-06-19 21:15:53 InternetArchiveBot }}</ref> * 2021: [[Unkel-Bräsig-Pries]] <ref>{{Internetquelle |url=https://www.länderzentrum-für-niederdeutsch.de/plattduetsch-autorendag-inn-botanischen-gorden-am-29-august/ |titel=Plattdütsch-Autorendag in´n Botanischen Gorden am 29. August |werk=länderzentrum-für-niederdeutsch.de |datum=2021-08-25 |abruf=2023-12-13 }} {{Webarchiv|url=https://www.xn--lnderzentrum-fr-niederdeutsch-0pc17e.de/plattduetsch-autorendag-inn-botanischen-gorden-am-29-august/ |wayback=20240229142247 |text=Plattdütsch-Autorendag in´n Botanischen Gorden am 29. August |archiv-bot=2026-06-19 21:15:53 InternetArchiveBot }}</ref> * 2023: Pries von dei ''[[Stiftung Mecklenburg]]'' <ref>{{Internetquelle |url=https://stiftung-mecklenburg.de/aktuelles/infos-neues/de-pries-von-stiftung-maekelborg-geiht-an |titel=de Pries von de Stiftung Mäkelborg geiht an … |werk=stiftung-mecklenburg.de |datum=2023-12-07 |abruf=2023-12-13}}</ref> == Wark == * ''Wenn de Gott oewer nu’n Lock hett''. Plattdeutsche Geschichten, [[Hinstörp]], [[Rostock]] 2012, ISBN 978-3-356-01526-3. * Stephan Bliemel: ''Kaspar un de Klabauterkatt''. Ins Niederdeutsche übertragen von Susanne Bliemel, Bilder von Peter Bauer,Hinstörp, Rostock 2013, ISBN 978-3-356-01591-1. * ''Dat wier de Nachtigall un nich de Uhl …'' Plattdeutsche Geschichten. [[Hinstörp]], Rostock 2017, ISBN 978-3-356-02149-3. * ''Bananen vör de Sœgen … Plattdeutsche Geschichten aus Norddeutschland.''Hinstörp, Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02326-8. * ''Nieges ut Hoppenhagen.'' Bilder von Silke Herr, [[Hinstörp]], Rostock 2023, ISBN 978-3-356-02484-5. Oewersett in’t Plattdüütsche * ''Ünnerwägens in de Hansetiet: de Abrafaxe up platt.'' Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-86462-248-9. * ''De Schatz von de Likedeelers: de Abrafaxe up platt.'' Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-86462-249-6. '''Toondräger''' * ''De Mallbüdel – de 100 besten Witze ut de Plappermœhl''. NDR 1 Radio MV. Es erzählen die Plappermöller, u.&nbsp;a. Susanne Bliemel, Tennemann Media, [[Swerin]] 2007. * ''De niege Mallbüdel: miehr Witze ut „De Plappermoehl“''. NDR 1 Radio MV. Es erzählen die Plappermöller: Susanne Bliemel, [[Marianne Meier]] und [[Norbert Bosse]], Tennemann Media, [[Swerin]] 2012, ISBN 978-3-941452-24-4. * ''Rudolf Tarnow – Mötst di nich argern''. Hörbuch u.&nbsp;a. gelesen von Susanne Bliemel, Tennemann Media, [[Swerin]] 2018, ISBN 978-3-941452-54-1. * ''Kaspar un de Klabauterkatt''. Plattdeutsches Hörbuch für Kinder. Gelesen von Susanne Bliemel unter der Regie von Rainer Schobeß, [[Hinstörp]], Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02295-7. == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrieverschen|List von plattdütschen Schriewerschen]] == Weblenk == {{PBuB|5031}} * Hinstörp Verlag: ''[https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Bliemel-Susanne/ Susanne Bliemel]'' (hoogdüütsch) == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Boren 1968]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Schoolmeester]] [[Kategorie:Radio]] [[Kategorie:Journalismus]] k5j5rf27qab5eb69x1bpnnfxhmxppq4 0 193338 1069692 1069257 2026-06-19T13:22:45Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069692 wikitext text/x-wiki [[Bild:Otto_Garber.jpg|duum|Otto Garber, üm 1940]] '''Otto Garber''' (* [[3. Juli]] [[1880]] in [[Lassahn]]; † [[17. Oktober]] [[1949]] in [[Ratzborg]]) wier en [[Plattdüütsch|plattdütschen]] [[Schriever|Schriewer]]. == Leven == Garber stamm ut ene Burenfamilie. Hei måk ene Lier as [[Schoolmeester|Schaulmeister]] an dat Liererseminår in [[Ratzborg]].<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1519 |titel=Autor: Otto Garber |abruf=2025-07-28 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1519 |wayback=20250215133814 |text=Autor: Otto Garber |archiv-bot=2026-06-19 13:22:45 InternetArchiveBot }}</ref> Hei arbeid denn an Schaulen in [[Kiel]], [[Reinbeek]], [[Lassahn]] un Ratzborg. In’n [[Eerste Weltkrieg|Iersten Weltkrieg]] wier hei Soldaat un is swaar verwunnt worrn. Hei wier Liddmåt in’n [[Heimatbund Hartogdom Loonborg|''Heimatbund Hartogdom Loonborg'']].<ref>{{Internetquelle |url=https://ratzeburg.de/index.php?La=1&object=tx,2559.202.1&kat=&kuo=2&sub=0 |titel=Start / Ratzeburg |abruf=2025-07-28}}</ref> Hei läw in St. Georgsbarg an’n Ratzborger See. == Pries un Ihren == Garber kreeg 1939 den [[Johann-Hinrich-Fehrs-Pries]].<ref name=":0" /> In [[Mölln]] dregt de ''Otto-Garber-Weg'' sien Nåm, in Ratzborg de ''Otto-Garber-Straße.'' == Wark == * ''Up Posten: Kriegsbiller ut de Vogesen.'' Lühr & Dircks, [[Gaarn]] 1916 ([[Plattdütsche Volksböker]]; 7). * ''Stina Dreews: veer Vertelln.'' [[Quickborn-Verlag]], [[hamborg]] 1918 (Quickborn-Bücher; 20). * ''Grundwater: twölf Ämmer ut'n plattdütschen Sood''. Nordischer Heimatverlag H. H. Nölke GmbH, [[Borsholm]] 1921. * ''Smöken und andere Novellen'' Beltz, Langensalza 1923 (Aus deutschem Schrifttum und deutscher Kultur; 33) (Heimaterde; 4). * ''De Schoolmeisterbuer: een Stück Leben twüschen Book un Ploogsteert''. [[Wachholtz]], [[Niemünster]] 1924. * ''Ut de Bilad''. Heimatverlag, [[Ratzborg]] 1927. * ''Een von de Ohlen''. [[Quickborn-Verlag]], [[Hamborg]] 1932. * ''Kamerad, kumm!'' Lauenburger Heimatverlag, [[Ratzborg]] 1940. == Kiek ook bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers|List von plattdütschen Schriewers]] == Literatur == * [[Gustav Friedrich Meyer]]: ''Otto Garber zum 60. Geburtstag''. In: ''Die Heimat. Monatsschrift für schleswig-holsteinische Heimatforschung und Volkstumspflege''. Bd. 50 (1940), Heft 7, Juli 1940, S. 97f. ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN846060221_0050/page/105 Digitalisat]). == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Garber, Otto]] [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 1949]] [[Kategorie:Boren 1880]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Schoolmeester]] bvp0zu5gham9jei7xt7vwohy6xtwrk5 0 193357 1069800 1069318 2026-06-19T23:15:38Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069800 wikitext text/x-wiki '''Wilhelm Schmidt''', Pseudonym: '''Wilhelm Schmidt-Fischerbrook''' (* [[11. März]] [[1872]] in [[Rostock]]; † [[15. Mai]] [[1941]] ok daar) wier en dütschen [[Pädagogik|Pädagog]], [[Journalist]], [[Rutgever|Rutgäwer]] un [[Plattdüütsch|plattdütschen]] [[Schriever|Schriewer]]. [[Bild:Wilhelm_Schmidt_(1872-1941).png|duum|Wilhelm Schmidt (1872–1941)]] == Läwen == Wilhelm Schmidt wurr 1872 as Soehn von enen Rostocker [[Schipper (Beroop)|Schipper]] buren. Nåden dat hei dei Brögerschaul besöcht harr, güng he up dei [[Präparandenanstalt]] un denn up dat Lihrerseminår in [[Niekloster]]. Von 1895 bet 1921 wier hei Schaulmeister in [[Rostock]]. V onwägen ene swore Krankheid, güng hei vör de Tied in Penschon. 1898 wier hei Mitbegrünner von den ''[[Plattdütsch Vereins för Rostock un Ümgegend|Plattdütschen Verein för Rostock un Ümgegend]]''. He dröög ut den Wark von [[Fritz Reuter|Fritz Reuters]] un [[John Brinckman]] vör,<ref>{{Internetquelle |autor= |url=http://www.dra.de/rundfunkgeschichte/schriftsteller/autoren.php?buchst=S&aname=Wilhelm%20Schmidt |titel=Schriftsteller im Rundfunk - Autorenauftritte im Rundfunk der Weimarer Republik 1924-1932 |hrsg=Deutsches Rundfunkarchiv |datum= |offline=ja |archiv-url=https://web.archive.org/web/20170620202820/http://www.dra.de/rundfunkgeschichte/schriftsteller/autoren.php?buchst=S |archiv-datum=2017-06-20 |archiv-bot=2024-06-14 22:05:38 InternetArchiveBot |abruf=2015-09-23 }} {{Webarchiv|url=http://www.dra.de/rundfunkgeschichte/schriftsteller/autoren.php?buchst=S&aname=Wilhelm%20Schmidt |wayback=20170620202820 |text=Schriftsteller im Rundfunk - Autorenauftritte im Rundfunk der Weimarer Republik 1924-1932 |archiv-bot=2026-06-19 23:15:37 InternetArchiveBot }}</ref> wier Sammler von plattdütschen Seggwiesen un Läuschen un woll so de plattdütsche Språk un Kultur bewohren. Hei wier en engen Fründ von den Volkskünnigen [[Richard Vosslo|Richard Voslo]]. Schmidt harr besünners Interess an John Brinckman sien Wark. 1914 gew hei ene John-Brinckman-Biographie rut. Al von 1904 an is hei tauhop mit den Illustrater Adolf Jöhnssen ene Editschoon von Brinckman sien Wark ruttaugäwen. Nå ene Idee von Schmidt, gew dei Stadt Rostock 1922 dat ierste Mål tauhop mit dei Arbeidsgemeinschop von dei Heimåtverein up den Plattdütschen Volksdag den [[John-Brinckman-Pries]] rut. De Pries würr an Dichter, Schriewer, Wätenschopper un Künstler, de sik för dat Plattdütsch insetten, utgäwen. Priesdräger wieren tau’n Bispäl [[Richard Ohnsorg]] un [[Richard Vosslo]]. 1935 kreg Schmidt sülwenst den Pries för sienen Insatt in dei plattdütsche Språkpläg’. Schmidt bruuk verscheden Schriewernåm, so as Wilhelm Fischerbrok un Hinnik Isen för siene Arbeid in Dagbläder. Een Deil von sienen Wark keem ünner den Nåm Wilhelm Schmidt-Fischerbrook oder Wilhelm Schmidt-Rostock rut. Wilhelm Schmidt blew 1941 dod. Hei liggt up den Niegen Dodenhoff in Rostock begråwen (Feld Od 60). == Wark (Utwåhl) == === As Schriewer === * ''Wat Vagel Grip vertellt. Geschichten un Dönken in Meckelbörger Platt'' (Haak, Ribnitz 1910) * ''Seemannsblot orer de Schönheit ut Tripolis'' Schwank, (Sülwstverlag, Rostock 1912) * ''John Brinckman. Leben und Werk'' (Kaufungen, Rostock 1914) * ''De leckern Füsiliere orer De Häunerkrieg in Fischkaten: En Soldatenschwank'' (Sülwstverlag, Rostock 1915) * ''Dünung. Schippermärken und Seemannssagen'' ([[Hinstörp]], [[Wismer]] 1919) * ''Hannis Bo-i un anner Geschichten'' (Koch, Rostock 1933) * ''Ann Strand’n'' (Koch, Rostock 1936) * ''Kiek in de Sünn'' (Koch, Rostock 1940) * ''Ick will juch wat vertellen ... Plattdeutsche Märchen, Rätsel, Läuschen, Geschichten und Gedichte'' ([[Hinstörp]], Rostock 1988) * ''Uemmer manierlich! : Un anner Vertellers'' ([[Hinstörp]], Rostock 1994) * ''Schippermärken un Seemannssagen'' ([[Hinstörp]], Rostock 1996) * ''Adolf Jöhnssen, ein Maler der Heimat'' (1927) * ''Vom Rostocker Pfingstmarkt'' (1931) * ''Detloff Carl Hinstörp. Leben und Wirken eines mecklenburgischen Buchhändlers'' (1931) * ''Meckelbörger Heimatarbeit binnen und buten'' (1933) === As Rutgäwer === * ''Vagel-Grip-Kalender'' (Adlers Erben, Rostock af 1760) * ''Großherzoglich Mecklenburg-Schwerinscher und Mecklenburg-Strelitzer Kalender'' im Volksmund genannt: ''Voß-un-Haas-Kalender'' ([[Hinstörp]], Rostock af 1864) * Ludwig Kreutzer: ''Zehn mecklenburgischen Volkserzählungen'', Illustratschonen von Adolf Jöhnssen (Boldt, Rostock 1904) * [[John Brinckman]]: ''Kasper Ohm un ick'', Illustratschonen von Adolf Jöhnssen (Nister, Nürnberg 1905) * John Brinckman: ''De Generalreeder'' ([[Hinstörp]], [[Wismer]] 1918) == Literatur == * Grete Grewolls: Wer war wer in Mecklenburg und Vorpommern. Das Personenlexikon. [[Hinstörp]] Verlag, Rostock 2011, <nowiki>ISBN 978-3-356-01301-6</nowiki>, S. 8894.  * ''Schmidt, Wilhelm''. In: ''Deutsches Literatur-Lexikon''. Bd. 15, Saur, Bern (u.&nbsp;a.) 1993, Sp. 426 * Wilhelm Schmidt: zu seinem 60. Geburtstag. In: Mecklenburgische Monatshefte. Band 8. [[Swerin]] 1932, S. 131–132 (Digitalisat – PDF).  == Kiek ok bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers|List von plattdütschen Schriewer]] == Weblink == {{PBuB|950|NAME=Wilhelm Schmidt}} == Fautnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 1941]] [[Kategorie:Boren 1872]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Rutgever]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Heimatforscher]] 4dmql1qsmydh9b45yw11egwe4hjrhty 0 193404 1069796 1069315 2026-06-19T22:46:58Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069796 wikitext text/x-wiki '''Walter Zelinski''' (* [[4. Oktober]] [[1948]] in Elmshoorn, † [[21. Dezember]] [[2019]]) weer en [[Düütschland|düütschen]] [[Schoolmeester]], [[Radiomoderater]] un [[Plattdüütsch|plattdüütschen]] [[Schriever]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1441 |titel=Autor: Walter Zelinski |abruf=2025-07-31 }} {{Webarchiv|url=https://www.niederdeutsche-literatur.de/autoren/person.php?ID=1441 |wayback=20240812135505 |text=Autor: Walter Zelinski |archiv-bot=2026-06-19 22:46:58 InternetArchiveBot }}</ref> == Leven == Na siene Schoolteid maak Waler Zelinski ene Leer as Heizungsmonteur in [[Hamborg]]. Daarna studeer he un is [[Schoolmeester]] worrn. Vun 1976 an bet to siene [[Penschoon]] 2012 ünnerricht he an de Samschool [[Trappenkamp]], vundaag de ''Richard-Hallmann-School''. Hier weer he vun 1989 an Schooldirekter. Daarto het Zelinski bi [[NDR 1 Welle Nord]] arbeidt un schreev plattdüütsche [[Glosse (Journalismus)|Glossen]] över [[Sport|Sportthemen]]. 1997 begünn he dat Schrieven för de Radioreeg [[Hör mal ’n beten to|''Hör mal ’n beten to'']]. He bröch ok Böker un Höörböker mit plattdüütschen Kortgeschichten rut.<ref>Andrea May und Michael Jung (Ruutgever): ''Wiehnachten steiht vör de Döör!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2004, [[:de:Special:BookSources/3898820386|ISBN 3-89882-038-6]]</ref> Walter Zelinski weer verheiraadt un Vadder vun ene Dochter. == Wark == * ''Wenn de Hahn kreiht op den Mist ...: ‚Hör mal ’n beten to‘-Geschichten'', [[Verlag Michael Jung]], [[Kiel]] 2000, ISBN 3-929596-86-5 * ''Von Quarkbüdels un anner Lüüd: ‚Hör mal ’n beten to‘-Geschichten'', Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-034-3 * [[Andrea May]] und Michael Jung (Ruutgever) ''Wiehnachten steiht vor de Döör!'', Autoren: [[Ines Barber]], [[Udo Bielenberg]], [[Anneliese Braasch]], [[Ulli Brüchmann]], [[Lotte Brügmann-Eberhardt]], [[Heiko Gauert]], Ubbo Gerdes, [[Günter Harte]], Kerstin Kromminga, [[Wolfgang Sieg]], Jasper Vogt, [[Falko Weerts]] und Walter Zelinski, Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-038-6 * ''Kümmt jümmers anners, as een denkt!: ‚Hör mal ’n beten to´-Geschichten‘'', Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-063-7 * ''Beten scheev hett Gott leev!'', Verlag Michael Jung, Kiel 2009, ISBN 978-3-89882-105-6 == CD’s == * ''Walter Zelinski vertellt: `Hör mal'n beten to´-Geschichten'' (CD), Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-073-4 == Kiek ok bi == * [[List vun plattdüütschen Schrievers]] == Weblink == {{PBuB|ID=1441}} == Footnoten == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Storven 2019]] [[Kategorie:Boren 1948]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Schoolmeester]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] [[Kategorie:Höörspeel]] [[Kategorie:Radio]] [[Kategorie:Moderator]] 49ltpraf8y6k9g8coghr1ovr4mm8jku 0 193559 1069752 1069280 2026-06-19T19:37:56Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069752 wikitext text/x-wiki '''Roel Oostra''', mit vullen Naam '''Roelof Jacobs Oostra''' (* [[29. August]] [[1921]] in [[Oosthem]], [[20. November]] [[2025]]) <ref> [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17976507/oud-directeur-roel-oostra-104-van-de-lawei-in-drachten-overleden ''Oud-directeur Roel Oostra (104) van De Lawei in Drachten overleden''] Omrop Fryslân, 20. November 2025 </ref> weer en [[Nedderlannen (Europa)|nederlandschen]] [[Schriever]] un [[Speelbaas]] van de [[Westfreesche Spraak|westfreesche]] Kabarettgrupp [[De Spinnekop|''De Spinnekop'']].<ref>{{Internetquelle |url=https://data.bibliotheken.nl/doc/thes/p106985507 |titel=Oostra, Roel (1921-) — LodView, giving data a new shape |abruf=2025-08-08 }} {{Webarchiv|url=https://data.bibliotheken.nl/doc/thes/p106985507 |wayback=20240116102105 |text=Oostra, Roel (1921-) — LodView, giving data a new shape |archiv-bot=2026-06-19 19:37:56 InternetArchiveBot }}</ref> He schreev ok op för dat [[Stellingwarfs kabberet|''Stellingwarfs kabberet'']] up [[Stellingwarfs]]. == Leven == Roel Oostra gung in [[Wolvege]] op School, 1962 wurr Oostra Direkter van dat Kultuurzentrum [[De Lawei|''De Lawei'']] in [[Drachten]] un weer hier 25 Jaren lang aktiv. 1971 kreeg de he [[Freesche Presspries]]. Twüschen 1996 un 2002 schreev un produzeer Oostra noch fiev Programmen up Stellingwarfs för dat ''Stellingwarfs kabberet.'' 2008 nööm dat Kultuurzentrum ''De Lawei'' de lütte Saal in dat Zentrum ''Roel Oostra-Saal''. 2021 fier he sien 100. Boortsdag.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20210828-NO01028005 |titel=Een eeuw Roel Oostra - NDC mediagroep - De Krant van Toen |abruf=2025-08-08}}</ref> == Footnoten == <references /> [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1921]] [[Kategorie:Börger von de Nedderlannen]] [[Kategorie:Schriever]] [[Kategorie:Speelbaas]] [[Kategorie:Westfreesch]] [[Kategorie:Plattdüütsch]] 7v4h7rlkl7b279ch2nztolwhidkyk37 0 194907 1069787 1069307 2026-06-19T22:09:57Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069787 wikitext text/x-wiki {{Stubben}} [[Bild:Transistors-white.jpg|duum|Verscheden Transisters in ünneracheedliche THT-Hüüskenformen]] Een '''Transister''' is een elektronisch [[Halvleider]]-Boelement to’n [[Elektronik|Stüren]] oder Verstarken vun meist ringen elektrischen Spannungen un Strööm. He is de wichtigste „aktive“ Deel vun elektroonsche Schalters, de to’n Bispeel in de Nachrichtentechnik, de Leistungselektronik un in [[Reekner|Computersystemen]] bruukt warrt. Besünners wichtig sünd Transisters – meist as In/Uut-Schalter – in integreerten Schaltkreisen, wat de wied verbreedt Mikroelektronik mööglich maakt. Dat Woord „Transister“ is een [[Mengelwoort|Kufferwoord]] uut dat [[Engelsche Spraak|engelsche]] {{Lang|en|'''''trans'''fer res'''istor'''''}}.<ref>[http://nobelprize.org/educational_games/physics/transistor/function/firsttransistor.html ''The First Transistor''] Information zur Herkunft des Wortes „Transistor“ auf der Website der ''The Nobel Foundation''.</ref> == Literatuur == * Ulrich Tietze, Christoph Schenk: Halbleiter-Schaltungstechnik. 12. Oplaag. Springer, Berlin 2002, <nowiki>ISBN 3-540-42849-6</nowiki>.  * Kurt Hoffmann: Systemintegration: Vom Transistor zur großintegrierten Schaltung. 2. Oplaag. Oldenbourg, 2006, <nowiki>ISBN 3-486-57894-4</nowiki>.  * Ulrich Hilleringmann: Silizium-Halbleitertechnologie: Grundlagen mikroelektronischer Integrationstechnik. 6. Oplaag. Springer Vieweg, 2014, <nowiki>ISBN 978-3-8348-1335-0</nowiki>.  * Stefan Goßner: Grundlagen der Elektronik. 11. Oplaag. Shaker, 2019, <nowiki>ISBN 978-3-8440-6784-2</nowiki>.  * Alfred Kirpal: ''Die Entwicklung der Transistorelektronik. Aspekte einer militärischen und zivilen Technik''. In: ''Technikgeschichte.'' Band 59, Heft, 1992, S. 353–369. == Weblenken == * {{Internetquelle |url=https://www.electronicsplanet.ch/bauteile/standard-transistoren.htm |titel=Liste mit Standardtransistoren |werk=electronicsplanet.ch |abruf=2014-12-07}} * {{Internetquelle |autor=Thomas Krueger |url=https://www.dieelektronikerseite.de/Lections/Der%20Transistor%20-%20Ein%20Tausendsassa.htm |titel=Der Transistor – Ein Tausendsassa |werk=dieelektronikerseite.de |datum=2009-04-20 |abruf=2009-06-22 }} {{Webarchiv|url=https://www.dieelektronikerseite.de/Lections/Der%20Transistor%20-%20Ein%20Tausendsassa.htm |wayback=20090306064130 |text=Der Transistor – Ein Tausendsassa |archiv-bot=2026-06-19 22:09:57 InternetArchiveBot }} * {{Internetquelle |autor=Thomas Schaerer |url=https://www.elektronik-kompendium.de/public/schaerer/powsw1.htm |titel=Schalten und Steuern mit Transistoren |werk=elektronik-kompendium.de |datum=2008-02-13 |abruf=2009-06-22}} * {{Internetquelle |autor=Kai Janßen |url=http://www.kjanssen.de/Studium/Forschungen/Diplomarbeit/da/weTEiS/weteis.htm |titel=weTEIS – interaktives Tutorial zu Lehrveranstaltung Entwurf integrierter Schaltungen |werk=kjanssen.de |datum=1999-11-03 |abruf=2010-01-19}} == Footnoten == <references/> {{Normdaten}} [[Kategorie:Technik]] hga3d4ml0fzd7yg4qd6iio78hz7dwm7 0 195004 1069690 1069256 2026-06-19T13:12:17Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069690 wikitext text/x-wiki [[Datei:Omar Yaghi 413953 by Christopher Michel 1-7-2025.jpg|mini|hochkant|Omar Yaghi (2025)]] '''Omar Mwannes Yaghi''' (* [[9. Februar]] [[1965]] in [[Amman]], [[Jordanien]]) is en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]]-palästinensisch-jordaansch [[Chemiker]] un Perfesser an de [[University of California, Berkeley]]. 2025 kreeg gemeensam mit [[Susumu Kitagawa]] un [[Richard Robson (Chemiker)|Richard Robson]] den [[Nobelpries för Chemie]] för de Entwicklung vun [[Metallorganische Gerüstverbindung|metallorganischer Gerüstverbindungen]].<ref name="nobelprize">{{Internetquelle |autor= |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/yaghi/facts/ |titel=Omar M. Yaghi |werk=nobelprize.org |sprache=en |datum=2025-10-08 |abruf=2025-10-08}}</ref><ref name="bbc2025">{{Internetquelle |autor=Georgina Rannard |url=https://www.bbc.com/news/articles/c0r0l742kpjo |titel=Chemistry Nobel awarded to three scientists for their work on metal organic frameworks |werk=[[British Broadcasting Corporation|bbc.com]] |sprache=en |datum=2025-10-08 |abruf=2025-10-08}}</ref> == Leven == Yaghi stammt ut en palästinensisch Flüchtlingsfamilie. He is in en groot Familie mit begrenztem Togang to Water un ahn Strom upwussen. Mit 15 Jahren truck he in de USA. He hett an de [[University at Albany, The State University of New York]] studeert, wo he 1984 sien [[Bachelor]] kreeg. Sien Doktertitel kreeg he 1990 an de [[University of Illinois]]. Ansluutend weer he för dree Johr <!-- 1990–1992 --> as [[National Science Foundation|NSF]]-[[Fellow]] in [[Harvard University|Harvard]]. Dornah is he an de [[Arizona State University]] gahn, bevör he 1999 an de [[University of Michigan]] as ''Robert W. Parry Collegiate Professor'' wesseln dee.<ref>{{Internetquelle |autor=Nancy Imelda Schafer |url=http://archive.sciencewatch.com/nov-dec2004/sw_nov-dec2004_page3.htm |titel=U. Michigan’s Omar Yaghi on What’s In Store for MOFs |werk=sciencewatch.com |hrsg=15,6 |datum=2004-11 |sprache=en |archiv-url=https://web.archive.org/web/20110811114326/http://archive.sciencewatch.com/nov-dec2004/sw_nov-dec2004_page3.htm |archiv-datum=2011-08-11 |abruf=2025-10-09}}</ref> Vun Januar 2006 bit 2012 weer he an de [[University of California, Los Angeles]] tätig.<ref>{{Internetquelle |url=http://yaghi.chem.ucla.edu/staticpages/yaghi |titel=Omar M. Yaghi |werk=ucla.edu |sprache=en |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120210165059/http://yaghi.chem.ucla.edu/staticpages/yaghi |archiv-datum=2012-02-10 |abruf=2025-10-09 }} {{Webarchiv|url=http://yaghi.chem.ucla.edu/staticpages/yaghi |wayback=20120210165059 |text=Omar M. Yaghi |archiv-bot=2026-06-19 13:12:17 InternetArchiveBot }}</ref> Yaghi forscht an [[Metal Organic Framework]]s un anner Gerüsten, de [[Waterstoff]]<ref>{{Internetquelle |autor=Susanne Donner |url=http://www.evolutionsbiologie.uni-konstanz.de/files/resourcesmodule/@random4628a2600c6a7/1183617735_HB060921.pdf |titel=Kleiner Tank mit großen Löchern |werk=[[Handelsblatt]] |datum=2006-09-21 |seiten=9 |format=pdf; 362&nbsp;kB |kommentar=wiedergegeben auf uni-konstanz.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070720175639/http://www.evolutionsbiologie.uni-konstanz.de/files/resourcesmodule/@random4628a2600c6a7/1183617735_HB060921.pdf |archiv-datum=2007-07-20 |abruf=2025-10-09}}</ref> oder [[Kohlendioxid]]<ref>{{Internetquelle |autor=Ben Schwan |url=https://www.heise.de/news/Klimagas-Schlucker-am-Schornstein-187085.html |titel=Klimagas-Schlucker am Schornstein |werk=[[heise online]] |datum=2008-03-05 |abruf=2025-10-09}}</ref> spiekern un wenn nödig weer afgeven können. ==Ehrungen== 2007 kreeg he den [[Newcomb Cleveland Prize]] vun de [[American Association for the Advancement of Science|AAAS]] för de best wetenschaplich Arbeit un för butergewöhnlich Leistungen in de Wetenschap. Ebenfalls 2007 wurr he mit de [[Materials Research Society]] Medal uttekent.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mrs.org/advancing-careers/award-central/fall-awards/mrs-medal |titel=MRS Medal Recipients |werk=mrs.org |sprache=en |abruf=2025-10-09}}</ref> 2010 kreeg he den [[Centenary Prize vun de Royal Society of Chemistry]]. 2015 wurr he mit den [[König-Faisal-Pries]] in de Kategorie Wetenschap un 2017 mit den [[Albert Einstein World Award of Science]] un den [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award]] uttekent. 2018 kreeg he den [[Wolf-Pries]] för Chemie, för 2019 wurr hüm de [[Gregori-Aminoff-Pries]] tospraken. Ok in dat Johr 2019 wurr Yaghi in de [[National Academy of Sciences]] wählt, 2022 in de [[American Academy of Arts and Sciences]]. 2020 kreeg ge de [[August-Wilhelm-von-Hofmann-Denkmünt]].<ref>{{Internetquelle |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/anie.202005849 |titel=GDCh Awards 2020/DBG Awards 2020: Graphical Abstract |werk=Angewandte Chemie International Edition |datum=2020-06-11 |abruf=2025-10-09}}</ref> In dat glieker Johr wurr Omar Yaghi as Liddmaat vun de Sektschoon Chemie in de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina]] upnommen. 2023 wurr hüm de [[Wilhelm-Exner-Medaille]] verleeht.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wilhelmexner.org/medalists/omar-m-yaghi/ |titel=Omar M. Yaghi |werk=Wilhelm Exner Medaillen Stiftung |sprache=de-AT |abruf=2025-10-14}}</ref> 2024 wurr he mit den [[Tang Prize]] in de Kategorie „Nahhollend Entwicklung“ uttekent<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tang-prize.org/en/media_detail.php?id=1935&cat=24 |titel=Omar M. Yaghi Receives 2024 Tang Prize in Sustainable Development for Groundbreaking Work in Innovative Materials for Carbon Capture, Energy Storage, and Water Harvesting |werk=tang-prize.org |datum=2024-06-18 |sprache=en |abruf=2025-10-09}}</ref> un ebenfalls 2024 mit den [[Balzan-Pries]] för sien Bidrääg to „Nanoporöse Materialien för Umweltanwendungen“.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.balzan.org/de/preistraeger |titel=Preisträger: 2024 |werk=balzan.org |abruf=2025-10-09}}</ref> För 2025 kreeg Yaghi den [[Von Hippel Award]] tospraken. Mit [[Susumu Kitagawa]] un [[Richard Robson (Chemiker)|Richard Robson]] kreeg he 2025 den [[Nobelpries för Chemie]] für die Entwicklung [[Metallorganische Gerüstverbindung|metallorganischer Gerüstverbindungen]].<ref name="bbc2025" /> == Wat he herutbrocht hett (Utwahl) == * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi, Guangming Li, Hailian Li |Titel=Selective binding and removal of guests in a microporous metal–organic framework |Sammelwerk=Nature |Band=378 |Nummer=6558 |Datum=1995 |Seiten=703–706 |DOI=10.1038/378703a0}} * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi, Hailian Li |Titel=T-Shaped Molecular Building Units in the Porous Structure of Ag(4,4‘-bpy)·NO₃ |Sammelwerk=Journal of the American Chemical Society |Band=118 |Nummer=1 |Datum=1996 |Seiten=295–296 |DOI=10.1021/ja953438l}} * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi et al. |Titel=Synthetic Strategies, Structure Patterns, and Emerging Properties in the Chemistry of Modular Porous Solids |Sammelwerk=Accounts of Chemical Research |Band=31 |Nummer=8 |Datum=1998 |Seiten=474–484 |DOI=10.1021/ar970151f}} * {{Literatur |Autor=Hailian Li et al. |Titel=Design and synthesis of an exceptionally stable and highly porous metal-organic framework |Sammelwerk=Nature |Band=402 |Nummer=6759 |Datum=1999 |Seiten=276–279 |DOI=10.1038/46248}} * {{Literatur |Autor=Mohamed Eddaoudi et al. |Titel=Modular Chemistry: Secondary Building Units as a Basis for the Design of Highly Porous and Robust Metal−Organic Carboxylate Frameworks |Sammelwerk=Accounts of Chemical Research |Band=34 |Nummer=4 |Datum=2001 |Seiten=319–330 |DOI=10.1021/ar000034b}} * {{Literatur |Autor=Omar M. Yaghi et al. |Titel=Reticular synthesis and the design of new materials |Sammelwerk=Nature |Band=423 |Nummer=6941 |Datum=2003 |Seiten=705–714 |DOI=10.1038/nature01650 |PMID=12802325}} * {{Literatur |Autor=Jesse L. C. Rowsell, Omar M. Yaghi |Titel=Metal–organic frameworks: a new class of porous materials |Sammelwerk=Microporous and Mesoporous Materials |Band=73 |Nummer=1-2 |Datum=2004 |Seiten=3–14 |DOI=10.1016/j.micromeso.2004.03.034}} * {{Literatur |Autor=Adrien P. Côté et al. |Titel=Porous, Crystalline, Covalent Organic Frameworks |Sammelwerk=Science |Band=310 |Nummer=5751 |Datum=2005 |Seiten=1166–1170 |DOI=10.1126/science.1120411 |PMID=16293756}} * {{Literatur |Autor=E.C. Spencer et al. |Titel=Determination of the hydrogen absorption sites in Zn₄O(1,4-benzenedicarboxylate) by single crystal neutron diffraction |Sammelwerk=Chemical Communications |Band= |Nummer=3 |Datum=2005 |Seiten=278–280 |DOI=10.1039/b511941c }} * {{Literatur |Autor=Baoling Huang et al. |Titel=Thermal conductivity of a metal-organic framework (MOF-5): Part II. Measurement |Sammelwerk=International Journal of Heat and Mass Transfer |Band=50 |Nummer=3-4 |Datum=2006 |Seiten=405–411 |DOI=10.1016/j.ijheatmasstransfer.2006.10.001}} * {{Literatur |Autor=Hong‐Cai Zhou, Jeffrey R. Long, Omar M. Yaghi |Titel=Introduction to Metal–Organic Frameworks |Sammelwerk=Chemical Reviews |Band=112 |Nummer=2 |Datum=2012 |Seiten=673–674 |DOI=10.1021/cr300014x }} * {{Literatur |Autor=Hiroyasu Furukawa et al. |Titel=The Chemistry and Applications of Metal-Organic Frameworks |Sammelwerk=Science |Band=341 |Nummer=6149 |Datum=2013 |Seiten= |DOI=10.1126/science.1230444}} == Weblinks == {{Commons|Omar M. Yaghi|Omar Yaghi}} * Liddmaatsindrag vun [https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/omar-yaghi/ Omar Yaghi] bi de [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Nationalen Akademie der Wissenschaften Leopoldina]] * [http://yaghi.berkeley.edu/ Website vun dat Yaghi Laboratory] * {{Academictree|chemistry|59430}} == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1185536280|VIAF=7620155769100727880007}} {{SORTIERUNG:Yaghi, Omar}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Jordanien]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1965]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] 8qjttcf3icvj4r2jt3mfkzu2xkzy86a 0 195131 1069698 1069262 2026-06-19T14:06:55Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069698 wikitext text/x-wiki [[Datei:Raulfs, Philipp.jpg|mini|Philipp Raulfs, 2018]] '''Philipp Raulfs''' (* [[25. April]] [[1991]] in [[Gifhorn]])<ref name="Handbuch 2017">[[Gabriele Andretta]] (Hrsg.), Referat für Presse, Öffentlichkeitsarbeit, Protokoll: ''Landtag Niedersachsen. [[Handbuch des Niedersächsischen Landtages]] der 18. Wahlperiode. 2017 bis 2022'', 1. Auflage, Hannover: Niedersächsischer Landtag, 2018, S. 131</ref> is en düütsch Politiker ([[SPD]]). He is siet 2025 [[Landraat]] vun den Landkreis Gifhorn. Tovör weer he van 2017 bit 2025 Afordneter vun den [[Landdag Neddersassen]]. == Leven == An den Realschoolafsluss 2007 hett Philipp Raulfs en Utbillen to’n Mechatroniker anslooten. Nah dat Fackabitur 2012 studeer he in’n dualen Studium Konstruktschoonstechnik an de [[Hochschool Hannover]]. 2016 hett he en Maschinenbaustudium an de [[Leibniz Universität Hannover]] upnommen, dat he 2019 mit den Master of Science afslooten hett.<ref>{{Internetquelle |autor=Philipp Raulfs |url=https://www.philipp-raulfs.de/ausbildung-und-beruf/ |titel=Ausbildung und Beruf |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2020-05-12 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://www.philipp-raulfs.de/ausbildung-und-beruf/ |wayback=20201001121150 |text=Ausbildung und Beruf |archiv-bot=2026-06-19 14:06:55 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.landtag-niedersachsen.de/alle/,cms_id,341,ausschuss_id,42,abgeordneten_id,202805.html |titel=Abgeordnetenprofil von Philipp Raulfs |werk= |hrsg=Landtag Niedersachsen |datum= |abruf=2020-05-12 |sprache=de}}</ref> == Politik == Raulfs weer van 2011 bit 2025 Liddmaat in den Raat vun de Gemeend [[Hillerse]]. Dor weer he van 2011 bit 2021 Vörsitter vun de SPD-Fraktschoon, van 2021 bit 2025 weer he ehrenamtlicher Börgermeester vun de Gemeend Hillerse. Den [[Samtgemeenderaat]] [[Samtgemeend Meinersen|Meinersen]] hörr he van 2016 bit 2023 an.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.sitzungsdienst-meinersen.de/bi/pa020.asp?PALFDNR=1 |titel=Samtgemeinderat Meinersen |hrsg=Internetseite Bürgerinformationssystem ALLRIS®net. |abruf=2024-10-03}}</ref> Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2017]] kreeg he en Direktmandat in den [[Landdagswahlkreis Gifhorn-Süüd]]. Bi de [[Landdagswahl in Neddersassen 2022]] kunn he dat Direktmandat verteidigen. Sien Landdagsmandat hett he an*n 18. November 2025 in’t Vörfeld vun sien Amtsanträe as Landraat daalleggt. För hüm is [[Andrea Kötter]] in den Landdag nahrückt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zevener-zeitung.de/region/nach-tod-von-landrat-wechsel-in-spd-fraktion-333173.html |titel=Nach Tod von Landrat: Wechsel in SPD-Fraktion |werk=zevener-zeitung.de |datum=2025-11-18 |abruf=2025-11-18}}</ref> Nah den Dood vun den [[Landkreis Gifhorn|Gifhorner]] Landraat [[Tobias Heilmann (Politiker, 1975)|Tobias Heilmann]] hett Raulfs bekanntgeven, as sien Nahfolger to kandideeren.<ref>{{Internetquelle | autor=Dirk Kühn, Christian Franz |url=https://www.braunschweiger-zeitung.de/niedersachsen/gifhorn/article409362286/spd-abgeordneter-philipp-raulfs-will-landrat-in-gifhorn-werden.html/ |titel=SPD-Abgeordneter Philipp Raulfs will Gifhorns Landrat werden |werk=Gifhorner Rundschau |datum=27.06.2025 |sprache=de |abruf=08.07.2025}}</ref> An‘n 26. Oktober 2025 wurr he mit 53,6 Perzent vun de Stimmen to’n Landraat wählt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/braunschweig_harz_goettingen/spd-kandidat-philipp-raulfs-ist-neuer-landrat-von-gifhorn,landratswahl-100.html |titel=SPD-Kandidat Philipp Raulfs ist neuer Landrat von Gifhorn |werk=ndr.de |datum=2025-10-28 |abruf=2025-10-28}}</ref> Sien Amt hett he an’n 24. November 2025 antreeden.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landkreis-gifhorn.de/Amtsantritt-von-Philipp-Raulfs-Fokus-auf-Wirtschaft-Bildung-und-Sicherheit.php?object=tx,4083.6606.1 |titel=Amtsantritt von Philipp Raulfs: Fokus auf Wirtschaft, Bildung und Sicherheit |hrsg=Landkreis Gifhorn |datum=2025-11-24 |abruf=2025-11-24}}</ref> Siet 2019 is he Vörsitter vun de SPD in‘n Landkreis Gifhorn.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.spd-gifhorn.de/unser-vorstand/ |titel=Unser Vorstand › SPD im Landkreis Gifhorn |abruf=2020-05-12 |sprache=de-DE }} {{Webarchiv|url=https://www.spd-gifhorn.de/unser-vorstand/ |wayback=20200804223928 |text=Unser Vorstand › SPD im Landkreis Gifhorn |archiv-bot=2026-06-19 14:06:55 InternetArchiveBot }}</ref> == Weblinks == {{commons}} * [https://www.philipp-raulfs.de/ Persönlich Website] * [https://www.spdnds.de/personen/philipp-raulfs/ Philipp Raulfs bi de SPD Niedersachsen] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GNDfehlt=ja|GNDCheck=2024-04-01}} {{SORTIERUNG:Raulfs, Philipp}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[Kategorie:Boren 1991]] [[Kategorie:Politiker (Düütschland)]] [[Kategorie:Landdagsafordneter (Neddersassen)]] [[Kategorie:SPD]] 98bafu6ucnmg6tr9u0rfm2lleclwcke 0 195223 1069774 1069296 2026-06-19T21:16:02Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069774 wikitext text/x-wiki [[Datei:Susumu Kitagawa cropped Susumu Kitagawa 20191212.jpg|mini|Susumu Kitagawa]] '''Susumu Kitagawa''' ([[Japaansch Schrift|japaansch]] {{lang|ja|北川 進}}, ''Kitagawa Susumu''; * [[4. Juli]] [[1951]] in [[Kyōto]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/kitagawa/facts/ |titel=Susumu Kitagawa |werk=nobelprize.org |sprache=en |abruf=2025-10-09}}</ref>) is en japaansch Chemiker. He gellt as internatschonal führend Experte för [[Metal Organic Framework|metall-organische Gerüste]] (MOF).<ref>[https://web.archive.org/web/20080929233813/http://www.pm.rub.de/pm2008/msg00302.htm Presseinformatschoon vun de Ruhr-Universität Bochum to en Vördrag vun Kitagawa, 29. September 2008]</ref> 2025 kreeg he gemeensam mit [[Richard Robson (Chemiker)|Richard Robson]] un [[Omar Yaghi]] den [[Nobelpries för Chemie]] för de Entwicklung vun [[Metallorganische Gerüstverbindung|metallorganische Gerüstverbindungen]].<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/kitagawa/facts/ |titel=Susumu Kitagawa |werk=nobelprize.org |sprache=en |datum=2025-10-08 |abruf=2025-10-08}}</ref> Kitagawa wurr 1979 an de [[Universität Kyōto]] promoveert.<ref>{{Academictree |chemistry |61507|Name=Susumu Kitagawa|Datum=24. Februar 2018}}</ref> Dornah weer he Assistant Professor, af 1983 [[Lecturer]] un 1988 Associate Professor an de [[Kinki-Universität]]. 1992 wurr he Perfesser för Anorganische Chemie an de [[Tokyo Metropolitan University]] un 1998 Perfesser för Inorganische Funktschonale Chemie an de Universität Kyoto. Siet 2007 is he dor stellvertredend Direkter vun dat Institute for Integrated Cell-Material Sciences. Sien Fachrebeet is [[Komplexchemie]], speziell polymere Komplexstrukturen un MOFs, wat he as ''Chemie im Koordinations-Raum'' betekent. 1986/87 weer he Gastwetenschapler an de [[Texas A&M University]] (F. A. Cotton Laboratory) un 1996 Gastperfesser an de [[City University of New York]]. He kreeg 2008 den [[Humboldt-Forschungspries]] (un weer dormit an de [[Ruhr-Universität Baukem]]), 2009 den Chemical Society of Japan Award un 2003 den Pries vun de [[Chemical Society of Japan]] (CSJ) för Kreative Arbeit. 2010 hörr he to den [[Thomson Reuters Citation Laureates]]. 2011 kreeg he de [[Ehrenmedaille (Japan)|Medaille mit Purpurnem Band]] un wurr Liddmaat vun den Wetenschapsraat (Science Council) vun Japan. 2018 wurr he Ehrendokter vun den [[Technische Universität München]].<ref>{{Internetquelle| url=https://www.ch.tum.de/ch/fakultaet/auszeichnungen-und-ehrungen/ehrenpromotionen/| titel=Ehrenpromotionen der Fakultät Chemie| hrsg=TU München| zugriff=2023-02-06}} {{Webarchiv|url=https://www.ch.tum.de/ch/fakultaet/auszeichnungen-und-ehrungen/ehrenpromotionen/ |wayback=20230206165612 |text=Ehrenpromotionen der Fakultät Chemie |archiv-bot=2026-06-19 21:16:02 InternetArchiveBot }}</ref> 2023 wurr Kitagawa to’n utwärtig Liddmaat vun de [[Royal Society]] wählt. == Wat he herutbrocht hett (Utwahl) == * {{Literatur |Autor=Susumu Kitagawa, Mitsuru Kondo |Titel=Functional Micropore Chemistry of Crystalline Metal Complex-Assembled Compounds |Sammelwerk=Bulletin of the Chemical Society of Japan |Band=71 |Nummer=8 |Datum=1998 |Seiten=1739–1753 |DOI=10.1246/bcsj.71.1739}} * {{Literatur |Autor=Ryo Kitaura et al. |Titel=Porous Coordination‐Polymer Crystals with Gated Channels Specific for Supercritical Gases |Sammelwerk=Angewandte Chemie International Edition |Band=42 |Nummer=4 |Datum=2003 |Seiten=428–431 |DOI=10.1002/anie.200390130}} * {{Literatur |Autor=Susumu Kitagawa, Ryo Kitaura, Shin‐ichiro Noro |Titel=Functional Porous Coordination Polymers |Sammelwerk=Angewandte Chemie International Edition |Band=43 |Nummer=18 |Datum=2004 |Seiten=2334–2375 |DOI=10.1002/anie.200300610}} * {{Literatur |Autor=Kazuhiro Uemura, Ryotaro Matsuda, Susumu Kitagawa |Titel=Flexible microporous coordination polymers |Sammelwerk=Journal of Solid State Chemistry |Band=178 |Nummer=8 |Datum=2005 |Seiten=2420–2429 |DOI=10.1016/j.jssc.2005.05.036}} * {{Literatur |Autor=Tapas Kumar Maji, Ryotaro Matsuda, Susumu Kitagawa |Titel=A flexible interpenetrating coordination framework with a bimodal porous functionality |Sammelwerk=Nature Materials |Band=6 |Nummer=2 |Datum=2007 |Seiten=142–148 |DOI=10.1038/nmat1827}} * {{Literatur |Autor=Shinpei Hasegawa et al. |Titel=Three-Dimensional Porous Coordination Polymer Functionalized with Amide Groups Based on Tridentate Ligand: Selective Sorption and Catalysis |Sammelwerk=Journal of the American Chemical Society |Band=129 |Nummer=9 |Datum=2007 |Seiten=2607–2614 |DOI=10.1021/ja067374y}} * {{Literatur |Autor=Satoshi Horike, Satoru Shimomura, Susumu Kitagawa |Titel=Soft porous crystals |Sammelwerk=Nature Chemistry |Band=1 |Nummer=9 |Datum=2009 |Seiten=695–704 |DOI=10.1038/nchem.444}} == Weblinks == {{Commons}} *[https://web.archive.org/web/20250321045549/https://www.jst.go.jp/erato/kitagawa/img/CV.Susumu_Kitagawa111005.pdf Levensloop, PDF] == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1247641937|LCCN=n2009002557|NDL=00846692|VIAF=21629459}} {{SORTIERUNG:Kitagawa, Susumu}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Japan]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Chemiker]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Chemie)]] drnk3oxuhcafp5ecm6m87hkf59wcoxw 0 195569 1069741 1069421 2026-06-19T17:14:56Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1069741 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Johr}} == Wat passeert is == === Politik un Sellschap === * [[3. Januar]]: De Vereenigten Staten hemm bi en Angreep up [[Venezuela]] de sien Staats­chef [[Nicolás Maduro]] fangen nommen un buten Land brocht. === Kunst un Kultur === ===Sport=== * [[3. Januar]]: De engelsch Dartspeler [[Luke Littler]] hett to'n tweeten Mal de Darts-Welt­meester­schap wunnen. * [[26. April]]: Der Kenianer [[Sabastian Sawe]] hett in London as eerst Minsch en Marathon in weniger as 2 Stünnen wunnen. === Weertschap === * [[1. Januar]]: Dat Land [[Bulgarien]] is in den Euroruum upnommen wurrn. * [[17. Januar]]: Nah mehr as 20-johrig Verhanneln is dat Freehannelsafkommen EU-Mercosur in [[Asunción]] vun Sieden vun de EU un Vertreedern vun de [[Mercosur]]-Staaten ünnerschreven wurrn. === Religion === === Katastrophen un Terroransläge === * [[1. Januar]]: Bi de [[Brandkatastrophe vun Crans-Montana]] kommt um de 40 Minschen to Dood un mehr as 100 wurrn deelwies swoor besehrt. == Boren == == Storven == * [[2. Januar]]: [[Horst Witzler]], düütsch Footballtrainer (* [[1932]]) * [[11. Januar]]: [[Louis Eugene Brus]], US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* [[1943]]) * [[1. Februar]]: [[Rita Süssmuth]], düütsch Politikerin, Bundsministerin un Präsidentin Düütsch Bundsdag (* [[1937]]) * [[2. Februar]]: [[Ken Peplowski]], US-amerikaansch Jazzmusiker (* [[1959]]) * [[5. Februar]]: [[Friedrich G. Beckhaus]], düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker (* [[1927]]) * [[6. Februar]]: [[Wolfgang Mahnke]], Bioloog un plattdütschen Schriever (* [[1937]]) * [[6. Februar]]: [[Bruno Parma]], jugoslaawsch-sloweensch Schachspeler (* [[1941]]) * [[18. Februar]]: [[Josef Piontek]], düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer (* [[1940]]) * [[2. März]]: [[Günther Bredehorn]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* [[1935]]) * [[8. März]]: [[Anthony James Leggett]], US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* [[1938]]) * [[14. März]]: [[Christopher Albert Sims]], US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger (* [[1942]]) * [[25. März]]: [[Ursula Heyer]], düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin (* [[1940]]) * [[31. März]]: [[Kees Kuijs]], nedderlannsch Footballnatschonalspeler (* [[1931]]) * [[6. April]]: [[Peter Nissen (Schriever)|Peter Nissen]], plattdüütsch Schriever (* [[1957]]) * [[6. April]]: [[Christian Schwarz-Schilling]], düütsch Politiker un Bundsminister (* [[1930]]) * [[24. April]]: [[Dirk Kempthorne]], US-amerikaansch Politiker (* [[1951]]) * [[25. April]]: [[Jesper Thilo]], däänsch Jazzmusiker (* [[1941]]) * [[15. Mai]]: [[Edmund Strother Phelps]], US-amerikaansch Ökonoom un Nobelpriesdräger (* [[1933]]) * [[25. Mai]]: [[Sonny Rollins]], US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist (* [[1930]]) * [[12. Juni]]: [[François Englert]], belgisch Physiker un Nobelpriesdräger (* [[1932]]) * [[17. Juni]]: [[Alexander Michailowitsch Samokutjajew]], russisch Kosmonaut (* [[1970]]) == Nobelpriesen == * [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Medizin oder Physiologie]]: * [[Nobelpries för Physik|Physik]]: * [[Nobelpries för Chemie|Chemie]]: * [[Nobelpries för Literatur|Literatur]]: * [[Fredensnobelpries|Freeden]]: * [[Nobelpries för Wertschapswetenschapen|Wertschapswetenschapen]]: [[Kategorie:Johr]] [[Kategorie:21. Johrhunnert]] 6fe2sdab3d504c59odvqfh69b3liebc 1069818 1069741 2026-06-20T07:36:29Z Eastfrisian2 58044 /* Storven */ 1069818 wikitext text/x-wiki {{Navigatschoonsliest Johr}} == Wat passeert is == === Politik un Sellschap === * [[3. Januar]]: De Vereenigten Staten hemm bi en Angreep up [[Venezuela]] de sien Staats­chef [[Nicolás Maduro]] fangen nommen un buten Land brocht. === Kunst un Kultur === ===Sport=== * [[3. Januar]]: De engelsch Dartspeler [[Luke Littler]] hett to'n tweeten Mal de Darts-Welt­meester­schap wunnen. * [[26. April]]: Der Kenianer [[Sabastian Sawe]] hett in London as eerst Minsch en Marathon in weniger as 2 Stünnen wunnen. === Weertschap === * [[1. Januar]]: Dat Land [[Bulgarien]] is in den Euroruum upnommen wurrn. * [[17. Januar]]: Nah mehr as 20-johrig Verhanneln is dat Freehannelsafkommen EU-Mercosur in [[Asunción]] vun Sieden vun de EU un Vertreedern vun de [[Mercosur]]-Staaten ünnerschreven wurrn. === Religion === === Katastrophen un Terroransläge === * [[1. Januar]]: Bi de [[Brandkatastrophe vun Crans-Montana]] kommt um de 40 Minschen to Dood un mehr as 100 wurrn deelwies swoor besehrt. == Boren == == Storven == * [[2. Januar]]: [[Horst Witzler]], düütsch Footballtrainer (* [[1932]]) * [[11. Januar]]: [[Louis Eugene Brus]], US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* [[1943]]) * [[1. Februar]]: [[Rita Süssmuth]], düütsch Politikerin, Bundsministerin un Präsidentin Düütsch Bundsdag (* [[1937]]) * [[2. Februar]]: [[Ken Peplowski]], US-amerikaansch Jazzmusiker (* [[1959]]) * [[5. Februar]]: [[Friedrich G. Beckhaus]], düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker (* [[1927]]) * [[6. Februar]]: [[Wolfgang Mahnke]], Bioloog un plattdütschen Schriever (* [[1937]]) * [[6. Februar]]: [[Bruno Parma]], jugoslaawsch-sloweensch Schachspeler (* [[1941]]) * [[18. Februar]]: [[Josef Piontek]], düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer (* [[1940]]) * [[2. März]]: [[Günther Bredehorn]], düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* [[1935]]) * [[8. März]]: [[Anthony James Leggett]], US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* [[1938]]) * [[14. März]]: [[Christopher Albert Sims]], US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger (* [[1942]]) * [[25. März]]: [[Ursula Heyer]], düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin (* [[1940]]) * [[31. März]]: [[Kees Kuijs]], nedderlannsch Footballnatschonalspeler (* [[1931]]) * [[6. April]]: [[Peter Nissen (Schriever)|Peter Nissen]], plattdüütsch Schriever (* [[1957]]) * [[6. April]]: [[Christian Schwarz-Schilling]], düütsch Politiker un Bundsminister (* [[1930]]) * [[24. April]]: [[Dirk Kempthorne]], US-amerikaansch Politiker (* [[1951]]) * [[25. April]]: [[Jesper Thilo]], däänsch Jazzmusiker (* [[1941]]) * [[15. Mai]]: [[Edmund Strother Phelps]], US-amerikaansch Ökonoom un Nobelpriesdräger (* [[1933]]) * [[25. Mai]]: [[Sonny Rollins]], US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist (* [[1930]]) * [[17. Juni]]: [[Alexander Michailowitsch Samokutjajew]], russisch Kosmonaut (* [[1970]]) * [[18. Juni]]: [[François Englert]], belgisch Physiker un Nobelpriesdräger (* [[1932]]) == Nobelpriesen == * [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Medizin oder Physiologie]]: * [[Nobelpries för Physik|Physik]]: * [[Nobelpries för Chemie|Chemie]]: * [[Nobelpries för Literatur|Literatur]]: * [[Fredensnobelpries|Freeden]]: * [[Nobelpries för Wertschapswetenschapen|Wertschapswetenschapen]]: [[Kategorie:Johr]] [[Kategorie:21. Johrhunnert]] dwfq8hs9zni01kckmg489csyyuojsab 0 197147 1069756 1069284 2026-06-19T19:59:49Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069756 wikitext text/x-wiki [[Datei:Sarah Vaughan - William P. Gottlieb - No. 1.jpg|mini|Sarah Vaughan (1946) (Foto: [[William P. Gottlieb]])]] '''Sarah Lois Vaughan''' (* [[27. März]] [[1924]] in [[Newark (New Jersey)|Newark]], [[New Jersey]]; † [[3. April]] [[1990]] in [[Los Angeles]], [[Kalifornien]]) weer en [[Vereenigte Staten|US-amerikaansch]] [[Jazz]]-[[Gesang|Singerin]] un Pianistin. Se gellt neben [[Billie Holiday]] un [[Ella Fitzgerald]] as en vun de bedüüdenst Vokalistinnen vun den Jazz.<ref group="Cook/Morton">S. 1492 – „Niemals so populär wie Billie Holiday oder Ella Fitzgerald, und –&nbsp;einige würden sagen&nbsp;– besser als jede von beiden“</ref> == Leven == [[Datei:Newark-broad-street.jpg|mini|Broad Street in de Binnenstadt vun [[Newark (New Jersey)|Newark]]]] === Kindheit un Jöögd === Sarah Vaughan hör Vader, Asbury „Jake“ Vaughan, weer Timmermann un en Amateurgitarrist. Hör Moder Ada weer Wäscherin un hett in’n Karkenchor sungen. Jake un Ada Vaughan weern wiels den [[Eerste Weltkrieg|Eersten Weltkrieg]] vun [[Virginia]] nah Newark trucken. Sarah weer hör eenzig Kind. De Vaughans hemm in de Brunswick Street leevt, wo Sarah hör fröh Kindheit verbroch. Jake Vaughan weer deep religiös un die Familie in de ''New Mount Zion Baptist Church'' aktiv, de sück in de ''186 Thomas Street'' befunn. Sarah harr all mit söben Johren Klaveerstünnen, sung in’n Karkenchor un speel af un to bi Proben Klaveer un Örgel.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1218">S. 1218</ref> Vaughan hett sück fröh för de populäre Musik up Schallplatten un in’n Radio interessert. In den 1930er Johren harr Newark en lebendig Livemusik-Szene un Vaughan hett regelmatig lokale un tourende Bands, de in de Stadt uptreeden sünd, to sehn kreegen. Ofschons dat wegen hör Öller illegal weer, fung se an in den Nachtclubs vun Newark as Pianistin un gelegentlich ok as Singerin uptotreeden, as in den ''Piccadilly Club'' un an den Newarker Flooghaben bi de [[United Service Organizations|USO]]. [[Datei:Apollo Theater Harlem NYC 2005.jpg|mini|Apollo Theater in [[Harlem]]]] Vaughan hett in Newark tonächst de ''East Side High School'' besöcht, later is se to de ''Newark Arts High School'' wesselt, de 1931 as de eerste Kunst-High School vun de USA apen maken dee.<ref>[https://www.nps.k12.nj.us/ART/our-school/our-history/ ''Our History.''] The Newark Public Schools Website</ref> Hör nächtliche Upträen hemm aber sluutend dorto führt, dat se ut de Highschool herutfloog. In disse Zeit hemm Sarah Vaughan un hör Früenden New York besöcht, um dor de Bigbands in [[Harlem]] to hören, de in’n [[Savoy Ballroom]] un dat [[Apollo Theater]] spelen deen. De Biographin [[Leslie Gourse]] vertellt de komplexe Geschichte vun hör Opdecken: Vaughan keem immer mit hör Früendin Doris Robinson nah New York City. An en Dag in’n Harvst 1942, as Sarah jüst 18 Johr olt weer, hett se hör Früendin raaden bi en nachts stattfinnen Amateurwettbewarf in‘n ''Apollo'' deeltonehmen; se hett Doris an dat Klaveer begleit, de dorbi den tweeten Platz belegg. Later hett Sarah sück entscheed, sülvst as Singerin uptotreeden. Vaughan sung den Standard ''[[Body and Soul (Leed)|Body and Soul]]'' un wunn. De Gewinn weer, as Vaughan late [[Marian McPartland]] vertellt hett, 10 $ un dat Toseggen för en een Week düern Engagement in‘n ''Apollo.'' In dat Fröhjohr 1943 is Sarah Vaughan sluutend eerstmalig in dat ''Apollo'' uptreeden, wo se för [[Ella Fitzgerald]] inspringen dee. Wiels disse Week seet ok de Singer [[Billy Eckstine]] in dat Publikum, de to disse Tiet bi [[Earl Hines]] weer; he wurr up hör Talent upmarksom un hett hör Hines empfahlen. De hett later dormit angeven, dat he Sarah Vaughan opdeckt harr un hett hör den Job as Pianistin in sien Band anboden. An‘n 4. April 1943 hett he sluutend sien Bandsingerin dör Sarah Vaughan ersett. === Mit Earl Hines un Billy Eckstine (1943–1944) === Sarah Vaughan tour nah hör ''Apollo''-Verdrag Enn‘n 1943 un Anfang 1944 mit de [[Earl Hines]] [[Big Band]]. Vaughan weer as Pianistin instellt, aber nahdem [[Cliff Smalls]] as Basuunist un Pianist in de Band keem, weer Sarah de Sängerin vun de [[Earl Hines and His Orchestra|Hines-Band]]. De gellt hüüd as en Aart Grünnenszentrum vun den [[Bebop]], weil in de Band dormals naamhaft Musiker vun den Bebop as de Trompeter [[Dizzy Gillespie]] un de Saxophonist [[Charlie Parker]] as ok de Basuunist [[Bennie Green]] speelt hemm.<ref group="Polillo">S. 345</ref> Gillespie weer ok Arrangeur für disse Band; en allgemeen Streik ([[Recording ban]]) hett dat aber verhinnert, dat Plattenupnahmen vun disse Formatschoon entstahn sünd. Eckstine hett Enn’n 1943 de Hines-Band verlaaten un hett [[Billy Eckstine and His Orchestra|sien eegen Bigband]] apen maakt mit Gillespie, de Hines verlaaten dee, um musikalisch Leiter vun de nee Band to wurrn. Charlie Parker keem ebenfalls dorto, un de Eckstine-Band weer in de nächst Johren en Sammelbecken vun jung Jazz-Talenten: [[Miles Davis]], [[Kenny Dorham]], [[Art Blakey]], [[Lucky Thompson]], [[Gene Ammons]] un [[Dexter Gordon]] hemm dor speelt. Vaughan is 1944 in Eckstine sien neegrünnd Band intreeden; dat geev hör Gelegenheit, hör eegen Stil wiedertoentwickeln. Mit de Band vun Eckstine entstunnen denn eerste Schallplatten-Upnahmen; bi en Session an‘n 5. Dezember 1944 entstunn de Song ''I’ll Wait and Pray'' för dat ''Deluxe''-Label. Dör disse Schallplaat wurr ok de Kritiker un Produzent [[Leonard Feather]] up hör upmarksom un hett hör fraagt, of se veer Schallplattensieden ünner eegen Naam mit hüm upnehmen wull, de denn up dat Label [[Continental Records|Continental]] herutkeemen; begleit wurr se dorbi vun en Septett mit ünner annern Dizzy Gillespie un [[Georgie Auld]]. Angevlich hett hör de dormalige Bandpianist [[John Malachi]] den Ökelnaam „Sassy“ geven. Enn’n 1944 hett Vaughan offiziell de Eckstine-Band verlaaten, um en Solokarriere antofangen, bleev hüm aber wiederhen verbunnen un hett mit hüm later ok Platten upnahmen. === Fröhe Solokarriere (1945–1948) === [[Datei:Sarah Vaughan, Cafe Society 1946 (Gottlieb 08831).jpg|mini|Sarah Vaughan im [[Café Society]] (1946)<br />(Foto: William&nbsp;P. Gottlieb)]] Sarah Vaughan fung hör Solokarriere as freeschaffend Singerin 1945 in den New Yorker [[Jazzclubs vun de 52nd Street]] as den ''Three Deuces,'' den ''Famous Door,'' den ''Downbeat'' un den ''Onyx Club'' an. Vaughanis ok in’n ''Braddock Grill'' uptreeden, nich wiet vun dat Apollo Theater in Harlem liggend. An’n 11. Mai 1945, nehm Vaughan ''[[Lover Man]]'' för dat lütt ''Guild'' Label up, begleit vun en Quintett mit Gillespie un Parker, buterdem weern dorbi de Pianist [[Al Haig]], Bassist [[Curly Russell]] un [[Sid Catlett]] an dat Slagtüüch. Kört dornah gung se weer mit Gillespie/Parker in‘t Studio un hett dree wiedere Titel upnommen.<ref group="Polillo">S. 506</ref> Nah en kört Gastspeel in de Band vun [[John Kirby]] un en Upnahm mit den Geiger [[Stuff Smith]], bi dat de Song ''Time and Again'' in’n Oktober entstunn, wurr hör en Plattenverdrag vun dat ''[[Musicraft Records|Musicraft]]''-Label anboden. Bit disse Verdrag 1946 wirksam wurr, nehm se Platten för de Label ''Crown'' un ''Gotham'' up un is regelmatig in den Club [[Café Society]] Downtown uptreeden, en Club an‘n Sheridan Square, in den dat kien Rassenschranken geev. [[Datei:Sarahvaughanicoverthewaterfront.jpg|mini|links|„I Cover the Waterfront“: [[Schellackplatte]] bi Musicraft]] Wiels hör Engagement in dat ''Cafe Society'' hett Vaughan den Trompeter [[George Treadwell]] kennenlehrt. Der wurr sluutend hör Manager, musikalischer Leiter bi tallriek Upnahmesessions un kümmer sück um hör Uptreeden, insluutend hör Garderobe, hör Frisur un ok um de Reguleeren vun hör Gebitt. Völ vun hör 1946 för ''Musicraft'' upnommen Titel wurrn vun dat Publikum un Kritik gliekermaten positiv upnommen; dat weern ''[[If You Could See Me Now]]'' (den [[Tadd Dameron]] schreeven un arrangeert harr), ''Don’t Blame Me,'' ''I’ve Got a Crush on You,'' ''Everything I Have is Yours'' un weer ''Body and Soul.'' Vaughan un Treadwell hemm an’n 16. September 1946 sluutend heiraadt. Vaughan hör kommerziell Spood ''Musicraft'' hett sück 1947 an 1948 fortsett; hör Interpretatschoon vun ''Tenderly'' wurr Enn’n 1947 en unverwacht Hit (#27). Noch spoodrieker weer de an’n 27. Dezember 1947 upnommen [[Jule Styne|Jule-Styne]]-Song ''It’s Magic'' ut den [[Doris Day|Doris-Day]]-Film ''[[Romance on the High Seas]]''; de harr Anfang 1948 in den Pop-Charts grooten Spood un stunn elf Week in den Charts. En anner Hit vun disse Tiet weer ''[[Nature Boy]]'' (entstahn 8. April 1948). De Song ''Nature Boy,'' eerstmals vun [[Nat King Cole]] upnommen, gull as de eerste „Crossover“-Titel, de vun en swaarten Künstler upnommen un bit dat witt Publikum spoodriek wurr. Kört nahdem Ella Fitzgerald mit den Song herutkommen weer, hemm den ok [[Frank Sinatra]] för ''[[Capitol Records|Capitol]],'' Sarah Vaughan as ok [[Dick Haymes]] för [[Decca Records|Decca]] upnommen. === Columbia-Johren (1948–1953) === Nah den Bankrott vun de Firma ''Musicraft'' kreeg se de Gelegenheit, bi dat groot Label ''[[Columbia Records]]'' en Verdrag aftosluuten; in’n Sömmer 1949 harr se dor mit ''Black Coffee'' en Charterfolg. Wiels hör Johren bi ''Columbia'' bit 1953 nehm Vaughan tallriek kommerzielle Pop-Balladen up, as ''That Lucky Old Sun,'' ''Make Believe (You Are Glad When You’re Sorry),'' ''I’m Crazy to Love You,'' ''Our Very Own,'' ''I Love the Guy,'' ''Thinking of You'' (mit dem Pianisten [[Bud Powell]]), ''I Cried for You,'' ''These Things I Offer You,'' ''Vanity,'' ''I Ran All the Way Home,'' ''Saint or Sinner,'' ''My Tormented Heart,'' ''Time'' un völ annern. Bi de Jazz-Kritikern kreeg se liekers groot Anerkennung; so wunn se 1947 den ''[[Esquire]] Magazine’s New Star Award,'' buterdem den as best Vokalistin vun dat ''[[Down Beat]]'' Magazin regelmatig van 1947 bit 1952; ebenso vun dat ''Metronome'' Magazin van 1948 bit 1953. Eenige Kritiker funnen aber hör Gesangsstil nich goot un hemm den as „over-stylized“ betekent. Liekers weer de Tenor vun de Jazzkritik insgesamt wietgahnd positiv. Hör Spood bi Kritik un bi dat Publikum weer Anlaat vun tallriek boshaft Bemerkungen vun hör „Rivalin“ [[Billie Holiday]], de in disse Tiet um hör Ansehn as „beste Jazzsingerin“ bang ween muss. Mit dissen Erfolg verbunnen weer de Gelegenheit to Tallriek Upträen un Upnahmemögelkeiten. In’n Sömmer 1949 is Vaughan eerstmals mit en Sinfonieorchester uptreeden; dat weer en Benefiz-Veranstaltung för dat [[Philadelphia Orchestra]] ünner dat Motto „100 Men and a Girl“. In disse Tiet wurr se vun de ok as „The Divine One“ nöömt, en Tosatz, de hör dör hier wiedere Loopbahn begleiten sull. 1951 is se eerstmals in Europa up Tour gahn. [[Datei:Miles Davis by Palumbo.jpg|mini|[[Miles Davis]] Midden vun de 1950er Johren]] De Erfolgsdruck un persönliche Konflikte hemm to Spannungen tüschen Treadwell un Sarah Vaughan führt. Treadwell hett en Road-Manager instellt, de sück um de Tourneen vun de Singerin kümmern dee, un hett sülvst en Managementbüro in [[Manhattan]] apen maakt, um mit wiedere Künstlern ahn Sarah Vaughan to arbeiten. Vaughan hör Verhältnis to ''Columbia Records'' wurr liekers hör Spood tonehmend unbefreedigend för de Singerin, wiel se hör Ansicht nah to völ kommerzielles Songmaterial kreeg. En Utnahme bleev de Session 1950, bi de se dör Musiker as [[Miles Davis]], [[Tony Scott]], [[Benny Green]] un [[Budd Johnson]] begleit wurr. De Upnahmen as ''[[East of the Sun (and West of the Moon)]]'' oder ''[[Ain’t Misbehavin’ (Jazzstandard)|Ain’t Misbehavin’]]'' tellen to de besten vun hör Karriere,<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219">S. 1219</ref> bleeven aber atypische Utnahmen in hör ''Columbia''-Ära. === Mercury-Johren (1954–1959) === 1953 hett Treadwell en Plattenverdrag bi [[Mercury Records]] uthannelt. Se sull fortan kommerzielles Songmaterial för dat Hööftlabel ''Mercury'' un mehr jazz-orienteert Songs up de sien Sublabel [[EmArcy Records|EmArcy]] herutbringen. Vaughan hett fortan mit den Produzenten [[Bob Shad]] tosommenarbeit; hör Kooperatschoon weer sowohl en finanziell as ok künstlerisch Erfolg. Hör eerste ''Mercury''-Session funn in’n Februar 1954 statt, hör letzt 1959. Nah en kört Tosommenarbeit mit [[Roulette Records]] (1960 bit 1963), kehr se van 1964 bit 1967 to ''Mercury'' torüch. [[Datei:Countbasie.jpg|mini|links|[[Count Basie]] (links) 1975<!—wiels en Konzert in Köln !-->]] In’n Sömmer 1954 is se up dat [[Newport Jazz Festival]] uptreeden. Vaughan hör groot Erfolg bi ''Mercury'' fung mit den Hit ''Make Yourself Comfortable'' an, den se in’n Harvst 1954 upnehm; wiedere Erfolge weern ''How Important Can It Be'' (mit [[Count Basie]]), ''Whatever Lola Wants,'' ''The Banana Boat Song,'' ''You Ought to Have A Wife'' un ''[[Misty]]'' vun [[Erroll Garner]]. In’n Harvst 1954 is se in de [[Carnegie Hall]] mit dat [[Count Basie Orchestra]] uptreede; mit dorbi weern dorneben [[Billie Holiday]], [[Charlie Parker]], [[Lester Young]] un da [[Modern Jazz Quartet]].<ref group="Polillo">S. 498</ref> Vun völ Jazzkritikern as Hööchtpunkt vun hör künstlerisch Loopbahn wurrd hör Album ''Sarah Vaughan (with Clifford Brown)'' ansehn, dat in’n Dezember 1954 upnommen wurr. Dorup is ok de Titel ''[[Lullaby of Birdland]]'' mit en vun hör seltenen [[Scat]]-Inlagen.<ref group="Cook/Morton">S. 1492 – Dat Album wurrd mit de Hööchstnoot samt toätzlich „Kroon“ versehn</ref> Dornah gung se weer up en spoodriek Europatournee un den folg en Tournee dör de USA in en Konzertprogramm mit Count Basie, [[George Shearing]], Erroll Garner un [[Jimmy Rushing]]. 1955 harr se up dat ''New York Jazz Festival'' up [[Randalls Island]] en Upträe. In de tweet Hälft vun de 1950er Johren nehm Sarah Vaughan in Begleitung vun völ naamhaft Jazzmusiker Platten up, etwa 1957 mit Billy Eckstine weer en Reeg vun Duetten, dorünner den Hit ''Passing Strangers.'' Se gung up Tourneen mit en Trio, in dat neben Pianist [[Jimmy Jones (Pianist)|Jimmy Jones]] [[Roy Haynes]] un [[Jimmy Cobb]] spelen deen,<ref>[[Ian Carr]], [[Digby Fairweather]], [[Brian Priestley]]: ''Rough Guide Jazz. Der ultimative Führer zum Jazz. 1800 Bands und Künstler von den Anfängen bis heute.'' 2., erweiterte und aktualisierte Auflage. Metzler, Stuttgart/Weimar 2004, ISBN 3-476-01892-X, S. 661.</ref> denn in en Tio mit [[Ronnell Bright]].<ref>Bright nah hett se gern de Schoh vun hör Mitmusiker vör de Upträen verstaken, so dat de ok mal in Socken upträen mussen. Vgl. [http://www.jazzwax.com/2008/04/index.html Bright-Interview durch Marc Myers (2008)]</ref> As en vun de an’n Besten gelungen Bispelen vun hör Live-Upträen gellt hör Album ''At Mr. Kelly’s'' van 1957 mit [[Richard Davis (Jazzmusiker)|Richard Davis]] un Roy Haynes.<ref group="Cook/Morton">S. 1493</ref> Hör kommerzieller Erfolg reck 1959 sien Hööchtpunkt mit den Song ''Broken Hearted Melody,'' de mehr as een Million Dollar einspelen dee un för den se hör eerst [[Goldene Schallplaat]] kreeg.<ref>Vgl. {{Webarchiv |url=http://www.allaboutjazz.com/php/musician.php?id=11033 |text=Biographie (AllAboutJazz) |wayback=20110106071943}}</ref> De hörr den fortan to dat ständige Repertoire in hör Konzerte. Vaughan hör kommerzielle Upnahmen wurrn vun verscheeden Arrangeuren un Orchesterleitern inspeelt, as [[Hugo Peretti]] un [[Hal Mooney]]. Ofschons de geschäftliche Betrecken tüschen Vaughan un Treadwell in den 1950er Johren spoodriek weer, leet sück de Singerin 1958 vun hüm scheeden un hett den ok de geschäftliche Tosommenarbeit instellt. === 1960er Johren === [[Datei:Grand Gala du Disque populier in Kurhaus te Scheveningen Sarah Vaughan, Bestanddeelnr 915-6275.jpg|mini| Sarah Vaughan mit [[Quincy Jones]] in Scheveningen 1963]] Nah de Trennung vun Treadwell is Clyde „C.B.“ Atkins in Sarah Vaughans Leven intreeden, den se in Chicago kennenlehrt harr un den se an’n 4. September 1959 heiraadt hett.<ref>Ken Bloom: ''The American Songbook – The Singers, the Songwriters, and the Songs – 100 Years of American Popular Music – The Stories of the Creators and Performers.'' Black Dog & Leventhal, New York City 2005. Nah Bloom weer Atkins en ehmaliger Profi-American Footballspeler mit ansonsten unbekannt Vergangenheit.</ref> Ofschons Atkins kien Erfohrungen mit Künstlermanagement oder in dat Musikgeschäft harr, wull Vaughan mit hüm en geschäftliche as persönliche Betrecken as mit Treadwell ingahn. Se hett Atkins to hör Manager maakt un is mit hüm nah [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]] trucken. As hör Kontrakt mit ''Mercury Records'' 1959 to Enn’n gung, hett se bi ''Roulette Records'' ünnerschreeven, en lütt Label vun [[Morris Levy]], en vun de Miteegendömer vun den New Yorker Jazzclub [[Birdland (New York)|Birdland]], in den se faken uptreeden dee. In Roulette sien Katalog befunnen sück ok Platten vun Count Basie, [[Joe Williams]], [[Dinah Washington]], [[Dave Lambert (Singer)|Lambert, Hendricks and Ross]] as ok [[Maynard Ferguson]]. Vaughan fung in’n April 1960 an för ''Roulette'' uptonehmen. So entstunn en Reeg vun Alben, de vun vun [[Billy May]], [[Jimmy Jones (Pianist)|Jimmy Jones]], [[Joe Reisman]], [[Quincy Jones]], [[Benny Carter]], [[Lalo Schifrin]] un [[Gerald Wilson]] arrangeert bzw. inspeelt wurrn un as blots jazzbeinfloot, letztlich kommerzielle Upnahmen gellen.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> 1960 harr se en Pop-Charterfolg mit ''Serenata'' bi ''Roulette,'' buterdem mit hör noch för ''Mercury'' inspeelt Titeln ''Eternally'' un ''You’re My Baby.'' In lütt Besetten (Gesang, Gitarr, Bass) nehm se eenige Alben mit [[Jazz-Standard]]s up, as ''After Hours'' (1961) mit den Gitarristen [[Mundell Lowe]] un den Bassisten [[George Duvivier]]. Cook un Morton werten de Session as hör best in den 1960er Johren; Brian Priestley heevt de ''definitiven'' Interpretatschonen vun Vaughan vun ''[[My Favorite Things (Lied)|My Favorite Things]]'' un ''[[In a Sentimental Mood]]'' hervör. <!-- un ''Sarah Plus Two'' (1962) mit [[Barney Kessel]] un den Bassisten [[Joe Comfort]]. --> Wiel Sarah Vaughan kien eegen Kinner kriegen kunn, hett dat Paar 1961 en Dochter, Debra Lois, adopteert. Dat Verhältnis to Atkins bleev anspannt un gung in’n November 1963 mit en Scheeden to Enn’n. Mit Hülp vun Früenden as den Clubbesitter John „Preacher“ Wells un Clyde „Pumpkin“ Golden Jr. kregg se dat hen, hör finanzielle Situatschoon bi de Trennung to bewältigen. Wells un Golden hemm faststellt, dat Atkins dör Glücksspelen un Spennen hör Vermögen vun $150,000 up’n Kopp haun harr. Vaughan kreeg dat Sörgerecht för dat adopteert Kind; Golden wurr denn hör Manager un Levensgefährte för den Rest vun de Dekaad. In de Tiet vun hör twee Scheeden hett se sück ok vun ''Roulette Records'' trennt, wiel de Firma hör nich genögend Honorar för hör spoodriek Platten utbetallen dee. Nah dat Enn’n vun den Kontrakt 1963 kehr Vaughan to ''Mercury Records'' torüch. In’n Sömmer 1963 hull sück Vaughan in [[Däänmark]] up, um mit den Produzenten [[Quincy Jones]] Live-Upnahmen mit hör Trio to maken, de ünner den Titel ''Sassy Swings the Tivoli'' herutbrocht wurrn, de en exzellentes Bispeel vun hör Live-Shows in disse Periood beden. In dat folgend Johr ist he in dat Witt Huus vör [[Lyndon Baines Johnson|Präsident Johnson]] uptreeden.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> Mit de Verännern vun den Publikumsmack Midden vun de 1960er Johren harr ok Sarah Vaughan as völ annern Jazzmusiker mit fallend Tohörertallen bi hör Konzerten to kämpen, worto noch nich passend Material dorto keem. De Qualität vun hör Schallplatten weer mal so, mal so; se hett versöcht sück mit Pop- un Ünnerhollensmusik över Water to holllen. In disse Tiet wurr ok hör Stimm dunkler. An dat Enn’n vun hör ''Mercury''-Verdrag 1967 weer se för den Rest vun dat Johrteihnt ahn Plattenkontrakt, is aber bi europääsch un amerikaansch Jazzfestivals uptreeden. 1969 hett Vaughan hör Geschäftsbetrecken mit Golden beend un leet sück an de Westküst daal, dicht bi Benedict Canyon bi [[Los Angeles]], denn in [[Hidden Hills]]. === Comeback in de 1970er Johren === Nah en Upträe in dat Casino in [[Las Vegas]] hett se Marshall Fisher kennenlehrt; de nehm nu de hör vertroot Düppelrull as Levensgefährte vun Vaughan un Manager in. Fisher harr woll ok kien Erfohrungen in de Ünnerhollensindustrie, weer aber en groot Fan vun hör un hett denn hör Comeback fördert. In de 1970er Johren hett Vaughan hör Upnahmetätigkeit fortsett. 1971 wurr se vun Bob Shad, de as Produzent bi ''Mercury Records'' mit hör arbeit harr, fraagt, of se en Album för sien eegen nee grünnd Label ''[[Mainstream Records]]'' upnehmen wull. De Basie-Veteran [[Ernie Wilkins]] hett de Session arrangeert un leit, bi de dat Album ''A Time In My Life'' in‘n November 1971 entstunn. In’n April 1972 nehm Vaughan en Album mit Balladen up, schreeven, arrangeert un leit vun [[Michel Legrand]]. In Tokio entstunn in’n September 1973 mit hör Trio dat Album ''Live in Japan,'' dat för en [[Grammy]] nomineert wurr.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1219" /> Bi hör Sessions mit Legrand hett se ok den Song ''[[Send in the Clowns]]'' upnommen, den [[Stephen Sondheim]] för dat [[Broadway (Theater)|Broadway]]-[[Musical]] ''A Little Night Music'' komponeert harr. De Song wurr dornah hör Markenteken un hett den bitherigen ''Tenderly'' ersett, de mit hör siet Anfang vun hör Solokarriere verbunnen bleeven weer. Hör Tosommenarbeit mit ''Mainstream'' gung 1974 in’n Striet to Enn’n. Se weer dornah weer dree Johr ahn Plattenkontrakt. In‘n Dezember 1974 is Vaughan bi en privat Konzert för Präsident [[Gerald Rudolph Ford|Gerald Ford]] un den franzööschen Staatspräsidenten [[Valéry Giscard d’Estaing|Giscard d’Estaing]] bi deren Gipfeldrapen up [[Martinique]] uptreeden. 1974 nehm se ok an en [[George Gershwin|Gershwin]]-Konzert deel, dat de Dirigent [[Michael Tilson Thomas]] leiten de, de dat [[Los Angeles Philharmonic Orchestra]] in den [[Hollywood Bowl]] dirigeeren dee. De Arrangements stammten vun [[Marty Paich]], in de Begleitband hemm ok [[Dave Grusin]], [[Ray Brown]] un [[Shelly Manne]] mitwarkt. Nah den Spood vun dat Konzert hemm Thomas un Vaughan dat nochmal 1975 un 1976 mit verscheeden Sinfonieorchestern maakt. [[Datei:Oscar Peterson.jpg|mini|links|[[Oscar Peterson]] (1977)]] 1977 hett Vaughan hör geschäftlich un persönlich Verhältnis to Marshall Fisher beend. Nu fung se en Verhältnis to [[Waymon Reed]] an, en Trompeter, de in de Count Basie Band speel. Reed speel nu in hör Trio un weer hör musikalisch Direkter; 1978 hemm de beid heiraadt. 1977 hett de Filmemaker un TV-Produzent Tom Guy Vaughan up hör Tournee begleit, hett tallriek Künstler över de Singerin interviewt un fung Konzertmitsnitte un Szenen achter den Kulissen in. Da Ergevnis weer de Dokumentarfilm ''Listen To The Sun,'' de an’n 21. September 1978 in dat ''New Jersey Public Television'' Premiere harr, aber nie en Vedriev funn. 1977 hett se bi [[Norman Granz]], de ok de Manager vun [[Ella Fitzgerald]] weer, en Plattenverdrag bi de sien Label [[Pablo Records]] afslooten. Vaughan harr tovör nah en dreejohrig Plattenpaus en Album mit Songs vun de [[The Beatles|Beatles]] (1977) in Pop-Arrangements för [[Atlantic Records|Atlantic]] inspeelt. Bi hör Kontrakt mit ''Pablo'' entstunnen wichtige Alben vun hör Laatwark as ''Love Brazil,'' dat mit brasiliaansch Musikern in [[Rio de Janeiro]] in’n Harvst 1977 upnommen un för en [[Grammy]] nomineert wurr. Buterdem entstunnen ''How Long Has This Been Going On?'' (1978) mit en Quartett ut [[Oscar Peterson]], [[Joe Pass]], Ray Brown un [[Louis Bellson]]; twee ''Duke Ellington Songbook'' Alben (1979); ''Send in the Clowns'' (1981) mit dat Count Basie Orchestra, mit Arrangements vör allen vun [[Sammy Nestico]]; sluutend dat Album ''Crazy and Mixed Up'' (1982), weer mit en Quartett-Begleitung mit [[Roland Hanna|Sir Roland Hanna]], Joe Pass, [[Andy Simpkins]] un [[Harold Jones (Slagtüüchspeler)|Harold Jones]]. 1981 hemm sück Vaughan un Waymon Reed trennt. === Laat Karriere === [[Datei:Sarah Vaughan and Billy Eckstine.jpg|mini|Sarah Vaughan un Billy Eckstine bi dat Monterey Jazz Festival (1981)]] Sarah Vaughan bleev ok in den 1980er Johren aktiv; tallriek Ehrungen hemm hör Bidrag to de amerikaansch Musik un hör Status as en wun de wichtigsten Jazzsingerinnen würdigt. So kreeg se in’n Sömmer 1980 en Plakett in de 52nd Street an de Butersiet vun dat [[CBS Building]] (Black Rock), um an hör un de intüschen verschwunnen Jazzclubs to erinnern, in de se faken uptreeden weer. 1980 is se nochmals mit dat sinfonisch Gershwin-Programm, begleit vun de ''New Jersey Symphony,'' uptreeden, 1981 wunn se den [[Emmy Award]] in de Kategorie „Individual Achievement – Special Class“. Mit Michael Tilson Thomas nehm se en modifizeerte Version vun dat Gershwin-Programm up, mit den Los Angeles Philharmonic, herutbrocht up dat Album ''Gershwin Live!,'' mit dat Vaughan den Grammy Award as best wieflich „Jazz Vocal Performance“ wunn. 1985 kreeg se en Steern up den [[Hollywood Walk of Fame]]. 1988 wurr se in de [[American Jazz Hall of Fame]] upnommen un 1989 kreeg se de [[NEA Jazz Masters Fellowship]]. Nah dat Utloopen vun hör Kontrakt mit dat ''Pablo''-Label 1982 hett Sarah Vaughan blots noch wenige Studioupnahmen maakt. Se harr bi [[Barry Manilow]] sien ''2:00 AM Paradise Cafe'' en Gastupträe, 1984 hett se bi dat Projekt ''The Planet is Alive, Let It Live'' mitwarkt, en sinfonisch Stück vun [[Tito Fontana]] un [[Sante Palumbo]], footend up italieensch Översetten vun Gedichten vun Karol Wojtyla, den lateren Paapst [[Johannes Paul II.]] 1986 sung Sarah Vaughan twee Songs, ''Happy Talk'' un ''Bali Ha’i,'' in de Rull vun de ''Bloody Mary'' in en Studio-Produktschoon vun dat Broadwaymusical ''[[South Pacific]]'' mit Opernstars as [[Kiri Te Kanawa]] un [[Jose Carreras]]. Vaughan hör letzt eegen Album weer ''Brazilian Romance,'' produzeert un komponeert vun [[Sérgio Mendes]] un entstunn Anfang 1987 in New York un Detroit. 1988 sung Vaughan för en Album mit Wiehnachtsleder mit den [[Mormon Tabernacle Choir]], begleit vun dat [[Utah Symphony Orchestra]]. 1989 harr se up [[Quincy Jones]] sien Album ''[[Back on the Block]]'' en körten Gastupträe, as se mit [[Ella Fitzgerald]] in‘n Duett scatten dee. Dat weer hör letzte Studioaupnahm un ok de eenzige mit Fitzgerald in den Loop vun hör Karriere, de 46 Johr tovör anfungen harr, as se för Ella Fitzgerald in dat ''Apollo Theater'' uptreeden weer. === Levensenn’n === Ofschons sück in den Loop vun dat Johr 1989 de Gesundheitstostand vun Sarah Vaughan schlechter wurr, is se wiederhen uptreeden. Vaughan hett aber ok mehrere Gastspelen in Europa afseggt, de för 1989 plaant ween weern. Liekers hör [[Arthritis]] in de Hand hett se noch en Reeg vun Konzerten in [[Japan]] maakt. Wiels en Gastspeel in den New Yorker ''Blue Note'' Jazzclub kreeg se de Diagnose [[Lungenkrebs]] (se hett twee Pack Zigaretten an’n Dag rookt); dat weern hör letzt apenlich Upträen. Vaughan kehr in hör Huus nah Kalifornien torüch, fung en [[Chemotherapie]] an un verbroch de letzt Maanten afwesselnd in‘t Krankenhuus oder to Huus. As hör Enn‘n aftosehn weer, wull Vaughan to Huus blieven, wo se denn an’n Avend vun den 3. April 1990 storven is, as se jüst en TV-Film tosommen mit hör Adoptivdochter kieken dee. De Liek vun Vaughan wurr in de ''First Mount Zion Baptist Church'' in Newark aupbahrt; nah de Zeremonie broch en vun Peer trucken Liekenwagen den Sarg to den ''Glendale Cemetery'' in [[Bloomfield (New Jersey)]].<ref>{{Findagrave|2224|Abruf=2015-01-08}}</ref> === Privates === Sarah Vaughan weer veer Mal verheiraadt. Hör Ehmannlüüd weer de Jazz-Trompeter un Musikmanager [[George Treadwell]], de [[American Football|Footballer]] Clyde Atkins, Marshall Fisher un de Trompeter [[Waymon Reed]].<ref>{{Internetquelle |url=http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |titel=A Tribute To Sarah Vaughan |werk=parsec-santa.com |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120329151003/http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |archiv-datum=2012-03-29 |abruf=2019-03-27}}</ref> == Stil un Infloot == [[Datei:EllaFitzgeraldvv.jpg|mini|[[Ella Fitzgerald]] (1940)]] Ofschons Sarah Vaughan för begäng as Jazz-Sängerin ansehn wurr, hett se immer vermeeden, sück sülvst so to sehn oder to klassifizeeren. Tatsächlich is hör Jazz-Wark un hör ehrder kommerzielles Pop-Material nich radikal verscheeden. Se sülvst wull sück denn ok nich as Jazzsingerin festleggen laaten: '''Zitat:''' ''I don’t know why people call me a jazz singer, though I guess people associate me with jazz because I was raised in it, from way back. I’m not putting jazz down, but I’m not a jazz singer. [[Betty Carter]] is a jazz singer, because that’s all she does. I’ve even been called a blues singer. I’ve recorded all kinds of music, but (to them) I’m either a jazz singer or a blues singer. I can’t sing a blues – just a right-out blues – but I can put the blues in whatever I sing. I might sing ’Send In the Clowns’ and I might stick a little bluesy part in it, or any song. What I want to do, music-wise, is all kinds of music that I like, and I like all kinds of music.'' '''Översetten:''' ''Ik weet nich, worüm mi de Lüüd en Jazzsingerin nöömen, aber ik vermoot, se bringen mi mit den Jazz in Verbinnen, wiel ik vun fröher her mit hüm groot wurrn bin. Ik will Jazz nich schlecht maken, aber ik bin kien Jazzsingerin. Betty Carter is en Jazzsingerin, denn se maakt dat immer. Ik wurr ok en Bluessingerin nöömt. Ik hebb all Aarten vun Musik upnommen, aber (för hör) bin ik entweder en Jazzsingerin oder en Bluessingerin. Ik kann den Blues nich singen –&nbsp;den Blues so liek herut&nbsp;– aber ik kann den Blues in all rinbringen, wat ik sing. Ik kunn ‚Send In the Clowns‘ (Schick de Clowns rin) singen un en bluesigen Andeel rinbringen, oder in jede anner Leed. Dat is jede Aart vun Musik, de ik mag, de ik musikalisch maaken much, un ik mag jede Aort von Musik.'' [[Leonard Feather]] beschreev hör Fähigkeiten: „Kürzlich hörte ich eine klassische, eine Pop- und eine Jazzsängerin. Einen Sopran, einen Contra-Alt und eine [[Koloratur]]sängerin. Eine Sängerin mit der Spontaneität von Ella Fitzgerald, mit der Seele von [[Aretha Franklin]], der Wärme von [[Peggy Lee (Sängerin)|Peggy Lee]] und der makellosen [[Phrasierung]] von [[Carmen McRae]]. Sie waren alle in der derselben Show und sie alle waren Sarah Vaughan“.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1218" /> Kunzler sücht hör Wuddels in de Neerungen vun den Bebop, as se mit hör Kollegen Gillespie un Parker de harmonischen un melodischen un vör allen rhythmischen Neerungen vun de Bop-Instrumentalisten mitvulltrecken dee. Se steiht vör hüm as original Talent in en Reeg mit [[Bessie Smith]], [[Billie Holiday]] un Ella Fitzgerald. Jüngere Kolleginnen as [[Dee Dee Bridgewater]] oder [[Flora Purim]] beteken Vaughan und hör instrumentale Upfaaten as „vorbildlich, vor allem ihre rhythmische Flexibilität und die Sophistication. (…)“.<ref group="Kunzler" name="Kunzler1217">S. 1217</ref> Kunzler ergänzt: „Bei perfekter Intonation auch in weitintervallisch aufgebauten Improvisationslinien und einer atemberaubenden Flexibilität reichte diese Stimme über drei Oktaven vom Alt- in den höchsten Sopranbereich.“<ref group="Kunzler" name="Kunzler1217" /> As en vun hör Kennteken gull dat „swooping“ [[Glissando]], en Hinafglieden in hör deepste Stimmlagen. Vaughan hett hör Stimm immer mehr as en Melodieinstrument denn as Vehikel to en dramatisch Interpretatschon vun Songtexten sehn. In hör Kindheit weer se all sowohl dör de populäre Musik ut de Tiet beinfloot as ok –&nbsp;dör hör deep religiöös Vader&nbsp;– dör de [[Gospel]]-Traditschonen, de se in de Baptistengemeend beleev, in de se upwussen is. En wieder fröhe Infloot, de sück in tallriek Duett-Upnahmen herutbillen dee, weer hör fröher Früend un Mentor [[Billy Eckstine]]. == Filme == * 1960: [[Unterwelt (1960)|Unterwelt]] ''(Murder Inc.)'' == Literatur == * [[Leslie Gourse]]: ''Sassy – The Life of Sarah Vaughan.'' Scribners 1992, Da Capo Press 1994, ISBN 0-306-80578-2. * [[Joachim Ernst Berendt]], [[Günther Huesmann]]: ''Das Jazzbuch.'' Fischer TB, Frankfurt 1994. * J. Haskins: ''Ella Fitzgerald.'' Heyne, München 1994. * Donald Clarke: ''Billie Holiday – Wishing on the Moon.'' Eine Biographie. Piper Verlag, 1995, ISBN 3-492-03756-9. * [https://www.zeit.de/1990/16/alles-ist-gesungen ''Zum Tode von Sarah Vaughan: Alles ist gesungen.''] In: ''[[Die Zeit]],'' Nr. 16/1990. == Weblinks == {{Commons|audio=0|video=0}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=119140047 DNB-Katalog] * {{IMDb|nm0891098}} * [https://www.allmusic.com/artist/mn0000204901 Billboard Chart-Geschichte von Sarah Vaughan] * {{Internetquelle |autor=Toby Walker |url=http://www.soulwalking.co.uk/Sarah%20Vaughn.html |titel=Sarah Vaughan |werk=soulwalking.co.uk |datum=2014-05-23 |sprache=en |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/351d8bdf-33a1-45e2-8c04-c85fad20da55 |titel=Sarah Vaughan |werk=[[British Broadcasting Corporation|BBC Music]] |sprache=en |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=http://www.bbc.co.uk/music/profiles/vaughansarah.shtml |titel=Artist Profiles: Sarah Vaughan |werk=BBC Music |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20060528023222/http://www.bbc.co.uk/music/profiles/vaughansarah.shtml |archiv-datum=2006-05-28 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |titel=A Tribute To Sarah Vaughan |werk=parsec-santa.com |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20120329151003/http://parsec-santa.com/celebrity/celeb_pages/SarahVaughan.html |archiv-datum=2012-03-29 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/sarah-vaughan-about-sarah-vaughan/723/ |titel=About Sarah Vaughan |werk=[[Public Broadcasting Service|PBS]]-Sendung „American Masters“ |datum=2005-10-08 |sprache=en |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * {{Internetquelle |autor=[[Ken Burns]] |url=http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |titel=Sarah Vaughan |werk=Ken Burns Jazz Series |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20150919011803/http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |archiv-datum=2015-09-19 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.pbs.org/jazz/biography/artist_id_vaughan_sarah.htm |wayback=20111009002558 |text=Sarah Vaughan |archiv-bot=2026-06-19 19:59:49 InternetArchiveBot }} * {{Internetquelle |autor=[[Will Friedwald]] |url=http://www.vervemusicgroup.com/artist.aspx?ob=per&src=prd&aid=2864 |titel=Sarah Vaughan |werk=Verve Records |sprache=en |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20040918011129/http://www.vervemusicgroup.com/artist.aspx?ob=per&src=prd&aid=2864 |archiv-datum=2004-09-18 |abruf=2019-03-27 |abruf-verborgen=1}} * [https://archive.org/details/rhythm_blues_review] Sarah Vaughans Upträe 1955 mit ''Perdido'' bi Joseph Kohn, Leonard Reed: „Rhythm and Blues Revue“. == Enkeld Nahwiesen == <references /> * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD]].'' 6. Auflage. Penguin, London 2002, ISBN 0-14-051521-6. <references group="Cook/Morton" /> * [[Martin Kunzler]]: ''Jazzlexikon.'' Rowohlt, Reinbek 1988 <references group="Kunzler" /> * [[Arrigo Polillo]]: ''Jazz.'' Piper, München 1981. <references group="Polillo" /> {{Normdaten|TYP=p|GND=119140047|LCCN=n82019976|VIAF=112758178}} {{SORTIERUNG:Vaughan, Sarah}} [[Kategorie:Fru]] [[Kategorie:Börger von de USA]] [[Kategorie:Boren 1924]] [[Kategorie:Storven 1990]] [[Kategorie:Jazzmusiker]] [[Kategorie:Singer]] 3u2horw4zkeplavx2z154elrudyo9zp 0 197290 1069764 1069290 2026-06-19T20:19:45Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069764 wikitext text/x-wiki [[Datei:Shimon Sakaguchi cropped 3 Shimon Sakaguchi 201711.jpg|mini|hochkant|Shimon Sakaguchi (2017)]] '''Shimon Sakaguchi''' ({{S|ja|坂口 志文|Sakaguchi Shimon}}; * [[19. Januar]] [[1951]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.kaimm.org/abstract/2017_fall/file/cv/pl03.pdf |titel=Curriculum Vitae |werk=ksimm.or.kr |hrsg=The Korean Association of Immunologists |datum=2017-08-30 |format=PDF; 103 kB |sprache=en |abruf=2020-01-23}}</ref> in [[Nagahama]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pref.shiga.lg.jp/kengai/interview/22079.html |titel=免疫学者・大阪大学免疫学フロンティア研究センター教授 坂口 志文さん |werk=[[Präfektur Shiga|pref.shiga.lg.jp]] |datum=2015-07-01 |sprache=ja |kommentar=Interview mit Sakaguchi |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190624051034/https://www.pref.shiga.lg.jp/kengai/interview/22079.html |archiv-datum=2019-06-24 |abruf=2025-10-07 }} {{Webarchiv|url=https://www.pref.shiga.lg.jp/kengai/interview/22079.html |wayback=20220710033110 |text=免疫学者・大阪大学免疫学フロンティア研究センター教授 坂口 志文さん |archiv-bot=2026-06-19 20:19:45 InternetArchiveBot }}</ref>) is en [[Japan|japaansch]] [[Immunologie|Immunoloog]] an de [[Universität Osaka]]. He is bekannt för dat Opdecken vun de [[Regulatorische T-Zelle|regulatorischen T-Zellen]], dat Beschrieven vun hör Rull för dat [[Immunsystem]] un de Anwennen vun disse Erkenntnisse bi dat Behanneln vun [[Autoimmunkrankheit]]en un [[Krebs (Medizin)|Krebs]]. == Leven == Sakaguchi kreeg 1976 en [[M.D.]] un 1982 en [[Ph.D.]], beid an de [[Universität Kyōto]]. Hier kreeg he ok sien wiedere Utbillen in [[Pathologie]] und [[Immunologie]]. As [[Postdoktorand]] hett he an de [[Johns Hopkins University]] un de [[Stanford University]] arbeit. 1989 kreeg he sien eerst Professur ''(Assistant Professor)'' an dat [[Scripps Research Institute]], gung aber 1991 torüch nah Japan, wo he tonächst an dat [[RIKEN]] forschen dee un denn de Leitung vun de Afdeelen för Immunpathologie an dat ''Tokyo Metropolitan Institute'' övernehm. 1999 kreeg he en Professur för Experimentelle Pathologie an de Universität Kyōto, 2007 wurr he dor Baas vun dat ''Institute for Frontier Medical Sciences''. 2011 wurr he Perfesser an dat ''Immunology Frontier Research Center'' vun de [[Universität Osaka]], dat he hüüd (2025) noch leit. 2016 wurr he as „Meiyo Kyōju“<ref group="A">Meiyo Kyōju (名誉 教授) wurrd in’t Düütsche af un to mit „Professor emeritus“ weddergeven. Aber in’n Ünnerscheed to disse, bi Inträe in den Ruhestand automatisch führten Titel, is dit in Japan en blots gelegentlich gewährt, besünner Utteknung.</ref> vun de Universität Kyōto un 2017 vun de Universität Osaka ehrt. Siet 2015 tell hüm [[Thomson Reuters]] to de Favoriten up en [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin]].<ref>[http://stateofinnovation.thomsonreuters.com/citation-laureates-2015 Announcing the 2015 Citation Laureates], bi Thomson Reuters.</ref> [[File:34 Nobel Prize FOXP3 Hegasy v03A4 DE-01.png|thumb|Nobelpreis in Physiologie oder Medizin 2025: FoxP3⁺ T_reg Zellen in de Immuntoleranz.]] För 2025 wurr hüm för „Entdeckungen zur peripheren Immuntoleranz“ de Nobelpries för Medizin tospraken (gemeensam mit [[Mary Elisabeth Brunkow]] un [[Fred Ramsdell]]).<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.srf.ch/wissen/nobelpreise/nobelpreise-2025-nobelpreis-fuer-medizin-geht-an-trio-zur-forschung-zum-immunsystem |titel=Nobelpreise 2025: Nobelpreis für Medizin geht an Trio zur Forschung zum Immunsystem |werk=srf.ch |datum=2025-10-06 |sprache=de |abruf=2025-10-06}}</ref> == Utteknungen (Utwahl) == * 2004: [[William B. Coley Award]]<ref>[http://www.cancerresearch.org/about/annual-awards/william-b-coley-award William B. Coley Award] bi dat ''Cancer Research Institute'' (cancerresearch.org); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2005: [[Takeda-Medizinpries]] * 2008: [[Keio Medical Science Prize]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ms-fund.keio.ac.jp/en/prize/013.html |titel=The 2008 Keio Medical Science Prize Awardees |hrsg=Keio University Medical Science Fund |sprache=en |abruf=2023-01-09}}</ref> * 2009: [[Ehrenmedaille (Japan)|Kaiserliche Ehrenmedaille]] an dat violett Band * 2011: [[Asahi-Pries]]<ref>[http://www.asahi.com/shimbun/award/asahi/english.html#2011 The Asahi Prize] bei [[Asahi Shimbun-sha]] (asahi.com); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2012: Utlännsch Liddmaat vun de [[National Academy of Sciences]]<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20027341.html Shimon Sakaguchi] bi de [[National Academy of Sciences]] (nasonline.org); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2015: [[Canada Gairdner International Award]]<ref>[http://www.gairdner.org/content/shimon-sakaguchi Shimon Sakaguchi MD, PhD] bi de [[Gairdner Foundation]] (gairdner.org); afropen an’n 25. März 2015.</ref> * 2017: [[Crafoord-Pries]] * 2017: [[Person mit besonderen kulturellen Verdiensten]] * 2019: [[Deutscher Immunologie-Preis]] * 2019: [[Kulturorden (Japan)|Kulturorden]] * 2020: [[Paul-Ehrlich-und-Ludwig-Darmstaedter-Pries]]<ref>[http://www.tagesschau.de/inland/paul-ehrlich-preis-109.html Medizinpreis für japanischen Immunologen] bi [[tagesschau.de]] van’n 21. Januar 2020; afropen an’n 21. Januar 2020</ref> * 2020: [[Robert-Koch-Pries]]<ref>{{Internetquelle |url=https://www.robert-koch-stiftung.de/preise/robert-koch-preis |titel=Robert-Koch-Preis |werk=robert-koch-stiftung.de |sprache=de |abruf=2024-05-09}}</ref> * 2025: [[Nobelpries för Physiologie oder Medizin|Nobelpries för Medizin]]<ref name=":0" /> == Anmarken == <references group="A" /> == Weblinks == {{Commons}} * [http://www.ifrec.osaka-u.ac.jp/en/laboratory/shimon_sakaguchi Shimon Sakaguchi] up de Website vun de Universität Osaka (osaka-u.ac.jp; engelsch) * [https://web.archive.org/web/20201029235200/https://kotobank.jp/gs/?q=%E5%9D%82%E5%8F%A3%E5%BF%97%E6%96%87 Biografie Shimon Sakaguchi] in de Kotobank, japaansch == Enkeld Nahwiesen == <references /> {{Normdaten|TYP=p|GND=1096506297|LCCN=n/2006/183507|NDL=001184172|VIAF=51127382}} {{SORTIERUNG:Sakaguchi, Shimon}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Börger von Japan]] [[Kategorie:Boren 1951]] [[Kategorie:Immunoloog]] [[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin)]] kdpref455or9guc7slk1gc61og9lqyq 0 197452 1069794 1069313 2026-06-19T22:43:36Z InternetArchiveBot 42383 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1069794 wikitext text/x-wiki {{Anner Bedüden|Vollsteed (Mehrdüdig Begreep)}}{{GemeenboxWD}} '''Vollsteed''' ({{S|de|''Vollstedt''}}, {{S|da|''Folsted''}}, {{FRR|ng=''Fåålst''}}) is en Gemeen in de [[Kreis Noordfreesland]] in [[Sleswig-Holsteen]]. == Geografie == === Geograafsche Lag === Dat Gemeenrebeed vun Vollstedt liggt in den [[Ooltmorään|Ooltmoränenrebeet]] vun de Naturruum ''Breedsteed-Husumer Geest'' dree Kilometer oosten vun de lütte Stadt [[Breedsteed]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.schleswig-holstein.de/DE/Fachinhalte/L/landwirtschaft/Downloads/Duerrehilfe_Liste_Gemeinde.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |titel=Liste: Zuordnung der Gemeinden zu den Naturräumen |format=pdf |seiten=18 |abruf=2021-01-24}}</ref> In de Oostdeel vun’t Gemeenrebeed flett de [[Beek]] ''Lütte Au'' na Noord, vörbi an de [[Stollbarg (Noordfreesland)|Stollbarg]], na de [[Soholmer Au]] un watert so de grote Deel vun’t Gemeenrebeet af.<ref>Vgl. Topograafsche Koort in de ''DigitalerAtlasNord''</ref> === Gemeendelen === To de Gemeen höört blangen dat Dörp sülven ok Vollsteedfeld ({{S|de|''Vollstedtfeld''}}) un de Scheppelhoff (hoochdüütschen: {{lang|der|''Scheffelhof''}}).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.statistischebibliothek.de/mir/servlets/MCRFileNodeServlet/SHAusgabe_derivate_00000136/1226-12-1987.pdf |titel=Wohnplatzverzeichnis Schleswig-Holstein 1987 |seiten=45 |format=pdf |hrsg=Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein |datum=1992 |abruf=2021-01-24}}</ref> === Navergemenen === Vollsteed grenzt in de Noordwesten an [[Sanebell]], in de Noordoosten an [[Högel]], in de Westen an [[Breeklum]] un in de Süden an [[Drelsdörp]]. === Geologie === Dat Gemeenrebeet vun Vollsteed is en Ooltmoränenrebeet un höört to de [[Schleswigsche Geest|Sleswigsche Geest]]. Dat Rebeet is in de [[Saale-Komplex]] opkamen. In de Gemenen Sanebell um Breeklum westlich vun Vollsteed, staht de [[Endmorään|Endmoränenkeed]] noch wat höger op as in Vollsteed tohööcht. De ''Geologische Übersichtskarte von Schleswig-Holstein'' wiest dor en ''wichtige Gletscherrandlage'' ut disse Tiet na.<ref>{{Internetquelle |url={{Umweltanwendungen-SH}}/nuis/upool/gesamt/geologie/guek250_gesamt.pdf |titel=Geologische Übersichtskarte von Schleswig-Holstein 1:250&nbsp;000 |format=pdf |hrsg=Landesamt für Landwirtschaft, Umwelt und ländliche Räume |datum=2012 |abruf=2021-01-24}}</ref> == Geschicht == [[Datei:Viehtränke bei Vollstedt am historischen Ochsenweg.JPG|mini|Histoorsch [[Börn]] an de westlich [[Ossenpadd]]]] Op de 1. April 1934 wurr de [[Kaspellandgemeen Breeklum]] oplööst. All ehr Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buerschoppen wurrn to sülvstännige Gemenen oder Landgemenen. Dorbi wurr ok Vollsteed en egenstännige Gemeen.<ref>{{Literatur|Herausgeber=Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein|Titel=Die Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 1867–1970|Jahr=1972|Verlag=Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein|Ort=Kiel|Seiten=251}}</ref> == Religion == 75 % vun de Inwahners sünd evangesch un 6 % kathoolsch.<ref>[https://ergebnisse.zensus2011.de/#StaticContent:010545494146,BEK_1_1_5,m,table Zensusdatenbank]</ref> De Evangelschen höört to de Karkgemeen [[Breeklum|Breklum]] in’n [[Karkenkreis Noordfreesland]] vun de [[Evangeelsch-Luthersch Kark in Noorddüütschland]]. De Kathoolschen sünd de Parr St. Knud in [[Husum]] in’t [[Arzbischopdom Hamborg]] toornt. De neegst Filiaalkark is St. Marien in [[Breesteed|Breedsteed]]. == Wapen == De [[Blasonerung|Blasoneren]] is: „Vun baven blaag un vun nerrn gröön, scheden dör en gollen Krüüz mit Balkens as Bülgens. In’t linke Böverfeld en sülvern Wulk un in’t rechte Nerrnfeld en sülvern Huussiluett.“<ref>[{{SH-Wappenrolle|782|Gemeinde Vollstedt, Kreis Nordfriesland|nurLink=1}} Kommunale Wappenrolle Schleswig-Holstein]</ref> == Weertschop un Infrastruktur == Vollsteed is vun öllers her vun de [[Bueree|Buerie]], besünners der [[Veehtucht]] präägt. Doran hett ok de Laag an den histoorschen ''westlichen Ossenpadd'' ehr Andeel. As anner weertschoplich Stütt is hüüt de [[regenerative Energie]] mit enen Börgerwindpark dortokamen.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.web-andresen.de/de/windpark-view/Windpark-Vollstedt-3 |titel=Windpark Vollstedt__WEB Andresen, Breklum, Windenergieberatung Andresen GmbH |abruf=2021-01-24}}</ref> Ok en Deel vun de Anlagen vun de ''Windpark Dree Meeden'' liggt op Vollsteder Gemeenrebeet.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.web-andresen.de/de/windpark-view/Buergerwindpark-Dree-Meeden-13 |titel=Bürgerwindpark Dree Meeden, Vollstedt__WEB Andresen, Breklum, Windenergieberatung Andresen GmbH |abruf=2021-01-24}}</ref> == Verkehr == Dör de Noorddeel vun’t Gemeenrebeet löppt de [[Landsstraat 12 (Sleswig-Holsteen)|Landsstraat 12]] vun [[Breedsteed]] na [[Wannerup]]. In de Navergemeen [[Sanebell]] geiht de Kreisstraat af un föhrt dicht an dat Dörp vörbi na [[Drelsdörp]] to. De neegste Bahnanslutt is bi de Bahnhoff Breedsteed an de [[Marschbahn]]. Dor föhrt[[Regionalexpress]]-Lien RE 6 in’n [[Nahverkehrsverbund Schleswig-Holstein]] twischen den [[Bahnhoff Hamborg-Altno]] un den [[Bahnhoff Westerland]]. Siet August 2019 föhrt vun de Bahnhoff Breedsteed ut ok direkt en Roopbus na Vollsteed. De Bus föhrt över Dag meist in’n Twee-Stünnen-Takt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.nordfriesland.de/Wirtschaft-Tourismus/%C3%96PNV/Rufbus/Haltestellenkarte/ |titel=Nordfriesland_Haltestellenkarte |abruf=2021-01-24 }} {{Webarchiv|url=https://www.nordfriesland.de/Wirtschaft-Tourismus/%C3%96PNV/Rufbus/Haltestellenkarte/ |wayback=20201230211209 |text=Nordfriesland_Haltestellenkarte |archiv-bot=2026-06-19 22:43:36 InternetArchiveBot }}</ref> == Weblenken == {{Commonscat}} * [https://www.amnf.de/gemeinden-stadt/vollstedt Gemeen Vollsteed bi dat Amt Middelnoordfreesland] == Nawiesen == <references/> [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 0dlvl1tq8m7ov2b81ldjjntfhns5da5 4 197532 1069720 1069653 2026-06-19T15:01:07Z Flaverius 21322 /* Ahrenshöft */ 1069720 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup]] === :→ [[Wenningsteed-Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Wobbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wriksüüm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[Wyk op Föhr]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] pxkcxu83o4geukxj3j3tlxb9klo2av9 1069721 1069720 2026-06-19T15:02:20Z Flaverius 21322 /* Ahrenshöft */ 1069721 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup]] === :→ [[Wenningsteed-Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Wobbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wriksüüm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[Wyk op Föhr]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] lwd1gjcokgvb90zyf5jmb9c8w5h2um9 1069724 1069721 2026-06-19T15:14:50Z Flaverius 21322 /* Wyk auf Föhr */ 1069724 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup]] === :→ [[Wenningsteed-Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Wobbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wriksüüm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 37s453fc0sao40yz0x5wopqs7clal0s 1069725 1069724 2026-06-19T15:15:52Z Flaverius 21322 /* Wrixum */ 1069725 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup]] === :→ [[Wenningsteed-Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Wobbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 5c0idzmyegopvq5ica9dtajb144wavf 1069726 1069725 2026-06-19T15:16:39Z Flaverius 21322 /* Wobbenbüll */ 1069726 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup]] === :→ [[Wenningsteed-Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] hobtdgfniyndmdy5z1ysp7i2gqevhcx 1069727 1069726 2026-06-19T15:17:47Z Flaverius 21322 /* Wittbek */ 1069727 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup]] === :→ [[Wenningsteed-Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] ba4jz9fh1dvhjxqfar7d9wjfyav7jt6 1069729 1069727 2026-06-19T15:28:29Z Flaverius 21322 /* W */ 1069729 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] lshqjxsyibwue1taqaeqf16tcv21g3v 1069732 1069729 2026-06-19T15:55:58Z Flaverius 21322 /* W */ 1069732 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Volsemenhusen]] === :→ [[Volsemhoosin]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vollerwiik]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 3pi5x43er7evfp00nuykxf0t6t3cjpq 1069733 1069732 2026-06-19T16:00:20Z Flaverius 21322 /* V */ 1069733 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 85lx93xsuykeyah50q9iaefgdmd03k2 1069734 1069733 2026-06-19T16:02:37Z Flaverius 21322 /* U */ 1069734 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tönning-Land]] === *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelvesbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Upshuusen (Kreis Noordfreesland)|Upshuusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] t2r4s88w7zocibp3vgz9x6olzi6j78p 1069735 1069734 2026-06-19T16:08:42Z Flaverius 21322 /* T */ 1069735 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]], [[Tünn]] *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] l01pyjnjhwxdf57n1vh4mil0c0tpgbr 1069744 1069735 2026-06-19T18:33:08Z Flaverius 21322 /* Westerhever */ 1069744 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]], [[Tünn]] *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselboorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 5kyh8dpfql5arh7i9bhzr402eu09htb 1069745 1069744 2026-06-19T18:36:50Z Flaverius 21322 /* Wesselburen */ 1069745 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]], [[Tünn]] *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/>(ve·sḷbū·an) === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] ltcggllrfa4isbme00aiht63yw9cag0 1069747 1069745 2026-06-19T18:51:00Z Flaverius 21322 /* W */ 1069747 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]], [[Tünn]] *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 2bcn6zf0gto27z0c8whb46wtt0etuht 1069823 1069747 2026-06-20T08:10:53Z Flaverius 21322 /* Vollerwiek */ 1069823 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]], [[Tünn]] *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog|Tümlauer-Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] ne0th5td7gvxo9yb89ot69n754j18jq 1069824 1069823 2026-06-20T08:35:17Z Flaverius 21322 /* T */ 1069824 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/ :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] smihvh4b3wivkj4z38zspnwe48cmhx3 1069825 1069824 2026-06-20T08:39:06Z Flaverius 21322 /* Westre */ 1069825 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' :;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] k2zn0s6ck1i53svhflj992h0q4t6gpz 1069826 1069825 2026-06-20T08:39:34Z Flaverius 21322 /* Wenningstedt-Braderup (Sylt) */ 1069826 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *;Wenningstedt ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *;Braderup ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] dor5d5ey2gc8h9unshuhmvbr0fc98yh 1069827 1069826 2026-06-20T08:41:30Z Flaverius 21322 /* Wenningstedt-Braderup (Sylt) */ 1069827 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland warrn de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] as Lemma övernahmen. Bi Öörd mit plattdüütsche Oortsschiller gellt de Naam up dat Schild. Varianten schölen as Redirect inricht warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] h6iepdx7xodsl1hextj6hf6c1f51oa5 1069829 1069827 2026-06-20T09:44:58Z Flaverius 21322 /* */ 1069829 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''Wanghoff]]'' === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum (Föhr)|Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] kt0tifzfubv1kmwqbpdyrfol8yk0ht9 1069830 1069829 2026-06-20T10:01:14Z Flaverius 21322 /* A */ 1069830 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Bosbüll.<ref name="översicht"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Brēēdsteed, Breedstęd, Bräist.<ref name="översicht"/> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: Breklum,<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> Bręklum.<ref name="översicht"/> *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] jxfy9lg118u9t3vufeoor2h9ll0p6nf 1069831 1069830 2026-06-20T10:13:01Z Flaverius 21322 /* B */ 1069831 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]], [[Breedstęd]]. === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]],<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]. {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 3uvgz6f908e0g84vn3lb54qfrshup1o 1069832 1069831 2026-06-20T10:25:13Z Flaverius 21322 /* Borns */ 1069832 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]], [[Breedstęd]]. === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]],<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]. {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrdneddersass’sch Platt |Jahr=2019 |Online=https://www.ditschiplatt.de/wp-content/uploads/2019/11/W%C3%B6w%C3%B619-1-20190101c1-NeuberPeter-W%C3%B6hrnerW%C3%B6%C3%B6r-BASIS.pdf |Abruf=2026-06-20 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] gj2eyaldfw6ewoj77xysn99br7xsrkg 1069833 1069832 2026-06-20T10:35:00Z Flaverius 21322 /* Borns */ 1069833 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]], [[Breedstęd]]. === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]],<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]. {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 1xiyyu5ekkqg96f2c8in54u3m11o003 1069834 1069833 2026-06-20T11:05:07Z Flaverius 21322 /* B */ 1069834 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]]<ref name="Neuber Breedsteed">{{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Brēēdsteed|Sammelwerk=Wȫhrner Wȫȫr. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Jahr=2019}}</ref> [[Breedstęd]]<ref name="Neuber Breedsteed" /> [[Bredstęd]]<ref name="Heisterkrog">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=De Heisterkrog |Sammelwerk=Quickborn. Zweiter Theil. Volksleben in plattdeutschen Dichtungen ditmarscher Mundart |Verlag=Wilhelm Engelmann |Ort=Leipzig |Jahr=1871 |Seiten=1 }}</ref> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]<ref name="Süderwisch">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=Süderwisch |Sammelwerk=Klaus Groth’s Gesammelte Werke |Band=2: Quickborn II |Verlag=Lipsius & Tischer |Ort=Kiel und Leipzig |Jahr=1893 |Seiten=46 ff. }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] 3s0emejonsapw63imv65h0i81wq2zxb 1069835 1069834 2026-06-20T11:05:25Z Flaverius 21322 /* */ 1069835 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> <!-- Kursiv gesetzte Oortsnaams sünd noch nich direkt beleggt, man na SASS-Schrievwies rekonstrueert un mööt noch pröövt warrn. --> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: *; [[Arlewattfeld]] :: *; [[Arlewatt-Heide]] :: === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]]<ref name="Neuber Breedsteed">{{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Brēēdsteed|Sammelwerk=Wȫhrner Wȫȫr. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Jahr=2019}}</ref> [[Breedstęd]]<ref name="Neuber Breedsteed" /> [[Bredstęd]]<ref name="Heisterkrog">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=De Heisterkrog |Sammelwerk=Quickborn. Zweiter Theil. Volksleben in plattdeutschen Dichtungen ditmarscher Mundart |Verlag=Wilhelm Engelmann |Ort=Leipzig |Jahr=1871 |Seiten=1 }}</ref> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]<ref name="Süderwisch">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=Süderwisch |Sammelwerk=Klaus Groth’s Gesammelte Werke |Band=2: Quickborn II |Verlag=Lipsius & Tischer |Ort=Kiel und Leipzig |Jahr=1893 |Seiten=46 ff. }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] t24hrj62yrssbdtrtxilp27j4ybhoko 1069836 1069835 2026-06-20T11:10:43Z Flaverius 21322 /* A */ 1069836 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> <!-- Kursiv gesetzte Oortsnaams sünd noch nich direkt beleggt, man na SASS-Schrievwies rekonstrueert un mööt noch pröövt warrn. --> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: ''[[Eibarg]]'' *; [[Jägerkrug]] :: ''[[Jägerkroog]]'' *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: ''[[Breeklumerkoog]]'' === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: ''[[Arlewatthoff]]'' *; [[Arlewattfeld]] :: ''[[Arlewattfeld]]'' *; [[Arlewatt-Heide]] :: ''[[Arlewatt-Heid]]'' === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]]<ref name="Neuber Breedsteed">{{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Brēēdsteed|Sammelwerk=Wȫhrner Wȫȫr. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Jahr=2019}}</ref> [[Breedstęd]]<ref name="Neuber Breedsteed" /> [[Bredstęd]]<ref name="Heisterkrog">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=De Heisterkrog |Sammelwerk=Quickborn. Zweiter Theil. Volksleben in plattdeutschen Dichtungen ditmarscher Mundart |Verlag=Wilhelm Engelmann |Ort=Leipzig |Jahr=1871 |Seiten=1 }}</ref> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]<ref name="Süderwisch">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=Süderwisch |Sammelwerk=Klaus Groth’s Gesammelte Werke |Band=2: Quickborn II |Verlag=Lipsius & Tischer |Ort=Kiel und Leipzig |Jahr=1893 |Seiten=46 ff. }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] rgeh28p14e2fs1zez3v3nkl3mvp5wh3 1069837 1069836 2026-06-20T11:25:35Z Flaverius 21322 /* Ahrenshöft */ 1069837 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> <!-- Kursiv gesetzte Oortsnaams sünd noch nich direkt beleggt, man na SASS-Schrievwies rekonstrueert un mööt noch pröövt warrn. --> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: [[Eibarg]]<ref name="rostra /> *; [[Jägerkrug]] :: [[Jägerkroog]]<ref name="rostra /> *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: ''[[Breeklumerkoog]]'' === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: ''[[Arlewatthoff]]'' *; [[Arlewattfeld]] :: ''[[Arlewattfeld]]'' *; [[Arlewatt-Heide]] :: ''[[Arlewatt-Heid]]'' === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: *; [[Ost-Bargum]] :: *; [[Bargum Barg]] :: [[Bargum Barg]]<ref name="nds">Naam is al plattdüütsch</ref> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]]<ref name="Neuber Breedsteed">{{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Brēēdsteed|Sammelwerk=Wȫhrner Wȫȫr. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Jahr=2019}}</ref> [[Breedstęd]]<ref name="Neuber Breedsteed" /> [[Bredstęd]]<ref name="Heisterkrog">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=De Heisterkrog |Sammelwerk=Quickborn. Zweiter Theil. Volksleben in plattdeutschen Dichtungen ditmarscher Mundart |Verlag=Wilhelm Engelmann |Ort=Leipzig |Jahr=1871 |Seiten=1 }}</ref> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]<ref name="Süderwisch">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=Süderwisch |Sammelwerk=Klaus Groth’s Gesammelte Werke |Band=2: Quickborn II |Verlag=Lipsius & Tischer |Ort=Kiel und Leipzig |Jahr=1893 |Seiten=46 ff. }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] et6eol3gq62gkns1u3b698k9h1kb9cz 1069838 1069837 2026-06-20T11:34:13Z Flaverius 21322 /* Bargum */ 1069838 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|WP:Ö/NF}} <div style="border: 3px double #a3b0bf; padding: 0.75em 1em; margin: 1em 0; text-align: left;"> [[File:DEU Kreis Nordfriesland COA.svg|rahmenlos|100px|rechts]] <h1 style="font-size: 230%; font-family: 'hoefler text', 'times new roman', serif; font-variant: small-caps; border: none; margin: 0; padding: 0; padding-top: 5px;"> Öörd in Noordfreesland </h1> ---- De Ünnersied '''Öörd in Noordfreesland''' sammelt de plattdüütsche Oortsnaams in de [[Kreis Noordfreesland]]. De amtstohörige Gemenen as ok de amtsfrie’e Städer un Gemenen sünd alphabeetsch sorteert. Oortsdelen sünd ünner de tohörige Gemeen insorteert. In de Kreis Noordfreesland schölen för de Lemmas de Vörslääg vun de [[Fehrs-Gill]] in de [[Sass’sche Schrievwies|SASS-Schrievwies]] oder de Schrievwies op tweesprakig plattdüütsch-hoochdüütsch Oortsschiller övernahmen warrn (kiek ok bi: [[WP:NK#Endonym NDS|Naamskonventschonen]]). {{ABC}} </div> <!-- Kursiv gesetzte Oortsnaams sünd noch nich direkt beleggt, man na SASS-Schrievwies rekonstrueert un mööt noch pröövt warrn. --> == A == === [[Achtrup]] === :→ [[Achtrup]]<ref name="SASS Wb"> {{Cite web |url=https://netz.sass-platt.de |title=SASS Plattdeutsches Netzwörterbuch |work=netz.sass-platt.de |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH SASS"> {{Cite web |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/ |title=SASS Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |work=sass-platt.de |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref><ref name="SH Fehrsgill">{{Cite web |url=https://www.fehrsgilde.de/hd_ortstafeln_5.htm |title=Hochdeutsch-plattdeutsche Liste von Ortsnamen in Schleswig-Holstein |publisher=[[Fehrs-Gill]] |accessdate=2026-06-18 }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Achtrupfeld]] :: ''[[Achtrupfeld]]'' *; [[Achtrup, Bahnhof]] :: ''[[Achtrup, Bahnhoff]]'' *; [[Braunberg]] :: *; [[Büllsbüll]] :: [[Büllsbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Gärtnerslus]] :: *; [[Holbeckwadt]] :: *; [[Iwersacker]] :: *; [[Kalleshave]] :: [[Kalleshave]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Kalfslund]] :: |2= *; [[Korrewang]] :: *; [[Lütjenhorn]] :: [[Lüttenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lütjenhornerfeld]] :: ''[[Lüttenhoornerfeld]]'' *; [[Lütjenhornermoor]] :: ''[[Lüttenhoornermoor]]'' *; [[Mühlenwadt]] :: *; [[Nordacker]] :: ''[[Noordacker]]'' *; [[Norderhof]] :: ''[[Noorderhoff]]'' *; [[Nordhof]] :: ''[[Noordhoff]]'' |3= *; [[Osterhof]] :: ''[[Oosterhoff]]'' *; [[Schruplund]] :: *; [[Seewang]] :: *; [[Seewangacker]] :: *; [[Süderhof]] :: ''[[Süderhoff]]'' *; [[Südhof (Achtrup)|Südhof]] :: ''[[Süüdhoff]]'' *; [[Tettwang]] :: *; [[Wanghof]] :: ''[[Wanghoff]]'' }} === [[Ahrenshöft]] === :→ [[Ahrenshööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Aarnshööft]]<ref>[[:de:Ahrenshöft|Ahrenshöft]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/247219801|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Eiberg (Ahrenshööft)|Eiberg]] :: [[Eibarg]]<ref name="rostra /> *; [[Jägerkrug]] :: [[Jägerkroog]]<ref name="rostra /> *; [[Steinberg]] :: ''[[Steenbarg (Ahrenshööft)|Steenbarg]]'' === [[Ahrenviöl]] === :→ [[Ahrenfiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviööl]]<ref name="SASS Wb"/>, [[Ahrenviöl]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Ahrenviöl|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=1: A bis E|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1927|Spalten=97 }}</ref> === [[Ahrenviölfeld]] === :→ [[Ahrenfiöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Ahrenviöölfeld]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Nordergeilwang]] :: === [[Alkersum]] === :→ [[Alkersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Almdorf]] === :→ [[Almdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Breklumerkoog]] :: ''[[Breeklumerkoog]]'' === [[Arlewatt]] === :→ [[Arlewatt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Arlewatthof]] :: ''[[Arlewatthoff]]'' *; [[Arlewattfeld]] :: ''[[Arlewattfeld]]'' *; [[Arlewatt-Heide]] :: ''[[Arlewatt-Heid]]'' === [[Aventoft]] === :→ [[Aventoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Carlsmark]] :: *; [[Doettgebüll]] :: *; [[Foggebüll]] :: *; [[Freesmark]] :: *; [[Herlingmark]] :: |2= *; [[Ringswarft]] :: *; [[Teglmark]] :: *; [[Vogelhallig]] :: *; [[Fischerhäuser]] :: |3= *; [[Hungerburg]] :: *; [[Klindt]] :: *; [[Rosenkranz]] :: *; [[Verlath]] :: }} == B == === [[Bargum]] === :→ [[Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[West-Bargum]] :: [[Wester-Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Ost-Bargum]] :: [[Ooster-Bargum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bargum Barg]] :: ''[[Bargum Barg]]'' :: Variant: [[Bargumbarch]]<ref name="rostra /> *; [[Bohle]] :: |2= *; [[Bargum Diek]] :: [[Bargum Diek]]<ref name="nds"/> *; [[Ost-Bargum Feld]] :: ''[[Ooster-Bargum Geld]]'' *; [[Soholmbrück]] :: }} === [[Behrendorf]] === :→ [[Behrendörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="rostra"> {{Internetquelle |autor= |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen, Dansk - Deutsch - Frasch |hrsg=Rostra Forlag |sprache=da, de |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20080212145042/https://www.rostra.dk/slesvig/ |archiv-datum=2008-02-12 |abruf=2026-06-18 }}</ref> : Variant: [[Beerndöörp]]<ref>[[:de:Behrendorf (Nordfriesland)|Behrendorf (Nordfriesland)]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265410265|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> === [[Bondelum]] === :→ [[Bonnelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Erholung]] :: === [[Bohmstedt]] === :→ [[Boomsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Bohmstedtfeld]] :: *; [[Fresenhof]] :: *; [[Waldheim]] :: === [[Bordelum]] === :→ [[Bordelum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> {{Opdeelt List |1= *; [[Addebüll]] :: *; [[Büttjebüll]] :: *; [[Dörpum]] :: *; [[Dörpumfeld]] :: |2= *; [[Ebüll]] :: *; [[Margarethenberg]] :: *; [[Ost-Bordelum]] :: *; [[Ost-Bordelumfeld]] :: |3= *; [[Sterdebüll]] :: *; [[Stollberg]] :: *; [[Uphusum]] :: *; [[West-Bordelum]] :: }} === [[Borgsum]] === :→ [[Borgsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bosbüll]] === :→ [[Boosbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bredstedt]] === :→ [[Breedsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Brēēdsteed]]<ref name="Neuber Breedsteed">{{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Brēēdsteed|Sammelwerk=Wȫhrner Wȫȫr. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Jahr=2019}}</ref> [[Breedstęd]]<ref name="Neuber Breedsteed" /> [[Bredstęd]]<ref name="Heisterkrog">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=De Heisterkrog |Sammelwerk=Quickborn. Zweiter Theil. Volksleben in plattdeutschen Dichtungen ditmarscher Mundart |Verlag=Wilhelm Engelmann |Ort=Leipzig |Jahr=1871 |Seiten=1 }}</ref> === [[Breklum]] === :→ [[Breeklum]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[Breklum]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> [[Bręklum]]<ref name="Süderwisch">{{Literatur |Autor=[[Klaus Groth]] |Titel=Süderwisch |Sammelwerk=Klaus Groth’s Gesammelte Werke |Band=2: Quickborn II |Verlag=Lipsius & Tischer |Ort=Kiel und Leipzig |Jahr=1893 |Seiten=46 ff. }}</ref> {{Opdeelt List |1= *; [[Borsbüll]] :: [[Borsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsbüllfeld]] :: ''[[Borsbüllfeld]]'' *; [[Breklumer Koog]] :: ''[[Breeklumer Koog]]'' |2= *; [[Breklumfeld]] :: ''[[Breeklumfeld]]'' *; [[Riddorf]] :: [[Riddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Riddorffeld]] :: ''[[Riddörpfeld]]'' }} === [[Braderup]] === :→ [[Braderup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderupfeld]] :: [[Braderupsfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Bramstedtlund]] === :→ [[Bramsteedlund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Braamsteedlund]]<ref>[[:de:Bramstedtlund|Bramstedtlund]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/265722324|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni 2026</ref> *; [[Gassebro]] :: *; [[Bramstedtfeld]] :: ''[[Bramsteedfeld]]'' *; [[Neupepersmark]] :: == D == === [[Dagebüll]] === :→ [[Dagebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Dagebüll-Kirche]] :: *; [[Dagebüll-Hafen]] :: *; [[Osewoldter Koog]] :: *; [[Fahretoft]] :: [[Fohrtoft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Drage]] === :→ [[Draag (Kreis Noordfreesland)|Draag]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Drage]] (''drǭx'')<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Drage |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=832 }}</ref> === [[Drelsdorf]] === :→ [[Drelsdörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Drelsdorf-Norderfeld]] :: *; [[Drelsdorf-Osterfeld]] :: *; [[Drelsdorfer Forsthaus]] :: *; [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]] :: [[Morgenstern (Drelsdörp)|Morgenstern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Petersburg]] :: === [[Dunsum]] === :→ [[Dunsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Groß-Dunsum]] :: *; [[Klein-Dunsum]] :: == E == === [[Elisabeth-Sophien-Koog]] === :→ [[Elisabeth-Sophien-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Bodderkoog]]<ref>{{Internetquelle |url=http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |titel=Gemeinde Elisabeth-Sophien-Koog |hrsg=Amt Nordsee-Treene |werk=www.amt-nordsee-treene.de |abruf=2019-09-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191205014054/http://www.amt-nordsee-treene.de/index.phtml?mNavID=1640.9&sNavID=1640.19&La=1 |archiv-datum=2019-12-05 |offline=ja }}</ref> === [[Ellhöft]] === :→ [[Ellhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Böglum]] :: *; [[Struxbüll]] :: *; [[Ellhöftfeld]] :: === [[Emmelsbüll-Horsbüll]] === :→ [[Emmelsbüll-Horsbüll]]<ref name="tohoopsett">Tohoopsett ut den beleggt Oortsdelen ünner</ref> *; [[Althorsbüll]] :: [[Oolthoorsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Emmelsbüll]] :: [[Emmelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Horsbüll]] :: [[Horsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Enge-Sande]] === :→ [[Eng-De Sand]]<ref>[[:de:Enge-Sande|Engesande]], op ''de.wikipedia.org'', [[:de:Special:PermaLink/261632581|Verschoon vun de 17. März 2024]], opropen op de 18. Juni. 2026</ref> *; [[Enge]] :: [[Eng]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Enge |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=1: A bis E |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1927 |Spalten=1046 }}</ref> *; [[Sande]] :: [[De Sand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Soholm]] :: [[Soholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Schardebüll]] ::[[Schardebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Engerheide]] :: *; [[Knorburg]] :: [[Knorborg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == F == === [[Fresendelf]] === :→ [[Fresendelf]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Friedrichstadt]] === :→ [[Friechstadt]]<ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Friedrich |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=2: F bis J |Verlag=Wachholtz |Ort=Neumünster |Jahr=1929 |Spalten=230}}</ref><ref name="Friedrichstadt">[[:de:Friedrichstadt|Friedrichstadt]], op ''de.wikipedia.org'', [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrichstadt&oldid=265979634 Verschoon vun de 14. Mai 2025], opropen op den 18. Juni 2026.</ref> :Varianten: [[Friestadt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Friedrichstadt"/>, [[Frieestadt]]<ref name="Friedrichstadt"/> === [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] === :→ [[Friech-Willem-Lübke-Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == G == === [[Galmsbüll]] === :→ [[Gammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Alter Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Neuer Christian-Albrechts-Koog]] :: *; [[Kleiseerkoog]] :: *; [[Marienkoog]] :: *; [[Galmsbüllkoog]] :: *; [[Neugalmsbüll]] :: [[Niegammsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Garding]] === :→ [[Gaarn]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Garn (Sleswig-Holsteen)|Garn]], [[Gârn]], [[Garrn (Sleswig Holsteen)|Garrn]].<ref name="översicht"/> === [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] === :→ [[Kaspel Gaarn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Borsthusen]] :: [[Borsthusen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Brückenhaus]] :: *; [[Lehmberg]] :: *; [[Gardinggeest]] :: *; [[Hülkenbüll]] :: *; [[Kirchkoogweg]] :: *; [[Korndeich]] :: *; [[Marne]] :: *; [[Norderweg]] :: *; [[Sandwehle]] :: *; [[Carstenshof]] :: *; [[Paulshof]] :: *; [[Siekbüll]] :: *; [[Timonshof]] :: *; [[Tönnieshof]] :: *; [[Altgardingdeich]] :: *; [[Dreilandenkoog]] :: *; [[Leegesee]] :: *; [[Nordermarsch]] :: *; [[Südermarsch]] :: === [[Goldebek]] === :→ [[Goldebeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> : Variant: [[Golbäk]]<ref>Wikiartikel de Goldebek</ref> *; [[Heinsbek]] :: *; [[Kolonie]] :: *; [[Süderhuus]] :: [[Süderhuus]]<ref name="nds"/> *; [[Goldebekfeld]] :: === [[Goldelund]] === :→ [[Goldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Gröde]] === :→ [[Grööd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Appelland]] :: *; [[Kirchwarft]] :: *; [[Knudtswarft]] :: === [[Grothusenkoog]] === :→ [[Groothusenkoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Eckhof]] :: *; [[Marienhof]] :: *; [[Steinberghof]] :: *; [[Westhof]] :: == H == === [[Hallig Hooge]] === :→ De [[Hoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Haselund]] === :→ [[Haselund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Hattstedt]] === :→ [[Hattseed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Hattsteed.<ref name="översicht"/> *; [[Hattstedter Mühle]] :: *; [[Lehmkuhl]] :: *; [[Wiede]] :: *; [[Wittland]] :: *; [[Hilligenbohl]] :: *; [[Hattstedtfeld]] :: *; [[Drift]] :: === [[Hattstedtermarsch]] === :→ [[Hattsteder Masch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Altendeich]] :: === [[Högel]] === :→ [[Högel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Mirebüll]] :: === [[Hörnum (Sylt)]] === :→ [[Hörnum (Sylt)|Hörnum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Horstedt]] === :→ [[Hosteed]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Horstedt (Kreis Noordfreesland)|Horstedt]], [[Horsteed (Kreis Noordfreesland)|Horsteed]].<ref name="översicht"/> === [[Hude]] === :→ [[Huud]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Humptrup]] === :→ [[Humtrup]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Husum]] === :→ [[Husum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Nordhusum]] :: *; [[Porrenkoog]] :: *; [[Osterhusum]] :: *; [[Osterhusumfeld]] :: *; [[Altstadt]] :: *; [[Norderschlag]] :: *; [[Dreimühlen]] :: *; [[Rödemis]] :: [[Rödemis]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Fischersiedlung]] :: *; [[Neustadt]] :: *; [[Gewerbegebiet Ost]] :: *; [[Kielsburg]] :: *; [[Rosenburg]] :: *; [[Schobüll]] :: [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Halebüll]] :: [[Haalbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Hockensbüll]] :: [[Hockensbüll]]<ref name="SASS Wb"/> *; [[Lund]] :: [[Lund]]<ref name="SASS Wb"/> == I == === [[Immensteed (Noordfreesland)|Immenstedt]] === :→ [[Immensteed (Noordfreesland)|Immensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Feddersburg]] :: == J == === [[Joldelund]] === :→ [[Joldelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Joldelundfeld]] :: *; [[Süderland]] :: == K == === [[Kampen]] === :→ [[Kampen (Sylt)|Kampen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Karlum]] === :→ [[Karlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Katharinenheerd]] === :→ [[Kathrinenheerd]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kirchspiel Garding]] === :→ kiek ünner: [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Kreis Noordfreesland#Garding, Kirchspiel|Garding, Kirchspiel]] === [[Klixbüll]] === :→ [[Klixbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Klanxbüll]] === :→ [[Klanxbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Koldenbüttel]] === :→ [[Koldenbüddel]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kolkerheide]] === :→ [[Kolkerheid]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Kotzenbüll]] === :→ [[Kotzenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == L == === [[Ladelund]] === :→ [[Ladelund]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langeneß]] === :→ [[Langneß]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Langenhorn]] === :→ [[Langenhoorn (Kreis Noordfreesland)|Langenhoorn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Leck]] === :→ [[Leck]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leek.<ref name="översicht"/> === [[Lexgaard]] === :→ [[Lexgaard]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Leexgaard.<ref name="översicht"/> === [[List auf Sylt|List]] === :→ [[List op Sylt|List]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[List (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Löwenstedt]] === :→ [[Lövensteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Lütjenholm]] === :→ [[Lüttholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == M == === [[Midlum]] === :→ [[Midlum (Föhr)|Midlum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Mildstedt]] === :→ [[Milsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == N == === [[Neukirchen]] === :→ [[Niekarken]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nieblum]] === :→ [[Nieblum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Niebüll]] === :→ [[Niebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norddorf auf Amrum]] === :→ [[Noorddörp]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Norderfriedrichskoog]] === :→ [[Noordfrieskoog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Nordstrand]] === :→ [[Noordstrand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Noorstrand.<ref name="översicht"/> *; [[Nordstrandischmoor]] :: Dat [[Moor (Sleswig-Holsteen)|Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> :: [[Lütt Moor]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neuwarf]] :: *; [[Norderwarft]] :: *; [[Pohnshalligkoog]] :: *; [[Morsumkoog]] :: *; [[Neukoog]] :: de [[Niekoog]]<ref>[[:File:Schafschildnordstrand.jpg]]</ref> *; [[Kiefhuck]] :: *; [[Alterkoog]] :: *; [[Norden]] :: *; [[Süden]] :: [[Süden]]<ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Trendermarschkoog]] :: *; [[Langendeich]] :: *; [[Dreisprung]] :: *; [[Moordeich]] :: *; [[Süderhafen]] :: === [[Norstedt]] === :→ [[Noorsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == O == === [[Oevenum]] === :→ [[Oevenum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldersbek]] === :→ [[Ollersbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldenswort]] === :→ [[Ollenswort]]<ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oldsum]] === :→ [[Oldsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: Olsum.<ref name="översicht"/> === [[Ostenfeld (Husum)]] === :→ [[Oostenfeld]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Osterhever]] === :→ [[Oosterhäver]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Oster-Ohrstedt]] === :→ [[Ooster-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == P == === [[Pellworm]] === :→ [[Pellworm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Poppenbüll]] === :→ [[Poppenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == R == === [[Ramstedt]] === :→ [[Ramsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantrum]] === :→ [[Rantrum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Risum-Lindholm]] === :→ [[Risum-Lindholm]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rodenäs]] === :→ [[Rodenäs]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Rantum (Sylt)]] === :→ [[Rantum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Rantum (Sylt)]].<ref name="översicht"/> === [[Reußenköge]] === :→ [[Reußenköög]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Beltringharder Koog]] :: *; [[Cecilienkoog]] :: *; [[Desmerciereskoog]] :: *; [[Louisen-Reußen-Koog]] :: *; [[Reußenkoog]] :: *; [[Sönke-Nissen-Koog]] :: *; [[Sophien-Magdalenen-Koog]] :: == S == === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stadum]] === :→ [[Stadum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderhöft]] === :→ [[Süderhööft]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderende]] === :→ [[Süderenn (Föhr)|Süderenn]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Süderlügum]] === :→ [[Süderlügum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Südermarsch]] === :→ [[Südermasch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schwesing]] === :→ [[Swesing]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Schobüll]] === :→ [[Schobüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Simonsberg]] === :→ [[Simonsbarg]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sprakebüll]] === :→ [[Sprakebüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Stedesand]] === :→ [[Steedsand]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Struckum]] === :→ [[Struckum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Sylt-Ost]] === :→ [[Sylt-Oost]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == T == === [[Tating]] === :→ [[Toten]]<ref name="SASS Wb"/> ::Variant: [[Totten]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Tetenbüll]] === :→ [[Tetenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Warmhörn]] :: ''[[Warmhöörn]]'' *; [[Kaltenhörn]] :: ''[[Kolenhöörn]]'' === [[Tinningstedt]] === :→ [[Tinningsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Neulandshof]] :: *; [[Stockholmacker]] :: *; [[Tinningstedtfeld]] :: ''[[Tinningsteedfeld]]'' === [[Tönning]] === :→ [[Tönnen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Varianten: [[Tönn]],<ref name="Tönn">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Tönn |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=142 }}</ref> [[Tünn]].<ref name="Tönn"/> *; [[Kating]] :: [[Katen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Olversum]] :: [[Ollern]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Strucklahnungshörn]] :: [[Strucklahnungshörn]]<ref name="SASS Wb"/> === [[Tümlauer Koog]] === :→ [[Tümlauer Koog]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == U == === [[Uelvesbüll]] === :→ [[Uelsbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Uphusum]] === :→ [[Uphusum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Utersum]] === :→ [[Utersum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == V == === [[Viöl]] === :→ [[Viööl]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Fiööl]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollstedt (Noordfreesland)|Vollstedt]] === :→ [[Vollsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Vollerwiek]] === :→ [[Vullerwiek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> :: Variant: [[Vollerwiek]]<ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Vollerwiek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=456 }}</ref> == W == === [[Welt]] === :→ [[Welt (Kreis Noordfreesland)|Welt]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] === :→ ''[[Wenningsteed-Braderup (Sylt)]]'' *; [[Wenningstedt]] ::→ [[Wenningsteed (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> *; [[Braderup (Sylt)]] ::→ [[Braderup (Sylt)]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wesselburen]] === :→ [[Wesselburen]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Wesselburen (ve·sḷbū·an)|Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=603 }}</ref> === [[Westerhever]] === :→ [[Westerhever]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing|Titel=Westerhever |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]]|Band=5: T bis Z|Verlag=Wachholtz|Ort=[[Niemünster]]|Jahr=1935|Spalten=606 }}</ref> === [[Wester-Ohrstedt]] === :→ [[Wester-Ohrsteed]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Westre]] === :→ [[Weestre]]<ref name="SASS Wb"/> :: Variant: [[Westre]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Winnert]] === :→ [[Winnert]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref>{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing|Titel=Winnert |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935|Spalten=662 }}</ref> === [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]] === :→ [[Wisch (Kreis Noordfreesland)|Wisch]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witsum]] === :→ [[Witsum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wittbek]] === :→ [[Wittbeek]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Wittbek">{{Literatur |Hrsg=Otto Mensing |Titel=Wittbek |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=675 }}</ref> :: Variant: [[Wittbęk]]<ref name="Wittbek"/> === [[Wittdün auf Amrum]] === :→ [[Wittdüün]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Witzwort]] === :→ [[Witzwoort]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/><ref name="Witzwort">{{Literatur|Hrsg=Otto Mensing |Titel=Witzwort |Sammelwerk=[[Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch]] |Band=5: T bis Z |Verlag=Wachholtz |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1935 |Spalten=676 }}</ref> === [[Wobbenbüll]] === :→ [[Webbenbüll]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wrixum]] === :→ [[Wrixum]]<ref name="SASS Wb"/><ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> === [[Wyk auf Föhr]] === :→ [[De Wyk]]<ref name="SASS Wb"/> :: Varianten: [[de Wyk]]<ref name="SH SASS"/><ref name="SH Fehrsgill"/> == Kiek ok bi == * [[Wikipedia:Wikiprojekt Öörd/Sleswig]] == Borns == ;Wöörböker un Wöörlisten *{{Internetquelle |autor=[[Hein Thies]] |url=https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |titel=Plattdeutsche Ortsnamen Schleswig-Holsteins |werk=sass-platt.de |archiv-url=https://web.archive.org/web/20220121023418/https://sass-platt.de/plattdeutsche-ortsnamen-schleswig-holstein/index.html |archiv-datum=2025-02-24 |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |autor=Hein Thies |url=https://netz.sass-platt.de/ |titel=SASS Plattdeutsches Nettwörterbuch |titelerg= |werk=netz.sass-platt.de |hrsg=[[Fehrsgill]], [[Robert Langhanke]] |abruf=2026-06-18 |abruf-verborgen=1 }} *{{Internetquelle |url=https://www.rostra.dk/slesvig/ |titel=Slesvigske stednavne – Schleswigsche Ortsnamen |werk=Rostra |abruf=2026-06-18 |offline=1 }} * {{Literatur |Hrsg=[[Otto Mensing]] |Titel=Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch |Ort=[[Niemünster]] |Verlag=Wachholtz }} * {{Literatur |Autor=Peter Neuber |Titel=Wȫhrner Wȫȫr. Datt ēēn sik beter verwȫren kann! Niederdeutsches Wörterbuch ut Dithmarschen, för Dithmarschen un för Nōōrneddersass’sch Platt. Deel 2: Lexikaalschen Deel A–K |Ort=[[Woiern]] |Jahr=2019 }} ; Ortsnamenböker * {{Literatur |Autor=[[Wolfgang Laur]] |Titel=Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein |Auflage=2., völlig veränderte und erweiterte Auflage |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1992 }} <!-- * {{Literatur |Autor=Wolfgang Laur |Titel=Die Ortsnamen in Schwansen |Sammelwerk=Jahrbuch der Heimatgemeinschaft des Kreises Eckernförde |Band=22 |Jahr=1964 |Seiten=88–105 }} * {{Literatur |Autor=[[Antje Schmitz]] |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Ostholstein |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=3 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1981 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Orts- und Gewässernamen des Kreises Plön |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=8 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1987 }} * {{Literatur |Autor=Antje Schmitz |Titel=Die Ortsnamen des Kreises Herzogtum Lauenburg und der Stadt Lübeck |Reihe=Kieler Beiträge zur deutschen Sprachgeschichte |Band=14 |Ort=[[Niemünster]] |Jahr=1990 }} --> == Nawiesen == <references/> {{Navigatschoonsliest Gemenen un Städer in den Kreis Noordfreesland}} {{DEFAULTSORT:Noordfreesland}} [[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd]] [[Kategorie:Kreis Noordfreesland]] lnmqbmzppe3lyp6hd2noloen5hzcuy0 0 197541 1069728 1069631 2026-06-19T15:17:57Z Konvexkonkav 54174 1069728 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een nedderdüütschen [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen plattdüütschen Programme stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer wurr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. In de negenteinsöbentiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. == Nawiese == {{DEFAULTSORT:}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 8qe2fk835fmlyyksuf4c1p7ged7s5au 1069730 1069728 2026-06-19T15:46:06Z Konvexkonkav 54174 watt dorto schreeven 1069730 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een nedderdüütschen [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen plattdüütschen Programme stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer wurr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 358x6wizt9u00s5apaxjs1vbw25ute7 1069731 1069730 2026-06-19T15:55:29Z Konvexkonkav 54174 1069731 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een nedderdüütschen [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen plattdüütschen Programme stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer wurr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] rjx7189mjngtjl7431majirijfed81z 1069736 1069731 2026-06-19T17:10:09Z Konvexkonkav 54174 watt dorto 1069736 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een nedderdüütschen [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen plattdüütschen Programme stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool Bordesholm-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefruu Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Langer sett sik ok darför in, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land Schleswig-Holsteen uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] a0spx2qki5te4rjid7b9n1f71qfkp64 1069742 1069736 2026-06-19T17:20:40Z Konvexkonkav 54174 1069742 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een nedderdüütschen [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen plattdüütschen Programme stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool Bordesholm-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefruu Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land Schleswig-Holsteen uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:}} [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Mann]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 8shm2gbdjeynnrhf11e37bmqgolu6id 1069743 1069742 2026-06-19T17:26:04Z Konvexkonkav 54174 + Kat. 1069743 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een nedderdüütschen [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen plattdüütschen Programme stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool Bordesholm-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefruu Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land Schleswig-Holsteen uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] nl9z3cw3ynixgb342jiozz4h389haed 1069746 1069743 2026-06-19T18:40:53Z Konvexkonkav 54174 watt dorto 1069746 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] un [[Hamborg]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool Bordesholm-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefruu Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land Schleswig-Holsteen uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] op49gyr97t9le0wp6kk8phswdsgpeqy 1069748 1069746 2026-06-19T18:54:11Z Konvexkonkav 54174 1069748 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] un [[Hamborg]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool Bordesholm-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land Schleswig-Holsteen uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in [[Bordesholm]]. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 3srseu8vije1vu3o7bnmoa9iapjfodq 1069763 1069748 2026-06-19T20:16:35Z Konvexkonkav 54174 watt dorto 1069763 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer övernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Ok alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke över Schriever wie [[Joachim Ringelnatz]] oder [[Theodor Storm]] af. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 8kvtvxzz2h8b747eder8ivvq92z0z7a 1069766 1069763 2026-06-19T20:32:13Z Konvexkonkav 54174 watt ännert un watt dorto 1069766 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer - Seebad Hiddensee |datum=2025 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] c9y8un212lmele70nca3e1z4ycc2koh 1069768 1069766 2026-06-19T20:40:17Z Konvexkonkav 54174 1069768 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer - Seebad Hiddensee |datum=2025 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] nnqas1pv0b7bzyqerd1mpxd7bubo3ul 1069770 1069768 2026-06-19T20:47:54Z Konvexkonkav 54174 Link verbeetert 1069770 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer - Seebad Hiddensee |datum=2025 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 97sjrxyebk26afs7m2asagm65aip6o0 1069771 1069770 2026-06-19T20:51:09Z Konvexkonkav 54174 1069771 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik ok darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] 85vfk5ooj4xqg85gizkal13psw4kdrc 1069779 1069771 2026-06-19T21:42:57Z Konvexkonkav 54174 1069779 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] nco06x46tunpvohj47smg8epmqdd8ej 1069819 1069779 2026-06-20T07:47:55Z Konvexkonkav 54174 watt dorto 1069819 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen, to'n Bispeel in Arbeitsgemeenschaften an de School oder bi den Wettbewarv ''Schöler lest Platt''. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] b04dq32gqkpou649p4un95tgpo5fsvc 1069820 1069819 2026-06-20T07:50:15Z Konvexkonkav 54174 1069820 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen, to'n Bispeel in Arbeitsgemeenschaften an de School oder bi den Wettbewarv ''Schöler leest Platt''. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrenmedaille vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] bhnegr6ke3dvc116ze3psk6uht03tnm 1069828 1069820 2026-06-20T08:45:32Z Konvexkonkav 54174 is keen Medaille 1069828 wikitext text/x-wiki '''Karl-Heinz Langer''' (* [[1950]] in [[Heide (Holstein)|Heid]]/[[Holsteen|Holsteen)]] is een [[Schauspeeler]], [[Speelbaas]] un [[Rezitator]]. Sien ünnerscheedlichen, meestendeels plattdüütschen, Programme un Lesungen stellt he bi Veranstaltungen in [[Noorddüütschland|Norddüütschland]] vör. == Leven un Wirken == Karl-Heinz Langer worr 1950 in Heid boren un is in [[Homaschen]] opwussen. An't End vun de negenteinsösstiger Johrn keem he dörch de Homascher Landjugend to dat Theoterspeelen. De Grupp övte jedet Johr een plattdüütschet Theoterstück för dat Arndankfest in un Karl-Heinz Langer öwernahm meestens een Hauptrull. Merrn in de negenteinsöbentiger Johrn keem he an de Nedderdüütsche Bühn in [[Kiel]] und weer dor lange Johrn Schauspeeler und Speelbaas, bevör he 1992 för tein Johr as Baas an de Nedderdüütsche Bühn in [[Preetz]] wesseln dee. Sietdem hett he an mehrere Theoter – ok op Hoochdüütsch – speelt un inszeneert. Siet Midde de 1990er Johrn is Langer för den ''Plattdüütschen Lesekreis'' an de Volkshochschool [[Bordesholm]]-Wattenbek tostännig, vun 2008 an organiseerte he tosamen mit sien Ehefru Sonja de plattdüütschen Lesungen ''Platt op Gut Knoop''. Mit den Musiker Rainer Schwarz hett Langer een Barg Programme mit musikalische und literarische Andeele utarbeitet. Alleen hölt he neven Lesungen, bi de dat üm plattdüütsche Geschichten un Besünnerheiten geiht, ok welke op Hoochdüütsch öwer Schriever wie [[Theodor Storm]], [[Erich Kästner (1899–1974)|Erich Kästner]] oder [[Joachim Ringelnatz]] af. Langer engageert sik darför, Kinner Platt bitobringen, to'n Bispeel in Arbeitsgemeenschaften an de School oder bi den Wettbewarv ''Schöler leest Platt''. För sien Insatz, de plattdüütsche Spraak to erholn un to pleegen, worr he 2018 vun [[Daniel Günther]] mit de Ehrennadel vun dat Land [[Sleswig-Holsteen|Schleswig-Holsteen]] uttekent.<ref>{{Internetquelle |autor=ez |url=https://www.shz.de/lokales/eckernfoerde/artikel/wiehnachten-is-nich-wiet-mit-rainer-schwarz-und-karl-heinz-langer-41790320 |titel=„Wiehnachten is nich wiet“ mit Rainer Schwarz und Karl-Heinz Langer |datum=2019-11-26 |abruf=2026-06-19 |sprache=de|werk=shz.de|kommentar=achter de Betahlschrank}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Plattnet |url=http://archiv.plattnet.de/data/2018-05-14--21-07-56/ |titel=Ehrenmedaille für Karl-Heinz Langer |werk=archiv.plattnet.de |datum=2018-05-14 |abruf=2026-06-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.denk-fabrik-am-see.de/fileadmin/pdf/folder_vernissage_010709.pdf |titel=Karl-Heinz Langer |werk=denk-fabrik-am-see.de |abruf=2026-06-19 |sprache=de|datum=2009}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.seebad-hiddensee.de/veranstaltung/eine-lesung-ueber-leben-und-werk-des-joachim-ringelnatz-mit-karl-heinz-langer/ |titel=Eine Lesung über Leben und Werk des Joachim Ringelnatz mit Karl-Heinz Langer – Seebad Hiddensee |datum=2025-06-04 |abruf=2026-06-19 |sprache=de}}</ref> Karl-Heinz Langer leevt in Bordesholm. == Nawiese == <references /> {{DEFAULTSORT:Langer, Karl-Heinz}} [[Kategorie:Mann]] [[Kategorie:Boren 1950]] [[Kategorie:Börger von Düütschland]] [[de:Karl-Heinz Langer]] [[en:Karl-Heinz Langer]] o60r5139pph6znb1il89moyx1rdrxot 0 197543 1069715 2026-06-19T14:58:04Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Ahrenshööft]] 1069715 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Ahrenshööft]] kt0eqhnbhruf08c1spub8ewbzola2ub 0 197544 1069716 2026-06-19T14:58:20Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Ahrenshööft]] 1069716 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Ahrenshööft]] kt0eqhnbhruf08c1spub8ewbzola2ub 0 197545 1069719 2026-06-19T15:00:29Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Ahrenshööft]] 1069719 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Ahrenshööft]] kt0eqhnbhruf08c1spub8ewbzola2ub 0 197546 1069722 2026-06-19T15:02:38Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Ahrenshööft]] 1069722 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Ahrenshööft]] kt0eqhnbhruf08c1spub8ewbzola2ub 0 197547 1069821 2026-06-20T08:03:58Z Flaverius 21322 Redirect sett na [[Vollsteed]] 1069821 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Vollsteed]] r73pey8d109i7f1o9qfea6h5qbd0ayd 1069822 1069821 2026-06-20T08:04:17Z Flaverius 21322 added [[Category:Oortsnaam-Redirects op Hoochdüütsch]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1069822 wikitext text/x-wiki #wiederleiden [[Vollsteed]] [[Kategorie:Oortsnaam-Redirects op Hoochdüütsch]] f3b872simb3hrnjqtd3n1a9rr6sv4ck